THÀNH TỰU VÀ THÁCH THỨC TRONG QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ CẢI THIỆN CUỘC SỐNG NGƯỜI DÂN Ở TRUNG DU - MIỀN NÚI VIỆT NAM doc

CENTER FOR AGRICULTURAL RESEARCH & ECOLOGICAL STUDIES Hanoi Agricultural University THE ACHIEVEMENTS AND CHALLENGES ON NATURAL RESOURCES MANAGEMENT AND RURAL LIVELIHOODS IN VIETNAM'S UP

THÀNH T U VÀ THÁCH TH C TRONG QU N LÝ

DÂN TRUNG DU - MI N NÚI VI T NAM

(Tài li u H i th o, Tam o, 15-16/9/2000)

Biên t p: Tr n c Viên

Xu t b n nhân k ni m 45 n m ngày thành l p Tr ng i h c Nông nghi p I

n ph m này đ c xu t b n do Qu Ford tài tr

NXB CHÍNH TR QU C GIA

HÀ N I, 2001 Trung tâm sinh thái nông nghi p

tr ng đ i h c nông nghi p I

CENTER FOR AGRICULTURAL RESEARCH & ECOLOGICAL STUDIES

Hanoi Agricultural University

THE ACHIEVEMENTS AND CHALLENGES ON NATURAL RESOURCES MANAGEMENT AND RURAL LIVELIHOODS IN VIETNAM'S UPLANDS

(Workshop Proceeding)

Edited by Tran Duc Vien

Publishing Funded by the Ford Foundation

NATIONAL POLITICAL PUBLISHING HOUSE

HANOI, 2001

M C L C

DANH M C T VI T T T v

CH NG TRÌNH H I TH O vi

BÀI PHÁT BI U D N viii

TÓM T T H I TH O 1

Các báo cáo trình bày t i h i th o 4

1 M t s Chính sách và Ch ng trình phát tri n Mi n núi 5

2 Ngân hàng nông nghi p và phát tri n nông thôn Vi t Nam cam k t đáp ng v n s n xu t kinh doanh cho khu v c trung du - mi n núi 11

3 nh h ng c a vi c thay đ i ch đ s d ng đ t đ n đ che ph r ng và đi u ki n kinh t -xã h i vùng lu v c sông c 14

4 Nghiên c u b c đ u v pháp lu t đ t đai v i các dân t c thi u s Vi t nam 24

5 Tác đ ng c a Toàn c u hoá đ n ng i nghèo 29

6 M t s ý ki n v chính sách s d ng ru ng đ t trung du và mi n núi Vi t Nam 35

7 H i nh p th tr ng, an ninh l ng th c và qu n lý ngu n tài nguyên thiên nhiên m t làng vùng cao: nghiên c u tr ng h p c ng đ ng KADO 38

8 M t s khía c nh gi í trong qu n lý, h ng d ng tài nguyên đ t, n c và r ng l u v c đ u ngu n sông c 50

9 M t s đ c đi m qu n lý s d ng tài nguyên n c và đ t c a các trang tr i cà phê Daklak 60

10 S phân quy n trong các chính sách qu n lý tài nguyên: tr ng h p nghiên c u l u v c Sông C 65

11 Bi n pháp k t h p s li u vi n thám d i t n vi sóng và d i t n nhìn th y trong giám sát s thay đ i theo th i gian v s l ng và ch t l ng r ng môi tr ng r ng m a nhi t đ i 72

12 Chính sách Giao đ t Lâm nghi p và tác đ ng c a nó đ n đ i s ng ng i dân xã Th ng L Huy n Nam ông t nh Th a Thiên Hu 78

13 Phân chia đ t lâm nghi p và v n đ tr ng cây t i m t s đi m nghiên c u mi n nam Vi t Nam 86

14 Qu n lý r ng c ng đ ng và lu t t c đ a ph ng trong qu n lý tàI nguyên thiên nhiên l u v c sông C , Ngh an 90

15 Chính sách và gi i pháp cho v n đ du canh, du c n c ta 105

16 Tình hình Phát tri n nông thôn và h p tác xã các vùng đ i núi 112

17 C i cách th ch : k t qu đ t đ c và các v n đ đ t ra cho phát tri n nông thôn b n v ng 118

K t qu th o lu n nhóm 126

18 Chính sách liên quan đ n Công tác Qu n lý Tài nguyên Thiên nhiên 127

19 Phân quy n trong qu n lý tài nguyên 130

20 Qu n Lý Tài Nguyên Trên C S C ng ng 131

Danh sách khách tham d h i th o 135

DANH M C T VI T T T

ADB Ngân hàng Phát tri n Châu á CARES Trung tâm Sinh thái Nông nghi p, i h c Nông nghi p I CRES Trung tâm Nghiên c u Tài nguyên và Môi tr ng, i h c

Qu c gia Hà N i CRP Trung tâm Phát tri n Nông thôn DANIDA T ch c Tr giúp Phát tri n Qu c t - an M ch

FIPI Vi n i u tra và Quy ho ch r ng MARD B Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn

NIAPP Vi n Quy ho ch và Thi t k Nông nghi p

REPSI D án H tr Chính sách Tài nguyên

VASI Vi n Khoa h c K thu t Nông nghi p Vi t Nam

CH NG TRÌNH H I TH O Ngày 15 tháng 9 n m 2000

7:00 - 8:30 ng ký đ i bi u/ n sáng

8:30 - 9:00 Phiên khai m c

Phát bi u c a đ i di n WRI/REPSI Ông Nathan Badenoch Phát bi u đ d n và tuyên b khai m c TS Tr n c Viên

9:45 - 10:00

Ngân hàng NN và phát tri n nông thôn VN cam

k t đáp ng v n SX và kinh doanh cho khu v c trung du-mi n núi

và qu n lý tài nguyên t i m t làng vùng cao:

nghiên c u tr ng h p c ng đ ng KADO Ông ng Thanh Hà 11:15 - 11:30 Gi i v i v n đ qu n lý tài nguyên vùng l u v c

11:30 - 12:00 Th o lu n 12:00 - 1:30 Ngh n tr a

Ph n II: Ch to : TS Tr nh Tr ng Giang Th ký

ThS Nguy n V n S 1:30 - 1:45 M t s đ c đi m qu n lý s d ng tài nguyên đ t

2:00 - 2:15

K t h p s li u vi n thám cao t n và nhìn th y trong vi c ki m soát nh ng thay đ i c a s l ng

KS Nguy n Th H ng Mai

2:30 - 3: 00 Th o lu n 3:00 - 3:30 Gi i lao

Ph n III:

TS Ph m Ti n D ng 3:30 - 3:45 Phân chia ru ng đ t và các v n đ tr ng cây t i

m t s đi m nghiên c u mi n Nam VN ThS Nguy n V n S 3:45 - 4:00 Qu n lý r ng c ng đ ng và lu t t c đ a ph ng

trong qu n lý tài nguyên vùng l u v c sông C TS Tr n Ng c Lân 4:00 - 4:15 Chính sách và gi i pháp cho v n đ du canh, du

4:15 - 4:30 Tình hình phát tri n nông thôn và h p tác xã

hi n chính sách phát tri n mi n núi

TS Tr n c Viên Nhóm 3 Qu n lý tài nguyên d a vào c ng đ ng ThS Nguy n V n S 12:00-1:30 Ngh n tr a 1:30 - 3:30 Th o lu n và trình bày theo nhóm

3:30 - 3:50 Ngh gi i lao

3:50 - 4: 20 T ng h p và đ nh h ng cho các b c ti p theo TS Tr n c Viên

4:20 - 4:30 K t lu n GS.Nguy n Vi t Tùng

BÀI PHÁT BI U D N

TS Tr n c Viên*

Kính th a các quý v đ i bi u trong n c và qu c t !

Th a các anh các ch và các b n!

Chúng ta đang ph i đ i m t v i vi c suy thoái tài nguyên r ng và đ t r ng Nguyên nhân

c a s suy thoái này có nhi u, nh ng ch y u là do các ho t đ ng kinh t không h p lý và s

b t c p trong qu n lý tài nguyên c a con ng i, s gia t ng dân s và s nghèo đói c a các

c ng đ ng dân c s ng trên vùng đ t d c Ph c h i r ng và nh ng vùng đ t b suy thoái đang

là m i quan tâm c a nhi u ng i, nhi u t ch c và cá nhân

Ng i ta nh n ra r ng, vi c chia s l i nhu n và trách nhi m trong vi c b o v r ng và

đ t r ng v n còn nhi u ph c t p và nh ng thành t u đ t đ c ch a t ng x ng v i công s c

và ti n b c đ u t c a dân c a n c, có th la do ph n l n ng i dân trung du-mi n núi v n còn c m giác r ng h ch a ph i là nh ng ng i ch th c s trên m nh đ t mà h đã đ c

nh n

Trong th p niên nh ng n m 90, Vi t nam đã đ t đ c nh ng thành t u v t b c trong

s n xu t nông nghi p vùng đ t th p nh đ i m i trong chính sách và áp d ng nh ng ti n b

k thu t và công ngh Nh ng vùng đ t cao, s n xu t nông lâm nghi p v n ch a làm đ c

nh ng đi u mà s n xu t nông lâm nghi p đã đ t đ c t lâu vùng đ ng b ng Cái gì đã c n

tr s phát tri n nông lâm nghi p mi n núi? Chính sách, th ch hay k thu t, công ngh ?

Trung tâm Sinh thái Nông nghi p (CARES)-Tr ng đ i h c Nông nghi p I (HAU) đã c

g ng tr l i ph n nào câu h i trên; và do v y chúng tôi đã ti n hành m t nghiên c u nh

mi n núi Ngh An thu c l u v c sông C , n i có khu b o t n thiên nhiên Pù mát và có chung biên gi i v i n c b n Lào

Ch m t đ a đi m r t c th này thôi đã có hàng tr m đ tài hay ch ng trình nghiên

c u do hàng ch c c quan/t ch c đó có s góp m t c a h u h t các c quan, Vi n nghiên

c u, Tr ng i h c danh ti ng ti n hành: Trung tâm Nghiên c u Tài nguyên và Môi tr ng (CRES), VASI, FIPI, NIAPP, Vi n Khoa h c Lâm nghi p, T ng c c a chính, Vi n Nghiên

c u Chi n l c, T ng c c Khí t ng-Thu v n, Vi n Dân t c h c, Vi n V n hoá Dân gian,

i h c Nông lâm Hu , i h c S ph m Vinh, i h c Nông nghi p I ( HNNI) Chúng tôi

đã ph i làm m t công vi c không m y d dàng là t p h p, phân lo i và đánh giá s b các k t

qu nghiên c u này Chúng tôi th y r ng các k t qu nghiên c u v l u v c sông C th t là phong phú và đ s , nh t là các nghiên c u v k thu t, đi u tra c b n và v n hoá - t c

ng i, v đi u ki n môi tr ng, nh ng h u nh ch a có ai đ ý nhi u đ n v n đ chính sách trong qu n lý tài nguyên và phát tri n nông thôn

*

Phó Ban T ch c H i th o

c s tài tr c a Vi n Tài nguyên Th gi i (WRI), Trung tâm Sinh thái Nông nghi p

đã ti n hành tìm hi u v nh h ng c a chính sách đ n qu n lý tài nguyên và cu c s ng ng i dân vùng l u v c sông C Chúng tôi không có hoài v ng ti n hành phân tích chính sách trong nghiên c u c a mình, mà ch làm m t công vi c đ n gi n là ghi chép l i nh ng suy ngh

và vi c làm c a ng i dân, c a các c quan t ch c và th c hi n chính sách t t nh đ n c p thôn b n khi các chính sách hay ch ng trình này đ c tri n khai vùng l u v c sông C trong th i gian g n đây Qua quá trình nghiên c u này, chúng tôi c ng đã c g ng h c h i

đ c đôi đi u v cung cách qu n lý tài nguyên c a ng i dân đ a ph ng d i tác đ ng c a

nh ng chính sách có liên quan đ n qu n lý r ng và đ t r ng

Nh ng đi u h c h i đ c y đã đ c vi t thành t p tài li u “Các chính sách trong qu n lý tài nguyên và c i thi n cu c s ng ng i dân l u v c sông C , Ngh An, Vi t Nam” ây là

b n nháp đ u tiên c a k t qu nghiên c n Và ý t ng v m t h i th o qu c gia h i t các cán

b nghiên c u và nh ng ng i có quan tâm đ n v n đ chính sách trong qu n lý tài nguyên và phát tri n nông thôn mi n núi đã đ c hình thành qua nhi u l n ti p xúc gi a lãnh đ o V Chính sách, Ban Gíam đ c Trung tâm Phát tri n Nông thôn (VACVINA) và Trung tâm Sinh thái Nông nghi p – Tr ng i h c Nông nghi p I Vì th mà chúng ta có d p g p g nhau hôm nay trong h i th o này

H i th o có 4 m c tiêu:

1 Xác đ nh nh ng thành công và nh ng tr ng i chính trong vi c t ch c và th c hi n các chính sách có liên quan đ n phát tri n nông nghi p và nông thôn các t nh trung du và

mi n núi trong th i gian v a qua, nh t là nh ng nh h ng đ n cu c s ng ng i dân và công tác qu n lý tài nguyên, b o v môi tr ng

