Tăng Cường Sự Tham Gia Của Người Dân Trong Quản Trị Địa Phương Ở Thành Phố Hồ Chí Minh

HGHIÉNCÚ1I-TRRO ĐÓITĂNG CƯỜNG Sự THAM GIA CÙA NGƯỜI DÂN TRONG QUÀN TRỊ ĐỊA PHƯONG ờ THẢNH PHÓ Hồ CHÍ MINH NGUYỄN TRỌNG BÌNH * Tóm tăt: Tăng cường sự tham gia của người dân trong quản

HGHIÉNCÚ1I-TRRO ĐÓI

TĂNG CƯỜNG Sự THAM GIA CÙA NGƯỜI DÂN

TRONG QUÀN TRỊ ĐỊA PHƯONG

ờ THẢNH PHÓ Hồ CHÍ MINH

NGUYỄN TRỌNG BÌNH ( * )

Tóm tăt: Tăng cường sự tham gia của người dân trong quản trị địa phương là giải pháp quan

trọng để thực hiện hiệu quả quan điểm chỉ đạo của Đảng tại Nghị quyết Dại hội DBTQ lần thứ XIII

"Nhân dân là trung tâm, là chủ thể của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; mọi chủ trương, chính sách phải thực sự xuất phát từ cuộc sống, nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng

của Nhân dân, lấy hạnh phúc, ấm no của Nhân dân làm mục tiêu phấn đấu" Bàl viết đánh giá thực

trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường sự tham gia của người dân trong quản trị địa

phương ở Thành phô' Hồ Chí Minh trong thời gian tơi.

Từ khóa: Quản trị địa phương; sự tham gia của người dân; tâng cường; Thành phố Hồ Chí Minh.

Abstract: Strengthening people ’ s participation in local governance is an important solution

to effectively implement the Party’s guiding viewpoints in the Resolution of the 13th National

Congress of the Communist Party: “The people are the center and subject of the reform, development and defense of the Fatherland; all of guidelines and policies must be based upon people ’ s lives, aspirations, rights, and legitimate interests, in which the people ’ s happiness and well-being should be considered as the goals to strive for ” The article assesses the current

situation and proposes some solutions to strengthen people ’ s participation in local governance in

Ho Chi Minh City in the coming time.

Keywords: Local governance; people ’s participation; strengthen; Ho Chi Minh City.

Ngày nhận bài: 30/12/2021 Ngày biên tập: 24/01/2022 Ngày duyệt đảng: 21/02/2022

Văn của Đảng kiện Đại nhấn hội mạnh: ĐBTQ lần thứ XIII “ Đề cao vai

trò chủ thể, vị trí trung tâm của nhân

dân trong chiến lược phát triển đất nước Phát

huy tính tích cực chính trị - xã hội, quyền và

trách nhiệm của nhân dân tham gia xây dựng,

chỉnh đốn Đảng, xây dựng Nhà nước pháp

quyền xã hội chủ nghĩa, Mặt trận Tổ quốc và

các tổ chức chính trị - xã hội, xây dựng đội ngũ

đảng viên, cán bộ, công chức; có Cố chế giải

phóng mọi tiềm năng, sức mạnh, khả năng

sáng tạo, động viên nhân dân tham gia phát

triển kinh tế và quản lý phát triển xã hội ”(1) Vì

vậy, việc tăng cường sự tham gia của người

dân trong quản trị địa phương (QTĐP) ở Việt

(★) TS; Học viện Chính trị khu vực IV,

Học viện Chính trị quốc gia Hổ Chí Minh

Nam nói chung, ở Thành phô' Hồ Chí Minh nói riêng là rất cần thiết nhằm góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội ĐBTQ lần thứ XIII của Đảng.

