Standard at on of content rules n standard-form contracts n V etnam leg slat on on consumer r ghts protect on at present Abstract The article presents and analy es the regulatory status-
Trang 1HOÀN TH N QU NH V K M SO T N DUNG H P NG
TS Tr n V n B n
Vi n Nhà n c và Pháp lu t Tác gi li n h : tranvanbien@yahoo.com
Ngày nh n: 15/9/2022
Ngày nh n b n s a: 17/9/2022
Ngày duy t ng: 26/9/2022
T m t t
Bài vi t tr nh bày và ph n tích th c tr ng quy nh v ki m soát n i dung h p ng theo m u trong pháp lu t b o v quy n l i ng i ti u d ng Vi t Nam Tr n c s ó, bài vi t a ra m t s
ki n ngh hoàn thi n quy nh pháp lu t v v n này nh m b o v quy n l i ng i ti u d ng và
c n b ng l i ích c a các b n
T kh a Pháp lu t b o v quy n l i ng i ti u d ng, b o v quy n l i ng i ti u d ng, h p ng theo m u
Standard at on of content rules n standard-form contracts n V etnam leg slat on on
consumer r ghts protect on at present
Abstract
The article presents and analy es the regulatory status-quo of content rules in standard-form contracts in Vietnam legislation on consumer rights protection Basing on which, the article recommends on further improve the legal regulations to protect consumers rights and balance the interests among the involved parties
Keywords: Legislation on consumer rights protection, consumer rights protection, standard-form contracts
1 t v n
Ki m soát h p ng theo m u có th
nói là ho t ng quan tr ng nh t và óng
vai trò trung t m khi x y d ng ch nh v
h p ng theo m u L do là b i h p ng
theo m u có m t s h n ch v nguy n t c
t do và nguy n t c b nh ng trong quá
tr nh giao k t, do v y, c n thi t ph i có s
can thi p nhi u hơn c a các quy nh pháp
lu t ki m soát h p ng, t ó, b o m
s c n b ng nh t nh gi a các ch th D a
tr n ph m vi ki m soát h p ng theo m u,
chúng ta có ki m soát v n i dung h p ng
và ki m soát v h nh th c h p ng Trong
ó, ho t ng v ki m soát n i dung h p
ng theo m u c xem là trái tim, là nơi
t p trung hàm l ng trí tu cao nh t c a các
nhà l p pháp khi ghi nh n các quy nh v
ki m soát h p ng theo m u S d có th nói nh v y là v n i dung h p ng nói chung và h p ng theo m u nói ri ng vô
c ng a d ng, muôn h nh muôn v khi các
b n c toàn quy n x y d ng n i dung ó theo chí c a m nh, mi n là tu n th các quy nh c a pháp lu t
Ki m soát n i dung c a h p ng theo
m u có th c hi u là cách th c mà pháp
lu t tác ng vào ch th a ra h p ng theo m u, bu c ch th này ph i so n th o các i u ki n, i u kho n h p ng b o m
s công b ng, h p l v quy n và ngh a v cho b n còn l i trong h p ng
M c ti u c a ho t ng ki m soát n i dung h p ng theo m u ó là nh m xem
Trang 2xét, ánh giá n i dung h p ng xem li u
h p ng ó có t o ra s công b ng cho
các ch th hay không B n th n h p ng
theo m u c chu n b b i b n a ra h p
ng, b n này th ng là các doanh nghi p
có chuy n môn và kinh nghi m, có u th
v t tr i v thông tin trong m t l nh v c
nh t nh, l i có i ng lu t s h ng h u
s n sàng so n th o nh ng h p ng ph c
