Bảo đảm giá trị kinh tế của giấy phép môi trường

Bài viết này xin được phântích, làm rõ nội dung pháp lý và giá trị kinh tếcủa GPMT, những bất cập trong quy định pháp luật cũng nhưtrong thực tiễn hoạt động làm ảnh hưởng tiêu cực tới gi

BẢO ĐẢM GIÁ TRỊ KINH TÊ CỦA GIÂ Y PHÉP MÔI TRƯỜNG

• ĐẶNG HOÀNG SƠN

TÓM TẮT:

Giấy phép môi trường (GPMT) là một công cụquản lýmôi trường (MT) quan ttọng, đồng thời cũng đem lại giátrịkinh tế to lớnchochủ thểđược cấploại giấy phép (GP) này Tuynhiên,hiện nay, quy định pháp luậtcũng như thựctiễn thựchiện ở Việt Nam còn một sốbất cập, làmảnh hưởng tiêu cựcđếnviệc bảo đảmgiá trị kinh tế của GPMT Trongkhuôn khổ bài viếtnày, tácgiả phân tích, làm rõ bảnchất pháp lývà kinh tế của GPMT, chỉranhững bất cậpđể từđó đưa ra các giải pháp nângcaogiátrị kinh tếcủa GPMT

Từ khóa: giấy phép môitrường, lợi ích kinh tếcủa giấy phép môi trường, bảo đảmhiệu quả kinh tế giấy phép môi trường

2 Một số vấn đề pháp lý về GPMT

2.1 Khái niệm GPMT

GPMTlà một thuật ngữ đang đượcsử dụngphổ biến trong nhiềutài liệu cũng nhưtrongmộtsố văn bản pháp luật và được tiếp cận dưới nhiều quan điểm khác nhau, cụthểnhư sau:

- GPMT: Làmột loạiGP của Nhà nước(do trung ươnghoặc địaphương) cấp cho cơ sở sản xuất (gọi tắtlà cơ sở) trướckhi đi vào vận hành chính thức, như vậy cơ sở chỉ được phép hoạt động khi có GPMT; hay nói cách khác GPMT là một trong những thủ tục bắt buộc đối với cơ sở nếu cơ sở đó muốn hoạt động.* ’1

- GPMT bao gồm các loại: GP xử lý chất thải nguyhại; GP xả thảikhíthải công nghiệp;Giấy xác nhận đủ điềukiện vềBVMT trongnhập khẩu phế liệulàm nguyênliệusản xuất; GP vận chuyển hàng nguy hiểm là các chất độc hại, chất lây nhiễm; Giấy chứng nhận đăngký lưuhành chê phẩm sinh

1 Đặt vân đề

Quy định về GPMT là một nội dung mới trong

Luật Bảo vệ môitrường 2020(Có hiệu lựctừ ngày

01/01/2022), đây là một loại Giấyphép vừa có giá

trị pháp lý về bảo vệ môi trường(BVMT), vừa đem

ịlạilợiíchkinhtếchocác tổ chức,cá nhân được cấp

GP Nhận diện rõgiá trị kinh tế của GPMT là điều

Ihết sức cần thiết để Nhà nướccóchính sách quản lý

loại GP này một cách hiệu quả, kết hợp hài hòa

giữa lợi ích kinh tếvà yêu cầu BVMT trong quá

trình phát triển kinh tế - xã hội Bài viết này xin

được phântích, làm rõ nội dung pháp lý và giá trị

kinh tếcủa GPMT, những bất cập trong quy định

pháp luật cũng nhưtrong thực tiễn hoạt động làm

ảnh hưởng tiêu cực tới giátrịkinh tê của GPMT, từ

đó đưa ra một số giải pháp hoàn thiện quy định

pháp luật cũng như cơ chế thực hiện để nângcao

hiệu quả kinh tế của GPMT,góp phần pháthuy tối

đa vaitròcủa GPMT trong quá trìnhBVMT

học trong xửlýchấtthải tại Việt Nam; Giấy chứng

nhận đủ điềukiệnhoạt động dịch vụquan trắc MT;

