Thẩm quyền bảo hộ công dân Theo quy định của pháp luật quôc tê thì các quốc gia có thẩm quyền bảo hộ công dân nước mình.. Trách nhiệm bảo hộ của quốc gia đốì với ngư dân mang quốc tịch q
Trang 1TẠP CHÍ CÔNG THIÍM
• NGUYỄN THỊ HẠNH - NGUYEN HỬU KHÁNH LINH
TÓM TẮT:
Bài báophân tích cơ sỡ pháplýcho các quốc gia nói chung và Việt Nam nói riêng để thực hiện
hoạtđộng bảo hộ ngư dân của mình
Từ khóa: pháp luật quốc tế,bảo hộ ngưdân, đánh cá, ngư dân,LuậtBiển
1 Đặt vân đề
Hiện nay, Việt Nam có khoảng 2,5 triệu ngư
dânvà người làm các dịch vụ hậu cần tại Biển
Đông,cùnghơn 170.000 tàu cá tham gia đánh cá
trênbiển1 Ngư dân Việt Namhoạt độngtrải rộng
khắp các ngư trường ở Biển Đông Với số lượng
lớn ngư dân Việt Nam hoạt động trên biển, họ
thườngxuyên gặp nhữngkhó khăn như: bị tàu nước
ngoài xuađổi, đâm tàu, bắt giữ, phạt tù, Nhất là
trongtìnhhình BiểnĐông ngàycàng phức tạp do
nhiều quôc gia cùng có yêu sáchtrên vùngbiển
này;các quốcgia, lãnhthổquanhBiểnĐông cũng
áp dụng thi hành chính sách xử lý nghiêm các
trường hợp vi phạm pháp luật của ngư dân Việt
Nam Điều này đặt ra những thức thách mới cho
hoạt động bảo hộ ngư dân khi đánh cá trênbiển
của Việt Namtrong thờigian tới
2 Bảo hộ công dân trong luật quốc tế
2.1 Thẩm quyền bảo hộ công dân
Theo quy định của pháp luật quôc tê thì các
quốc gia có thẩm quyền bảo hộ công dân nước
mình Tuy nhiên, thẩm quyền bảo hộ thuộc về
những cơ quan nào chủ yếu do pháp luật quốc gia
quy địnhvà tùy thuộc vào cơ cấutổ chức,thể chế
chínhtrị mà quyđịnhnàycủa mỗi quốc gia làkhác
nhau Trong hệ thống pháp luật quốc gia, thẩm
quyền bảo hộ công dân thường được quy định trong
Hiến pháp và các vănbản pháp luật có liênquan
Dựa trêncơ sở cơ cấutổ chức, chứcnăng và phạm
vi hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm
quyền bảo hộ công dân, có thểchia các cơ quan
này làm 2loại: cơ quan có thẩmquyềntrong nước
và cơquan có thẩm quyền ở nước ngoài
Đốìvớicác cơquan có thẩm quyền bảo hộ trong
nước, hầu hết cácquốc giađềuthực hiệnviệcbảo
hộ công dân thông qua Bộ Ngoại giao Bộ Ngoại giao chịu trách nhiệm trước chính phủ vềcác hoạt động bảo hộ công dân Đô'i với cơquan có thẩm quyền bảo hộ công dân ở nước ngoàithì hầu hết cácquốc gia đều quy định thuộc về cơ quan đại diện ngoại giao,cơquan lãnh sự của nướccử đại
diện tại nước nhậnđại diện.Việc thực hiện bảo hộ côngdân của cáccơquanđại diện được quy định trong pháp luậtquốc tế, như: Công ướcViên năm
1961 về quan hệ ngoại giao, Công ước Viên 1963
về quan hệ lãnh sự các điềuươc quốc tếđa phương
và song phương giữa các quốc gia, đồng thời được quy định trongphápluật các quốcgia
2.2 Biện pháp bảo hộ công dân
Hoạt động bảo hộ công dân được thực hiệndựa trêncơ sở pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia Theo đó quốcgiacó thể thực hiện nhiều biện pháp, như: ngoại giao, kinh tế, nhưng tuyệt đôi không
được sử dụng các biện pháp vũ lựcvà đe dọa dùng
