Dưới sự lãnh đạo của Đảng, báo chí cách mạng Việt Nam vẫn được xuất bản, lưu hành bí mật, ở nhiều cấp khác nhau: báo của cơ quan Trung ương, xứ ủy, địa phương; báo của công nhân, nông d
Trang 1NHÂN VẬT-sự KIỆN
(1930-1936)
ThS TRẦN THỊ THANH HUYÈN
Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
Ngàynhận:
17-5-2022
Ngày thẩm định, đánh giá:
26-5-2022
Ngày duyệt đăng:
6-6-2022
Tóm tắt: Giai đoạn 1930-1936, với chính sách cai trị, đàn áp cách mạng của chính quyền thuộc địa, báo chí cách mạng hoạt động rất khó khăn Dưới sự lãnh đạo của Đảng, báo chí cách mạng Việt Nam vẫn được xuất bản, lưu hành bí mật,
ở nhiều cấp khác nhau: báo của cơ quan Trung ương, xứ ủy, địa phương; báo của công nhân, nông dân, thanh niên; báo chí trong các nhà tù đế quốc Báo chí cách mạng đã tích cực tuyên truyền chủ nghĩa Mác-lênin và đường lôi, chủ trương của Đảng; đấu tranh chông thực dân Pháp xâm lược; các tư tưởng đối lập, phi vô sản; kêu gọi quần chúng vùng lên, đoàn kết với phong trào cách mạng thế giới.
Từ khóa:
Báo chí cách mạng; Việt Nam; 1930-1936
T
rong nhữngnăm 1930 đến giữa năm
1936, chínhquyền thựcdân ban hành
nhiều văn bản mới về báo chí, hoặc
liên quan đến báo chí, trong đó, phần lớn tăng
thêm thời gian bị tùvà tiền phạt nếu vi phạm các
điều luật, sắc lệnh và nghị định đã quy định từ
trước, để kiềm chế báo chí chặt chẽ hơn Sau hàng
loạt các sự kiện như khởi nghĩa Yên Bái,Xô Viết
Nghệ-Tình nãm 1930-1931, số lượng tù chính trị
bị bắtvào trong các nhà tùcủa thực dân Pháp ngày
càngnhiều, gồm cả nhữngngười cộng sản,người
có cảm tình với chủ nghĩacộng sảnvà những đảng
viên hoặc có cảm tình với những đảng phái, tổ
chức chínhtrị khác Những thayđổicủa tình hình
trong nước vàthếgiới cũng là yếu tố ảnh hưởng
lớn đến báo chí giai đoạn 1930-1936, trong đó, những thông tinvề đời sống nhândân, những áp
bứcmà nhân dân phải chịu, phongtrào đấutranh
ở trongnước, tìnhhình nước Nga XHCN,phong
trào cộng sảnvàphongtrào giảiphóngdân tộc của
các nước trênthế giới thường được đề cập trong cácbáocáchmạngởBắcKỳ
Đầu năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (tháng 10-1930 đổi tên Đảng thành ĐảngCộng sản Đông Dương),với đường lối chiến lược, sách lượcđúng đắn, sáng tạođã mởra một giai đoạn
mới cho cáchmạng Việt Nam Tại hội nghị hợp
nhất các tổ chứccộngsản,thành lập Đảng Cộng
sản Việt Nam, Đảng đã thông qua nghị quyết, trong đóvề báo chíđã nêu rõ:
Trang 2TẠP CHÍ LỊCH sử ĐẢNG 6-2022
“1 Bỏ những tờ báo do Đông DươngCộng
sản Đảng và An Nam Cộng sảnĐảng xuất bản
trướcđây
2 Ban Trung ương có thể xuất bản một tạp
chí lý luận vàba tờ báotuyêntruyền
3 Bỏnhững tờ báocủa cáchộiquầnchúng do
Đảng chỉ đạo
4 Duy trì tất cảnhững tờbáodo quần chúng
chủ trương”1
Sự chỉ đạo của Đảng về báo chí cách mạng
trên đây là định hướng để báo chí cách mạng
đượcxuất bản,phát hành, duy trìhoạt độngtrong
điềukiện hếtsức khó khăn, tronghoàn cảnhđặc
biệt tại các nhà tù thựcdân Pháp
Tất cảnhữngyếutốưênđã tác động, làm nên
diện mạo báo chí Việt Nam trong những năm
1930đếnnăm 1936
1 Vài nét về diện mạo, cách thức xuất bản báo
chí cách mạng (1930-1936)
