Tiểu luận Thanh tra Khiếu tố: Nguyên tắc “Không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra

Mọi nhận định, đánh giá trong quá trình thanh tra và đưa ra kết luận thanh tra phải dựa trên chứng cứ có thật, sự kiện thực tế, không bình luận chủ quan, từ đó đảm bảo hoạt động thanh tr

Mục lục

1 Đặt vấn đề 2

2 Nội dung 2

2.1 Khái quát về thanh tra và nội dung nguyên tắc 2

2.1.1 Khái quát chung về thanh tra và mục đích của hoạt động thanh tra 2

a Khái niệm và đặc điểm của Thanh tra 2

b Mục đích và vai trò của thanh tra 3

2.1.2 Nguyên tắc: “Không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra” 3

a Nội dung nguyên tắc 4

b Ý nghĩa và sự cần thiết phải bảo đảm nguyên tắc 7

2.2 Sự bảo đảm nguyên tắc trong Luật Thanh tra 2010 7

2.2.1 Đưa nội dung của nguyên tắc vào những hành vi bị cấm 7

2.2.2 Quy định về hình thức thanh tra 8

2.2.3 Thẩm quyền của chủ thể thanh tra trong hoạt động thanh tra 9

2.2.4 Bảo vệ quyền của đối tượng thanh tra khi lợi ích bị xâm phạm 10

3 Kết luận 10

4 Danh mục tài liệu tham khảo 12

1 Đặt vấn đề

Hoạt động thanh tra là một lĩnh vực quan trọng trong quản lý Nhà nước, thông qua đó bảo đảm việc chấp hành pháp luật, chính sách, đường lối mà Nhà nước đã đặt ra, đồng thời phòng chống tiêu cực trong hoạt động của cá nhân, tổ chức Thẩm quyền của thanh tra rất lớn, nội dung của hoạt động thanh tra lại rất phức tạp, luôn tiềm ẩn nguy cơ vượt quá quyền hạn dẫn tới gây ảnh hưởng tới đối

tượng thanh tra, vì vậy Luật Thanh tra đã quy định nguyên tắc “Không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra” và

tạo cơ chế để bảo đảm hữu hiệu nguyên tắc này Nhằm tìm hiểu kĩ hơn về vấn đề,

em xin trình bày bài tập học kì của mình về đề bài số 02: phân tích nguyên tắc và chứng minh rằng các quy định của Luật Thanh tra năm 2010 đã bảo đảm được nguyên tắc này

2 Nội dung

2.1.Khái quát về thanh tra và nội dung nguyên tắc

2.1.1 Khái quát chung về thanh tra và mục đích của hoạt động thanh tra

a Khái niệm và đặc điểm của Thanh tra

Khoản 1 Điều 3 Luật Thanh tra 2010 quy định: “Thanh tra Nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm

vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành”

Các đặc điểm cơ bản của thanh tra bao gồm: (i) thanh tra luôn gắn với quản

lý nhà nước Với tư cách là một chức năng thiết yếu của quản lý nhà nước, thanh tra gắn liền với hoạt động quản lý nhà nước, trong đó thanh tra là phương tiện, công

cụ để quản lý nhà nước; (ii) thanh tra mang tính quyền lực nhà nước, gắn bó chặt

chẽ với tính quyền uy – phục tùng của quan hệ hành chính trong tổ chức và hoạt động của quản lý nhà nước, thể nhiện ở nhiều lĩnh vực; (iii) , thanh tra có tính khách quan, ở chỗ mọi hoạt động thanh tra đều dựa trên cơ sở pháp luật và phải tuân theo pháp luật Không một cơ quan, tổ chức, cá nhân nào được can thiệp trái pháp luật vào hoạt động thanh tra Mọi nhận định, đánh giá trong quá trình thanh tra và đưa ra kết luận thanh tra phải dựa trên chứng cứ có thật, sự kiện thực tế, không bình luận chủ quan, từ đó đảm bảo hoạt động thanh tra được minh bạch, khách quan, công bằng; (iv) thanh tra có tính độc lập tương đối, được tiến hành bởi một cơ quan chuyên trách có nhiệm vụ, quyền hạn do pháp luật quy định

b Mục đích và vai trò của thanh tra

Mục đích của thanh tra được quy định tại điều 2 của Luật Thanh tra 2010, theo đó bao gồm: (i) nhằm phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền các biện pháp khắc phục; (ii) phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật; (iii) giúp

cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định của pháp luật; (iv) phát huy nhân tố tích cực; (v) góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; (vi) bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân

Thanh tra có vai trò to lớn trong quản lý xã hội, có thể liệt kê khái quát vai trò của thanh tra bao gồm: (i) thanh tra là một trong những chức năng thiết yếu của hoạt động quản lý hành chính nhà nước; (ii) thanh tra là phương thức bảo đảm pháp chế, kỷ luật trong quản lý nhà nước; (iii) thanh tra là phương thức bảo đảm việc thực hiện các quyền, tự do công dân; (iv) thanh tra là một biện pháp phòng ngừa, phát hiện và xử lý những hành vi vi phạm pháp luật

2.1.2 Nguyên tắc: “Không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra”

Khái niệm về thanh tra đã khẳng định thanh tra nhằm phòng ngừa và kịp thời phát hiện hành vi vi phạm của các tổ chức, cá nhân Vì vậy, hoạt động thanh tra phải tuân thủ nguyên tắc này Thực hiện hoạt động thanh tra nhằm góp phần đảm bảo tuân thủ pháp chế và kỉ luật nhà nước, tăng cường hiệu quả, hiệu lực hoạt động quản lí hành chính nhà nước Pháp luật trao cho cơ quan thanh tra những nhiệm vụ, quyền hạn đặc biệt để tiến hành hoạt động thanh tra nhằm đạt được mục tiêu quan trọng nêu trên Tuy nhiên, khi tiến hành hoạt động thanh tra, trong đó có việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn đặc biệt này, cơ quan thanh tra phải đảm bảo không cản trở đến hoạt động bình thường của các cơ quan, tổ chức, đơn vị và cá nhân là đối tượng thanh tra Có như vậy, thanh tra mới thực sự là công cụ để củng

cố và tăng cường pháp chế và kỉ luật nhà nước trong hoạt động quản lí hành chính nhà nước Nói cách khác, mặc dù tiêu đề của nguyên tắc hướng tới bảo vệ quyền của đối tượng thanh tra, thì nội hàm, nội dung của nó lại hướng tới điều chỉnh hành

vi pháp lý của chủ thể thanh tra

a Nội dung nguyên tắc.

Đối tượng của hoạt động thanh tra là các chủ thể trong bộ máy nhà nước (thanh tra hành chính) và ngoài bộ máy nhà nước, bao gồm các cá nhân, tổ chức tham gia các hoạt động kinh tế, xã hội, sản xuất, kinh doanh theo từng ngành, lĩnh vực, chuyên môn kĩ thuật hoặc một số hoạt động đặc thù gắn với cơ sở (thanh tra chuyên ngành và hoạt động thanh tra của BTTND)

Với bản chất là một hoạt động trong quản lý hành chính Nhà nước, đối tượng thanh tra chính là đối tượng quản lý và chủ thể thanh tra là chủ thể quản lý, giữa hai nhóm này có sự tương tác với nhau thông qua thủ tục thanh tra, trong đó thanh tra là bên vận dụng quyền lực Nhà nước để tác động, áp đặt ý chí của mình

vào đối tượng thanh tra là cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân Việc tác động này nhìn chung ít nhiều có thể làm gián đoạn tới một số hoạt động của đối tượng thanh tra, bởi trong quá trình làm việc đối tượng thanh tra có nghĩa vụ cung cấp kịp thời, đầy đủ, chính xác thông tin, tài liệu theo yêu cầu của chủ thể thanh tra và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của thông tin, tài liệu đã cung cấp, thực hiện yêu cầu, kiến nghị, kết luận thanh tra, quyết định xử lý của chủ thể thanh tra

Do vậy, nguyên tắc “không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan,

tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra” cần phải bao gồm:

- Chủ thể thanh tra chỉ thực hiện thanh tra theo hình thức mà pháp luật quy định

Để bảo đảm hoạt động thanh tra không làm cản trở hoạt động bình thường

của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra, việc thanh tra phải được tiến

hành đúng kế hoạch, đúng tần suất hoặc chỉ khi có căn cứ pháp lý chứng minh yêu cầu cần thanh tra đột xuất Việc thanh tra không thể thực hiện tùy nghi, vô căn cứ theo hướng làm khó cơ quan, tổ chức cá nhân Trong quá trình tranh tra nếu không phát hiện đối tượng thanh tra có dấu hiệu vi phạm pháp luật, chính sách thì cần tạo điều kiện về thời hạn thanh tra