t p, dài dòng, nhi u thu t ng chuy n môn,
l i l t léo v n i dung n n có th ánh giá
toàn di n v nh ng n i dung c a h p ng
theo m u xem chúng có b o m s c n
b ng t ơng i v m t l i ích cho các b n
tham gia hay không là i u không ơn gi n
2 Th c tr ng pháp lu t V t Nam v
k m soát n dung h p ng theo m u
V t ng th , pháp lu t Vi t Nam i u
ch nh vi c ki m soát n i dung c a h p
ng theo m u d i hai góc , ó là quy
nh nh ng n i dung b t bu c ph i có trong
h p ng và nh ng n i dung b c m trong
h p ng
2 1 quy nh các n i dung b t bu c
ph i c trong h p ng
Hi n nay, các quy nh v nh ng n i
dung ph i có trong h p ng theo m u c
quy nh t ơng i chi ti t trong m t s v n
b n pháp lu t chuy n ngành li n quan n
nh ng lo i h p ng c th
Kho n 1 i u 13 c a Lu t Kinh doanh
b o hi m n m 2000 (s a i n m 2010,
2019 quy nh các n i dung ph i có trong
h p ng b o hi m bao g m: a T n, a
ch c a doanh nghi p b o hi m, b n mua
b o hi m, ng i c b o hi m ho c ng i
th h ng b i t ng b o hi m c S
ti n b o hi m, giá tr tài s n c b o hi m
i v i b o hi m tài s n d Ph m vi b o
hi m, i u ki n b o hi m, i u kho n b o
hi m i u kho n lo i tr trách nhi m
b o hi m e Th i h n b o hi m g M c
phí b o hi m, ph ng th c óng phí b o
hi m h Th i h n, ph ng th c tr ti n b o
hi m ho c b i th ng i Các quy nh gi i
quy t tranh ch p k Ngày, tháng, n m giao
k t h p ng 1
Kho n 1 i u 17 Lu t Kinh doanh
b o hi m n m 2022 (có hi u l c t ngày
01/01/2023 quy nh các n i dung ph i có trong h p ng b o hi m g m:
a B n mua b o hi m, ng i c
b o hi m, ng i th h ng (n u có , doanh nghi p b o hi m ho c chi nhánh doanh nghi p b o hi m phi nh n th n c ngoài
b i t ng b o hi m
c S ti n b o hi m ho c giá tr tài s n
c b o hi m ho c gi i h n trách nhi m
b o hi m
d Ph m vi ho c quy n l i b o hi m quy t c, i u ki n, i u kho n b o hi m
Quy n và ngh a v c a doanh nghi p b o hi m, chi nhánh doanh nghi p
b o hi m phi nh n th n c ngoài và b n mua b o hi m
e Th i h n b o hi m, th i i m có
hi u l c c a h p ng b o hi m
g M c phí b o hi m, ph ng th c óng phí b o hi m
h Ph ng th c b i th ng, tr ti n
b o hi m
i Ph ng th c gi i quy t tranh ch p 2
T ơng t , Ph l c s 1 ban hành kèm theo Thông t 39/2016/TT-BTTTT c a B Thông tin và Truy n thông Quy nh v h p
ng theo m u và i u ki n giao d ch chung trong l nh v c vi n thông y u c u h p ng cung c p và s d ng d ch v vi n thông theo m u ph i có t i thi u các n i dung: 1
C n c x y d ng h p ng 2 Th ng tin
v các b n tham gia giao k t h p ng 3
M t d ch v vi n th ng s cung c p 4 Quy n và ngh a v c a các b n tham gia giao k t h p ng Trong ó, các n i dung này c Thông t 39/2016/TT-BTTTT li t
k và quy nh khá chi ti t 3
Có quan i m cho r ng, vi c pháp lu t quy nh c th , li t k quá nhi u i u kho n
b t bu c trong h p ng nh v y là không
c n thi t, làm gi m hi u qu i u ch nh c a pháp lu t Trong ó, có nh ng n i dung không nh t thi t ph i quy nh v không c n
ph i có s ki m soát c a Nhà n c, ng