Thời kỳ này, báo chí cách mạng phong phú về
tên báo, đơnvịxuấtbản, độc giả
Tên các báo, tạp chí trong giai đoạn này thể
hiện tinh thần cách mạng rất cao, như các tờ
Tranh đấu, Phản đế, Trong số 1 (15-8-1930),
báo Tranh đấu giải thích: “Cái tên này khôngphải
ngẫu nhiêndomột cáichí hướng tốt,hoặcmột cái
ước vọngcao của Đảng mà chưa có căn cứ vào
đâu,nhưng chính là cáitiêu biểu của sự thiết thực
ưong thờikỳ lịch sử ở xứta ngày nay.“Tranh đấu”
sẽ tiến hành công cuộcthốngnhất tư tưởng, hành
vi toàn Đảng”2 Một số báo đặttênmangtínhgiai
câp như: Dâncày, Cờ Vô sản, có báo đặttên theo
những vật đặc trưngnghềnghiệp như:Ximoong,
Xe goòng, Đường ray
Một số tờ báo tiêu biểu được xuất bản giai
đoạn 1930-1936:
Báo ở cap Trung ương: Tạp chí Đỏ (số 1
ngày 5-8-1930)và báoTranh đấu(số 1 ngày
15-8-1930 đến HNTƯ tháng 10-1930 ngừng xuất bàn); từ sautháng 10-1930, Đảng lấy tênlà Đảng
Cộng sản Đông Dương, ra các tờ báo: Cờ Vô sản
(1931) và Tạpchí Cộng sản (tồn tại đến tháng 3 năm 1931); Tạp chí Bônsơvỉch (BanChỉ huy ở ngoài, từtháng 6-1934 đến 9-1936)
Báo cấp XÚT Xứ ủyBắc Kỳ có: Tiến lên (1930-1931), Cờ đỏ(1935);Xứ ủy Trung Kỳ có: Công nông binh (1930-1931); Chỉ đạo (1931), Cờ đỏ,
Vô sản (1931); Xứ ủy Nam Kỳ có: Lao Khổ
(1930-1934), Cờ đò(1932), Cờ lãnh đạo sauđổi
thành Giải phóng
Báo cấp tỉnh, liên tỉnh: Giải phóng (9-1930 đến 1934 - Đặc ủy Vàm cỏ Đông) Thợ thuyền
(1932 - Sài Gòn); Nhà quê (1932 - Chợ Lớn),
Nông dân (Mỳ Tho); Bạn nghèo (1934 - Châu
Đốc); Dân cày (1933-1934-Sa Đéc), Đấu tranh (1933 -Bến he), Dân nghèo (1934-1935 - Vàm
Cỏ Đông), Cùng khố (1933 - Liên tỉnh Long Xuyên,Châu Đốc, RạchGiá, Hà Tiên), Nghệ An
Đỏ (Nghệ An); Bước tới(1930 -Hà Tĩnh), Lưỡi
Cày (QuảngNam); Dân cày (1930 - HàNam),
Hưởng ứng (1931 - Nam Định,NinhBình) Các đơnvị cấp huyện, các nhà máy, cũng tích cực rabáo ưongđó nhiều nhất làcác huyện của NghệAn,HàTình
Các báo cách mạng trong các nhà tù thực
dân: Hỏa Lò có: Bôn sơ vich (1930), Đuốc đưa
đường1 (1932), Con đường chính (1932-1933),
Lao tù tạp chT (1-4-1932 đến 19365), Đời tù
(1932-1936); Côn Đảocó:Người tù đỏ, Qua tiếng sóng hận(1932-1933);Hòn Cau tuần báo
(1930-1934), Tạp chí ỷ kiến chung (1934-1935); Quảng Nam cóNẻo nhà phasauđổi lại thành Cơm vắt bi
(1930); Buôn MaThuộtcóDoãn đê tạp chí sau
đổithànhBôn sơ vích (1931-1932) Vói mục đích tuyên truyền, vận độngđông đảo
mọi ngườiđi theocách mạng nênđối tượngbạn đọc củanhững tờ báo frong giai đoạn này hết sức
Trang 3NHÂN VẬT-sự KIỆN
đa dạng Báocủa Trung ươnghướng tới đông đảo
quần chúngnhândân.Báo Tranh đấn - tờ báo đầu
tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam sau khi hợp
nhất, viết: “Các đoàn thếvàphần tử cộng sản lẻ
tẻ trong nước bây giờ đãthống nhất lại thành một
đảng gọi làĐảngCộng sản ViệtNam, vì thế mà
cáccơ quan trungương tuyên truyền của đoànthể
xưa kia đã hết nhiệmvụ lịch sừvàđãphải đình
bản Ngàynay, báoTranh đấunày rađời làmcơ
quan trungương của Đảngthống nhấtđể hướng
đạo tưtưởngvà hành độngcho cả toànthề đồng chí
và quần chúng lao khổ”6 Báo Phản đế cũng nêu
rõ mụcđích tối cần của liênminhphản đế: “Liên