2 Xác đ nh các lo i s li u/tài li u thông tin c n đ c: (1) thu th p và phân tích, (2) ph

bi n r ng rãi và c ch ph i h p thông tin nh m nâng cao hi u qu trong vi c ra quy t

đ nh, và (3) phân tích v nh ng thách th c trong qu n lý tài nguyên mi n núi

3 T ng c ng ti p xúc và trao đ i gi a nh ng ng i làm công tác nghiên c u khoa h c v i các nhà ho ch đ nh chính sách có quan tâm đ n s nghi p phát tri n lâu b n mi n núi Vi t nam

4 Xác đ nh nh ng l nh v c chính sách và th ch c n đ c nghiên c u trong b i c nh phát tri n hi n nay c a mi n núi Vi t nam

S n ph m c a H i th o

1 Tóm l c nh ng tài li u (b ng c ti ng Vi t và ti ng Anh) có liên quan đ n các k t qu nghiên c u v chính sách trong th i gian g n đây có liên quan đ n nh ng thách th c và

hi u qu qu n lý môi tr ng c ng nh các l nh v c/v n đ c n đ c ti p t c nghiên c u Tài li u ti ng Vi t s đ c g i đ n các c quan chính ph và các tr ng đ i h c có liên quan; tài li u ti ng Anh s đ c g i đ n các nhà tài tr , các nhà nghiên c u n c ngoài và các t ch c phi chính ph quan tâm đ n s nghi p phát tri n mi n núi Vi t nam

2 Danh sách các t ch c và cá nhân có nh ng ho t đ ng nghiên c u, chuy n giao ti n b k thu t, t ch c và th c hi n chính sách v nh ng v n đ có liên quan đ n qu n lý tài nguyên và phát tri n lâu b n mi n núi, và nh ng l nh v c mà các t ch c hay cá nhân đó quan tâm

3 Danh sách các ngu n thông tin, s li u liên quan đ n vi c ra quy t đ nh v qu n lý tài nguyên mi n núi

4 M t b n đ xu t theo th t u tiên nh ng v n đ c n ti p t c nghiên c u v qu n lý tài nguyên và b o v môi tr ng trung du- mi n núi nói chung, hay m t đ n v hành chính hay đ a lý c th nào đó (ví d , v i Nhóm công tác Mi n núi HNNI thì đó là vùng

t c có liên quan đén qu n lý tài nguyên c a c ng đ ng

Cu i cùng xin chúc s c kho các quý v đ i bi u và chúc h i th o thành công t t đ p

TÓM T T H I TH O

c s tài tr c a Vi n Tài nguyên Th gi i và Qu Rockefeller, Tr ng i h c Nông nghi p I (HAU) đã k t h p v i Trung tâm Thông tin, B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn

đ ng ra t ch c h i th o v “Thành t u và thách th c trong qu n lý tài nguyên và c i thi n

cu c s ng ng i dân trung du - mi n núi Vi t Nam” H i th o đ c t ch c trong 2 ngày

15 và 16/9/2000 t i Tam o n tham d h i th o có h n 50 đ i bi u t h n 30 c quan thu c các c p qu n lý khác nhau: B NN&PTNT, B KHCN&MT, Ban Kinh t TW, T ng

c c a chính, Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn; và các c quan nghiên c u

và đào t o: Vi n Khoa h c K thu t Nông nghi p Vi t Nam, Vi n Khoa h c Lâm nghi p,

Tr ng i h c Nông lâm Tp.H Chí Minh, Tr ng i h c Nông lâm Hu , i h c Tây Nguyên, i h c Qu c gia Hà N i, i h c Vinh, i h c Lâm nghi p, i h c Nông nghi p

I và i h c T ng h p Copenhagen Ngoài ra còn có s tham gia c a các t ch c chính ph

và phi chính ph trong và ngoài n c nh Quý Ford, WRI, Oxfam B , SNV, Trung tâm Phát tri n Nông thôn, Ch ng trình phát tri n nông thôn mi n núi Vi t Nam-Thu i n, v.v

M c tiêu

• Xác đ nh nh ng thành công và nh ng tr ng i chính trong vi c t ch c và th c hi n các chính sách có liên quan đ n phát tri n nông nghi p và nông thôn các t nh trung du và mi n núi trong th i gian v a qua, đ c bi t tác đ ng c a chính sách đ n cu c s ng ng i dân và công tác qu n lý tài nguyên và b o v môi tr ng

• Xác đ nh nh ng l nh v c chính sách và th ch c n đ c nghiên c u trong b i c nh hi n nay c a các t nh mi n núi Vi t nam

Các báo cáo trình bày t p trung vào 3 ch đ chính:

1 Các chính sách chung v qu n lý tài nguyên và phát tri n nông thôn mi n núi

Các báo cáo cho th y các chính sách ch y u t p trung vào l nh v c sau ( ng Kim S n, Hoàng Ng c V nh):

• Tr ng và b o v r ng

• Các chính sách v thu

Các báo cáo đã ch đ c r t rõ nh ng thành t u đã đ t đ c c ng nh nh ng t n t i trong quá trình th c hi n các chính sách trên

Thành t u: (Hoàng Ng c V nh, Ban kinh t TW) ( V n Hoà, c c đ nh canh đ nh c )

- t hi u qu cao trong vi c s d ng và qu n lý tài nguyên thiên nhiên;

- n đ nh và nâng cao m c s ng c a ng i dân;

- S n xu t nông nghi p t ng nhanh (tr ng tr t, ch n nuôi);

- C s h t ng đ c c i thi n;

- H n ch đ c s phá r ng;

- Chuy n d ch c c u kinh t nông nghi p t t túc t c p sang nông nghi p hàng hoá; và

- Nâng cao trình đ cho cán b qu n lý

T n t i: (Hoàng Xuân Thu n - MOSTE, Hoàng Ng c V nh- Ban kinh t TW, V n Hoà -

C c đ nh canh đ nh c )

- Các chính sách ru ng đ t ch phát huy quy n s d ng, ch a quan tâm t i ch t l ng và giá tr s d ng;

- Các chính sách th hi n s thi u công b ng gi a nông thôn và mi n núi;

- Làm t ng s phân hoá giàu nghèo;

- Các chính sách đ u t mang tính dàn tr i (không xác đ nh rõ đ i t ng u tiên) do v y

hi u qu không cao;

- M t s chính sách không t p trung vào vi c đáp ng nh ng nhu c u thi t y u v n, cho

ng i dân do ch a đ u t thích đáng cho s n xu t Vì th tính b n v ng trong qu n lý tài nguyên ch a cao; và

- Chính sách không phù h p v i các dân t c thi u s do t p quán canh tác, phong t c truy n

th ng c a h

Ki n ngh

- T p trung cho s n xu t, xác đ nh đ i t ng u tiên, t ng c ng phát tri n kinh t h gia đình;

- u t phát tri n đ t đai và khoa h c công ngh ;

- Giáo d c pháp lu t cho ng i dân, đ c bi t là cho đ ng bào các dân t c thi u s ;

- Nâng cao n ng l c cho cán b qu n lý; và

- T ng c ng s can thi p c a nhà n c thông qua các ho t đ ng tín d ng, th tr ng, khuy n nông, thu l i

2 Các tình hu ng c th trong vi c th c hi n các chính sách

Các chính sách v giao đ t lâm nghi p

Các chính sách này đã t o hành lang pháp lý cho chính quy n đ a ph ng tham gia qu n

lý và s d ng đ t lâm nghi p và b o v r ng Do đ t có ch s h u nên ng i dân có ý th c

và trách nhi m trong vi c qu n lý và s d ng ngu n tài nguyên r ng Tuy nhiên, ch a có

nh ng h ng d n thích h p cho vi c s d ng h p lý di n tích đ t đ c giao V n đ tên c a

ng i đ nh c v n còn th p so v i k ho ch

Các chính sách v tín d ng

Chính sách tín d ng đã phát huy đ c hi u qu c a đ ng v n cho vay, khuy n khích

đ c vi c huy đ ng v n trong dân, h p tác xã tín d ng đã đ c thành l p t i m t s đ a

ph ng, t đó phát huy đ c tinh th n h p tác t ng tr gi a nh ng ng i dân Tuy v y các chính sách v n còn th hi n m t s m t h n ch ví d nh v n vay ng n h n làm h n ch ho t

đ ng c a ng i dân, th t c vay v n còn r m rà không phù h p v i ki n th c c a dân

3 Các v n đ khác

Liên quan gi a vi c làm và qu n lý tài nguyên thiên nhiên: Ph m Anh Tu n, trung tâm phát tri n nông thôn đã ch ra nh ng khó kh n c a vi c b o v tài nguyên h u hình và s d

th a lao đ ng V ình Tôn ( HNNI) đã đ a ra khuy n cáo đ làm gi m s phân hoá trong

xã h i nông thôn Tr n Ng c Lân đã đ a ra các bài h c lo i hình qu n lý r ng c ng đ ng

l u v c sông C V n đ phân quy n và gi i trong qu n lý tài nguyên (Ph m Th H ng,

- Các chính sách c n u tiên nghiên c u trong th i gian t i: Các chính sách v mô v phát tri n nông thôn mi n núi, các chính sách qu n lý tài nguyên trên c s c ng đ ng, lu t t c đ a

ph ng trong qu n lý tài nguyên, các h th ng s d ng đ t b n v ng vùng cao

- C n nghiên c u các chính sách h ng l i đ i v i ng i s d ng đ t trong các ch ng trình tr ng và b o v r ng c a nhà n c

- Các chính sách v gi i liên quan đ n qu n lý s d ng tài nguyên c ng c n đ c quan tâm

- Vai trò c a các c ng đ ng đ a ph ng và s tham gia c a h trong công tác b o v tài nguyên và môi tr ng

Các báo cáo trình bày t i h i th o

M t s Chính sách và Ch ng trình phát tri n Mi n núi

ng Kim S n

Abtract: Policies and Programs for upland Development

The Vietnam mountainous area, where 24 million people belonging to 50 ethnic groups are living, accounts for three fourth of the total area of the country The people of this area have to face many difficulties such as poor infrastructures and communication networks Income per capita in this area is low comparing to that of the country in average During last dedicate, which is considered as a “Doi Moi” period, the government issued many policies and programs in order to push up conditions of this mountainous region by eradicating hunger and alleviating poverty, and developing agriculture Such major policies are classified into (1) Policies on land; (2) Policies on finance and credit; (3) Policies on investment promotion; (4) Policies on fixed agriculture and sedentarization; (5) Policies on health, education, and public; (6) Policies on infrastructure construction; (7) Policies on economic structure transition; (8) Policies on poverty alleviation and hunger eradication; and (9) Policies on forest protection and afforestation There were great achievements gained through these policies together with strong efforts made by farmers themselves The achievements are that an agriculture production has rapidly increased, forest degradation has been gradually reduced, and rural conditions have been positively changed

_

Gi i thi u chung

Mi n núi chi m 3/4 di n tích đ t n c và là n i sinh s ng c a 24 tri u ng i thu c 50 dân t c ây là vùng có ti m n ng l n nh ng c ng có nhi u khó kh n cho công tác phát tri n nông thôn C s h t ng thi u th n, đ a hình ph c t p hi m tr , thông tin liên l c khó kh n, Thi u các c s v n hoá phúc l i nh : n c s ch cho sinh ho t, đi n, tr ng h c, b nh

vi n, Thu nh p trung bình trong vùng th p h n nhi u so v i các vùng khác trong c n c Trong nh ng n m qua, nh t là 10 n m trong th i k đ i m i, Chính ph đã ban hành nhi u chính sách nh m xóa đói nghèo, phát tri n nông thôn trong vùng Sau đây là m t s ch ng trình và chính sách chính:

1 Chính sách v đ t đai

• Giao đ t, giao r ng cho các t ch c và cá nhân: Giao đ t nông nghi p 1-2 ha/h , đ t r ng 5-10 ha/h cho các h nông dân qu n lý Th i gian giao đ t nông nghi p là 20 n m, đ t lâm nghi p và cây lâu n m là 70 n m N u h t th i h n giao v n có nhu c u và s d ng đúng m c đích thì đ c xét giao ti p N u tr ng r ng có chu k trên 50 n m thì đ c giao ti p cho đ n khi thu ho ch s n ph m chính (t 1993)

• Ng i đ c giao đ t có các quy n l i sau: đ c b o v quy n và l i ích h p pháp trên đ t

đ c giao, th a k , chuy n nh ng, th ch p, chuy n đ i quy n s d ng, đ c cho thuê quy n s d ng, dùng đ t góp v n liên doanh, đ c đ n bù thành qu lao đ ng và k t qu đ u

t theo giá th tr ng và hi n tr ng s n xu t trong tr ng h p b thu h i đ t c h ng các chính sách h tr c a Nhà n c trong vi c b o v và phát tri n r ng

2 Chính sách v tài chính và tín d ng

• C p v n ngân sách cho công tác: thu l i, di dân, đ nh canh đ nh c , ph c h i r ng, đào

t o và nghiên c u N m 1999, Chính ph đ u t 28 t đ u t (ngoài ch ng trình 135) công trình thu c 5 l nh v c giao thông, th y l i, y t , giáo d c