GP khai thácloài nguy cấp, quý, hiếmđược ưu tiên

bảo vệ; GP nuôi, trồng cácloài nguy cấp, quý hiếm

được ưu tiênbảo vệ

- GPMT làvăn bản do cơquanquản lý nhà nước

có thẩm quyền cấp cho tổ chức, cá nhân có hoạt

động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ được phép xả

chất thải raMT, quản lý chất thải, nhập khẩu phế

liệu từ nước ngoài làm nguyênliệu sản xuất kèm

theo yêu cầu, điều kiện về BVMTtheo quy định

của pháp luật.’31

- Trong phạm vi nghiên cứu của bài viết này,

khái niệm GPMT được hiểu theo quy định của Luật

Bảovệ môi trường 2020, bao gồmcác loại GP: GP

xử lý chấtthải nguy hại, GP xả nướcthải vào nguồn

nước, GP xả khí thải, giây xác nhận đủ điều kiện

nhập khẩu phế liệulàm nguyên liệu sản xuất

2.2 Một sốđặc điểm của GPMT

- Là văn bản do cơ quan quản lý nhà nước có

thẩm quyền ban hành dưới nhiều dạng, tên gọinhư:

GP xử lý chất thải nguy hại (XLCTNH); Giây xác

nhận đủ điều kiện nhậpkhẩuphế liệu làmnguyên

liệusảnxuât;GP xảnướcthải vào nguồn nước

- Loại GP này chỉcấpcho cáctổ chức, các nhân

có đủ điều kiện nhất định trong quá trìnhhoạt động

Nhữngđiềukiện này rất đa dạng, nhưngchủ yếu là

các điềukiệnđểbảo đảm hạn chê tácđộng xấutới

MT; phòng ngừa ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi

trường trong quá trình sản xuất kinh doanh, như:

Điềukiện về côngtrình xử lý chất thải; Điều kiện

về phương tiện, trang thiết bị khoa học công nghệ

để BVMTtrongsảnxuấtkinh doanh; Điều kiệnvề

địađiểmhoạtđộng,

- Loại GP này là điềukiện cho phép cáctổchức,

cá nhân thực hiện các hoạt động sản xuất - kinh

doanh dịch vụ thường có yếu tố tác độnglớn tới MT

và phảiđáp ứng các yêu cầuBVMT nhất định, ví

dụ như các chủ thể thực hiệnhoạtđộng kinh doanh

dịch vụ XLCTNH là một loại hình kinh doanh có

nguy cơ ảnh hưởng lớn tới MT thì phải có

GPXLCTNH, Chủ thể nhập khẩu phế liệu làm

nguyên liệu sản xuất là lĩnh vực có nguy cơ ảnh

hưởng xấu tới MT thì phải có giấy xác nhận đủ điều

kiện nhập khẩu phếliệu,

- GPMT có mục đích chủ yếu nhằm buộc các chủ thể kinh doanh phải thực hiện các yêu cầu BVMT trong quá trình hoạtđộng GPMT là một công cụ pháp lý để cơ quan nhà nước kiểm soát các yêu cầu về BVMT trong hoạt động kinh doanh GP này đặt ra các yêu cầu BVMT cụ thể trong từnglĩnh vực kinh doanh và chỉ khi nàocác chủ thể kinh doanh đáp ứng các yêu cầu bắt buộc này thì mới được thực hiện cáchoạt độngsản xuất

- kinh doanh nhất định

- GPMT cóthể đem lạilợi íchkinhtế to lớncho

tổ chức, cá nhân được câp GP cũng như có thể đem lại lợi ích kinh tế cho Nhà nước và cộng đồng, bởi lẽ GP này giúp mở rộngthị trường kinh doanh cho doanh nghiệp, hạn chế các sự cốMT trongkinhdoanh, tiếtkiệm chi phíchocơ quan có thẩmquyền

- GPMT chỉ được cấp cho các chủ thể nhât định,đó là dự ánđầu tưnhóm I,nhóm II vànhóm III phát sinh nước thải, bụi, khí thải ra MT phải được xử lý hoặc phát sinh CTNHphải được quản

lý theoquydinh'4*, với những nội dung, căncứcụ thể và phải được cơquan nhà nước cóthẩmquyền cấptheo thủtục, trình tự mà pháp luật quyđịnh.,5)

3 Những lợi ích kinh tế mà GPMT mang lại cho chủ thể kinh doanh

- GPMTlà một công cụ, điều kiệnđể cho các

DN có thể thực hiện các hoạt động kinh doanh đem lại lợiíchkinhtế to lớn

+ Hiện naycó những hoạtđộng kinh doanh, dịch

vụ có thể đem lại lợi ích kinh tế rất lớn, có thị trường rộngmở, nhưng cácdoanh nghiệp muốn tiếp cận lĩnh vựcnày cần phải đáp ứng những yêu cầu

về MTrấtkhắt khe và phải được sự chấp thuận của Nhà nước bằng GPMT Điều này được nhậnthây rõ thông qua các dịch vụ về XLCTNH: Các doanh nghiệp có GPMT vềXLCTNHcó thể thực hiệncác hợp đồng vềvận chuyển, thu gom,XLCTNH, tham gia đấuthầu, đấu giá thu mua phế liệu làm nguyên liệu sản xuất, tái chế chất thải đem lại lợi nhuận hàng năm rất lớn, trong khi đó các doanh nghiệp khác dù rất muốn tiếp cậnlĩnh vực nàynhưngcũng khôngthểthamgia vì không có GPMT