minhphản đế làmộttổ chức trongđógồmđủ các
phần tử bất luận thuộc vềnòi giống nào: vô sản,
thợ thuyền, nông dân, thầykiện, vănsĩ, văn hào
mà noi theomụcđích rất quan hệlà tranh đấu để
chốngviệc đế quốc chủ nghĩa đi cướp bócdò nén
các dân tộcthuộcđịa, tranh đấu cho cácxứ,thuộc
địa được hoàntoàn độc lập”7 Có báo dành cho
côngnhân (Thợ thuyền, Thùng dầu, Xi moong, );
báo dành cho nông dân (Dân cày, Hưởng ứng, );
dành cho phu khuânvác (Xe Goòng, );báocách
mạng trong tù,ngoài đối tượng chính làtùchính
trị, còn mở rộng ảnh hưởng đến tù hình sự, tù
thường phạmvàmộtbộ phận cai tù, lính khố đỏ,
khốxanh, người tạp dịch có xu hướng tiến bộ, ngả
theo cáchmạng Tại nhà tùCônĐảo, trong khi
tờ Bàn gópvà tờ Trên đường đấu tranh chú ýđến
đốitượnglà nhữngngười cộng sản thì tờ Hòn Cau
tuần báolại mang tính chấtlàcơ quan chung của
mọi người trên đảo; tờ Qua tiếng sóng hận ban
đầu là tờ báo của nhữngngười tư sản nhưng khi
chủ bútlà NguyễnĐức Chính ngả sanglậptrường
cộng sản thì tờbáo này lại tuyến truyền chủ nghĩa
Mác-Lênin
Những người viết báo và tổ chức xuất bản
báo đều là những cán bộ, đảngviên kiên trung,
có trọng trách trong tổ chức đảng, tổ chức cách
mạngnhư: Trịnh ĐìnhCửu (chỉ đạo báo Tranh đấu), Trần Phú (chỉ đạo viết báo Tạp chí Cộng sản);Trường-Chinh, Lê Duẩn (chỉ đạoviết các báotrongnhà tù Hỏa Lò)
Báođược viết bằng tiếng Việt làchủyếu (riêng
báo Tranh đẩu cóthêmchữ Nômbên cạnh chữ
Quốc ngữ)8 Báo được viết bằng nhiều cách nhưng nhiều nhất là viếttay: bút thép trên giấysáp, đánh
máy trêngiấy sáp, mựctím trêngiấy sau đó in trên
bàn thạch hay in đất sét.Khi báo xuất bản xong sẽ chép tay thànhnhiều bảnđể lưu hành rộng rãi hơn Hình thức nàyđã bắtđầu có từ khi làm báo Thanh
niên của Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên
Đe đảmbảo công tác bí mật, việc phát hành cũng hết sức bí mật ở trong các nhà tù, công
tác đảm bảo bí mật cònphải thận trọng hơn rất nhiều “Việc cất giấu báochí cũngrất khókhăn
để sao cho tài liệu không rơi vào tay địch Các
đồng chí phải tạo ra các“kho” bímật để giữ gìn
tài liệu như: thường đục tường, rút gạch làm thành kho để tài liệurồi trátxi măng, hắc ín lại
như cũ Tàiliệu còn được bỏ vào vỏ hộp sữa, bọc
kín lại, dòng dây thả xuống thùng phân, phụ nữ cũng đục tường làmchỗ để tài liệu, hoặc giấutài
liệu trong khố”9
Các số báothường có khuônkhổ không đều
nhau, loại giấy không thống nhất, giấy lúc tốt
lúc xấu, inkhông rõ có khibị nhòe nhiều, báo ra không định kỳ vì có khi đếnngày in thì cơ quan
bị lộ,phảichuyển đi, dođó bị chậm và có khicán
bộ bịbắt, thì báophảitạm ngừng có khi ngừng
hẳn10.Trongnhàtù Hỏa Lò, giấy, bútđược cung cấp từ ngoài vào hoặc các chiến sĩ trong tù tự
kiếm lấy Các đồng chí viết bằng bút chì hoặc nhừng thứ nước đặc biệt trên những khoảng trống giữa hai dòngchữin Khi nào cần đọcthì dùng mộtthứhóachấttíchtrữđược bôi lên, chữ
sẽhiện ra Hayở nhà tù Vinh, hình thứcbáo nói pháthuy tác dụng lớn
Trang 4TẠP CHÍ LỊCH sử ĐẢNG 6-2022
Nhưvậy, báo chí cách mạng ở Việt Nam giai
đoạn 1930-1936 đã có những bước tiến rõ rệt
Mặc dù báo ở cấp Trung ương trong thời kỳ này