• C p v n ngân sách cho các ch ng trình: ch ng trình t ng th phát tri n kinh t xã h i Tây nguyên, ch ng trình thay th cây thu c phi n, ch ng trình h tr các dân t c đ c bi t khó kh n, ch ng trình phát tri n kinh t xã h i các xã đ c bi t khó kh n mi n núi và vùng sâu vùng xa

• Nhà n c đ ng ra vay và cho dân vay l i các ngu n v n qu c t nh v n ODA, v n vay

c a các t ch c tín d ng qu c t ( B, ADB, CFD) i t ng đ c vay là nông dân nghèo,

ng i trong di n chính sách, đ ng bào thi u s M c tiêu s d ng v n vay là tr ng r ng kinh

t , tr ng cao su ti u đi n

• u t tín d ng u đãi (b ng 30-50% lãi xu t bình th ng) cho phát tri n r ng đ t o vùng nguyên li u t p trung cho công nghi p nh gi y, g ch ng lò, ch bi n ván, s d ng

qu h tr phát tri n Hình th c đ u t là cho vay, h tr lãi su t sau đ u t ho c b o lãnh tín

d ng Vi c vay v n đ c ti n hành theo d án Th i h n cho vay theo d án t i đa là 10 n m, lãi su t cho vay 9%/n m (ngày 2/3/2000 Th t ng Chính ph đã có quy t đ nh 175 đi u

ch nh m c lãi su t này xu ng 7%/n m)

• u tiên cho các h nông dân vùng núi cao vay v n ng n h n (12 tháng), m r ng sang vay trung và dài h n (không quá 36 tháng) đ đ u t s n xu t nông nghi p: tr ng cây công nghi p, cây n qu , s n xu t nông nghi p M c tín d ng u đãi th p h n 15% so v i lãi su t bình th ng i v i nh ng h gia đình t i các vùng u tiên nh vùng phòng h , vùng đ nh canh đ nh c ngoài khu v c đ c đ u t s đ c h ng lãi su t 0% (1993) i v i h nghèo không có tài s n th ch p đ c áp d ng tín ch p do UBND xã, ho c các t ch c kinh t xã h i xác nh n

• C ch vay v i h gia đình h tr s n xu t (mua v t t , c i t o đ ng ru ng ) tiêu th , ch

bi n và xu t kh u nông lâm, thu h i s n mi n núi có th cho vay đ n 10 tri u đ ng không

ph i th ch p (có gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t) V i nhu c u vay trên 10 tri u đ ng đ làm kinh t hàng hoá, trang tr i, ph i l p d án

3 Chính sách khuy n khích đ u t

• i v i kinh t h p tác: h p tác xã mi n núi cung c p d ch v tr c ti p cho d ch v s n

xu t nông nghi p, lâm nghi p đ c mi n thu đ t trong 5 n m đ u, đ c mi n thu doanh thu, thu l i t c hai n m đ u

• Khuy n khích đ u t n c ngoài Các d án đ u t vào vùng mi n núi, vào nuôi tr ng ch

bi n nông lâm th y s n đ c u tiên khuy n khích v i các quy n l i sau: gi m thu l i t c t

m c trung bình 25% l i nhu n thu đ c xu ng 20-10%; đ c mi n thu l i t c t 2-8 n m,

đ c gi m thu l i t c 50% trong 2-4 n m ti p theo; mi n ho cgi m ti n thuê đ t, m t n c,

m t bi n (1997)

• Khuy n khích đ u t trong n c Các d án đ u t vào vùng mi n núi đ c u tiên khuy n khích v i các quy n l i sau: gi m 50% thu l i t c trong 1-2 n m; gi m 50% thu

doanh thu trong 1-2 n m; đ c cho vay tín d ng trung dài h n v i lãi xu t u đãi t qu h

tr đ u t

• Cung c p thông tin kinh t , h tr ký thu t, h tr đào t o cán b và công nhân k thu t

T o đi u ki n thu n l i đ tiêu th s n ph m, k c vi c xu t kh u tr c ti ptheo quy đ nh

• Th ng nh t nh n th c v tính ch t và v trí quan tr ng c a kinh t trang tr i, kh ng đ nh chính sách lâu dài c a Nhà n c là khuy n khích và b o v kinh t trang tr i

4 Chính sách đ nh canh, đ nh c

• Nhà n c đ u t k t c u c s h t ng, khai hoang xây d ng đ ng ru ng, giao đ t s n

xu t và khoanh r ng cho các h đ nh c Ph n đ u đ n n m 2000 không còn du canh du c

• Chia qu đ t ch a s d ng h t c a các nông lâm tr ng cho dân ch a có đ t và dân chuy n t n i khác t i

• u t xây d ng các trung tâm kinh t , d ch v , v n hóa - xã h i các c m xã bao g m:

ch , c a hàng th ng nghi p, phòng y t , tr ng bán trú, nhà v n hóa, tr m khuy n lâm, h th ng giao thông, c p đi n, n c T ch c l i các làng b n theo quy ho ch đ nh canh

nông-đ nh c , có nông-đ ng giao thông, tr ng h c, tr m xá

• i v i đ ng bào còn du canh du c : giao đ t, c p l ng th c, giao m t di n tích r ng cho h qu n lý, khi khai thác đ c h ng m t ph n l i ích Trên đ t tr ng, cho các h gia đình vay v n đ tr ng r ng theo qui ho ch

• i v i đ ng bào đã đ nh c nh ng còn du canh, đ c c p ti n và l ng th c đ h đ n trong m t s n m, đ c giao đ t, giao r ng đ b o v , khoanh nuôi ho c tr ng m i

5 Chính sách y t , giáo d c và xã h i

• Tri t b di n tích tr ng thu c phi n C p v n và khuy n khích h ng d n nông dân chuy n sang tr ng cây khác T ch c cai nghi n cho nhân dân Nghiêm tr buôn bán v n chuy n tàng tr thu c phi n và ma túy

• Ng n ch n s t rét phát thành d ch T p trung đi u tr các b nh: bi u c , tiêu ch y, phong

• L p tr m y t và c cán b y t đ n các xã L p các đ i y t l u đ ng Xây d ng các b nh

vi n huy n Tr c p thêm l ng cho cán b y t vùng cao (50-70% m c trung bình)

• M i b n thành l p m t l p h c ghép t l p 1 đ n l p 3, m i c m 4-5 xã m tr ng bán trú, cung c p sách d y ch dân t c n n m 2000 đ t 100% xã có tr ng ti u h c

• Ph c p u đãi cho giáo viên mi n núi C p ph c p cho b đ i biên phòng,cán b đoàn

th tham gia công tác d y h c, xóa mù ch

• Phát tri n h th ng tr ng ph thông trung h c n i trú, C p h c b ng cho h c sinh các dân t c ít ng i và h c b ng trong các tr ng n i trú t nh, huy n và bán trú xã (hoàn thành n m 2000) Khuy n khích h c sinh các tr ng này sau khi t t nghi p tham gia công tác khuy n nông, khuy n lâm, phát tri n y t c ng đ ng và xoá mù ch mi n núi

• Xây d ng 4 trung tâm đ i h c: à L t, Buôn Ma Thu t, Thái Nguyên, Hòa Bình

• Ph sóng truy n hình cho các huy n Tr giá bán máy thu thanh nh cho nhân dân Ph n

đ u đ n n m 2000 các c m xã, thôn, b n ph i có phát hình và phát thanh

• Phát tri n các đ i thông tin l u đ ng đi ph c v các xã vùng sâu, vùng cao

• C p không báo nhi đ ng và báo Thi u niên Ti n phong cho h c sinh ph thông mi n núi

• B o v và phát tri n v n hóa dân t c

• Th ng nghi p qu c doanh đ m b o cung ng các th c ph m c n thi t (n c m m, cá khô, ) cho c m xã ho c ch Nhà n c tr giá và th ng nghi p qu c doanh cung c p các

m t hàng thi t y u: gi ng cây tr ng, phân bón, thu c tr sâu, thu c ch a b nh, mu i iôt, gi y

vi t, d u h a, than V i vùng đ c bi t khó kh n thì c p không mu i và d u h a Mi n thu doanh thu cho vùng các doanh nghi p kinh doanh trên đ a bàn mi n núi

6 Chính sách xây d ng c s h t ng

• Nhà n c đ ng ra vay v n và s d ng các ngu n v n vay ODA đ xây d ng c s h t ng

ph c v phát tri n nông thôn mi n núi: làm thu l i, đ ng, c u

• Nhà n c xây d ng hoàn ch nh h th ng đ ng tr c chính lên mi n núi, đ ng t t nh đ n huy n đi đ c c 4 mùa, có đ ng ô tô t huy n đ n các trung tâm kinh t , c m dân c c p

xã ng t xã đ n b n làng Nhà n c h tr v t t , dân đóng góp làm

• Xây d ng các công trình c p n c sinh ho t cho vùng cao, đ m b o có n c n s ch cho nhân dân mi n núi (ph n đ u đ n n m 2000 có 60% s dân vùng dân t c và mi n núi có n c

s ch sinh ho t)

• Nhà n c đ u t xây d ng đ ng đi n h th 35 KV đ a đi n đ n các xã (60% s xã vào

n m 2000) Nh ng n i quá xa xôi, h o lánh, h tr đ u t c m máy phát đi n ho c th y đi n

nh Xây d ng các h th ng th y l i nh , k t h p v i th y đi n n i có đi u ki n

• Xây d ng h th ng đi n tho i đ n các huy n và vùng tr ng đi m, đ n n m 2000 có đi n tho i các xã

• Xây d ng các công trình th y l i l n, các h ch a n c đ t i cho các vùng cây công nghi p, g n th y đi n, th y l i và phát tri n kinh t

• M đ ng H Chí Minh t o đi u ki n khai thác mi n núi B c trung b và vùng Tây nguyên

• T n m 2000, m i n m đ u t cho kho ng 100 trung tâm c m xã m i và k t thúc ch ng trình vào n m 2005 b ng ngân sách t nhi u ngu n, ph i h p gi a v n Nhà n c và các thành

ph n kinh t

7 Chính sách chuy n d ch c c u kinh t

C c u kinh t mi n núi đ c hình thành theo yêu c u th tr ng

• V nông nghi p, nh ng n i có đi u ki n s n xu t thì t p trung thâm canh, t ng v , các

n i khác t ng c ng đi u hòa l u thông l ng th c thay vì b t bu c t túc l ng th c t i ch

• V lâm nghi p, b o v r ng hi n có, tr ng m i r ng phòng h , r ng đ c d ng, r ng s n

xu t

• V công nghi p, phát tri n công nghi p ch bi n nông s n, th c ph m, lâm s n, v t li u xây d ng Nhà n c phát tri n các công trình công nghi p quan tr ng tùy theo th m nh m i vùng: gang thép, th y đi n

• Phát tri n th ng m i, d ch v xây d ng các khu th ng m i t do biên gi i

8 Chính sách xóa đói gi m nghèo

• Ch ng trình xoá đói gi m nghèo dành cho các h nghèo, đ ng bào dân t c, ch ng trình phát tri n kinh t xã h i các xã đ c bi t khó kh n mi n núi và vùng sâu vùng xa (Q 135/1998/TTg): đ u t t p trung cho 1000 xã nghèo u tiên l ng ghép các ch ng trình m c tiêu qu c gia và các d án cho 735 xã nghèo khác

• i v i các h thi u đói: Cho vay tín ch p v n, gi ng đ s n xu t N u gia đình không có

s c lao đ ng, cung c p l ng th c c u t trong th i gian nh t đ nh

• Mi n h c phí m i c p h c cho con các gia đình thu c di n đói Gi m 50% h c phí cho con các gia đình thu c di n nghèo H tr gi y vi t, sách giáo khoa cho con các gia đình đói nghèo mi n núi

• Tr c p xã h i cho nh ng gia đình nghèo và nh ng ng i nghèo không có kh n ng lao

đ ng

• T ng c ng có th i h n cán b công ch c t nh, huy n v xã làm công tác xóa đói gi m nghèo (Q 42/1999/TTg)

• T ch c các đ i trí th c tr tình nguy n tham gia phát tri n nông thôn mi n núi

• N m 1999, Nhà n c đ m b o kinh phí t i thi u đ m i xã đ c bi t khó kh n ít nh t xây

d ng đ c m t công trình thi t y u nh thu l i n c sinh ho t, giao thông tr ng h c, tr m

xá, đi n, ch

• H u h t các t nh trích 1-2% ngân sách đ a ph ng cho qu xóa đói gi m nghèo c a đ a

ph ng

• Ngân hàng ng i nghèo (Q 525/TTg, 31/8/1995) b t đ u ho t đ ng t n m 1996, đ n nay đã cho vay 1500 t đ ng u tiên cho vùng nghèo, vùng cao, vùng dân t c ít ng i (vay bình quân 1 tri u đ ng, t i đa 2,5 tri u đ ng/h )

9 Chính sách tr ng và b o v r ng

• C p v n ngân sách qua các ch ng trình qu c gia cho ch ng trình 327, ch ng trình 5 tri u ha r ng