+ Trong lĩnh vực nhập khẩu phế liệu, GPMT cũng thể hiện rõ giátrịkinhtế của nó bởi lẽ chỉcó

50 SỐ 4 - Tháng 3/2022

những doanhnghiệp có chức năng nhập khẩu, có

GPMT mới được nhập khẩu phế liệu, một hoạt

động đem lạilợi nhuận rất lớn ở thị trường Việt

Nam hiện nay

+Đặcbiệt, GPMT (nhất là các loạiGP về xả

thải) làmột điều kiện bắt buộc phải có để các nhà

máy được phép hoạt động và xả thải vào MT

Hoạt độngcủa những nhà máy đem lại hiệu quả

kinh tếrất lớn chochủ đầu tưnhưng nó chỉ được

thực hiện khi có GPMT Điều này khẳng định

rằng,GPMT là mộtyếutố không thể thiếu để làm

nên hiệu quả kinh tế cho các chủ đầu tư, các

doanh nghiệptrong quá trìnhkinh doanh

- GPMT còn bảo đảm cho các chủ thể kinh

doanh thực hiện các giải pháp BVMT phù hợp

trongquá trình kinh doanh, từ đó hạnchê tới mức

thấp nhất các rủiro, các sự cốmôi trường xảy ra

trong quá trình kinh doanhtránh được những thiệt

hại không đáng có, từ đó cũng góp phần đem lại

lợi ích kinh tế cho chủ thể kinh doanh Mặt khác,

thông qua việc bảo đảm các điều kiện để được

cấp GPMT,như thựchiện đánh giá tác động MT,

phương án ký quỹ cảitạo MT, còn giúp cho các

chủ đầu tư lựa chọn đượccácphương ánđầutư tối

ưu(về địađiểm thực hiện dựán, vềcông nghệ, )

qua đó đạt được hiệu quả kinh tế cao nhất trong

quá trìnhkinh doanh

4 Một sô' bâ't cập trong bảo đảm giá trị kinh

tế của GPMT

4.1 Bất cập trong quy định pháp luật về

GPMT

- Pháp luật còn thiếuquyđịnhchitiết, cụthể về

điều kiện cũng như cơchế kiểmtra, giám sát với

các trường hợp doanh nghiệp xin câ'p các loại

GPMT vượt quá quy mô, tínhchấtcủa dự án hoạt

động cũngnhư yêu cầu vềBVMT củadự án Trên

thựctế, có những chủ dự án xin cấp GPXLCTNH

vớiratnhiềumã xử lýchâ'tthải nguyhại khác nhau

nhằm mục đích mở rộng lĩnh vực hoạt động của

mình, đem lại lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp,

nhưng thực châ't doanh nghiệp không có đủ điều

kiện về cơ sở vật châ't, khoa học kỹ thuật công nghệ

đểxử lý một sô'châ't thảinguyhại Cơquan có thẩm

quyền vì những lý do khác nhau vẫn câ'p

GPXLCTNH cho những chủ thể này,ngaycả khi

phát hiện ra cũng không thuhồi hoặcđiềuchỉnh GP kịp thời, do còn thiếu những quy định hướng dẫn chi tiết Chính điều nàyđã gián tiếp đem lại lợi ích kinh tê'cho mộtsô' chủ doanh nghiệp, tạo nên tình trạng đầucơ mã XLCTNH để tăng sức cạnh tranh bâ't hợp pháp thu lợibâ't chính trong quá trình hoạt động Tương tự như vậy,cũng có nhiều trường hợpchủ dự

án được cap GP xả thải với lưu lượng xả thải lớn hơn nhiều so với quy mô, công suất của dự án nhưng cơquan chức năng khó xửlý bởi thiếu các hướng dẫn cụ thể về việc câ'p phép phùhợpvới quy

mô, tínhchấtcủa dự án cũng như cơ chế giám sát

để điềuchỉnh,thuhồiGP

- Pháp luậtcòn thiếu nhữnghướng dẫnchitiết,

cụ thể về đánh giásức chịu tảicủaMT trong mô'i liên hệ với việc cap GPMT để bảo đảm cap GP này phù hợp với sức chịu tải của MT, góp phần kiểm soát ô nhiễm MT Trên thực tế, có nhiều trường hợp doanh nghiệp được cap GP xả nước thải vào nguồn nước, doanh nghiệp đã thựchiện đúngGP, đúng quy định pháp luật, song vẫn gây