th i, vi c thi u i nh ng n i dung này c ng không làm nh h ng n hi u l c c a h p
ng, ch ng h n nh n i dung v thông tin
c a các b n 4 Tuy nhi n, vi c quy nh
nh ng i u kho n b t bu c nh v y trong
Trang 3h p ng có m t ngh a quan tr ng li n
quan n ngh a v cung c p các thông tin
ti n h p ng Cung c p các thông tin ti n
h p ng là m t ngh a v r t quan tr ng,
nó b o m b n c ngh giao k t n m
b t c các thông tin c n thi t li n quan
n các s n ph m, d ch v c cung c p
c ng nh các v n khác trong h p ng,
t ó, c n nh c l i h i, c m t a
ra quy t nh có ch p nh n giao k t h p
ng hay không Vi c m t ng i ti u d ng
hay b n c ngh ti n hành giao k t
h p ng trong khi không có y nh ng
thông tin này s khi n vi c giao k t h p
ng ó không th hi n c úng chí
c a h , t ó, d n n vi c không b o m
quy n và l i ích cho nh ng ch th này
Trong b i c nh v i h p ng theo m u
th các thông tin này còn tr n n quan tr ng
hơn do s ch nh l ch v kh n ng ti p c n
thông tin gi a các b n là vô c ng l n, khi
m t b n là nhà cung c p s n ph m, hàng
hóa m t cách chuy n nghi p, li n t c v i b
dày v kinh nghi m, h th ng nh n l c và
cơ s v t ch t, trong khi b n còn l i th ng
là ng i ti u d ng ch v i m c ích s d ng
s n ph m, d ch v ti u d ng, sinh ho t
n n th ng không t m hi u k các thông
tin ho c n u mu n th c ng không có
kh n ng, th i gian, chi phí có c các
thông tin ó Do v y, kho n 1 i u 387 B
lu t D n s n m 2015 (BLDS 5 có quy
nh: “Tr ng h p m t b n có th ng tin
nh h ng n vi c ch p nh n giao k t h p
ng c a b n kia th ph i th ng báo cho b n
kia bi t Tuy nhi n, các v n b n pháp lu t
hi n nay ch a có quy nh v h nh th c c a
vi c cung c p thông tin ti n h p ng V y
cách nào chúng ta ki m soát c li u
r ng b n ngh giao k t ti n hành cung
c p nh ng thông tin này hay ch a Cách t t
nh t ó chính là quy nh b t bu c nh ng
thông tin này ph i tr thành n i dung c a
h p ng n u h p ng ó c giao k t
i u này có ba ngh a:
M t là, khi n cho b n c ngh
giao k t có kh n ng n m b t các thông tin
t t hơn Ng i ti u d ng m c d th ng
ít khi ch ng t m hi u k các thông tin
nh ng v n có xu h ng c và nghi n c u các v n trong h p ng do h ph i xác
nh n vào h p ng r ng ng v i các
n i dung ó
Hai là, b o m s trung th c c a b n ngh giao k t i v i các thông tin m nh cung c p, tránh tr ng h p lúc u các
b n trao i th cung c p thông tin m t ki u
b n c ngh ng giao k t h p
ng nh ng khi ti n hành k h p ng th
l i ghi nh n các thông tin khác i u này
tr n th c t v n x y ra khi b n ngh giao
k t c t nh s d ng h p ng v i h nh th c không ph h p, nh c ch quá nh , ngôn
t khó hi u, nhi u thu t ng chuy n ngành
b n c ngh không th hi u c
n i dung, t ó d n n s nh p nhèm v thông tin cung c p ban u v i thông tin trong h p ng
Ba là, d dàng ti n hành ki m tra v
v n tu n th vi c cung c p thông tin c a
b n ngh giao k t khi so n th o các n i dung h p ng Các thông tin này có th
tr c ti p n m trong h p ng ho c n m các ph l c i kèm v i h p ng, quan
tr ng là có xác nh n c a khách hàng i v i các v n b n này