1 Vai trò, ý nghĩa của người dân trong tham gia quản trị địa phương

QTĐP là thuật ngữ được sử dụng phổ biến trên thế giới từ thập niên 80 của thế kỷ

XX QTĐP khác phương thức quản lý truyền thống của chính quyền địa phương khi nhấn mạnh vai trò độc tôn của chính quyền trong cung ứng dịch vụ công, cũng như trong giải quyết các vấn đề xã hội Nội hàm cốt lõi của

QTĐP chính là nhấn mạnh việc phát huy và tích hợp sức mạnh của nhiều chủ thể, mà

chủ yếu là chính quyền, doanh nghiệp và xã hội (các đoàn thể xã hội và người dân) trong giải quyết các vấn đề xã hội và trong cung ứng dịch vụ công Xét từ phương diện chủ thể

NGHIÊN Giro -TRAO ĐỐI

quản trị, QTĐP được cấu thành bởi các thành

tố hay chủ thể chủ yếu sau: Một /à, hệ thống tổ

chức Đảng và chính quyền lấy đội ngũ cán bộ,

công chức làm đại diện và lấy cơ quan đảng,

cơ quan nhà nước ở địa phương làm cơ sở;

Hai là, hệ thống thị trường (doanh nghiệp) lấy

đội ngũ doanh nhân làm đại diện và lấy tổ

chức doanh nghiệp làm cơ sở; Ba là, hệ thống

xã hội lấy công dân làm đại diện và lấy tổ

chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức

xã hội - nghề nghiệp làm cơ sở (2) Từ giác độ

này có thể thấy, sự tham gia của xã hội cũng

như người dân là một trong những đặc trưng

Euan trọng của QTĐP hiện đại.

Sự tham gia của người dân trong QTĐP là

oạt động của người dân (gồm cá nhân, các

ổ chức chính trị - xã hội) thông qua thể chế,

cơ chế hợp pháp để tác động đến quá trình

hoạch định, thực thi, đánh giá và điều chỉnh

chính sách công của chính quyền địa phương;

t)rong đó chủ thể tham gia vào quá trình QTĐP

là cá nhân công dân và tổ chức đại diện của

người dân Nói cách khác, cá nhân công dân

ỳà các tổ chức đại diện của người dân là chủ

thể nằm bên ngoài các cơ quan thuộc chính

quyền địa phương với các hình thức tham gia

được xác định bởi thể chế pháp luật; người

cân tham gia vào toàn bộ quá trình hoạch

cịnh, thực thi, đánh giá chính sách công nhằm

mục đích duy trì và thúc đẩy lợi ích cõng, góp

phần nâng cao tính hiệu quả trong QTĐP.

Có 04 hình thức tham gia của người dân

tiong QTĐP, bao gồm: 1) Đối thoại bình đẳng

giữa chính quyền với người dân; 2) Tiếp nhận

thông tin cho quá trình chính sách (gồm thăm

dò ý kiến của người dân, chính quyền tiếp xúc

v3i đại diện của người dân, ngưòi dân chủ

động tiếp xúc với chính quyền, trưng cầu ý kiến

đ5i với đại diện của người dân, tham gia qua

rqạng internet và chính quyền điện tử, công

kfiai thống tin của chính quyền địa phương và

phản biện xã hội); 3) Tăng cường sự ủng hộ

của người dân đối với chính quyền (tổ chức

hội nghị công dân, tham vấn ý kiến các tổ

chức tư vấn của công dân); 4) Phát triển năng

lựỊc tự quản của người dân (bao gồm giám sát

cua người dân và các tổ chức đại diện của

người dân, nêu sáng kiến và phúc quyết, diễn

đàn công dân, hợp tác giữa chính quyền địa

phương và người dân, các tổ chức đại diện

của người dân trong cung ứng dịch vụ công,

hoạt động tình nguyện và tự quản của người

dân ở cơ sở.

Sự tham gia của người dân trong QTĐP

có vai trò, ý nghĩa hết sức quan trọng, là cơ

chế phù hợp với mô hình QTĐP hiện đại, đó là: góp phần thực hiện quyền của mỗi cá nhân

cõng dân và phát triển năng lực của cá nhân;

giữ vững sự ổn định và phát triển xã hội, hạn

chế hiện tượng khiếu nại, tố cáo và xung đột

xã hội; nâng cao tính đại diện và năng lực đáp ứng của chính quyền địa phương; tăng cường niềm tin của người dân đối với chính quyền; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân; nâng cao chất lượng chính sách

công; nâng cao hiệu quả thực thi chính sách;