• óng c a trong m t th i gian (ng ng khai thác) r ng phòng h , r ng đ c d ng, r ng trên núi đá, r ng nghèo đ cây có đi u ki n tái sinh (1994)

• Nhà n c đ u t tr ng và b o v r ng phòng h xung y u, r ng đ c d ng: (v n qu c gia, khu b o t n thiên nhiên, khu v n hóa ), r ng gi ng qu c gia, r ng g quý có chu k s n

1 S n xu t nông lâm nghi p t ng nhanh, t 1990 đ n 1995, trung bình s n l ng l ng th c

t ng 4,2% n m, đàn trâu t ng 3,4%, gia c m t ng 5% c bi t di n tích tr ng cây n qu t ng

t i 30%/ n m Tình tr ng phá r ng h n ch d n trong khi r ng tr ng m i t ng nhanh Bình quân tr ng thêm 35,8 nghìn ha trong khi b phá 3,23 nghìn ha/ hàng n m

2 K t c u h t ng nông thôn c i thi n rõ r t: t i 1994, 75% s xã có đ ng ô tô i trung tâm

Ngân hàng nông nghi p và phát tri n nông thôn Vi t Nam cam k t đáp ng v n s n

xu t kinh doanh cho khu v c trung du - mi n núi

Tr n ình nh

Abtract: Commitment of Vietnam Bank for Agriculture and Rural Development for Providing Loan for Production in Midland and Mountainous Regions

This paper emphasizes on problems needing to be solved concerning to transportation, irrigation system for land utilization, extension service and marketing for product With regarding to loan lending activity, a “combination” method should be adopted An attention should be paid on cash crops, special fruit trees, and animal husbandry Furthermore, favorable environment should be created and lending procedure should be simplified to meet people’s knowledge Priorities need to be given to those who freely migrated to Central highland so that they can have an opportunity to access to the loan

th bình quân 68 (t ng 3 tu i so 1990), k t c u h t ng nông thôn đ c c i thi n rõ r t; s xã

có đ ng ô tô đ n trung tâm 93,5%, có đi n sinh ho t 70%, có đi n tho i 79%, có tr ng c p

I + II trên 90%, có tr m xá 98%, có ngu n n c s ch 68%, có ch 60%, s h có nhà kiên

Trong các chính sách thì chính sách tín d ng gi i quy t v n cho s n xu t kinh doanh đ

ng i dân khai thác, s d ng có hi u qu đ t đai có m t v trí quan tr ng, có lúc đ c đ a vào nhóm gi i pháp hàng đ u Ngân hàng Nông nghi p và phát tri n nông thôn (NHNo) là m t NHTM Nhà n c gi vai trò ch đ o và ch l c trong cho vay phát tri n nông nghi p, nông thôn NHNo đ c thành l p t n m 1998 n nay đã có 1.400 chi nhánh (t ng h n 3 l n), có ngu n v n g n 40.000 t , t ng d n cho vay 38.000 t , có g n 8.000 cán b tín d ng Trong

10 n m (1990 - 1999), NHNo Vi t Nam đã đ u t vào khu v c nông nghi p, nông thôn v i doanh s trên 100 ngàn t đ ng T n m 1997, NHNo c i ti n đ n gi n th t c vay và cho vay m c 5 tri u không ph i th ch p, đ c bi t đ n gi a n m 1999, Chính ph cho phép nâng

m c vay lên 10 tri u không th ch p mà ch n p gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t S u đãi này đã t o đi u ki n thu n l i cho 10 tri u h nông dân vay v n S h vay v n t ng nhanh (hi n có kho ng 6,5 tri u h d n ), su t đ u t bình quân 1 h t ng cao h n, nh v y

v n cho h nông dân đ c đáp ng t t h n

Riêng khu v c Trung du - Mi n núi, mà t p trung là hai vùng l n là 16 t nh phía B c và 4

t nh Tây Nguyên, NHNo c ng đã t p trung đ u t C th nh sau:

- Cho h nông dân bình th ng vay: Khu v c Trung du - mi n núi phía b c d n đ n cu i

n m 1999 là 3207 t đ ng b ng 14,5 l n so v i n m 1990, t tr ng d n trung dài h n 50,7%; Khu v c Tây nguyên d n cu i n m 1999 là 2662 t đ ng b ng 27,5 l n so v i n m

Ngoài ngu n v n huy đ ng trong n c đ cho vay, NHNo đ c Chính ph giao th m

đ nh, gi i ngân các d án mà t p trung ch y u cho vùng trung du, mi n núi nh : D án tín

d ng nông nghi p CFD Pháp 51 t đ ng; D án KFW 190 t ; D án ph c h i nông nghi p (WB) 223,4 t đ ng; D án đa d ng hoá Nông nghi p CFD&WB, d án tín d ng nông thôn ADB 207,9 t đ ng

Ngu n v n tín d ng c a NHNo đã góp ph n đáng k vào khai thác, s d ng đ t đai khu

v c Trung du - mi n núi vào tr ng cây l ng th c, cây công nghi p, cây n qu , ch n nuôi, nuôi h i s n n c ng t Trong đó đ c bi t phát tri n cây cà phê, cây n qu đ c s n, cây mía

đã đem l i thu nh p khá cho nông dân Và nh ng vùng t p trung cây cà phê, cây n qu đ c

s n, cây mía, cây chè, h t ng nông thôn (đ ng, đi n ) phát tri n nhanh, hình thành các t

đi m kinh t , th ng m i c a m t vùng C ng nh ng vùng này đã hình thành mô hình kinh

t trang tr i, ch trang tr i là nh ng ng i bi t làm giàu, ham làm giàu, m nh d n đ u t v n

và vay v n khai kh n đ t đai, áp d ng k thu t đ phát tri n s n xu t hàng hoá H c ng thu hút đ c nhi u lao đ ng nghèo trong vùng và lao đ ng t n i khác đ n NHNo đã k p th i nghiên c u và đ u t cho kinh t trang tr i, đi n hình Yên Bái, kl k, Lâm ng, Lào Cai,

Nh ng m t đ c c a khu v c Trung du - Mi n núi nêu trên, theo chúng tôi là còn quá khiêm t n b i vì khu v c này còn ch ng ch t khó kh n, đ c bi t là cu c s ng c a ng i dân còn cách bi t r t xa so v i ng i dân thành th và c ng còn xa so v i vùng đ ng b ng T i sao

m c s ng còn th p, Vì thu nh p th p - mà thu nh p th p là do s n xu t ra s n l ng ít l i khó bán, ho c bán v i giá thua thi t

Nhi u ng i đ u bi t: đ t đai khu v c này còn quá nhi u, nh ng ch a đ c quy ho ch khai thác c bi t h t ng quá th p kém thì không th khai thác t t đ t đai đ làm ra s n

ph m đem đi trao đ i Có m t già làng Lai Châu khuyên tôi r ng: Mày làm ngân hàng mà mày đem ti n cho vay n i ng i không có đ ng ô tô đ n là mày m t ti n đó (vì h không bán đ c thì l y ti n đâu tr )

i u c t y u là khai thác đ c đ t cho tr ng tr t, mu n v y ph i có đ ng và có thu l i Sau đó là khuy n nông (h ng cho h tr ng cây gì, nuôi con gì phù h p và có th bán đ c)

K theo m i là v n Sau cùng là t ch c giúp cho h tiêu th (c ng c n nói thêm là b n thân h

ph i bi t liên k t l i đ tiêu th mà nòng c t là các trang tr i trong vùng)

Quy trình này đòi h i ngu n v n ngân sách, ngu n v n tín d ng u đãi (327, 135) ph i

đ u t cho đ ng xá, đi n, thu l i, cây, con gi ng Còn v n Ngân hàng ph c v ng i nghèo

và v n c a NHNo đ u t cho chi phí ch m sóc cây dài ngày, tr ng cây ng n ngày Ph ng

th c đ u t v n ph i t ch c h l i theo t ch c chính tr - xã h i (H i nông dân, H i ph n )

và các h i ngh nghi p (H i làm v n, ) g n k t v i t ch c khuy n nông thì m i có hi u

qu cao phù h p v i trình đ dân trí còn th p nh ng b n ch t t t đ p (coi tr ng tín ngh a) ngân hàng c n m nh d n c i ti n h s vay v n đ n gi n h n, thu n ti n h n V đ i t ng

đ u t khu v c Trung du - Mi n núi, c n t p trung vào cây công nghi p, cây n qu , ch n nuôi ki u ch n th , t ch c ch bi n quy mô v a và nh V ng i vay chia ra: H s n xu t

nh , h kinh t trang tr i i v i DNNN c n duy trì các doanh nghi p công ích cung c p v t

ph m tiêu dùng thi t y u cho nhân dân mi n núi, k t h p v i kinh doanh th ng nghi p tiêu

th s n ph m

i u c n quan tâm là khu v c Mi n núi phía b c đ t canh tác nông nghi p r t ít, đ a hình cao, hi m tr , trong nhi u n m qua dân c vùng này đã di chuy n t do vào Tây Nguyên

Nh ng h gia đình vào Tây nguyên ph n l n đã l p nghi p, nh ng l i ch a có h kh u, ch a

đ c giao đ t và c p gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t Vì v y h c ng r t khó vay v n Các c p có th m quy n c n nhanh chóng gi i quy t h kh u, giao đ t và c p gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t đ h đ c vay v n phát tri n s n xu t

nh h ng c a vi c thay đ i ch đ s d ng đ t đ n đ che ph r ng và đi u ki n kinh

With the purpose to improve forest management and alleviate poverty the government has adopted and is adopting a number of policies and development programs/ projects Among them allocation of agricultural and forest land are seen as important policies that brought about radical changes in landuse and forest management

In the Ca river basin implementation of forestland allocation with associated programs/projects in one hand created incentives for the local communities to be involved in forest management, in the other hand it also caused some problems Lack of government grant, trained staff, poor supervision and inadequate planning, inadequate understanding of production systems, traditions and customs of different groups of local communities living in the upland, poor participation are often mentioned as main reasons causing poor success of implementation of government programs and policies All of these factors have impacted the landuse in the basin, which in turn has affected considerably livelihood of the local people and environment surrounding them

1 Gi i thi u

T nh Ngh An n m phía B c mi n Trung Vi t Nam, có đi u ki n đ a hình ph c t p,

đ c chia ra làm 3 vùng đ c tr ng: vùng đ ng b ng ven bi n, vùng trung du và mi n núi, trong đó 83% di n tích t nhiên là đ i núi M c dù đ t nông nghi p c a t nh ch chi m 11%,

nh ng h u h t ng i dân đây s ng b ng ngh nông ho c ngh r ng

Vùng l u v c sông C g m có 8 huy n, trong đó có 5 huy n đ c coi là huy n vùng cao

T ng s di n tích đ t t nhiên c a l u v c chi m 50,6% t ng di n tích đ t c a t nh, dân s chi m 18,6% và đ t nông nghi p chi m 16,7% Các vùng núi thu c l u v c là các huy n K

S n, T ng D ng, Con Cuông, Anh S n và Thanh Ch ng Ba huy n đ u đ c x p là huy n mi n núi v i đ d c trung bình t 40-500

Hai huy n còn l i thu c vùng trung du v i nhi u dãy đ i núi th p và ít d c, phù h p cho s n xu t nông nghi p và nông lâm k t h p

H n n a, đ t đai đây còn khá màu m nh phù sa sông b i đ p, phù h p cho cây tr ng hàng

Tuy nhiên, vùng th ng ngu n sông C n i có nhi u nhóm đ ng bào dân t c thi u s chung s ng nh Thái, Kh mú, Tày po ng, Odu, an Lai-Ly hà và H'mong, ng i dân v n còn l u gi nhi u ki u canh tác truy n th ng, trong đó có canh tác theo l i du canh, và cu c

s ng c a h ít nhi u v n còn ph thu c vào các s n ph m s n có t r ng t nhiên H hi u

bi t r t ít v n n nông nghi p thâm canh H n n a, cùng v i s gia t ng dân s và s khai thác liên t c các lo i s n ph m t r ng d n đ n tài nguyên thiên nhiên b c n ki t m t cách nhanh chóng i u này gây ra cho ng i dân nhi u khó kh n trong vi c ki m s ng cho gia đình và làm cho s chênh l ch v m c s ng so v i ng i dân mi n xuôi ngày càng t ng lên Bên c nh đó, các chính sách khác nh chính sách tái đ nh canh các vùng kinh t m i, chính sách tr ng r ng, trong đó g m có các ch ng trình do nhà n c kh i x ng nh "ch ng trình 327" và "ch ng trình 5 tri u ha r ng", c ng đã có nh ng nh h ng nh t đ nh t i đ i

s ng kinh t -xã h i c a ng i dân vùng cao i u này đã có ý ngh a r t l n khi th y các nhóm dân t c thi u s khác nhau đáp l i các s thay đ i này v i s bi t n vì chính các ch ng trình này đã giúp h c i thi n đ i s ng, và c ng đã nh n ra r ng m c đích phát tri n c a chính ph

là nh m b o v các ngu n tài nguyên thiên nhiên và b o đ m s phát tri n kinh t vùng lu

v c sông C đi xa h n n a, chúng ta c n ph i tìm hi u xem các chính sách và các ch ng trình phát tri n c a Nhà n c đã nh h ng đ n vi c s d ng đ t đây nh th nào và đây

c ng là câu h i đ t ra cho nghiên c u này

2 Ph ng pháp nghiên c u

thu th p đ c các thông tin c n thi t, các ph ng pháp thu th p s li u khác nhau đã