2 2 quy nh các n i dung trong h p
ng b c m
B n c nh ph ơng th c ki m soát b ng cách ghi nh n nh ng v n ph i có trong
n i dung h p ng, m t ph ơng th c ki m soát n i dung khác còn c áp d ng ó
là quy nh nh ng lo i i u kho n b c m trong h p ng i u này c th hi n rõ trong kho n 3 i u 405 BLDS: “Tr ng
h p h p ng theo m u có i u kho n mi n trách nhi m c a b n a ra h p ng theo
m u, t ng trách nhi m ho c lo i b quy n
l i chính áng c a b n kia th i u kho n này kh ng có hi u l c, tr tr ng h p có
th a thu n khác 5 ng th i, kho n 1
i u 16 Lu t B o v quy n l i ng i ti u
d ng n m 2010 (LBVQLNTD ti p t c li t
k ra m t danh sách chi ti t các i u kho n
c th b c m áp d ng trong h p ng v i
ng i ti u d ng 6 Tuy nhi n, quy nh chung t i kho n
3 i u 405 BLDS v n còn m t s v n
Trang 4c n ph i xem xét i v i các i u kho n
t ng trách nhi m ho c lo i b quy n l i
chính áng c a b n c ngh th vi c
quy nh nh v y là ph h p, v nó t o ra
s b t công b ng cho b n ó, nh ng trách
nhi m ho c quy n l i chính áng này l ra
s không b t ng l n ho c lo i b n u c hai
b n có quy n t do th a thu n các n i dung
trong h p ng Tuy nhi n, v b n c
ngh giao k t không có quy n àm phán các
i u kho n n n b n ngh giao k t m i
a vào các i u kho n này nh m t o ra s
b t l i m t cách không h p l , d n n s
b t công b ng trong h p ng, do v y, i u
ch nh c a pháp lu t i v i lo i i u kho n
này là h p l
Còn i v i các i u kho n mi n tr
trách nhi m cho b n a ra h p ng, i u
quan tr ng là c n ph i c n nh c ngh a,
m c ích c a nh ng i u kho n ó Không
ph i lúc nào nh ng i u kho n mi n tr
c ng là nh ng i u kho n g y b t l i cho
b n còn l i mà chúng ta c n ánh giá xem
nh ng i u kho n này có “h p l ” và “công
b ng” v i các b n ch th hay không y
m i là i m m u ch t a ra h u qu
pháp l r ng nh ng i u kho n ó s không
có hi u l c Có ki n cho r ng: “ xét
tính h p l c a m t i u kho n, Tòa án
kh ng ch nh n vào n i dung c a i u kho n
ó, mà ph i nh n vào n i dung giao d ch
gi a hai b n m t cách t ng th , xem m i
b n c g , m t g khi giao k t h p ng
có n i dung nh v y N u i u kho n mi n
tr trách nhi m c ánh i b ng m t
m c giá h p d n cho b n kia th i u kho n
ó có th c ch p nh n 7 Nh v y,
li n quan n các i u kho n mi n tr trách
nhi m t i kho n 3 i u 405 BLDS th các
nhà làm lu t c n ph i xem xét và i u ch nh
l i v không ph i i u kho n mi n tr nào
c ng g y ra s b t l i cho b n c ngh
trong h p ng mà trái l i, có nhi u tr ng
h p các i u kho n này ph n chia rõ ràng
các ngh a v c ng nh r i ro mà các b n
ph i gánh ch u, t ó, t o ra s công b ng
gi a các b n trong h p ng
Hơn n a, c ng t i quy nh kho n
3 i u 405 BLDS n u tr n, m c d ghi
nh n vi c nh ng i u kho n này không có
hi u l c, nh ng l i “tr tr ng h p có th a thu n khác y là n i dung khó hi u và
có th c xem là t huy t, v có th ch
c n cài th m m t vài t vào trong h p ng,
ví d nh “các b n c ng nhau th ng
nh t so n th o i u kho n , r i các b n
c ng nhau k vào h p ng th y có th