nâng cao hiệu quả và chất lượng phục vụ cõng;

xây dựng bộ máy chính quyền và đội ngũ cán

bộ, công chức trong sạch, vững mạnh

2 Thực trạng sự tham gia của người dân trong quản trị địa phương ở Thành phố Hồ Chí Minh

Trong thời gian qua, Thành phố Hồ Chí Minh luôn coi trọng việc phát huy dân chủ trong lãnh đạo, quản lý cũng như coi trọng

thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố khóa XI, nhiệm kỳ 2020-2025 nêu rõ: “Việc xây dựng

và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở được các cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và

các tổ chức chính trị - xã hội quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo gắn với thực hiện các nghị quyết,

chương trình hành động của Thành ủy; đặc

biệt là Nghị quyết sô' 54/2017-QH11 của Quốc hội Việc thực hiện dân chủ ồ xã, phường, thị trấn phát huy khá tốt vai trò của Nhân dân trong tham gia giám sát các nguồn quỹ trong

Nhân dân, đầu tư cộng đồng, góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền”(3) Bên cạnh sự tham gia trực tiếp của người dân ở cơ sở, Mặt

trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân và các

tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn Thành

phố luôn coi trọng thực hiện các chức năng

như: phản biện xã hội, giám sát, tuyên truyền, vận động nhân dân, cũng như triển khai nhiều

hoạt động tình nguyện, tự quản nhằm góp

phần giải quyết các vấn đề xã hội.

Bên cạnh những ưu điểm và kết quả đạt

được, sự tham gia của người dân trong QTĐP

ở Thành phô' Hồ Chí Minh vẫn còn một sô' hạn

NGHIÊN CUB -TRAO 001

chế, như: một sô' cơ quan và người có thẩm

quyền chưa coi trọng việc đối thoại định kỳ

vối người dân; chưa coi trọng đúng mức việc

tiếp xúc, thăm dò ý kiến của người dân trong

quá trình hoạch định chính sách; việc tăng

cường sự tham gia của người dân chưa được

coi trọng đúng mức; hiệu quả và chất lượng tư

vấn, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc

và các tổ chức thành viên còn thấp; có một

số quyết định chưa phù hợp với Quy chế dân

chủ ở cơ sở; hiệu lực, hiệu quả giám sát của

ngưòi dân còn thấp; việc giải quyết khiếu nại,

tô' cáo của người dân vẫn chưa đáp ứng được

yêu cầu; việc hợp tác trong cung ứng dịch vụ

công chưa được coi trọng đúng mức.

3 Giải pháp tăng cường sự tham gia

của người dân trong quản trị địa phương ở

Thành phố Hồ Chí Minh thời gian tới

Để giải quyết có hiệu quả các vấn đề xã

hội ở cấp độ địa phương trong thòi gian tới,

Thành phô' Hồ Chí Minh cần tăng cưòng hợp

tác, phối hợp có hiệu quả giữa chính quyển,

doanh nghiệp và các tổ chức chính trị - xã hội,

tổ chức xã hội - nghề nghiệp và người dân trên

cơ sở giải quyết có hiệu quả mối quan hệ giữa

chính quyền, thị trưòng (doanh nghiệp) và xã

hội Trong đó, cần quan tâm giải quyết một sô'

vấn đề trọng tâm sau:

Một là, xác định Nhân dân làm trung tâm

trong quản trị địa phương và đổi mới mô hình

chính quyền.

Việc hoạch định và thực thi chính sách công

của chính quyền Thành phô' phải xuất phát từ

Nhân dân, vì lợi ích của Nhân dân; phải

toàn tâm toàn ý phục vụ nhân dân; thực hiện

tốt, duy trì tốt, phát triển tốt lợi ích căn bản nhất

của nhân dân, lấy việc nhân dân ủng hộ hay

không ủng hộ, tán thành hay không tán thành,

vui hay không vui, đồng ý hay không đồng ý,

hài lòng hay không hài lòng làm tiêu chuẩn cơ

bản để đánh giá tất cả công việc”(4) Cần xây

dựng, đổi mới chính quyền địa phương, nhất

là các cơ quan hành chính nhà nước theo mô

hình chính quyền “ mở” để đảm bảo có hiệu

quả các cơ chê' về công khai thông tin; tư vấn,

giám sát và phản biện xã hội; sự tham gia của

ngưòi dân; hợp tác giữa chính quyền với doanh

nghiệp, các tổ chức xã hội - nghề nghiệp trong

giải quyết các vấn đề xã hội và cung ứng dịch

vụ công; tự quản của người dân thông qua tự

quản ở cơ sở và tự quản thông qua hoạt động

của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp.