khôngnhiều, nhưng hệ thống báo ởcác cấp, đặc
biệt những nơi có phong trào đấu tranh thì báo
được viếtnhiều Vượt quanhững khó khăn, gian
khổ trong quá trình làm báo, những người cách
mạng đã tận dụngmọi điều kiện có thể để xuất
bản Những báo địaphương trong giai đoạn này
thường có dunglượng ngắn để kịp thời phản ánh,
điều chinh phong trào đấu tranhở địa phương
2 Nội dung cơ bản của báo chí cách mạng
(1930-1936)
Trong bảnDự thảo Nghị quyết về việc thành
lập Đảng Cộng sản Đông Dương và về nhiệm vụ
sắptới của những người cộng sản Đông Dương
(1929), (Bản này có thểdo Quốctế Cộng sảndự
thảo, rồi đưa về BanPhương Đông thảo luận), nêu
rõ:“Ban Chấp hành Trung ươnglâmthời của Đảng
Cộng sản Đông Dương phải lập tức bắt tay vào
xuất bảncơquan ngôn luận Trungương của Đảng
Cộng sản, trước hết trên cơ quan ngôn luận này
phảicông bố và giải thích các nghịquyếtcủa Ban
Chấp hành Quốc tế Cộng sản và kiên quyết đấu
tranh chống mọi khuynh hướng cơ hộichủ nghĩa
Song song với việc soi sángcác vấn đề chung của
phongtràocách mạng ở Đông Dương và ở những
nước khác”11 Từ nhữngđịnh hướng hên, xuất phát
từ tình hình thực tế củacáchmạngĐông Dương,
báo chícách mạng Đông Dương đãtích cực tuyên
truyền cácnội dung này trên báo chí
Tuyên truyền chủ nghĩa Mác-Lênỉn và chủ
trương, chính sách của Đảng, định hướng những
việc làm của Đảng ưong thời gian trước mắt
Báo Cờ Vô sản (số đặc biệt, ngày 7-1-1931)
đăng loạt bài nói về V.I.Lênin như: “Một công
cuộc lớn của Lênin”, “Lêninvề các dântộc bịáp
bức”,“Lênin, li-ép-ních, luych xâm buachốngđế
quốc”12 Việc tuyên truyềnchủ nghĩa Mác-Lênin và
tưtưởng của Đảng cũng được các báo trong nhà tù Hỏa Lò thườngxuyên đề cập để tuyên truyền,giáo dục nhữngngười cách mạng Trong bài viết hên báoTranh đấu(số 1, ngày 15-8-1930),sau khi tổng kết phongtrào đấutranh củanhân dânvà những hànhđộng đàn áp của Pháp, đã chỉra những hành độngcần làm của Đảngtrongthời gian tới: “Trong
tình hình này, Đảngphải chuẩn bị đưaphong trào đấu tranh củaquần chúng lên cao hơn nữa, phải
vạch mặt những hành động giả dối của kẻ thù và
bóc trần bọn quốc gia cải lương, đẩy mạnh đấu
tranh giaicấp,chống những thủ đoạn bóc lột mới, chốngkhủng bo Kethợptuyêntruyền khâu hiệu chống đế quốc vớichống phong kiến, củng cốvà
mở rộng vaitròlãnh đạo của giai cấp vôsản”13 Các báo chí cách mạng thường xuyên đăng những bài để hướng dẫn tổ chức, định hướng phong tràocáchmạng, Tạp chíCộng sảntrình bày
các vấn đề: “Vấn đề tổ chức công hội, Án Nghị quyết của Đại hội Quốctế Công hội đỏlầnthứV
về nhiệmvụ Cônghội vận động ởĐông Dương;
Lời bàn vềtổ chức; cầnphải mở rộng việctựchỉ trích ”14.Tạp chíBônsơvích cũngthườngxuyên đăng nhữngbài để định hướng công tác xây dựng
Đảng và xây dựng các tổ chức hội như: “Công tác của Đảngbộ Nam Kỳtừ năm 1933 đến năm
1934”, “Vấn đề nông hội ở Cao Bằng” (số10tháng 2-1935); “Mặttrận nhân dânchốngchủ nghĩa đế quốc ở Đông Dương”(số 11, tháng 2-1936)
Đẩu tranh chống thực dân Pháp xâm lược
Để các đảng viên vàquần chúng nhândân hiểu
rõ bản chất củathực dàn Pháp,các báo cách mạng