- Thanh tra đúng phạm vi, mục đích, đối tượng

Việc thanh tra hoạt động của tổ chức, cá nhân, nhất là thanh tra chuyên ngành cần phải thực hiện đúng phạm vi đã nêu ra trong quyết định thanh tra, đồng thời đúng pháp luật về thẩm quyền của chủ thể thanh tra Tùy vào từng ngành, lĩnh vực khác nhau, các mặt hoạt động khác nhau của tổ chức, cá nhân thì chỉ có thể yêu cầu tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, thông tin đúng phạm vi của quyết định thanh tra Chẳng hạn, việc thanh tra thuế trong giai đoạn năm tài chính hoặc giai

đoạn 5 năm,… không thể yêu cầu đối tượng thanh tra cung cấp các thông tin như hóa đơn, chứng từ ngoài giai đoạn đó hoặc cung cấp các tài liệu, thông tin, chứng

từ không có liên quan đến hoạt động thực hiện nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp, hoặc không được lấn sân sang các đối tượng hoạt động khác của đối tượng thanh tra như nghĩa vụ về môi trường, nghĩa vụ đăng kí ngành nghề kinh doanh,…

- Bảo đảm bảo mật, minh bạch trong quá trình thanh tra

Hoạt động thanh tra, nhất là thanh tra chuyên ngành, thường xuyên tiếp xúc với các tài liệu, thông tin của cá nhân, tổ chức là doanh nghiệp, chủ thể kinh doanh,

… mà trong đó có những thông tin thuộc phạm vi thanh tra, được đưa vào biên bản thanh tra hoặc công khai trong kết luận thanh tra, cũng có những thông tin không thuộc phạm vi phải ghi vào biên bản để xử lý kết quả thanh tra Những thông tin đó nếu được công khai sẽ ảnh hưởng tới việc kinh doanh chính đáng của doanh nghiệp, cá nhân,… vì vậy đòi hỏi Đoàn thanh tra, thanh tra viên cần có sự tôn trọng, có ý thức bảo mật đối với thông tin của doanh nghiệp Bên cạnh đó, quá trình giao nhận các tài liệu, thông tin, giải trình giữa các bên cần có sự minh bạch, thống nhất để bảo đảm tính công khai, dân chủ, kịp thời của hoạt động thanh tra

- Bảo đảm quyền, lợi ích của đối tượng thanh tra khi hoạt động bình thường bị cản trở, xâm phạm

Về logic, nguyên tắc “không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra” được đặt ra để phòng ngừa, ngăn chặn thực trạng là nhiều trường hợp Đoàn thanh tra, thanh tra viên vì vô tình hoặc

cố ý mà làm ảnh hưởng tới đối tượng thanh tra Tuy nhiên, sự phòng ngừa hay ngăn chặn mà cơ chế tạo ra bao giờ cũng có những lỗ hổng nhất định khiến cho lợi ích, quyền của đối tượng thanh tra bị xâm phạm do việc sai sót, lạm dụng quyền lực của chủ thể thanh tra, từ đó dặt ra yêu cầu phải có cơ chế bảo đảm việc bồi thường những thiệt hại mà đối tượng thanh tra phải nhận do hoạt động bình thường

của mình bị cản trở, xâm phạm Việc bồi thường thiệt hại được tiến hành theo cơ chế bồi thường Nhà nước, nhưng cần phải tạo cho người dân một hành lang pháp

lý đủ mạnh để có thể bảo vệ quyền, lợi ích của mình

b Ý nghĩa và sự cần thiết phải bảo đảm nguyên tắc

Nguyên tắc không cản trở hoạt động bình thường của đối tượng thanh tra có

ý nghĩa thực tiễn rất quan trọng, đặc biệt khi trên thực tế xuất hiện tình trạng một

bộ phận cán bộ thanh tra lợi dụng việc thanh tra để thực hiện những hành vi tiêu cực, gây ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động của đối tượng thanh tra, đặc biệt là của các đơn vị thực hiện các hoạt động sản xuất, kinh doanh Ngoài ra, khi tiến hành một cuộc thanh tra, cán bộ thanh tra phải bảo đảm kế hoạch hoạt động của đối tượng thanh tra, đồng thời cơ quan thanh tra chỉ được tiến hành thanh tra theo những nội dung đã ghi trong quyết định thanh tra