c xem là có th a thu n khác Lúc này các cơ quan nhà n c d có mu n lo i b
m t i u kho n b t công b ng cho ng i
ti u d ng ra kh i h p ng th c ng ành
bó tay v th a thu n khác ó Quy nh này
rõ ràng không nh ng t o k h b n a
ra h p ng theo m u t o ra b t l i cho b n còn l i, mà còn có th làm vô hi u hóa kh
n ng c a cơ quan có th m quy n trong vi c
lo i b nh ng i u kho n này
Li n quan n quy nh v các i u kho n không có hi u l c t i kho n 1 i u
16 LBVQLNTD 6 , có th th y r ng m t
s n i dung có s tham kh o các quy
nh c a pháp lu t n c ngoài nh ng không tri t d n n s b t h p l v i các b n
Th nh t, quy nh t i i m ( , theo
ó, i u kho n “cho phép t ch c, cá nh n kinh doanh hàng hóa, d ch v quy nh
ho c thay i giá t i th i i m giao hàng hóa, cung ng d ch v kh ng có hi u l c
là không ph h p Trong khi ó, theo quy
nh t i Ph l c ính kèm v danh sách các
i u kho n không có hi u l c c a Ch th
s 93/13/EEC c a Li n minh ch u u v
i u kho n b t công b ng trong h p ng
v i ng i ti u d ng, m t i u kho n li n quan n i u ch nh giá c ghi nh n nh sau: “Quy nh giá c a hàng hoá c xác
nh vào th i i m giao hàng ho c cho phép ng i bán ho c ng i cung c p t ng giá vào th i i m giao hàng mà kh ng cho phép ng i ti u d ng quy n c hu h p
ng n u giá cu i c ng quá cao so v i giá tho thu n trong h p ng 8 Nh
v y, không ph i b t k ho t ng i u ch nh giá nào t i th i i m giao hàng hóa, cung
c p d ch v c ng c xem là g y b t l i cho ng i ti u d ng mà vi c i u ch nh giá này ph i th a m n ng th i hai i u ki n: Giá quá cao so v i giá th a thu n ban u
Trang 5và ng i ti u d ng không c quy n h y
b h p ng i v i m t s m t hàng, d ch
v nh t nh, giá có th thay i li n t c và
do v y, vi c không cho phép i u ch nh giá,
nh t là trong m t kho ng dao ng h p l
t i th i i m giao hàng trong nhi u tr ng
h p s g y b t l i cho b n cung c p hàng
hóa, d ch v Do ó, chúng ta hoàn toàn có
th cho phép vi c i u ch nh giá t i th i
i m giao hàng, cung ng d ch v , mi n là
trong h p ng c ng trao th m cho ng i
ti u d ng quy n c h y b h p ng n u
vi c thay i giá c xác nh là quá cao
so v i th a thu n Còn n u trong tr ng
h p ng i ti u d ng nh n th y giá này t ng
m t m c ph h p, t ơng thích v i th
tr ng th ng i ti u d ng v n có th ch p
nh n và ti p t c th c hi n h p ng Ng i
ti u d ng n u c trao th m quy n h y b
h p ng th có th c xem là có s c n
b ng v i b n cung c p hàng hóa, d ch v
ch không nh t thi t ph i tuy n b vô hi u
i v i i u kho n i u ch nh giá này
Th hai, quy nh t i i m (i , theo
ó i u kho n “cho phép t ch c, cá nh n
kinh doanh hàng hóa, d ch v chuy n giao
quy n, ngh a v cho b n th ba mà kh ng
c ng i ti u d ng ng s vô hi u
c ng là không h p l Quy nh này tr c
h t trái v i n i dung t i kho n 2 i u 365
BLDS khi vi c chuy n giao quy n y u c u
ch c n thông báo b ng v n b n ch không
c n có s ng c a b n có ngh a v , tr
các quy n y u c u c p d ng, y u c u b i
th ng thi t h i do x m ph m n tính
m ng, s c kho , danh d , nh n ph m, uy tín