vũlực Các biện pháp được sử dụng như sau:
Thứ nhất, biện pháp ngoại giao. Bao gồm tất cả các thủ tụchợpphápmà quốc giasử dụngđểthông
báo cho quốc gia khác như: gửi điện báo, công
hàm, đểqua đóbày tỏvề quan điểm và quan ngại
của mình, bao gồm việc phản đối, yêu cầu điều tra, đàm phán nhằm giải quyết tranh chấp hoặc đề
nghị hợp tác hỗtrợ trong hoạtđộng bảo hộ, Đây
34 SỐ 9 - Tháng 5/2022
Trang 2thường là biện pháp đầu tiên mà các quốc gia thực
hiện đểbảo hộ công dân của mình Trong thực tế,
biện pháp ngoại giao hay được sử dụng nhất, vì
biện pháp này dễ sửdụng vànhanh chóng
Thứ hai, biện pháp kinh tế Quôc gia cóthê hô
trợ tài chính cho cá nhân công dân như hỗ trợ chi
phí ăn, ở,chăm sócy tế cơ bản; hỗ trợmua vé máy
bay về nước; hỗ trợ kinh phí để ổn định cuộc
sống, khi công dân gặp khó khăn ở nước ngoài
Trong mộtsốtrườnghợp, nhằmđảmbảoquyền và
lợi ích của công dân và lợi ích của quốc gia thì
quốc gia có thể áp dụngbiện pháp baovây, câm
vận kinh tếđể trừng phạt quốc gia có hành vi vi
phạm nghiêm trọng pháp luật quôc tế ảnh hưởng
đến quyền lợi của quốc gia, cũng như của cá nhân
công dân Tuynhiên, việcáp dụng cácbiện pháp
trừng phạt này phảituânthủ các nguyên tắc chung
của pháp luậtquốc tế
Thứ ba, biện pháp hành chính.Đây cũnglàmột
trong các biệnpháp thườngđược các quốc gia áp
dụng trên thực tế Những biện pháphànhchínhcó
thểlà:câp, gia hạn, sửa đổi, bổ sung, cấp đổi, cap
lại hộ chiếu, giây tờ đã mat; cung cấp thông tin,
thiết lậpcác đường dây nóng bảo hộ công dân;
công chứng, chứngthực tài liệugiấy tờ nhân thân,
Thứ tư, biện pháp sử dụng dư luận Quốc gia áp
dụngđể bảo hộ côngdân tùy thuộc vào mứcđộ vi
phạm cũng như mốì quanhệ với quốc gia sở tại
Trong bối cảnh hiệnnay biệnpháp này được xem
rấthữuhiệu.Mụcđíchcủa việcáp dụng biện pháp
nàylàdùng sức ép của dưluận(cả trongvà ngoài
nước) buộc quốc gia sở tại chấm dứt hành vi vi
phạm hoặc có sự điềuchỉnhchính sách đảm bảo lợi
ích của công dânnước mình đang cưtrú tại quốc
gia sở tại
Thứ năm, biện pháp tài phán. Trong một sô
trườnghợp, quốc gia có thể đưa vụ việcra trước cơ
quan tài phán quốc tế đểbảo hộ công dân của mình
trước viphạmcủa quốc gia khác Theo nghĩa rộng
về hoạt động bảo hộcông dân, trong trường hợpcá
nhân công dân cầnsự trợ giúp qucíc gia, có thể thực
hiện nhiều cácbiện pháp khác nhau để hỗ trỢ cho
công dâncủa mình Tuynhiên, biện pháp này cũng
được xem như biện pháp cuối cùng khi các biện
pháp khác thực hiện không cóhiệu quả
Trong thực tiễn, tất cả những biện pháp trên
được thực thiện trong cáctrường hợp chủ yếu như:
trợgiúp trongtrường hợp công dân qua đời ởnưóc
ngoài; trợ giúp trong trường hợp tai nạn nghiêm
trọng hoặc bệnh nặng;trợ giúptrongtrường hợp bị
bắt hoặc tạm giam; trợ giúp trong trường hợp xảy
ra dịchbệnh haythảm họa tự nhiên; hoặc trợ giúp
trong trường hợp có khủng bố hayxung đột quân sự
ởquốc gia nơi họ đanghiệndiện, Các biệnpháp