ra ônhiễmnguồnnướcbởivì quy định khôi lượng

xả thải, quy chuẩn xảthải không phù hợp với sức chịu tải của nguồnnước Trường hợp này dẫn tới doanhnghiệpphải bồi thường và chịu nhiều thiệt hại về mặt kinh tế Tuy nhiên, không thể xử lý đượccơquancâ'p phép bởi thiếu những quy định

cụ thể về tính chịu trách nhiệm trong việc xác định chịu tải của MT

- Mặcdùpháp luật đã có nhữngquy định về cơ chê' ưu đãi, hỗ trợ đô'i với một sô'hoạt động sản xuâ't - kinh doanh thân thiện với MT (thuộc diện phải có GPMT) nhưng mức hỗ trợ còn hạn chế, chưa đủ sứchâ'p dẫn,cơ chê' thực hiện còn nhiều thủ tục rườmrà, chưa thực sự tạo điều kiện về mặt kinh tê' chocác doanh nghiệpđầutưtrong lĩnh vực hoạt động cần phải có GPMT

- Pháp luật còn thiếu các quy định để tạo ra một thị trường cho các chủ thể có GPMT phát huy các lợi thê' của mình, điềunày thể hiện ở chỗ pháp luật thiếu các quy định cụ thểvề mở rộng các lĩnh vực kinh doanh đặcthù dành riêngcho chủ thể có GPMT.Ví dụnhưhiện naycó các lĩnh vựcđánglẽ chỉ nên dành riêng cho chủ thể có GPMT được thamgiakinh doanh thì pháp luật lại quy địnhcho

các chủ thể khôngcó GPnày tham giađể đạt được

lợi ích kinh tế rất lớn, đó là quy định về thu mua

phế liệu, xửlý chất thải thông thườngtừ các cơsở

sản xuất- kinh doanh,

4.2 Bất cập trong quá trình thực hiện pháp

luật về GPMT

- Tình trạng thuê GPMT: Hiện nay trong thực

tế đã xuất hiện tình trạng một số’ doanh nghiệp

không có GPXLCTNH nhưng vì có môi quan hệ

đặc biệtvới chủ tài sản thanh lý các lô hàng phế

liệu có chất thảinguy hại, nên đã tìm cách câu kết

với doanh nghiệp có GPXLCTNH, thuê lại GP

này (với hình thức rất tinh vi như hợp đồng ủy

quyềnvận chuyểnhàng hóa) để có đủ điều kiện

tham gia mua thanh lý lô hàng, từđó thu lợi bất

chính vàkhông đáp ứngyêucầuBVMT

- Tìnhtrạng cơquan có thẩmquyền cấp phép

không phù hợp với quy mô dự án, khôngphù hợp

sức chịu tải của MT do nhiều nguyênnhân khách

quan và chủ quan khácnhau,trongđó không loại

trừ việc tiêu cực, tham nhũng, hình thành lợi ích

nhóm để cấp GP vượt quá quy mô dựán, vượt quá

sức chịu tải MT cho cácchủ thể cùng lợi ích, đồng

thời nhũngnhiễu gây khó khăn, cấp phép dưới sức

chịu tải MT thấp hơn quy mô, nhucầu của chủ dự

ánnếu không cùng nhóm lợiích

- Quá trình thực hiện cơ chê ưu đãi, hỗ trợ

doanhnghiệp được cấp GPMT, nhất là việc ưu đãi

vay vốn từ Quỹ BVMT còn nhiều hạn chế về

nguồn vốn, đôi tượng đượcvay vốn,xét duyệt hồ

sơ, hiệu quả môi trường(6), điều đó ảnh hưởng

không nhỏ tới lợi ích kinhtế của các chủ thểđược

cấp GPMT

5 Một sô' giải pháp nhằm bảo đảm hiệu quả

kinh tê của GPMT

Thứ nhất: Pháp luật cần quy định mở rộng

thêm một sô lĩnh vực kinh doanh chỉ dành riêng

cho chủ thể có GPMT để bảo đảm hiệuquả kinh

tế cho các chủ thể này cũng như bảo đảm yêu

cầu về BVMT, đó là lĩnh vực thu mua phế liệu,

phádỡ máy móc thiếtbị không có chứa chất thải

nguy hại

Thứ hai: Bổsung thêm một số quy định ưu đãi,

hỗ trợ đối với các dự án, các doanh nghiệpkinh

doanhcóGPMT(đó có thể là các ưu đãi, hỗ trợ về

vay vốn, về đất đai, về thuế, về thị trường hoạt động), lược bỏ bớt một sô' thủ tục rườm rà trong việc xét điều kiện vay vốn tại Quỹ BVMT