thường xuyên có những bài viết vạch trần bản chất cùa thựcdân Pháp: “Hỡithợthuyền dân cày, binh lính vàhếtthảy quần chúng lao khổ ởĐông
Dương, ở xứ Đông Dương đế quốc chủ nghĩa Phápbímật liên kếtvới bọn phong kiến Xiêm La, với bọn đế quốc Anh vàđế quốc Hòa Lăng, làm
Trang 5NHÂN VẬT-sự KIỆN
một cáiliên minh phản cáchmạng để đàn áp cách
mạng ởViễn Đông; bọn Bat-ki-ê, Rô Banh,
Lơ-Phôn, Cờ-rô-tê-me, hết sức tiêudiệt Đảng Cộng
sản ĐôngDương(tức là Đảng CộngsảnViệt Nam
đổi tên lại - bởi vì Đảng Cộngsản Đông Dương
lãnh đạo quần chúng côngnôngtranh đấu đánh
đổ đế quốc chủ nghĩa Bọn đế quốc Pháp lại ra
sức tàn sát công nông, cắt cổ,ném bom, đốt làng,
bắn giết”15 Khi Bộ trưởng Bộ Thuộc địa Paul
Reynaud (Râynô) sang Đông Dươngnăm 1931,
báo Tiến lên (số 7, ngày 15-12-1931) đã có bài
nói rõ bản chất của sự việc này: “Nó sang Đông
Dương cốt yếucó mộtviệc làxétrõ tìnhhìnhđể
bàyphương pháp diệt trừcách mạng đấythôi Thế
mà nghênh tiếp nó cả toàn thể Đông Dương tốn
hết 80vạnđồngbạc 80 vạnấy lấyở đâu ra? Có
phải xương tủymáumủcủavôsản Đông Dương
mà chúng đẽo vạc không?”16 Từ chồ vạch trần
bản chất của thực dân Pháp, các báo cách mạng
kêu gọi nhân dân đứng lên chổng lại chúng
Đấu tranh chống lại các tư tưởng đối lập,
phi vô sản
Trên các báo chícách mạng, ngoài việc tuyên
truyềnchủtrươngcủa Đảng, cònđăng nhiều bài
viết đểđấu tranh vói nhữngtưtưởng đối lập, phi
vô sản
Vào những năm 1930-1935, mặc dù sau Khơi
nghĩa Yên Bái,lực lượngQuốcdân Đảng đã bị suy
yếu, nhưng cuộcđấu tranh vềtư tưởng, chính trị giữa
những người cộngsảnvới ViệtNam Quốc dân Đảng
vẫntiếp diễn cả ở trong và ngoài nhà tù.Trongnhà
tù Hỏa Lò diễnracuộc đấu tranh giữa những người
cộngsản vàViệtNam Quốc dân Đảng Trong đó,
báo chi là một trong những hình thức chính Đảng
viên Quốcdân Đảng ra tờ báoBút tiêu sầu 11 để tiêu
khiên với nhau ưongnhững ngàytuyệt vọng và nói
xấu nhữngngười cộng sản Nhữngngười cộng sản
thì ra tờ báoLao tù tạp chívà Con đường chính để
tuyên truyền cách mạng, giác ngộquần chúng, vạch
trầntội ác của đế quốc,kêugọi mọi người đấu tranh
Báo cũng phê phánQuốc dân Đảng vềquan điểm lập trường, về ýthức sinh hoạt Nội dung bút chiến
xoay quanh cácvấn đề: giai cấp vàđấu tranh giai
cấp, Tổ quốc và gia đình, chủ nghĩa tam dân và chủ nghĩacộngsản18, ở nhà tù Côn Đảo tình hình cũng
diễnra tương tự như nhà tù Hỏa Lò Ngaycảthực
dân Pháp cũngphải thừa nhận: “Việctuyên truyền
tư tưởng dân tộc chủnghĩa vàcộng sảnchủ nghĩa đụng độ nhau trong đó việc tuyêntruyền, cộngsản chủ nghĩa luônluôn giành phần thắng”19.Đồng thời cuộcđấutranh này còn ảnh hưởng ra bên ngoài nhà
tù giữacác nhà tù với nhau Trongkhi các báo
trong tù đấu tranhchống lập trường, tưtưởng của QuốcdânĐảng, thì các báo cách mạng ởngoài nhà
tù, nhấtlà ởNam Kỳ từnăm 1933 trở đi,tích cực
chống lại lực lượngTrốtsky
Kêu gọi quần chúng vùng lên đấu tranh,
ủng hộ cách mạng
Từviệc nêu rõbảnchất của thựcdân Pháp ở ĐôngDương, báo chí cách mạng kêu gọi quần
chúng đứng lênđấutranh:
“ Ngày 21 tháng giêng cũng là ngày tranh đấu cách mạng củachúngta.Đoànkết lực lượng dướingọncờ của Đảng Cộng sảnĐông Dương!