và các quy n nh n th n khác L do là vi c
chuy n giao quy n y u c u b n ch t không
t o ra s b t l i cho b n có ngh a v , b n có
ngh a v v n ph i th c hi n t ng ó ngh a
v , ch ng qua không th c hi n v i ng i
này th th c hi n v i ng i khác Trong khi
ó, vi c chuy n giao ngh a v m i c n ph i
có s ng c a b n có quy n v kh n ng
th c hi n ngh a v c a m i b n là không
gi ng nhau, n n s nh h ng t i quy n l i
c a b n có quy n Khi nào b n có quy n
cho phép th vi c chuy n giao ngh a v m i
c di n ra B n th n i u kho n c quy
nh trong danh sách i u kho n không có
hi u l c c a Ch th s 93/13/EEC c a Li n minh ch u u v i u kho n b t công b ng trong h p ng v i ng i ti u d ng nguy n
v n là: “Cho phép b n bán, b n cung c p
kh n ng c chuy n giao quy n, ngh a v cho b n th ba mà có kh n ng làm gi m i
s b o m quy n l i cho ng i ti u d ng khi kh ng c ng i ti u d ng ng
8 Nh v y, ch khi nào t o ra s b t l i
i v i ng i ti u d ng th i u kho n ó
m i không có hi u l c, còn vi c chuy n giao quy n y u c u không g y b t l i v i
ng i ti u d ng th có th c ch p nh n Trong s các mô h nh ki m soát v n i dung h p ng theo m u tr n th gi i, mô
h nh c a c có l là m t trong nh ng mô
h nh c ánh giá là toàn di n nh t, ng
th i, mô h nh này c quy nh tr c ti p trong B lu t D n s c 9 i u ch nh các n i dung v h p ng nói chung ch không ch trong ph m vi v h p ng v i
ng i ti u d ng nh nhi u qu c gia khác Cách th c ki m soát n i dung các i u kho n m u c a c bao g m ba ph n: (1 Quy nh chung t i i u 307 (2 Danh sách các i u kho n có th b c m t i i u 308 (còn g i là “danh sách xám” và (3 Danh sách các i u kho n b c m t i i u 309 (còn g i là “danh sách en”
Các Tòa án t i c khi xem xét v n i dung s nh n vào danh sách b c m tr c, sau ó, n danh sách nghi ng và cu i
c ng là d a vào quy nh chung Trong ó,
i u 308 và 309 li t k các i u kho n b
c m và b nghi ng Hai i u này c xem
là áp d ng c th c a quy nh t i i u 307
i u 309 a ra 8 lo i i u kho n b c m áp
d ng, t c là, s luôn luôn vô hi u mà không
c n xem xét, ví d nh t i i u 309(7 , i u kho n lo i tr ho c gi i h n trách nhi m i
v i tai n n cá nh n (“m ng s ng, cơ th , s c
kh e” ho c i v i các sơ xu t, b t c n s không có hi u l c i u 308 a ra 13 i u kho n b nghi ng Quy nh này không
c p nh ng i u kho n ó ơng nhi n vô
hi u nh ng y u c u có s ánh giá các i u kho n ó trong t ng tr ng h p c th Ví
d , i u 308(1 a ra m t i u kho n mà
Trang 6trong ó, m t b n b o l u quy n c ch p
nh n ho c t ch i m t ngh ho c th c
hi n ngh a v trong m t kho ng th i gian
“dài m t cách kh ng ph h p ho c kh ng
rõ ràng
Còn l i, i u 307(1 a ra quy nh
chung ki m tra các i u kho n không
thu c danh sách t i i u 308 và 309, d a
vào 2 ti u chí: (1 Trái v i y u c u v s
thi n chí và (2 t b n còn l i vào t nh
th b t l i vô l Tòa án s coi b n a ra
i u kho n ó không tu n th y u c u v
s thi n chí n u các i u kho n c áp t
m t cách hoàn toàn ơn ph ơng và không
quan t m n b n còn l i Còn vi c t b n