Thứ ba: Việc cấp GPMT phải căn cứ vào quy

mô và tính chấthoạt động của đối tượngđược cấp

GP Điều này có nghĩa là tùy theo quy mô hoạt động vàtính chất, mứcđộ ảnhhưởngtới MT của

cơ sở mà cơ quan có thẩm quyền sẽ cấp các GPMT phù hợp để vừa BVMT, vừa bảo đảm hiệu quả kinh tê' trong quá trìnhhoạt động của các cơ

sở này

Thứ tư: Việc cấp GPMT phải căn cứ vào sức chịutảicủaMT Sức chịu tải của MT được hiểu là khả năng chịu đựng của MT ở một mức độ nhất định trước những tác động từ các đô'i tượng kinh doanh trong một khu vực, một khoảng thời gian được xác định Yêu cầu đặt ra đối với việc cấp GPMT là cơ quan chức năng phải phântích, đánh giá được hiện trạng các thành phần MT, sự tác động của hoạt độngkinh doanh tới MT một cách khách quan để từ đó đánh giá đúng sức chịu tải củaMT, làm cơ sở cho việc cấpGPMT được hợp

lý nhất, đáp ứng một cách hiệu quả về yêu cầu BVMT trong quá trình sản xuât, kinh doanh

Thứ năm: Nâng caochất lượng hoạtđộng của

cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong quản lý GPMT, có cơchếchínhsách phù hợp để phát huy giá trị về mặt pháp lý và giátrị kinh tê'của GPMT; Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm khắc, kịp thời các hành vi vi phạmphápluật trong lĩnh vựcquản

lý, sử dụng GPMT

6 Kết luận

Bảo đảm giá trị kinh tê của GPMT là vô cùng cần thiết, bởi điều này sẽ góp phần phát huytô'iđa vai trò của GPMTtrong quản lý và BVMT Hiện nay, trong nội dung của quy định pháp luật cũng như trongthực tiễn thựchiện vẫn còn một sô' bất cập làm giảm giá trị kinh tế, giảm vai trò của GPMT Chínhvì vậy mà các cơ quan nhànước có thẩmquyền và cáctổ chức, cá nhân liênquan cần nhanh chóng thực hiện các giảipháp phù hợp để khắc phục những điểm hạn chế nhưbài viết đã phân tích, từđó góp phần bảo đảm giá trịkinh tế nói riêng,vaitrò quản lý nói chung củaGPMT ■

52 SỐ 4 - Tháng 3/2022

TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ TRÍCH DAN:

111 Hoàng Dương Tùng (2013), Giây phép môi trường - Công cụ hữu hiệu để quản lý môi trường Tạp chí Môi

trường, 5,25- 29.

RĐiểm a Khoản 2 Điều 4 Nghị định số 155/2016/NĐ-CP

Khoản 8 điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020

(4> Điều 28, Điều 39 Luật Bảo vệ môi trường 2020

'Xem từ Điều 40 đến Điều 43 Luật Bảo vệ môi trường 2020

(6> Nguyễn Vãn Luân (2020), - Hiệu quả kinh tế và môi trường của Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam, Tạp chi

Công Thương https://tapchicongtlmong.vn/bai-viet/hieu-qua-kinh-te-vcì-moi-truong-cua-quỵ-bao-ve-moi-truong- viet-nam-71106 htm

Ngày nhận bài: 19/1/2022

Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 19/2/2022

Ngày chấp nhận đăng bài: 29/2/2022

Thông tin tác giả:

ThS ĐẶNG HOÀNG SƠN

Giảng viên Khoa Pháp luật Kinh tế,

Trường Đại học Luật Hà Nội

ENSURING THE ECONOMIC VALUE

OF THE ENVIRONMENTAL PERMIT

• Master DANG HOANG SON

Lecturer, Faculty of Economic Law

Hanoi Law University

ABSTRACT:

The envừonmental permit is notonly an important envừonmental management tool but it also brings great economic value to the permit holder However, current regulations as well as practical practices about the environmental permit in Vietnam still have some shortcomings Theseshortcomings negatively affect the guarantee of the economic value of the environmental permit This paper analyzes and clarifies the legal and economic characteristics of the environmental permitandpoints out the inadequacies in order to propose solutions to improve the economic value of the environmental permit

Keyword: envữonmental permit, economic value of the environmental permit, guaranteeof the economic value of the environmental permit