Vàocác đoàn thể cách mạng cho thậtđông! Theo khẩu hiệu của Đảng cộng sản Đông Dương mà
ưanh đấu đến cùng
Đánhđổ đế quốcchủ nghĩa Pháp, phongkiến, địa chủvàquan làng
Đánh đổ bọn cải lương, lập hiến hội đồng cải
cách, hội đồnghòagiải là bầy chó săn củachính phủ Pháp
Đổi chiến ưanh đế quốc làm chiến tranhcách
mạng đánhđổ đế quốc chủ nghĩa!”20
Báo Tiến lên (số 7, ngày 15-12-1931), sau
khi cập nhật tình hình đấu tranh của các chiến
sì cách mạng trongnhà tù Hỏa Lò cũng kêu gọi:
“Ở nhàlaoHỏa Lò: Anhem tiếnhành một cách
Trang 6TẠP CHÍ LỊCH sử ĐẢNG 6-2022
rất cương quyếtlính cảnh sát và línhmậtthám
đến hết sứcđànáp, anh em cũng nhất định không
chịu giảitán, về sau, đế quốc nó dùngthủ đoạn
dã man, đem máy bơm nước chĩa vào anh em
biểutình,anh em bị ướtrétlúcbấy giờ mới chịu
giảitán Ây là thân phận anh em đã ngồitù mà
cái trí cách mạngcòn hăng háicương quyết vậy
Thế màanh em ở ngoài vòng hằng ngày trông
thấy đế quốc nó khủng bố đủ cáchgiã man mà
không làm saotổ chứcbiểutình phản đối thì chả
nhụclắmư!”21
Khi cuộc đấu tranh của nhân dân cácnơinổ ra
mạnh mẽ, nhất là phong trào Xô Viết Nghệ-Tình,
các báo cách mạng liên tục tuyên truyền,kêugọi
quần chúng đứng lên hưởngứngđấu tranh Điển
hình làtờ báo Công nông binh:“Thế nào đế quốc
cũng còn tàn sát quần chúng và nó nhân cuộc đó
màphá tan hẳn cả phong tràocách mạng trong xứ
Cho nên chúng ta phải tuyênbố rõ ràng những tội
áccủađế quốc Phápchotất cả quần chúng biết,rồi
kểrõ ràng đầu đuôi vụ tranh đấu ở Nghi Lộc và nói
tườngtậnnguyên do và ý nghĩa của vụ đó chođại
đa số quần chúnghiểu Chúngtalạiphải vận động
cho đại đa số quần chúng hiểu thấuviệc khẩn cấp
phải tranh đấu, tranh đấu để bênh vực anh chị em
ta ởNghi Lộc, để bênh vực lấy mình, đểgiữgìn
những quyềnlợi đã đòi được, để đánh đổ khủng bố
trắng và gữi gìnlấy công cuộc cách mạng”22
Kêu gọi đoàn kết vói phong trào đẩu tranh
quốc tế
Trên các báo thường xuyên có những bài nói về
nước Nga, nóivề phong trào cách mạngcủa nhân
dân các nước, nhấtlà phong trào cáchmạng Pháp
Trên báo Phản đế (số 2, tháng 8-1934),những
người cách mạng vận độngủng hộ nhân dân Ma
Rốcchống Pháp: “Vô sản Đông Dương ở Pháp có
quyên được số tiền là 83 quan 30 đểgiúp phong
trào cáchmạng ở Ma rốc chống cuộc chiến ưanh
đế quốc Pháp trừng phạt Ma Rốc”23 Cũng trên
báo này đăng lời kêu gọi của Đảng Cộng sản
Pháp nhân kỷ niệm ngày Quốc tế chống chiến tranh: “ĐCS Pháp kêu gọi hết thảy các anh em Đông Dương cùng với vô sản Pháp đến ngày 1-8
ra đường thị uybiểu tình phảnđối chế độ tư bản,
chống đế quốc, chống chiến tranh, chống phát xít chủ nghĩa, đề có cơm ăn việc làm và ủng hộ xô viết Liên bang vàXô Viết Tàu”24