đ c s d ng, bao g m thu th p s li u th c p t các c p t nh, huy n đ n c p thôn b n,

ph ng v n và th o lu n tay đôi v i các cán b Nhà n c, các thành viên c a các t ch c phi chính ph , các nhà qu n lý d án, các lãnh đ o xã và b n, và nhân dân đ a ph ng đánh giá v s thay đ i v s d ng đ t trong th i gian g n đây, chúng tôi đã s d ng vi n thám và

h th ng thông tin đ a lý (Remote sensensing and GIS)

3 K t qu và th o lu n

3.1.Tình hình s d ng đ t và th c tr ng r ng

M c dù canh tác là ho t đ ng s n xu t chính c a ng i dân đây nh ng đ t nông nghi p

l i ch chi m m t ph n r t nh , kho ng 11% so v i t ng di n tích đ t, 41% đ t r ng che ph ,

và m t ph n di n tích đáng k các vùng đ i núi tr c, đ t không s d ng chi m t i 41% (xem chi ti t b ng 1) i u này cho th y m t ti m n ng m r ng di n tích r ng và s n xu t nông nghi p r t l n H u h t đ t nông nghi p đ c s d ng cho s n xu t cây l ng th c (7,7%),

ch m t ph n nh c a đ t tr ng đ c dùng cho cây lâu n m (0,9%) Ho t đ ng canh tác ch

y u vùng l u v c là s n xu t lúa n c nh ng vùng đ t tr ng, tuy v y lúa n ng v n chi m vai trò quan tr ng trong cung c p l ng th c cho ng i dân đ a ph ng, đ c bi t là vùng th ng ngu n Canh tác theo ki u t cung t c p vùng cao có đ u vào th p do v y

n ng su t không cao R ng t nhiên cung c p lâm s n quan tr ng và góp ph n cung c p thêm

l ng th c và ti n m t cho ng i dân đ a ph ng

128.646 109.991

126.365 99.410

126.384 94.400

7,7 5,8

Ngu n: Chi c c th ng kê Ngh An

*S li u n m 1998 do Chi c c Ki m lâm cung c p

che ph r ng đã b gi m sút nhanh chóng trong su t 2 th p niên 70 và 80 Vào n m

1943, đ t có r ng vào kho ng 1,1 tri u ha t ng ng v i 67% đ che ph r ng, nh ng đ n

n m 1992 gi m xu ng ch còn 554.600 ha r ng t nhiên và 29.600 ha r ng tr ng, t ng ng

v i đ che ph r ng là 35% (Nguy n V n B o, 1999) Trong su t m t th i gian dài, các chính

sách v r ng ch y u h ng vào vi c khai thác, ít quan tâm đ n vi c tái sinh r ng Ho t đ ng

khai thác g các vùng kinh t m i là m t h p ph n c a các ch ng trình tái đ nh c c a

chính ph Vi c m r ng di n tích du canh do t l phát tri n dân s cao đã làm di n tích r ng

t nhiên b co l i H n th n a, hi n t ng cháy r ng th ng x y ra vào mùa khô c ng đã góp

ph n làm suy thoái r ng vùng l u v c sông C

152.821 2.205

Di n tích không có

r ng 544.581 46% 301.948 214.045 30.711

Ngu n: S NN&PTNT Ngh An, 1997

T n m 1993, kh i đ u b ng vi c th c hi n “ch ng trình 327”, và ti p sau đó là giao đ t

đã t o c h i cho các c quan, t ch c và ng i dân đ a ph ng tham gia tr ng r ng và b o

v r ng Chính sách khai thác g c ng đã thay đ i c p t nh T vi c khai thác thu n tuý đã

chuy n sang khai thác có ch n l c đ ng th i k t h p phát tri n tài nguyên r ng b ng cách

tr ng r ng m i và khoanh nuôi b o v r ng nghèo Vi c khai thác g c a t nh đã gi m m t cách đáng k t 120.000m3

v y, ch t l ng r ng v n ch a đ c c i thi n nhi u S li u b ng 3 cho th y r ng giàu c a

t nh ch chi m m t ph n r t nh , còn đa s là các r ng nghèo

Huy n T ng D ng có di n tích r ng t nhiên r t l n, nh ng di n tích r ng giàu ch chi m có 2.6% Tình tr ng này c ng gi ng nh các huy n khác c a t nh Hi n ch còn m t

di n tích r ng giàu đáng k v n còn gi đ c huy n Con Cuông và di n tích r ng này ch u

s qu n lý c a Khu b o t n thiên nhiên Pù Mát Anh S n có di n tích r ng tái sinh chi m t

l cao h n nh s n l c tr ng r ng và khoang nuôi b o v r ng Các lo i r ng khác nhau Ngh An phân b không đ ng đ u, r ng có ch t l ng giàu và v a t p trung các vùng núi cao, d c đá, hay vùng biên gi i h o lánh vì s khai thác g th công r t khó kh n, hay trong

R ng nghèo _

R ng tái sinh _

R ng tre

n a _

R ng h n

h p

3.2 Qu n lý r ng

Tuy có r t nhi u nguyên nhân gây ra vi c suy thoái r ng, nh ng nguyên nhân ch y u là

do qu n lý r ng không t t Các chi n l c qu n lý r ng c a Nhà n c luôn đóng vai trò ch

ch t trong vi c duy trì và b o t n tài nguyên r ng hi u m t cách c n k h n v v n đ t i sao s che ph r ng c a Vi t Nam nói chung và Ngh An nói riêng đã thay đ i r t l n nh

v y, chúng ta ph i tìm hi u xem các hình th c qu n lý r ng đã thay đ i nh th nào qua các giai đo n phát tri n khác nhau

Tr c th i k c i cách ru ng đ t, r ng đ c qu n lý h u h t do các c ng đ ng đ a ph

-ng, ch y u do các làng và các b n Ki u qu n lý r ng này đã t n t i h u h t m i n i các vùng mi n núi Vi t Nam Lúc đó di n tích r ng r t l n và tài nguyên thiên nhiên giàu có, thêm n a, m t đ dân s l i r t th p do v y nhu c u khai thác s n ph m r ng c a con ng i

đã không v t ra ngoài kh n ng tái sinh c a r ng

th i k này, ph ng th c qu n lý r ng d a vào c ng đ ng d ng nh đã r t có hi u

qu v m t s d ng tài nguyên thiên nhiên Th c t , các r ng đ c qu n lý c ng đ ng đóng vài trò r t quan tr ng trong đ i s ng kinh t và v n hoá c a ng i dân đ a ph ng s ng các vùng mi n núi Vi t Nam Chúng không ch t o ra ngu n thu nh p cho ng i dân đ a ph ng

mà còn cung c p l ng th c cho h trong th i k giáp h t (giai đo n gi a các v tr ng ho c khi th t thu, ) R ng c ng đ ng đ c bi t có ý ngh a r t l n đ i v i nh ng dân nghèo không

có tài s n hay đ t đai, ph i s ng hoàn toàn ph thu c vào r ng

Sau c i cách ru ng đ t, Nhà n c n m toàn quy n s h u r ng và lúc này r ng do các lâm tr ng và các h p tác xã lâm nghi p, đ i di n cho nhà n c qu n lý Vi c qu n lý r ng

do Nhà n c là k t qu c a n n kinh t k ho ch t p trung Nhà n c n m quy n đi u khi n

và qu n lý toàn b n n kinh t c a đ t n c, bao g m các tài nguyên thiên nhiên và đ t đai

Ng i nông dân tham gia h p tác xã, h làm vi c cùng nhau và đ c tr công d a vào h

th ng đi m hay ngày công làm vi c các vùng mi n núi, ng i dân đ a ph ng không đ c phép khai thác r ng t do nh tr c n a Tuy nhiên, Nhà n c đã không có kh n ng ki m soát h t t t c các vùng xa xôi h o lánh, trong khi đó các nhà lãnh đ o đ a ph ng l i không

có đ quy n l c đ qu n lý r ng nh mong mu n ây chính là th i đi m n y sinh các mâu thu n trong vi c khai thác r ng gi a các c dân đ a ph ng và các lâm tr ng qu c doanh Trong thâm tâm c a ng i dân đ a ph ng, h v n cho r ng r ng là c a h , h đã sinh s ng

v i r ng bao n m tháng trong cu c đ i c a h , do v y, r ng thu c v h nh m t l t nhiên

và h có quy n s d ng tài nguyên thiên nhiên y Khi các lâm tr ng thành l p, h u h t r ng giàu các khu v c thu n l i là do lâm tr ng qu n lý M c dù trách nhi m c a h là b o v

và tái thi t r ng, nh ng nhìn chung h ch t p trung vào khai thác vì l i ích kinh t và s qu n

lý nghèo nàn Ng i dân đ a ph ng tr thành nh ng ng i khai thác g trái phép ho c khai thác g thuê cho lâm tr ng và k t qu là r ng b suy gi m nhanh chóng c v di n tích l n

ch t l ng

S gi i th c a m t s h p tác xã và xí nghi p qu c doanh là k t qu t t y u c a n n kinh

t t p trung và ch đ quan liêu bao c p T n m 1993, m t s chính sách c a Nhà n c có liên quan đ n vi c b o v r ng đã đ c ban hành đ ng n ch n s suy thoái r ng, h n n a, các lâm tr ng bu c ph i thay đ i nhi m v chính, t vi c khai thác r ng t i tr ng và b o v

r ng Bên c nh đó, các t ch c khác nh là h t ki m lâm, doanh tr i b đ i và các nông tr

-ng Qu c doanh đ c giao nhi m v b o v và tái tr ng r ng Tuy th s thành công không

đ c nh mong mu n do cách qu n lý ít hi u qu

Cùng v i s đ i m i đáng k v các chính sách phát tri n nông nghi p, s chuy n giao

vi c qu n lý tài nguyên thiên nhiên t chính ph t i các nông h thông qua vi c giao đ t r ng

và ti n hành th c hi n các ch ng trình tái tr ng r ng đã t o ra s khuy n khích m i cho các lãnh đ o và nhân dân đ a ph ng Th c t hi n nay, Vi t Nam có 4 hình th c qu n lý r ng cùng đang t n t i, đó là: qu n lý theo ki u Nhà n c, t nhân, t p th và d a vào c ng đ ng, trong đó 3 hình th c qu n lý đ u đ c công nh n là h p pháp

3.3.V n đ du canh và giao đ t n ng

Du canh là ki u canh tác truy n th ng và còn khá ph bi n vùng th ng ngu n sông C nói riêng, các vùng mi n núi c a t nh nói chung Kho ng 400.000 dân thu c các nhóm dân

t c khác nhau sinh s ng ch y u 6 huy n mi n núi c a t nh Do đi u ki n đ a hình ph c t p,

đi u ki n khí h u không m y thu n l i cho s n xu t nông nghi p, đ t nông nghi p thì r t h n

ch , h th ng t i tiêu không có nên m c s ng c a ng i dân đây r t th p (55 kg g o/ng i/n m) Vì v y, không còn cách nào khác, h v n ph i ti p t c v i ph ng th c du canh và khai thác r ng đ giúp cho s t n t i c a gia đình và chính b n thân h Cu c s ng c a h g n

-li n v i r ng Hi n nay, 26.607 ha r ng đang trong đi u ki n có du canh (xem b ng 4) K

S n và T ng D ng là 2 huy n có di n tích canh tác d i hình th c này l n nh t Ch có 19% dân s c a huy n th c hi n đ nh canh, ph n còn l i là du canh H u h t toàn b dân s ng vùng giáp biên gi i s ng du canh

B ng 4 Di n tích đ t canh tác n ng rãy Ngh An, 1998

Di n tích (ha) Huy n T ng di n tích Di n tích có k ho ch Di n tích không k

Ngu n: Chi c c Ki m lâm ND, 1999

V n đ du canh Ngh An đ c coi là m t trong nh ng nguyên nhân chính d n đ n tình

tr ng m t r ng Hi n nay, hàng n m có kho ng 7000-8000 ha r ng b ch t và đ t ph c v cho

vi c du canh làm n ng rãy Khi th y r ng, tình tr ng này c n ph i s m đ c kh c ph c, giúp nhân dân đ a ph ng qu n lý n ng rãy t t h n và gi m s l n chi m đ t r ng, h i đ ng Nhân Dân t nh đã đ a ra Ngh quy t v giao đ t n ng cho ng i dân qu n lý Theo ngh quy t này, đ t n ng đ c giao cho các h nông dân d a vào nhu c u l ng th c c a t ng

h S ti n hành giao đ t cho các h d a vào s s h u đ t không h p pháp đã s n có Ph n

l n các ph n đ t tr c đây do dân làng t chia theo cách truy n th ng đã đ c ch p nh n

Nh Ngh quy t này, UBND t nh đã h n ch di n tích đ t du canh và bu c nh ng ng i dân du canh ph i chuy n sang h ng s d ng đ t có k ho ch nh m đ t đ c m c tiêu s

d ng đ t b n v ng V i vi c s d ng đ t có k ho ch này, ng i dân du canh không đ c phép