bảo hộ mà quốc gia dành chocông dâncủa mình khi ở nước ngoài có sự khác nhau nhất định tùy
thuộc vào chính sách và điều kiện của mỗi quốc
gia cũng như quanhệ cụ thể giữacác quốc gia hữu
quan Nhưngnhìn chung lại, các quốc gia có thể bảo hộcông dâncủamìnhthông qua các cách thức
khác nhau từ đơn giản cho đến phức tạp, từcác
biện pháp hành chính, kinh tếcho đến các biện
pháp chính trị, ngoại giao, hay tài phán Việc lựa
chọn biện pháp, mức độcũng như thời điểm bảo hộ
hoàn toàn do quốc gia quyết địnhtrêncơ sở tuân
thủ pháp luật quốctế và tôn trọng pháp luậtquốc
giasở tại
3 Trách nhiệm bảo hộ của quốc gia đốì với ngư dân mang quốc tịch quốc gia trong hoạt động đánh cá trên biển
Ngưdân mang quốc tịch của một quốc gia là công dân của quôc gia đó,vì vậy khi xem xétvấn
đề trách nhiệm bảo hộ của quốc gia đối với ngư
dân mang quốc tịch trong hoạt động đánh cá trên
biển chính là xem xét trách nhiệm bảo hộ củaquốc gia đối với công dân của mình khi công dân thực hiện đánh cá trênbiển Nhưđã phân tíchở trên, bảo vệ quyền và lợi ích của công dân cả ở trong nước và ngoài nước là những trách nhiệm đương
nhiên của nhà nước khi nhândânbầura Nhà nước
có trách nhiệmbảo vệ các quyền và lợi ích chính
đángcủacôngdân nước mình Tuy nhiên, xét dưới
góc độ bảohộ công dân,trách nhiệm củaquốcgia chỉ đặt ra khi ngưdân thực hiện đánh bắt cá ởcác vùng biển không phải là lãnh thổ quốc gia hoặc
vùng biên đang có tranh châp về chủ quyền hoặc quyền chủ quyềngiữa các quốc gia
Trong vùng biển thuộc chủ quyền quốcgia và
không có tranh châp, quốc gia có quyềnquy định
mọi vấn đề liên quan đến việc đánhcá và đảm bảo thực thi các quy định đó nênkhông đặt ra vấn đề
trách nhiệm củaquôcgia về bảohộ ngư dântrong
trường hợp này Mà vânđề tráchnhiệm quốc gia đốì với ngư dân mang quốc tịch trong hoạt động
đánhcátrên biển đặt ratrong các trường hợp sau:
Thứ nhất, trách nhiệm của quốc gia trong trường hợp ngư dân đánh cá trong vùng biển đangtranh
chấp Theo quy định về các vùng biểnthuộc chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của quốcgia ven biển củaCông ước Luật Biển1982 thì
SỐ9-Tháng 5/2022 35
Trang 3TẠP CHÍ CỒNG THƯƯNG
tồn tại rất nhiều vùng biểnchồng lấngây ra tranh
chấp giữa các quốc gia Chính vì có sựtranh chấp
về chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán
giữa các quốc gia nênngư dân đánh bắt cá trong
các vùng biển này có thểbị truy đuổi, bị va chạm,
đâm chìm, thậmchí bị bắt giữ, khi đó đặtra vấn
đề trách nhiệmbảo hộ ngư dân của quốc gia ngư
dân mang quốctịch Thông thường trongcác vùng
biển đang tranh chấp, các quốc gia sẽ có những
thỏathuận vềhợp tác nghề cá.Cácthỏa thuận này
sẽ quy định rõ ràng các trường hợp xử lý Khi đó,
các quốc gia liênquan sẽ dựa vào phápluậtquốc
gia và cácthỏa thuận này để xác định trách nhiệm
củamình Hầuhết các thỏa thuận đều có quy định
về cáctrườnghợp vi phạm những quy định củathỏa
thuận cũng như cách xử lý Căn cứ vào pháp luật
quốc gia và các thoả thuận, quốc gia mà ngư dân