Báo Người Lao khố cũng viết về phong trào cách mạng thế giới:“ởcác nước tư bản thì phong trào bãi côngbiểu tình càng ngày càng rộng, ơ các nước thuộc địa thìnhân dân bị ápbức cũng dựng cờ cáchmạng để đánh đuổi đ.qcn (đế quốc
chủ nghĩa-BT) (cáchmạng Tàu, Ấn Độ, Phi-luật-tân,Ba-let-tin ) Cònnước Xô - Nga thìngày một
vững thêmđứngđầu dẫnquần chúng lao khổ thế giới làm cm(cách mạng-BT) Thế là vô sảngiai
cấp các nước tư bản và thuộc địađãđứngdưới cờ
của quốc tế cộng sản để đánh đổ dqcn”25 Phongtrào đấu tranh củanhândân các nước trong khu vực cũng đượccác báo cách mạng thời
kỳ này quan tâm Tạp chí Bônsơvích có bài: “ủng
hộ cách mạng Xiêm”, kêu gọi các tổchứcQuốc
tế đỏ, Quốc tế phản đế Đồng minhvàcác Đảng Cộng sản đấutranh chống khủng bố26
Trênbìnhdiện cả nước,có sự chỉ đạo trực tiếp
của Tmng ươngĐảng, báo chí cách mạng ởNam
Kỳ thời kỳ này phát triển mạnh hơn so với Bắc
Kỳ và Trung Kỳ Báo chíở các địaphươngtheo
sát những diễnbiếnđấutranh ở địaphươngmình
chonên phảnánh kịp thời vàhướng dẫn cụ the
những cuộcđấu tranhhằng ngày nhưng cũng có nhược điểmlà đôi khi có những bài khôngnắm vững sách lược của Đảng có khuynh hướngđịa phương chủ nghĩa,tảkhuynh
Báo chí cách mạng từ năm 1930 đến năm
1936đãthểhiện bước tiếnmới tronglịchsử báo
chí cách mạng Việt Nam Với sự tuyên truyền và
định hướng củabáo chí cách mạng, phong trào
Trang 7NHÂN VẬT-sự KIỆN
đấutranhcủa nhân dân đã dần trởnên có kỷ luật
hơn,cótínhliênkết hơn Khimộtnơinàođó đấu
tranh thì cáctờbáo cách mạngđồng loạtkêugọi
các nơi khác đấu tranh hưởng ứng; tránh những
tổn thất cho phong trào cách mạng Điều này
khẳng định tính đúng đắn của Đảng trong lãnh
đạo, chỉ đạo báo chí cách mạng,phát huy vai trò
báo chí là vũ khí đấutranh sắcbén, ngườituyên
truyền, cổ động quàn chúng ưongsự nghiệp giải
phóng dân tộc
1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn làện Đảng Toàn tập,
Nxb CTQG, H, 2002, T 2, te 12-13
2,6,13 BáoTranh đấu, số 1, ngày 15-8-1930 Bảo tàng
Lịch sử quốc gia, (số ĐK1889/GY 584)
3 Theo tác giả Nguyễn Thành (trong cuốn Đồng chí
Tncờng-Chinh với báo chí, Nxb Thanh niên, H, 2010, te 40)
thì sau khi mâu thuẫn trong nội bộ Quốc dân Đảng tăng thêm
một số nguôi lãnh đạo cấp cao của Quốc dân Đảng đã ra tờ báo
Đuốc đưa đường có khuynh hưởng cộng sản Tuy nhiên, theo
tác giả Nguyễn Tạo (trong cuốn Tmng ngục toi Hỏa Lò, Nxb
Vãn học, H, 1959, tr 37) thì những người Quốc dân Đảng đã
ĩãtàbảo Búa liềm
4.TạpchínàybắtnguồntừtạpchíZz»fi7á?,Zơotòrangày
4-1-1932 Khi đôi tên thànhLao tù tạp chí thi nội dung được
mở rộng và xuất bản hàng tuần Tuy nhiên, theo tác giảNguyễn