đ n cây khu v c r ng già và r ng tái sinh cho các ho t đ ng nông nghi p Trên th c t , các chính sách/ch ng trình có liên quan đ n s d ng và qu n lý đ t r ng c a Nhà n c đã có

nh h ng r t l n đ n ng i dân làm n ng rãy H có ít đ t canh tác h n và đây là nguyên nhân chính d n đ n vi c rút ng n giai đo n b hoá Thêm n a, s suy thoái r ng có nh h-

ng tr c ti p đ n đ i s ng c a h vì các s n ph m r ng và đ màu c a đ t b gi m sút m t cách nghiêm tr ng Do v y, ch v i vi c giao đ t r ng đ n l s không th gi i quy t đ c h t các v n đ t n t i S l n chi m r ng v n x y ra, đ c bi t đ i v i ng i H’mong Khi đ t đai không còn đ đ màu m cho vi c canh tác n a h di c đ n n i khác và công vi c a thích

c a h v n là phát cây làm rãy các khu r ng già hay r ng nguyên sinh vì đ màu m c a đ t đây r t cao

Tuy Nhà n c khuy n khích nông dân phát tri n canh tác nông lâm k t h p, t ng c ng

đ nh canh đ nh c , phát tri n ch n nuôi đ nâng cao m c s ng, nh ng các ph ng th c canh tác tiên ti n v n ch a đ c chuy n giao t i ng i dân đ a ph ng đ nâng cao n ng su t n -

ng rãy Dân s t ng thì t t y u là t l đ t du canh/đ u ng i s gi m xu ng, và cùng th i

gian này đ màu c a đ t c ng s b gi m vì v i cùng di n tích, đ t canh tác b quay vòng liên

t c nhi u l n Nh v y, r t khó có th đ m b o cùng m t lúc vi c b o t n r ng, s n xu t l

-ng th c và gi m s -nghèo đói

3.4 Nh n th c c a ng i dân v các v n đ môi tr ng và các chính sách có liên quan

3.4.1 Thay đ i môi tr ng

Khi ng i dân đ a ph ng nh n th c đ c r ng s m t r ng đã nh h ng nghiêm tr ng

đ n đ i s ng c a mình, h đã b t đ u quan tâm đ n môi tr ng xung quanh và nh n th c đ

-c vai trò -c a r ng đ i v i cu c s ng hàng ngày c a h Th ng v n đ đ u tiên ng i dân phàn nàn là di n tích r ng đã b thu h p quá nhi u, và các r ng đang có t i b n thì ch t l ng

l i quá nghèo nàn H c ng cho r ng du canh là nguyên nhân quan tr ng nh t gây ra s m t mát r ng vùng lu v c sông C , và ti p sau đó là vi c khai thác g i u này cho th y v n đ

du canh trong quá kh đã quá quen thu c đ i v i các đ ng bào dân t c thi u s nh Thái, Kh'Mu, Odu, an Lai, H'mong và th m chí m t ph n ng i Kinh chuy n t i sinh s ng đây

Vi c suy thoái r ng đã x y ra m nh m trong su t nh ng n m 80 khi mà đ t n c đang th i

k kh ng ho ng kinh t và khan hi m l ng th c Nhà n c đã khuy n khích nông dân làm

vi c cho các h p tác xã đ m r ng di n tích tr ng cây l ng th c b ng cách m các n ng rãy và các vùng kinh t m i nh m m c đích cung c p đ l ng th c cho ng i dân Bên c nh

đó, vi c qu n lý r ng c a Nhà n c thông qua các lâm tr ng tr c đây không có hi u qu cao vì ch r ng quan tâm ch y u đ n vi c khai thác g Trên th c t , vi c qu n lý r ng đây

r t kém, nh ng ng i làm du canh v n t do ch t và đ t r ng đ làm n ng rãy Khi không còn các khu r ng xung quanh b n, h chuy n t i nh ng khu r ng xa h n ho c t i các khu

• S thi u n c cho canh tác lúa n c, mùa khô ngày càng tr nên dài h n, và vào mùa

m a l l t cùng ngày càng x y ra nhi u h n đã nh h ng đáng k đ n m c thu nh p c a các

h gia đình

• Ngu n n c c a b n đ n t các khu r ng xung quanh ngày càng tr nên ít i và khan

hi m d n đên vi c thi u n c sinh ho t

• S xói mòn đ t và phân c a gia súc ch n th t do đã gây ra s ô nhi m n c

• Vi khí h u thay đ i nh h ng đ n s c kho c a con ng i c ng nh v t nuôi

• màu m c a đ t b suy gi m do xói mòn và th i gian b hoá quá ng n (k t qu c a k thu t canh tác áp d ng trên đ t d c không phù h p)

3.4.3 Các gi i pháp b o v r ng

Khi th o lu n tìm cách qu n lý r ng t t h n, ng i dân đ a ph ng đã có nh ng quan

đi m khác nhau ph thu c vào tình tr ng th c t đ a ph ng c a h Tuy nhiên, m t s các

g i ý chính đã đ c đa ra nh sau:

• C m khai thác g (H'mong, Kh'Mu, Odu)

• D ng ngay vi c l n chi m r ng đ du canh (Thái và Kinh)

• u t v n cho nông dân vào các ho t đ ng nông tr i đ nâng cao s n l ng cây tr ng (Kinh và Thái)

• Nhà n c nên ti p t c cung c p các h tr v m t tài chính cho ng i dân đ a ph ng đ

b o v r ng và v n vay cho vi c tr ng m i r ng (Thai, Kinh, Kh’Mu và Odu)

3.4.4 Nh ng ph ng án l a ch n cho s d ng đ t và qu n lý r ng

Khi đ c h i lo i hình s d ng đ t nào nên thay th cho các lo i hình s d ng không b n

v ng hi n t i, ch có ng i Kinh và Thái tr l i r ng h mu n áp d ng ph ng th c s n xu t hàng hoá b ng vi c tr ng các cây công nghi p lâu n m, cây n qu và áp d ng ph ng th c nông lâm k t h p, trong khi h u h t ng i Odu, Kh’Mu và H’Mong v n mu n áp d ng h

th ng canh tác qu ng canh (low input traditional farming), du canh, m c dù h bi t r t rõ r ng các mô hình canh đó đó đem l i n ng su t th p Hình th c tr ng cây công nghi p lâu n m không đ c ng i Odu, Kh’Mu và H’Mong a thích b i vì h th ng đ ng xá c a h nghèo nàn, các mô hình đòi h i đ u t v n l n và s d ng lao đ ng có trình đ cao i u này có ngh a là nh ng nhóm ng i này đã quen v i các mô hình canh tác đ n gi n và h ch a có l a

ch n nào khác ngoài vi c ti p t c hình th c canh tác n ng rãy

Trong v n đ qu n lý r ng, ng i Kinh và ng i Thái mu n qu n lý theo t nhân và h

h tr cho chính sách giao đ t lâm nghi p c a chính ph , trong khi đó nh ng nhóm ng i khác ho c là mu n qu n lý r ng theo hình th c t nhân nh ng đ t d i s giám sát c a c ng

đ ng ho c d a trên c ng đ ng Nh ng nhóm ng i sau không thích thú đ i v i vi c giao đ t lâm nghi p và tr ng r ng, m i quan tâm duy nh t c a h là làm th nào đ ki m đ c đ l -

ng l ng th c cho gia đình h Nh ng hi u bi t không đúng đ n v chính sách c a chính

ph và nh ng v n đ v môi tr ng có th là lý do đ gi i thích nh ng đi u đó Do v y không

có gì l là không có ng i dân nào t i đ a đi m nghiên c u thích s qu n lý r ng c a nhà n

-c, do h đã tr i qua hình th c qu n lý đó trong th i gian dài

B i v y, s suy thoái r ng và vi c áp d ng các hình th c đ i m i ph ng th c s d ng

đ t c a Nhà n c và các ch ng trình, d án tr ng và b o v r ng có nh ng tác đ ng r t đáng

k đ n vi c s d ng đ t và qu n lý r ng vùng lu v c sông C M c dù các ch ng trình c i cách đ t đai và các chính sách phát tri n c a chính ph không đ m nh đ t o ra nh ng thay

đ i mang tính ch t c n b n v k sinh nhai cho các dân c s ng vùng r ng, th m chí m t s

tr ng h p nh ng ch ng trình và chính sách còn làm cho cho tình hình x u thêm, nh ng ít

nh t chúng c ng t o ra nh ng hành lang lu t pháp cho chính quy n đ a ph ng và ng i dân

có đ c quy n lâu dài đ i v i vi c s d ng đ t và qu n lý r ng Ng i dân đã b t đ u nh n

bi t đ c tình hình th c t c a ngu n tài nguyên thiên nhiên trong làng b n c a h và d a trên

đó hy v ng r ng t ng b c h s tìm th y cách đi đ n đ nh b n v ng các ho t đ ng s n xu t

c ng nh qu n lý r ng

4 Thay đ i v che ph đ t gi a n m 1992 và n m 1998

Nh ng thay đ i v đ che ph đ t vùng th ng ngu n sông C đang đ c nghiên c u

b ng vi c s d ng k thu t vi n thám S li u v tinh Landsat TM ngày 21 tháng 10 n m

1992 và ngày 15 tháng 5 n m 1998 đã đ c s d ng đ đánh giá đ ng l c c a vi c thay đ i

đ che ph đ t trong ph m vi phía b c c a khu b o t n thiên nhiên Pù Mát a đi m nghiên

c u đ c ch ra hình 1 cho th y s chuy n ti p t vùng tr ng tâm Pù Mát phía Nam, n i

có ít các ho t đ ng c a con ng i, ti p đ n là vùng đ m và cu i cùng g n v i sông C phía

b c c a nh, nh ng v trí không có liên quan t i vùng b o t n Hai nh c a Landsat TM đ c phân chia theo 2 thành ph n: 1) nh ng n i có các ho t đ ng c a con ng i i u này đ c

nh n th y qua bóng c a màu xanh nh và màu đ (t h n h p màu nguyên b n) c ng là cách

gi i thích k t c u trong nh, hình d ng c a nh ng đi m, các ô, và các góc 2) Nh ng n i ít có các ho t đ ng c a con ng i, h u h t là r ng già t nhiên, là nh ng n i có màu xanh lá cây

v i m t màu đ ng nh t Nh ng k t qu ban đ u c a nghiên c u này ch ra đ ng l c c a s thay đ i đ che ph đ t Kho ng 20% đ t đã thay đ i t lo i này sang lo i khác, và s suy

gi m v đ t n i ít có các ho t đ ng c a con ng i đã suy gi m h n 5% gi a n m 1992 và

n m 1998 Các nghiên c u ti p theo s làm rõ nh ng k t qu nghiên c u này trong ph m vi

l-u v c sông C và m r ng phân tích trong giai đo n th i gian t nh ng n m 1970 cho đ n

th i đi m hi n t i

Nh ng thay đ i v đ che ph đ t s đ c phân tích b ng vi c s d ng h th ng thông tin

đ a lý (GIS) liên quan đ n các đ c tính v nhân kh u h c và s thay đ i, c h i ti p c n đ i

v i c s h t ng (đ ng và sông) và s li u đ a hình (đ d c và các đ c tính) đ xác đ nh

nh ng nguyên nhân chính v s suy thoái hay ph c h i c a các ngu n tài nguyên thiên nhiên,

k t qu c a các chính sách đ c th c thi và các đ a bàn tr ng tâm cho các d ch v khuy n nông

5 K t lu n và ki n ngh

1 che ph c a r ng và ch t l ng r ng Ngh an, đ c bi t là vùng l u v c sông C b suy gi m nghiêm tr ng trong nh ng th p niên v a qua Tình tr ng khai thác g và hình th c canh tác du canh cùng v i cháy r ng đ c xác đ nh là nh ng lý do chính gây ra s suy thoái

r ng Bên c nh đó, t c đ t ng dân s cao gây ra s c ép ngày m t gia t ng lên ngu n tài

ch ra ho t đ ng c a con ng i nh là nông nghi p, canh tác n ng rãy, khai thác g và các nông tr ng Hai hình

nh cu i phía d i ch ra k t qu phân

h ng Màu đen ch ra v trí r ng n i không có các ho t đ ng c a con ng i

và màu xám cho bi t các v trí r ng có các ho t đ ng c a con ng i Di n tích nghiên c u là 20 x 30 km

nguyên thiên nhiên R ng b suy thoái đã làm cho k sinh nhai c a ng i dân b nh h ng nghiêm tr ng

2 Vi c qu n lý r ng c a Nhà n c tr c đây đã ch ng t s không hi u qu và đây là m t

lý do khác d n đ n r ng b suy gi m Hi n t i có m t s hình th c qu n lý r ng đang t n t i: Nhà n c qu n lý, t nhân, t p th , và qu n lý d a trên c ng đ ng