mang quô'ctịch sẽ xácđịnh biện phápcụ thể bảo hộ
ngư dâncủamình, như:nhanh chóngbảolãnh hoặc
thực hiện những biện pháp bảo đảm khác khi tàucá
vàngư dân bị bắt giữ, Trongtrường hợp chưa có
các thỏa thuậnvề hợp tácnghề cá, hoạt độngbảo
hộ ngư dân sẽ được thựchiện trên cơ sở các quy
định chung củapháp luật quốc tế
Thứ hai, tráchnhiệm của quốcgiatrong trường
hợp ngư dân đánh cá trên vùng biểnquốc tế Biển
quốc tếkhôngthuộc chủquyền, quyền chủ quyền
và quyền tàiphán của bất kì quốc gia nào Mọi
hoạt động liên quanđến nghề cá tại biển quôc tế
đượcđiều chỉnh bởipháp luật quốc tế, đặc biệt là
Công ước Luật Biển 1982 Khi đánh cá trên biển,
ngư dân có thể xảy ra cáctrườnghợp cần đến sự
bảo hộcủa quốc gia, như: có sự va chạm giữacác
tàu đánh cá, bị bất cóc, Theo Công ước Luật
Biển 1982, trong vùng biển quốc tế thẩm quyền
tài phán đôivới tàu thuyền thuộc về quốcgia mà
tàumangcờ2 Trong trường hợp xảyrava chạm
tàucá dẫn đến thiệt hại,như: hư hỏnghoặc chìm
tàucá thìtheo nguyêntắc thẩm quyền thuộc về
quốc gia tàu mang cờ, khi đó quốc gia tàu mang
cờ sẽ thực hiện các biện pháp xử lý, như: nhanh
chóng cứu hộ tàu cá cũng như ngư dânvà nếu có
thiệthạithìquốc gia ngư dânmangquốc tịch sẽ
thực hiện yêu cầu tàu gây thiệt hại bồi thường
thiệt hại cho ngư dân mình Trong trường hợp gặp
cướp biển và bị tấn cônghoặc bị bắt, quốcgia có
trách nhiệm thực hiện mọi hoạt động giải cứu
cũng như trừngphạt cướp biển, như: truy đuổi,
khámxét,bắt giữ cươp biển,
Thứ ba, tráchnhiệm quốc giatrongtrườnghợp ngư dân đánh cá bất hợp pháp trong vùngbiển của
quốc gia khác Trong những năm gần đây, nạn
đánh bắt cá bất hợp pháp diễn ra ngày càng nghiêm trọng Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này
rất nhiều có cả chủ quanvàkhách quan, như: ngư
dân khônghiểu biết cácquyđịnh về cácvùng biển dẫn đếnđi nhầm vào vùng biển của quốc gia khác;
cốtình khai thác không có giấy phép; khai thác vượt định mức cho phép Trong trường hợp đánh
cábấthợppháp,thẩm quyền xử lý thuộcvềquốc
gia ven biển.Tuynhiên, khi quốc giaven biển thực thi thẩm quyền của mình để ngăn chặn và xử lý
hoạt độngđánh bắt cá bất hợppháp phảiđảm bảo
những quyềncơ bản, đảm bảo tính nhân đạo đối với ngư dân, thủy thủ đoàn bị nghi ngờ hoặc có
hành vivi phạmCụ thể: Không giam giữ, áp dụng
hìnhphạt thân thể vàchống tratấntrongxửlý hoạt động đánh bắt cá bất hợp pháp; không sử dụngvũ
lực như là biện pháp chế tài để xử lý các hành vi đánh cá bất hợp pháp;xử lý hoạtđộng đánh cá bất hợp phápphải thể hiện tính nhânđạovà có sự cân
nhắc, xem xét đếncác quyền, lợiíchkháccủa ngư
dân3 Khi đó, quốcgia màngư dânmangquốc tịch
sẽ có trách nhiệm bảo hộ ngư dân mình Quốc gia ngư dân mang quốc tịch nỗlực thực hiệnbiện pháp ngoại giao để đảm bảo các quyền cho ngư dân mình, thực hiện bảo lãnh để nhận ngưdânđưa về nước xử lý trừ trường hợp quốcgiavenbiểnkhông đồng ý và muôn thực hiện thẩm quyền tài phán