2.2.Sự bảo đảm nguyên tắc trong Luật Thanh tra 2010

2.2.1 Đưa nội dung của nguyên tắc vào những hành vi bị cấm

Theo quy định tại Điều 13 của Luật Thanh tra về Các hành vi bị nghiêm

cấm thì chủ thể thanh tra không được “1 Lợi dụng chức vụ, quyền hạn thanh tra

để thực hiện hành vi trái pháp luật, sách nhiễu, gây khó khăn, phiền hà cho đối tượng thanh tra; 2 Thanh tra không đúng thẩm quyền, phạm vi, nội dung thanh tra được giao.” Hai nhóm hành vi này bị đưa lên những vị trí đầu tiên cho thấy

tầm quan trọng của chúng đối với quá trình thanh tra, định hướng chủ thể thanh tra chấp hành pháp luật, chấp hành quyết định thanh tra, phạm vi làm việc được phân công, bởi lẽ, hơn bất cứ khi nào, khi thanh tra có những hành vi vi phạm pháp luật nêu trên thì hoạt động bình thường của đối tượng thanh tra sẽ bị ảnh hưởng theo hướng tiêu cực Quy định cấm nêu trên “mở đường”, là cơ sở cho các văn bản hướng dẫn của Luật Thanh tra, các văn bản về quản lý Nhà nước xây dựng chế tài

thích đáng qua đó ngăn chặn, hạn chế tình trạng cán bộ thanh tra có hành vi sách nhiễu, gây khó khan, cản trở hoạt động của cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp

Trên thực tế, có thể thấy thẩm quyền của cơ quan thanh tra là rất lớn, bao trùm lên thẩm quyền của nhiều lĩnh vực1, do vậy việc bảo đảm quyền và lợi ích của đối tượng thanh tra không bị xâm phạm, hoạt động bình thường của họ không bị cản trở thì cần xuất phát từ tiền đề bảo đảm tuân thủ pháp luật, kiểm soát thẩm quyền của chủ thể thanh tra

2.2.2 Quy định về hình thức thanh tra

Về hình thức thanh tra, hiện theo quy định tại điều 37 Luật Thanh tra, hoạt động thanh tra được thực hiện theo kế hoạch, thanh tra thường xuyên được tiến hành trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ của cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành và Thanh tra đột xuất, trong đó hình thức thanh tra thường xuyên là sự bổ sung của Luật Thanh tra 2010 so với Luật Thanh tra 2004 Quy định về hình thức tranh tra bảo đảm hoạt động thanh tra chỉ diễn ra khi có đủ các căn cứ pháp lý, chứ không thể tùy nghi thực hiện Chẳng hạn, thanh tra theo kế hoạch chỉ có thể được thực hiện theo Định hướng chương trình thanh tra, Kế hoạch thanh tra đã được phê duyệt, ấn định trước đó trên cơ sở phân chia hợp lý của quản

lý Nhà nước, bảo đảm không cản trở hoạt động của đối tượng thanh tra, hay thanh tra đột xuất chỉ có thể được tiến hành trong những tình huống đặc thù như khi phát hiện cơ quan, tổ chức, cá nhân có dấu hiệu vi phạm pháp luật, theo yêu cầu của việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng hoặc do Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền giao

Với hoạt động thanh tra chuyên ngành, thực chất nó chính là hoạt động kiểm tra thường xuyên của cơ quan quản lý nhà nước đối với việc tuân thủ pháp luật về

http://mt.gov.vn/atgt/tin-tuc/54075/quyen-trong-hoat-dong-thanh-tra-mang-tinh-chat-cua-quyen-hanh-phap.aspx

ngành, lĩnh vực mà mình quản lý2, do vậy tính chất quyền lực – phục tùng của hoạt động thanh tra dưới khía cạnh quan hệ hành chính là tương đối hạn chế Tuy nhiên, đây cũng có thể là một điểm chưa hợp lý của Luật Thanh tra, bởi hơn hết, “thanh tra chuyên ngành” có thẻ được tổ chức thường xuyên, miễn là có căn cứ pháp lý để thanh tra, đồng thời với tính chất kiểm tra thì việc giao cho thanh tra chuyên ngành những thẩm quyền mang tính ngăn chặn là khiên cưỡng Trên thực tế, có những trường hợp dù đã xây dựng kế hoạch thanh tra, cũng như Chỉ thị 20/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 17/5/2017 Quy định không thanh tra doanh nghiệp quá 01 lần (trừ thanh tra đột xuất), nhưng có doanh nghiệp trong 03 tháng