3 Nh ng đ i m i trong giao quy n s d ng đ t và chính sách phát tri n nông lâm nghi p

c a Nhà n c trong nh ng n m g n đây đã đem l i nh ng thay đ i to l n cho nông thôn vùng đ ng b ng, nh ng hi u qu v n còn b h n ch vùng cao Vi c giao đ t đã có nh ng tác đ ng mang tính tích c c t i vi c qu n lý và tr ng r ng t i m t s n i mà đó có ngu n l-

ng th c đ y đ Vi c giao đ t lâm nghi p có tác đ ng r t hãn h u ho c không có tác đ ng

đ i v i các h dân có ngu n tài nguyên nghèo nàn, nh ng ng i luôn trong tình tr ng thi u

l ng th c N u không có s giúp đ t t c a chính ph c ng nh các t ch c khác thì các h dân nghèo không th s d ng đ t lâm nghi p mà h đã đ c giao m t cách h p lý

4 Phát tri n kinh t trong nh ng n m v a qua đã làm t ng kho ng cách v m c s ng gi a dân c vùng đ ng b ng và dân vùng cao, gi a các nhóm dân t c khác nhau và th m trí gi a các thành viên trong cùng m t c ng đ ng Nh ng c dân có ngu n tài nguyên nghèo đang

ph i đ i m t v i nh ng đi u ki n ngày m t khó kh n h n trong v n đ ki m đ l ng l ng

th c cho gia đình, đ c bi t là khi thu nh p c a h t r ng b gi m sút i u này th ng d n

đ n nh ng ph n ng khác nhau c a h đ i v i s thay đ i các đi u ki n v kinh t -xã h i, môi tr ng và các chính sách c a Nhà n c

Nghiên c u b c đ u v pháp lu t đ t đai v i các dân t c thi u s Vi t nam

V Ng c Kích

_ Abtract: Initial Study on Land Policy Versa Ethnic Groups in Vietnam

Since the 1992 constitution, the Government land policies have made a great contribution to Vietnam rural development Those policies, however, seem to be not totally suitable for ethnic groups who are living in the midland and upland areas of Vietnam This study focuses on the effectiveness of community based-natural resource management It needs more that studies should focus on customary law and traditional practice concerning land use and management of the ethnic groups Several recommendations were made emphasizing on disseminating government land policies, capacity building for officers especially providing them with understanding on cultural ethnicity, gender issues, conflict management, and proper land use pattern

1 Gi i thi u chung

T sau Hi n pháp n m 1992, các chính sách c a chúng ta có nhi u đ i m i, đ c bi t là các chính sách v qu n lý kinh t Lu t t đai n m 1993 và sau này là Lu t s a đ i, b sung

m t s đi u c a Lu t t đai n m 1998 đã th c s làm thay đ i h n các quan h đ t đai n c

ta ó là:

- Nhà n c giao đ t đ n h gia đình, cá nhân;

- Giao khoán đ t cho h gia đình, cá nhân trong các nông, lâm tr ng;

- Nhà n c cho thuê đ t;

- Quy đ nh và m r ng các quy n c a ng i s d ng đ t;

- Quy đ nh nh ng chính sách u đãi trong pháp lu t v khuy n khích đ u t trong n c, pháp lu t đ u t n c ngoài;

- Các chính sách v thu ; chính sách v h n m c giao đ t lâm nghi p; h n m c s d ng

đ t nông nghi p; các chính sách v tài chính; và

- Nhà n c khuy n khích phát tri n kinh t trang tr i

Các quy đ nh trên c a pháp lu t đ t đai đã góp ph n làm đ i m i b m t nông thôn Vi t Nam, trong đó có vùng trung du, mi n núi Tuy v y, đ i v i các dân t c thi u s nói chung các c ng đ ng dân c nói riêng sinh s ng trung du, mi n núi, các quy đ nh c a pháp lu t đ t đai còn nhi u đi u ch a phù h p

Vi t Nam có kho ng 9 tri u ng i thu c các dân t c thi u s (chi m 14% dân s ), h

c ng là công dân Vi t Nam Theo nh phân lo i c a các nhà chuyên môn, có 53 dân t c thi u

s các vùng khác nhau trên lãnh th Vi t Nam, đa s các dân t c này s ng vùng cao Các dân t c thi u s này thu c ít nh t 3 nhóm ngôn ng khác nhau, phong t c t p quán c ng nh

v n hoá c a h c ng r t khác nhau

Th i k sau chi n tranh, di n tích đ t canh tác c ng nh kh n ng ti p c n v i các ngu n tài nguyên thiên khác c a ng i dân thu c các dân tôc thi u s ngày càng b gi m sút Hi n

t ng này x y ra do nhi u nguyên nhân khác nhau, trong đó có nguyên nhân là do s gia t ng dân s , ng i dân di c t vùng đ ng b ng lên, s xói mòn đ t đai do nh h ng c a vi c đ n

g và nh ng thay đ i khác c a môi tr ng Có nhi u thông tin cho th y ng i dân thu c các dân t c thi u s , nh ng ng i luôn s ng trong c nh nghèo nàn, đã ph i th ch p đ t đai do ông bà đ l i cho nh ng ng i t n i khác đ n đ r i ph i du canh nh ng vùng xa xôi ây

là m t xu th đáng lo ng i, b i vì nh ng n i mà ng i dân du canh th ng thu c nh ng vùng

d b nh h ng v m t sinh thái M t khác, càng đ n nh ng vùng xa xôi h o lánh đ sinh

s ng và s n xu t thì nh ng ng i dân này s càng có ít đi u ki n đ ti p xúc v i nh ng ti n

b v khoa h c - kinh t - xã h i c ng nh s phát tri n c a c s h t ng

Thêm vào đó, có m t s l ng đáng k nh ng ng i dân thu c các dân t c thi u s t các t nh phía B c và Tây B c di c t do vào Tây Nguyên Nh ng ng i dân này không thu c các dân t c có l i s ng di c , h di c vào Tây Nguyên là vì thi u đ t s n xu t, ho c đ t đai

c a h đã b ng i khác chi m đo t, ho c đã quá b c màu Gi a nh ng ng i dân b n x vùng cao và nh ng ng i dân di c th ng xuyên x y ra nh ng tranh ch p đ t đai Nguyên nhân c a nh ng tranh ch p này m t ph n là do nh ng qui đ nh không rõ ràng v quy n s

d ng đ t c ng nh v ranh gi i đ t

Trên dây là nh ng nguyên nhân d n đ n vi c T ng c c a chính cho r ng chính sách

đ t đai đ i v i đ ng bào dân t c thi u s là m t v n đ quan tr ng Theo nh k ho ch c a

Ch ng trình h p tác Vi t Nam-Th y i n v đ i m i h th ng đ a chính CPLAR, các qui

đ nh c a pháp lu t v đ t đai đ i v i các dân t c thi u s s đ c ti n hành nghiên c u đ ng

th i v i vi c ti n hành s a đ i Lu t t đai Vi t Nam

2 Nghiên c u v các dân t c thi u s và t p quán s d ng đ t

Th c t cho th y r ng h th ng các qui đ nh hi n hành v giao đ t ch y u đáp ng cho

nh ng đòi h i c a tình hình th c t đ ng b ng hay c a đa s dân s , do đó không ph i luôn luôn phù h p v i đi u ki n vùng cao Li u có th có m t mô hình khác trong vi c giao đ t

đ t o đi u ki n thu n l i cho s phát tri n b n v ng c ng nh vi c b o v môi tr ng, c ng

nh cho phép các c ng đ ng dân t c thi u s gi gìn phong t c t p quán đã tr thành truy n

th ng c a mình? Các phong t c t p quán truy n th ng đ i v i quy n v đ t đai và vi c s

d ng đ t c n đ c tôn tr ng ch ng nào nó không xung đ t v i l i ích c a c qu c gia c ng

nh b o v môi tr ng

M t v n đ h t s c ph c t p là Vi t Nam có r t nhi u dân t c khác nhau cùng sinh

s ng, đi u ki n t ng vùng c ng không gi ng nhau Do v y c n ph i nghiên c u m t cách c

th và có nh ng thông tin chi ti t v phong t c t p quán c a các dân t c tr c khi ti n hành xây d ng các v n b n pháp lu t Vi c đ a ra nh ng đi u kho n riêng qui đ nh cho t ng dân

t c là đi u không th làm đ c M c đích c a công tác nghiên c u này là so sánh và t ng

h p, sau đó nghiên c u sâu đ i v i m t s dân t c đ i di n cho các vùng Yêu c u đ t ra cho

k t qu c a công tác nghiên c u này là ph i có đ c m t s khái quát v nh ng qui đ nh th c

t (v đ t đai) đang t n t i trên kh p đ t n c C n chú tr ng nghiên c u nh ng mô hình phong t c, t p quán truy n th ng v quy n đ i v i đ t đai mà nh ng phong t c này khác v i các qui đ nh c a pháp lu t hi n hành (ví d các mô hình v vi c qu n lý và s d ng đ t đai

c a c ng đ ng)

Ch ng trình h p tác Vi t Nam-Th y i n v đ i m i h th ng đ a chính (CPLAR) đã

th c hi n m t s cu c h i th o v ch đ dân t c thi u s T i T ng c c a chính, m t nhóm nghiên c u v pháp lu t đ t đai v i các dân t c thi u s đã đ c thành l p Nhóm ho t đ ng

v i s c ng tác c a chuyên gia dân t c h c Thu i n và các vi n nghiên c u trong n c

Tháng 3 n m 1999, m t s cán b c a T ng c c a chính đã th c hi n m t cu c nghiên

c u kh o sát t i Chiang Mai (Thái Lan) đ nghiên c u các chính sách và qui đ nh c a pháp

lu t (đ c bi t là pháp l t đ t đai) đ i v i dân t c tghi u s Thái Lan Ngoài ra, các cán b

c a T ng c c a chính và chuyên gia Th y i n đã th c hi n các cu c nghiên c u kh o sát

t i m t s đ a ph ng c a Vi t Nam có đ ng bào dân t c thi u s sinh s ng nh t nh Hoà Bình, S n La, Lào Cai và c L k

3 M t s k t qu nghiên c u b c đ u

Các v n đ t u chung l i thành 2 câu h i c n gi i quy t, đó là:

3.1/ Các dân t c thi u s c n nh ng gì đ có th t n t i và phát tri n trong môi tr ng

s ng quen thu c c a mình đ ng th i gi gìn đ c n n v n hoá truy n th ng?

3.2/ B ng cách nào đ pháp lu t v đ t đai có th đóng góp tích c c vào vi c đáp ng các yêu c u trên c a các dân t c thi u s ?

K t qu c a các cu c h i th o cho chúng ta th y nh ng nhu c u đ c cho là c n thi t

nh t đ i v i c ng đ ng dân c các dân t c thi u s vùng cao g m có: nhà c a, l ng th c,

n c sinh ho t, ch t đ t (c i), đ ng c , th o d c, đi n, đ ng xá, tr ng h c, b nh vi n và

s an toàn Trong s nh ng nhu c u trên, nhu c u nào chúng ta có th gi i quy t đ c b ng pháp lu t v đ t đai? Có l không ph i là đi n, tr ng h c và b nh vi n Nh ng t t c nh ng nhu c u khác đ u có liên quan đ n đ t đai c a h c ng nh các ngu n tài nguyên thiên nhiên

g n li n v i đ t: r ng, su i,ao h , đ t nông nghi p, đ t và đ ng xá Và s an toàn đây có ngh a là s an toàn đ i v i quy n v đ t, ki n th c v quy n c a mình đ i v i các v n đ nh chuy n nh ng, th a k đ t đai

Các quy n v đ t đai theo phong t c t p quán:

Theo truy n th ng, s an toàn nh đ c p trên th ng đ t đ c thông qua các cách khác ch không ph i b ng pháp lu t c a Nhà n c i v i nhi u dân t c thi u s vùng cao thì tr c đây (và c hi n nay đ i v i m t s vùng) đ t đai và các ngu n tài ngyuên t đ t ít nhi u đ u do c ng đ ng làng b n qu n lý ch không ph i do t ng h gia đình riêng l qu n lý

và s d ng V c b n, c ng đ ng làng b n, thôn xóm ho c dòng h s quy t đ nh ng i nào

đ c quy n s d ng đ t khu v c nào và s d ng nh th nào M c đích c a vi c này là b o

v các ngu n tài nguyên thiên nhiên, do v y không ai có th phá ho i c ng nh khai thác quá nhi u các ngu n tài nguyên này

Sau đây là 2 ví d v các quy n đ i v i đ t đai theo phong t c t p quán mi n B c c a

Vi t Nam:

Ví d 1: Dân t c Dao ( S n La, Hoà Bình, Lào Cai)

Dân t c Dao v i s l ng kho ng 350.000 ng i (theo k t qu đi u tra dân s n m 1989) là m t trong s nh ng dân t c thi u s chi m s l ng khá đông mi n núi phía B c

Vi t Nam Ng i Dao đ c chia thành các t c ph h và các nhóm c n c vào ngôn ng đ a

ph ng, trang ph c và các "màu" (nh đ , xanh, ) M t b n th ng bao g m nh ng thành viên c a m t s t c, các t c này th ng có quan h hôn nhân v i nhau Lu t t c c a ng i Dao t ng đ i hà kh c đã qui đ nh các quy n c ng nh ngh a v c a t ng thành viên trong

t c Ng i đ ng đ u t c có trách nhi m giám sát v đ o đ c, hành vi ng x c a các thành viên trong t c và là ng i quy t đ nh hình ph t đ i v i k vi ph m lu t t c Hình ph t th ng kèm theo c ph t ti n, b c ho c v t nuôi trong nhà (th ng là trâu)