củamình Trường hợp đánh cá bất hợp pháp trong
vùngbiển quốc gia khác, công tác bảo hộ ngư dân phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động ngoạigiao của
quô'c gia ngư dân mang quốc tịch
Thông qua nghiên cứu chúng ta thấy vấn đề bảo
hộ công dâncũng như bảohộ ngư dânkhi đánh cá trên biển là một phần tráchnhiệm nhà nước đốì với công dân Hoạtđộngbảo hộ ngư dânkhi đánh
cá trênbiểnlà mộtnội dungtronghoạt động bảo
hộ công dânnóichung.Hoạt động bảohộ ngư dân đượcthựchiệnkhingư dâncầnsự giúp đỡ khi đánh
cá tạicác vùng biển chống lấn, đang tranh chấp, vùng biểnquốc tế và trường hợp đánh cábất hợp
pháp trong vùng biểncủa quốc giakhác Cũngnhư hoạt động bảo hộcông dân nói chungthì trong hoạt động bảo hộ ngưdân, quốc gia ngư dân mang qucíc
tịch có thể thực hiệnnhiều biệnpháp bảo hộ, như:
biện pháp chính trị, biện phápkinh tế, biện pháp ngoại giao, ■
36 Sô'9-Tháng 5/2022
Trang 4TÀI LIỆU TRÍCH DẪN:
'Bảo hộ công dân trong thế giới phẳng Truy cập tại: https://baoquocte.vn/bao-ho-cong-dan-trong-the-gioi- phang-34821 html.
2Công ước Luật Biển năm 1982, Khoản 2 điều 94.
3Nguyễn Thị Hồng Yến (2018) Đánh cá bất hợp pháp: Một số' phân tích từ góc độ luật nhân đạo quôc tế và thực tiễn của các quốc gia tại Biển Đông Hội thảo Quốc tế: Những phát triển mới của Luật Biển Quốc tế - Góc nhìn quốc tế và Việt Nam, Đà Nang, 143.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1 Dương Chí Dũng (2010) Bảo hộ ngư dân và tàu đánh cá trên Biển Đông Đề tài nghiên cứu khoa học, Bộ Ngoại giao, Hà Nội.
2 Nguyễn Trường Giang (2010) Luật quốc tê'về đánh cá trên biển Nxb Chính trị Quôc gia, Hà Nội, 41-121.
3 Nguyễn Thị Kim Ngân (2018) Bảo hộ công dân trong pháp luật quốc tế và pháp luật một số quốc gia - Kinh nghiệm cho Việt Nam Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 11.
4 Trường Đại học Luật Hà Nội (2015) Giáo trình Luật Quốc tế Nxb Công An nhân dân, Hà Nội, Sô" 12.
5 United Nation (2020) Oceans: The Source of Life - 20th Anniversary of the United Nations Convention on the Law of the Sea (1982 - 2002).
6 Nguyễn Thị Hồng Yến (2018) Đánh cá bất hợp pháp: một số phân tích từ góc độ luật nhân đạo quốc tê' và thực tiễn của các quốc gia tại Biển Đông Hội thảo Quốc tế: Những phát triển mới của Luật Biển Quốc tế - Góc nhìn quốc tế và Việt Nam, Đà Nẩng, 143.
Ngày nhận bài: 1/3/2022
Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 1/4/2022
Ngày châp nhận đăng bài: 11/4/2022
Thông tin tác giả:
1 ThS NGUYỄN THỊ HẠNH 1
2 ThS NGUYỄN HỮU KHÁNH LINH 1
'Trường Đại học Luật, Đại học Huế
INTERNATIONAL LAWS ON PROTECTING FISHERMEN
• Master NGUYEN THI HANH 1
Master NGUYEN HUU KHANH LINH’
'University of Law, Hue University
ABSTRACT:
Thispaperanalyzesthelegal basis for countries in general and Vietnam in particular to conduct
activities to protectfishermen
Keywords: international law,fishermen protection, fishing,fishermen, Law of the Sea
SỐ 9 - Tháng 5/2022 37