Hai là, tăng cường công khai, minh bạch thông

tin trong hoạt động của các cấp chính quyền Công khai thông tin là cơ sở và điều kiện để

tăng cường sự tham gia và giám sát của người

dân Bởi vì, chỉ khi người dân “ biết” thì họ mới

có thể “bàn ”, “ quyết định ” và “đánh giá”, “giám sát ” và phản hồi ỷ kiến Trong những năm qua, Thành phô' Hồ Chí Minh đã có nhiều cô' gắng nhằm tăng cường công khai, minh bạch thông

tin, do đó, điểm số về công khai, minh bạch thông tin của Thành phô' luôn ở mức cao so với điểm trung bình chung của cả nước.

Ba là, tăng cường giáo dục ý thức và trách

nhiệm công dân cho người dân.

Ý thức và trách nhiệm công dân của người dân thể hiện trên các phương diện, như: 1)

Người dân biết được quyền và nghĩa vụ của

mình theo quy định của pháp luật; 2) Tích cực thực hiện và vận dụng các quyền của mình trong thực tế; 3) Có sự quan tâm và tích cực tham gia đối với các công việc chung; 4) Có

năng lực nhất định để có thể tham gia và đánh giá chính sách của chính quyền có phù hợp

và thống nhất với pháp luật và lợi ích công hay không; 5) Tôn trọng và bảo vệ lợi ích của cộng đồng; 6) Có tinh thần dũng cảm trong đấu tranh vói các hành vi xâm hại lợi ích chính đáng; 7) Tôn trọng sự đa dạng về ý kiến và lối

sống, khách quan trong đánh giá sự vật, hiện

tượng; 8) Biết sử dụng phương thức thích hợp

để giải quyết sự xung đột và khác biệt Do đó,

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức

thành viên cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục về ý thức, trách nhiệm công dân, nhất là

về quyền và nghĩa vụ tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội của ngưòi dân.

Bốn là, nâng cao tính tự chủ, vai trò giám

sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội của Thành phố.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội là kênh giám sát có hiệu quả

đối với quyền lực công, thúc đẩy trách nhiệm giải trình của chính quyền; bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của người dân, là kênh để người dân tham gia có hiệu quả Tiếng nói của ngưòi dân thông qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và

các tổ chức chính trị - xã hội sẽ có hiệu quả

hơn “Các đoàn thể nhân dân và tổ chức xã hội

NGHIÊN Cứu- TRAO DỔI

không chỉ nhấn mạnh việc thực hiện tư cách

bông dân và quyền công dân, mà còn nhấn

mạnh trách nhiệm xã hội của công dân, nhấn

mạnh việc công dân và các tổ chức xã hội cần

đảm nhận trách nhiệm xã hội tương ứng, nó

nhấn mạnh sự nhiệt tình tham gia, đồng thời

tham gia tích cực vào trong quá trình QTĐP ” * 1 * * * * * * (5).

"ừ thực trạng phát huy vị trí, vai trò của Mặt

ựận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính

Ghi chú:

(1) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện

Dại hội đạl biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập

Nxb CTQG-ST, H.2021, tr.173-174.

(2) Nguyễn Trọng Bình, Nguyễn Thị Ngọc

Anh, Vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể

nhân dân và tổ chức xã hội trong quản trị địa

phưdng hiện nay, Tạp chí Mặt trận, sô' 8/2018.

(3) Đảng bộ Thành phô' Hồ Chí Minh, Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng bộ

thành phô' khóa X tại Dại hội đại biểu Đảng

bộ Thành phố Hồ Chí Minh khóa XI, nhiệm kỳ

2020 2025, tr_.143.