Thành (trong cuốn Báo chi cách mạng Việt Nam 1925-1945,
NxbKHXH,H, 1984,tr 116)thiZz»/wíajơc/?íchỉrađược3số
thì bị phát hiện nên ngừng và đổi thành Tù nhân báo
5 Trong những năm 1940-1945, Lao tù tạp chikhông
thường xuyên mà chỉ ra vào ngày kỷ niệm, ngày Tết
7, 23,24 Báo Phàn đế số 2 (tháng 8 năm 1934), Phông
Sưu tập: Sách báo truyền đơn của Đảng 1925-1945, Cục Lưu
trữ Văn phòng Trang ương Đảng
8 Thời gian đầu những năm 1930, ởthành thị thì xu hướng
tân học đang vươn lên, át cựu học, nhưng ở nông thôn thì chữ
Hán và chữ Nôm vẫn còn khá thịnh hành, ngay cả trong thanh
niên Vì vậy để mở rộng đối tượng đọc báo Đảng, Trang uơng
còn cho xuất bảnbáo Tranh đẩu viết bằng chữ Nôm Những bài viết chữ Nôm chỉ tóm tat một số bài quan trọng của báo
Quốc ngữ (Theo Nguyễn Thành: Báo chí cách mạng Việt Nam 1925-1945,Nxb KHXH, H, 1984, te 90)
9 Nguyễn Tạo: Trong ngục toi Hỏa Lò, Nxb Văn học, H,
1959, te 16
10 Xem Nguyễn Thành: Báo chi cách mạng Việt Nam 1925-1945,Nxb KHXH, H, 1984, te 106
11 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng Toàn tập,
Nxb CTQG, H, 2002, T 1, te 610
12, 15,20 Xem Báo Cở Pb sản “năm thứ nhất số đặc biệt
về kỷ niệm 3 đồng chí L” của Trung ương Đảng Cộng sản Đông
Dương, ngày 7-1-1930 Phông Sưu tập: Sách báo truyền đơn của
Đàng 1925-1945, Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng
14 Tạp chí Cộngsản số ngày 11-2-1931, Phông Sưu tập: Sách báo truyền đơn của Đảng 1925-1945, Cục Lưu trữ Văn phòng Trang ương Đàng
16, 21 Báo Tiến lên, số 7, ngày 15-12-1931, cơ quan của Tỉnh bộ Hà Nam, Phông Sưu tập: Sách báo truyền đơn của
Đàng 1925-1945, Cục Lưu trữ Văn phòng Trang ương Đang
17 Có một số sách viết là Bút chiến sầu
18 Theo tác giả Nguyễn Thành (trong cuốn Đồngchí Trường Chinh với báo chi, Nxb Thanh niên, H, 2010, te 26) thì
cuộc tranh luận giữa cộng sản và Quốc dân Đảng xoay quanh
6 chủ đề sau: Khái niệm tổ quốc, về khởi nghĩa, vấn đề chù nghĩa, quan hệ anh hùng và thời thế, vấn đề triết học và lịch sử triết học, nguồn gốc của chiến tranh
19 Theo Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam - Viện
Sừ học - Tạ Thị Thúy (Chú biên): Lịch sử Việt Nam,Nxb KHXH,H,2017,T.9(từnăm 1930 đến năm 1945), te 274
22 Báo Câng nông binh số 26 ngày 10-1 -1931, Phông Sưu
tập: Sách báo truyền đơn của Đảng 1925-1945, Cục Lưu trữ Văn phòng Trang ương Đảng
25 BáoNgười Lao khổ củaĐảng Cộng sản Đông Dương
ngày 13-7-1930, Phông Sưu tập: Sách báo truyền đơn của Đảng 1925-1945, Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng
26 Tạp chí Bônsovíchsố 10 (tháng 2-1935) (Trích theo: Nguyễn Thành: Báo chí cách mạng Việt Nam 1925-1945, Nxb KHXH,H, 1984, te 125)