C ng gi ng nh dân t c H'mông láng gi ng, theo phong t c truy n th ng c a ng i Dao thì đ t đai không ph i là th hàng hoá đ mua bán H n th n a, ph m vi đ t đai và các ngu n tài nguyên t đ t (n c, cây c i, chim thú) là c a linh h n ông bà t tiên, c a các linh h n

đ a ph ng Con ng i th h hi n t i ch là nh ng ng i trông coi đ t đai cho các th h

t ng lai mà thôi Trong khi đ i v i c c ng đ ng thì đ t đai và các ngu n tài nguyên t đ t nói chung ch là "th vay m n", thì nh ng m nh đ t đã đ c khai kh n và s d ng đ s n

xu t, haynói chính xác h n, h gia đình cá nhân nào đã khai kh n đ t đai thì đ c tr ng c y,

s n xu t ngay trên m nh đ t đó t đ i này sang đ i khác Trên đây là m t ví d v vi c qu n

lý đ t đai c a c ng đ ng theo phong t c t p quán

V nguyên t c, quy n chi m h u đ i v i đ t lúa n c c ng đ c áp d ng nh đ i v i

đ t n ng r y, ch có đi m khác gi a hai lo i đ t này là đ màu m c a đ t lúa n c th ng lâu dài h n nhi u so v i đ t n ng r y Theo quan ni m c a ng i Dao, đ i s ng ch y u c a

h gia đình d a vào tr ng lúa n c là g n bó ch t ch nh t v i quy n s h u đ t đai t nhân.Tuy nhiên trong c tr ng h p này thì c ng đ ng dòng h v n có th có quy n can thi p

đ i v i m t s v n đ

V m t truy n th ng, m t s đ t r ng (th ng là r ng n m m t ph n ba phía trên

ng n c a các ng n núi và r ng đ u ngu n n c) thu c quy n qu n lý, b o v c a c c ng

đ ng dòng h và đ c coi là đ t thu c quy n qu n lý c a c ng đ ng.Trong khu v c này các thành viên trong c ng đ ng ch đ c quy n hái l m c i và th o d c,không đ c quy n khai hoang ho c canh tác.Vi c b o v r ng là b t bu c đ i v i t t c các thành viên trong

đ ng dòng h thì là b i s c m nh thiên nhiên

Ví d 2: Dân t c Thái ( S n La)

Ng i Thái th c hi n vi c qu n lý đ t r ng c a c ng đ ng theo nh ng quy đ nh c a lu t

t c truy n th ng R ng c a c ng đ ng đ c phân thành các lo i sau:

h c đ giáo d c cho tr em các dân t c thi u s Thông qua d án thông tin b ng đài phát thanh và vô tuy n truy n hình b ng ti ng dân t c thi u s c ng là m t hình th c t t cho vi c tuyên truy n ph bi n pháp lu t v đ t đai

4.2 ào t o các cán b đ a chính c p t nh và huy n v nh ng v n đ liên quan đ n dân

t c thi u s và v n đ gi i Thi t l p nh ng khoá h c nh v các v n đ trên đ có th đ a vào cùng nh ng ch ng trình h c khác

4.3 C n nghiên c u đ ban hành các qui đ nh pháp lu t v đ t đai v v n đ b o v quy n c a ng i s d ng đ t đ i v i các đ i t ng khó kh n ( h gia đình nghèo, h gia đình

mà ph n là ch h , các dân t c thi u s ) Có s k t h p ch t ch gi a các quy đ nh c a pháp

lu t đ t đai v i các chính sách xã h i;

4.4 Nghiên c u đ tìm ra các bi n pháp đ tránh x y ra các tranh ch p đ t đai c ng nh cách gi i quy t khi có tranh ch p, đ c bi t là tranh ch p gi a dân t c thi u s và ng i dân

đ n đ nh c Tìm ra nh ng nguyên nhân chung d n đ n tranh ch p đ t đai đ t đó đ a ra

nh ng bi n pháp ng n ch n Các trình t th t c nào là c n thi t đ hoàn thi n công tác gi i quy t tranh ch p đ t đai?

4.5 C n nghiên c u v mô hình s d ng đ t thích h p i u này có liên quan đ n vi c phân lo i đ t t b hoang gi a 2 v không th x p vào đ t ch a s d ng ho c đ t b hoang

- có th b Nhà n c thu h i - vi c b hoang gi a các v là quan tr ng cho ch t l ng c a đ t

và môi tr ng

4.6 C n rút ra nh ng kinh nghi m t nh ng mô hình th nghi m v chính sách đ t đai,

đ c bi t là vi c th c hi n các quy n c a ng i s d ng đ t T đó đ a các quy đ nh liên quan

đ n v n đ qu n lý và s d ng chung c a c ng đ ng đ i v i đ t đai và các ngu n tài nguyên

t đ t V n đ này có liên quan ch t ch đ n vi c c p gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t Ai

s là ng i đ ng tên trong gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t, n u đ t đó do c ng đ ng qu n

lý, s d ng

Tác đ ng c a Toàn c u hoá đ n ng i nghèo

(Tóm t t nghiên c u tr ng h p t i An Giang, c L c và Thanh Hoá)

Ph m Anh Tu n

Trình bày c a Trung tâm phát tri n Nông thôn g m 2 ph n:

• Báo cáo tóm t t k t qu nghiên c u tác đ ng c a toàn c u hoá đ n ng i nghèo t i An Giang, c l c và Thanh Hóa c a Trung tâm (1999-2000)

• Th o lu n m i quan h gi a vi c làm nông thôn và công tác qu n lý tài nguyên t nhiên

Ph n M t: Báo cáo tóm t t k t qu nghiên c u tác đ ng c a toàn c u hoá đ n ng i nghèo

t i An Giang, c l c và Thanh Hoá c a Trung tâm (1999-2000)

1 Ch đ c a nghiên c u là đánh giá tác đ ng c a toàn c u hoá t i nghèo đói nông thôn,

l y tr ng h p các vùng s n xu t hàng hoá khác nhau: g o An Giang; cà phê c l c, mía đ ng Thanh Hoá Tác đ ng c a toàn c u hoá đ c h n ch trong tác đ ng c a t

do hoá m u d ch Ba câu h i chính c a nghiên c u bao g m:

i) Các y u t ch y u nh h ng đ n thu nh p c a các h đ c bi t là h nghèo là gì? ii) Tác đ ng c a t do hoá m u d ch đ i v i các ho t đ ng t o ra thu nh p chính đó iii) Kh n ng gi m thi u đ c r i ro c ng nh l i d ng các c h i đ c i thi n cu c s ng

2 Nghiên c u h s d ng các s li u s c p và th c p S d ng b ng h i h và các cu c

ph ng v n các cán b và các nhà kinh doanh đ a ph ng k t h p đ cung c p các thông tin c n thi t cho nghiên c u Nghiên c u s d ng c hai ph ng pháp đ nh tính và đ nh

l ng đ phân tích các d li u thu th p đ c

3 K t qu nghiên c u An Giang (dùng ph ng pháp phân tích đ nh l ng) cho th y các y u

t ch y u nh h ng t i thu nh p c a các h gia đình bao g m đ t, v n (c đ nh) trình đ

c a ng i ch h , c c u thu nh p Hai phát hi n r t đáng chú ý là:1) trình đ ch h là

y u t quan tr ng nh h ng t i thu nh p; 2) s l ng lao đ ng không ph i là y u t nh

h ng t i thu nh p c a h Phát hi n 1) ng h cho gi thi t r ng hi n t i trình đ s n xu t trong nông thôn đã trình đ cao h n tr c đây Phát hi n 2) ph n ánh tình tr ng thi u

vi c làm r t ph bi n nông thôn Phát hi n này c ng kh ng đ nh lao đ ng gi n đ n di chuy n t ng đ i t do gi a các vùng

4 Nghiên c u t i An Giang cho th y khi th tr ng qu c t thu n l i giá g o t ng thì đ i

s ng c a ng i nghèo không đ c c i thi n Ng i nghèo không thoát đ c c nh nghèo

b i h không đ c ti p c n các ngu n l c s n xu t đ t n d ng các c h i thu n l i Tuy nhiên, khi có các tác đ ng b t l i thì t l ng i nghèo l i t ng nhanh do ph n đông các h không nghèo tr thành nghèo b i kho ng cách nghèo- không nghèo r t m ng manh Do

v y, tuy t do th ng m i không tác đ ng t i nh ng ng i đang nghèo song nó giúp gi m

nh ng ng i tham gia đ i quân đói nghèo b ng cách dàn tr i r i ro trên bình di n qu c t

5 Tr ng h p nghiên c u Lam S n, Thanh Hoá: Do ngành công nghi p mía đ ng đ c

b o h (c b ng ph ng pháp thu quan và phi thu quan), trong nh ng n m qua kinh t

h tr ng mía c a vùng Lam S n đã đ c c i thi n r t đáng k Tuy nhiên, vi c giá đ ng

qu c t gi m m nh trong n m 1999 làm cho l i nhu n t vi c buôn l u tr nên r t l n

ng nh p kh u l u đã làm giá đ ng n i đ a gi m đáng k d n đ n giá mía gi m m nh (t 260.000 đ/t n n m 1998 xu ng 180.000 n m 1999-2000) Bên c nh đó, do Vi t nam

đã cam k t tham gia vào th tr ng th gi i, trong t ng lai (2010) th tr ng đ ng s t

do hoá và ngành công nghi p này s đ ng đ u v i c nh tranh qu c t ngay trên th

tr ng trong n c

6 Tác đ ng c a t do hoá th ng m i đ c mô ph ng qua 11 tình hu ng (thông qua ch s

giá c a i) mía, ii) g o và iii) phân bón) đ đo l ng tác đ ng đ n thu nh p, phân ph i thu

nh p và tình tr ng đói nghèo (Các tình hu ng c th xin xem ph l c kèm theo tài li u

phát) Tác đ ng c a t do hoá c ng đ c chia ra theo ng n h n và dài h n Ng n h n có

ngh a là khi nông dân ch a k p đi u ch nh s n xu t, dài h n là khi h đã đi u ch nh s n

xu t theo tín hi u th tr ng

7 K t qu là 8 trong s 11 tình hu ng t l nghèo th c ph m (chi tiêu d i 1.287.000

đ/n m/đ u ng i) v t quá ng ng 15% (m c chung c a c n c là 15%-WB) Trong khi

đó không có tình hu ng mô ph ng nào cho th y t l nghèo chung (chi tiêu d i

1.790.000 đ/n m/đ u ng i) v t quá 40% (m c chung c a c n c là 37%-WB) i u

này cho th y có nhi u h thu nh p g n m c nghèo th c ph m h n nghèo chung

8 Th o lu n v chính sách trong ngành mía đ ng s không ph i đ tr l i câu h i có nên t

do hoá hay không Xu h ng t do hoá là r t rõ vì hai lý do: 1) Vi t Nam đã quy t tâm và

đã cam k t tham gia kinh t qu c t ; 2) b o h tuy t đ i cho ngành mía đ ng là không

th th c hi n đ c vì đ ng biên gi i r t dài và khó ki m soát c a Vi t Nam Trong th i

gian tr c khi hoàn toàn t do, nhà n c có th xem xét kh n ng chuy n ph ng pháp

b o h phi thu quan sang b o h thu quan và kh n ng gi m bi u thu d n d n

Ph n Hai: M i quan h gi a vi c làm nông thôn và công tác qu n lý tài nguyên t nhiên

9 M i n m Vi t Nam có kho ng trên 1,3 tri u thanh niên b c vào tu i lao đ ng V i t c đ

t ng tr ng kinh t hi n nay kh n ng h p th lao đ ng c a n n kinh t r t th p so v i s

l ng lao đ ng t ng thêm này Theo tính toán ch a chính th c kh n ng h p th c a các

khu v c kinh t (k c lao đ ng xu t kh u) ch kho ng non n a s l ng lao đ ng t ng

thêm Nh v y, m i n m kho ng 600.000 thanh niên ti p t c tìm vi c

10 Vì trên 75% dân s Vi t Nam s ng nông thôn, và t l sinh nông thôn cao h n thành

th , t l th t nghi p nông thôn là cao h n thành th (n u không tính đ n khía c nh di

dân) Phát hi n t i tr ng h p nghiên c u An Giang đã minh ch ng đi u này H n n a,

di chuy n c a lao đ ng gi n đ n r t cao c l c, tính đ n tháng 12 n m 1999, có

72.891 h m i v i s nhân kh u là 356.128 ng i (S Th ng kê c L c)

11 S c ép v vi c làm và thu nh p đ i v i qu n lý tài nguyên thiên nhiên ngày càng gia t ng

Vi c b o v tài nguyên h u hình s khó h n ng th i xét v c p ho ch đ nh chính sách,

m i quan tâm v phát tri n s đ c u tiên h n so v i các m i quan tâm v môi tr ng tài

nguyên i u này s nh h ng x u đ n ngu n l c thiên nhiên và phát tri n b n v ng