(4) Nguyễn Trọng Bình, Xây dựng Chính

phủ kiến tạo ở Việt Nam hiện nay - tiếp cận từ

lý luận quản trị tốt, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, sô' 08 (408), tháng 4/2020.

(5) Nguyễn Trọng Bình, Vai trò của các

tổ chức xã hội trong quản trị công ở các nước

trên thế giới hiện nay, Tạp chí Nghiên cứu lập

pháp, tháng 12/2014.

(6) Đảng Cộng sản Việt Nam, Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI tại

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X//, H.201 6 (7) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập

Nxb CTQG-ST, H 2021, tr 173.

p

h

s

đ

ki

trị - xã hội trong việc tăng cường sự tham gia

của người dân trong QTĐP trên địa bàn thời

cian qua, Thành phố cần tiếp tục đổi mới nội

ung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ

uốc và các tổ chức thành viên; coi trọng việc

hát triển các tổ chức cung ứng dịch vụ công

và tăng cường kết nối giữa chính quyền và các

tổ chức xã hội trong quá trình QTĐP.

Năm là, áp dụng hiệu quả mô hình quản lý

diện tử, quản lý số trong quản trị địa phương

trên địa bàn Thành phố.

Việc ứng dụng công nghệ thõng tin trong

loạt động chính quyền sẽ tạo sự thuận lợi cho

j tham gia của người dân trong QTĐP; tạo

ều kiện thuận lợi để người dân nêu sáng

ến chính sách, thảo luận chính sách, phản

biện chính sách; đồng thời là kênh để người

dàn đánh giá hoạt động và giám sát hoạt

động của chính quyền Trong những năm qua,

Thành phố Hồ Chí Minh rất coi trọng việc xây

dưng đô thị thông minh, chuyển đổi số cũng

như tăng cường xây dựng chính quyền điện

tủ Tuy nhiên, qua khảo sát Chỉ số Hiệu quả

quản trị và Hành chính công cấp tỉnh (PAPI)

của Thành phô' năm 2018 đạt 3,99 điểm, năm

2019 đạt 4,33 điểm (trong thang điểm từ 1 -10)

vẫn ồ mức thấp Trong khi đó, điểm số trung

bình chung của cả nước đạt được ở nội dung

nề y trong các năm tương ứng lần lượt là 2,99

điởm và 3,30 điểm Tuy điểm sô' về quản trị

điừn tử của Thành phô' Hồ Chí Minh cao hơn

điặm trung bình chung của cả nước, song mức

điểm đạt được cũng chỉ ở mức dưới trung bình.

Do đó, Thành phố cần tiếp tục có giải pháp để

nâng cao tính hiệu quả của quản trị điện tử.

Sáu là, đề cao trách nhiệm của cấp ủy

đảng, chính quyền và đội ngũ cán bộ, đảng

viên trong việc bảo đảm và tăng cường sự tham

gia của người dân trong quản trị địa phương.

Đây là giải pháp quan trọng để tăng cường

tham gia của người dân trong QTĐP, đúng

sự

như quan điểm chỉ đạo của Đảng: Các cấp ủy

đảng và chính quyền phải thường xuyên đối

thoại, lắng nghe, học hỏi, tiếp thu ý kiến, giải

quyết các khó khăn, vướng mắc và yêu cầu chính đáng của nhân dân; tin dân, tôn trọng,

lắng nghe những kiến khác; có hình thức,

cơ chế, biện pháp cụ thể để nhân dân bày tỏ

ý kiến, nguyện vọng và thực hiện quyền làm chủ của mình thông qua Mặt trận Tổ quốc và

các đoàn thể nhân dân; trân trọng, tôn vinh những đóng góp, cống hiến của nhân dân ”<6>

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh:

“ Cấp ủy, tổ chức đảng, các tổ chức trong hệ

thống chính trị, đội ngũ đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức nêu gương thực hành dân chủ, tuân thủ pháp luật, đề cao đạo đức

xã hội ”(7) ; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức thật sự gần dân, tin dân, trọng dân,

hiểu dân, học dân, dựa vào người dân và có

trách nhiệm vôi ngưòi dân./.

TỐ CHỨC NHÀ Nlróc số 02/2022 57