đã bị thanh tra 18 lần, và gần như không phát hiện sai phạm3 cho thấy lỗ hổng của Luật Thanh tra là vẫn có

2.2.3 Thẩm quyền của chủ thể thanh tra trong hoạt động thanh tra

Với tiền đề nội dung của nguyên tắc “không cản trở hoạt động bình thường của đối tượng thanh tra” là cần kiểm soát quyền lực của thanh tra khi thi hành công

vụ, hạn chế thanh tra có khả năng lạm quyền, bảo đảm hoạt động thanh tra tiến hành đúng luật, các quy định của Luật Thanh tra 2010 đã bảo đảm rất cụ thể nội dung của nguyên tắc này Có thể thấy điều đó qua việc Chủ thể thanh tra chỉ được yêu cầu đối tượng thanh tra đối với những vấn đề thuộc nội dung thanh tra

Các quy định tại Điều 46 về Nhiệm vụ, quyền hạn của Trưởng đoàn thanh tra hành chính, Điều 47 về Nhiệm vụ, quyền hạn của thành viên Đoàn thanh tra hành chính, Điều 48 về Nhiệm vụ, quyền hạn của người ra quyết định thanh tra hành chính, Điều 53 về Nhiệm vụ, quyền hạn của Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành, Điều 54 về Nhiệm vụ, quyền hạn của thành viên Đoàn thanh tra, Thanh tra

http://www.issi.gov.vn/cac-yeu-to-bao-dam-cho-viec-to-chuc-cac-quan-thanh-tra-nha-nuoc-theo-huong-tap-trung_t164c2714n2822tn.aspx?currentpage=1

https://tuoitre.vn/doanh-nghiep-mot-quy-bi-thanh-tra-18-lan-ket-qua-chi-phat-hien-4kg-hoa-qua-khong-ro-nguon-goc-202007071035575.htm

viên, người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành khi tiến hành

thanh tra độc lập đều có quy định về quyền ”Yêu cầu đối tượng thanh tra cung cấp thông tin, tài liệu, báo cáo bằng văn bản, giải trình về vấn đề liên quan đến nội dung thanh tra” Những quy định này bảo đảm chủ thể thanh tra không được xâm

phạm tới quyền của đối tượng thanh tra với những vấn đề ngoài phạm vi thanh tra, thông qua đó những hoạt động bình thường của đối tượng thanh tra cũng tránh được nguy cơ bị cản trở, sách nhiễu

2.2.4 Bảo vệ quyền của đối tượng thanh tra khi lợi ích bị xâm phạm

Mặc dù là một nguyên tắc quan trọng, có được một cơ chế bảo đảm tương đối vững chắc trong Luật Thanh tra 2010, nhưng trên thực tế vẫn có thể có trường hợp xuất phát từ thanh tra mà có hành vi cản trở hoạt động bình thường của đối tượng thanh tra, chẳng hạn như yêu cầu đối tượng thanh tra cũng cấp thông tin, hồ

sơ, tài liệu ngoài phạm vi thanh tra hoặc sách nhiễu, gây khó dễ cho doanh nghiệp,

cá nhân, đơn vị với mục đích sai trái Với những tình huống đó đối tượng thanh tra

có thể bị thiệt hại và trên cơ sở quyền của cá nhân, tổ chức được bảo đảm, Luật

Thanh tra 2010 quy định cho đối tượng thanh tra quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật (cụ thể là pháp luật về trách nhiệm bồi thường của

nhà nước) tại điểm c khoản 1 điều 57 Quy định này bảo đảm cho đối tượng thanh tra khả năng được bù đắp các quyền và lợi ích chính đáng ngay cả khi hoạt động bình thường của mình đã bị cản trở do lỗi của chủ thể thanh tra đi nữa

3 Kết luận

Tựu trung lại, từ những phân tích trên, ta đã bước đầu phân tích khái quát

được nội hàm của nguyên tắc : “Không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra” cũng như chỉ ra cơ chế bảo đảm

hữu hiệu đã được nhà làm luật quy định trong Luật Thanh tra 2010 Để bảo đảm