còn l i vào t nh th b t l i vô l không ch
ơn thu n c hi u là áp t các ngh a v
n ng n , mà ph i c ánh giá tính h p
l trong m i quan h v i c l i ích c a b n
a ra và trách nhi m gánh ch u b i b n còn
l i C th , i u 307(2 còn quy nh t nh
th b t l i vô l c hi u là i u kho n
này t c i ho c gi i h n m t l i ích v t
ch t mà h p ng ó l ra s mang l i i
v i các i u kho n m u c áp d ng gi a
các th ơng nh n v i nhau, quy nh t i
i u 310 (1 cho phép có th lo i b quy
nh ki m soát t i i u 308 và 309, ch áp
d ng quy nh chung t i i u 307 Hi u l c
c a i u kho n ó s do Tòa án quy t nh
li u quy nh t i i u 308 và 309 có c
áp d ng hay không Tuy nhi n, tr n th c
t , các Tòa án v n có xu h ng áp d ng
ngay các n i dung t i i u 308 và 309 theo
nguy n t c t ơng t , th m chí trong m t s
l nh v c, vi c áp d ng này g n nh là i u
hi n nhi n
3 M t s k n ngh hoàn th n quy nh
pháp lu t v k m soát n dung h p
ng theo m u
có th x y d ng ch nh v ki m
soát n i dung c a h p ng theo m u m t
cách hi u qu , chúng tôi cho r ng, c n ph i
a ra c khái ni m t ng quát v i u
kho n theo m u b t công b ng y là i u
n n làm và g n nh m i qu c gia có h
th ng quy nh pháp lu t v h p ng theo
m u phát tri n u ghi nh n i u này là
quan tr ng v nó s t o ra m t cơ ch pháp
l t ng quát phát hi n ra th nào là các
i u kho n vi ph m v m t n i dung M c
d kho n 1 i u 16 c a LBVQLNTD hi n hành có a ra m t danh sách g m chín
i u kho n không có hi u l c, tuy nhi n, ó
là nh ng i u kho n c th ch ch a bao
tr m c t t c các tr ng h p vi ph m
ki m soát n i dung h p ng theo m u
m t cách ch t ch , toàn di n th c n có s
k t h p gi a các quy nh c th và quy
nh khái quát, c bi t quy nh khái quát
ph i c ghi nh n trong BLDS b o m bao quát c m i hoàn c nh và c ng là cơ
s các lu t chuy n ngành a ra danh sách i u kho n vi ph m c th m t cách
hi u qu hơn Theo ó, khái ni m v i u kho n m u b t công b ng ph i ch ra c
r ng m t i u kho n b t công b ng n u x y
ra các tr ng h p sau:
Th nh t, các i u kho n m u có n i dung trái v i các nguy n t c cơ b n ghi nh n
t i i u 3 BLDS hi n hành Các nguy n t c này có th nói là nh ng nguy n t c t ng quát
nh t, là ti u chí và cơ s ánh giá xem
m t v n nh t nh có vi ph m pháp lu t
d n s nói chung hay không Do ó, góc khái quát nh t th b t k i u kho n m u nào vi ph m m t trong các nguy n t c này
s không th áp d ng v i b n còn l i trong
h p ng theo m u Pháp lu t c a Li n minh
ch u u thông qua Ch th 93/13/EEC v
i u kho n b t công b ng trong h p ng
v i ng i ti u d ng, B lu t D n s c
u có ghi nh n r ng m t i u kho n s b coi là b t công b ng n u trái v i nguy n t c thi n chí Tuy nhi n, áp d ng i v i Vi t Nam th chúng tôi cho r ng, không ch vi
ph m nguy n t c thi n chí mà vi ph m b t
k nguy n t c cơ b n nào t i i u 3 BLDS
c ng s không c ch p nh n
Th hai, các i u kho n m u có nguy
cơ t o ra s m t c n b ng nghi m tr ng v quy n và ngh a v trong h p ng gi a các
b n ánh giá th nào là m t c n b ng nghi m tr ng v quy n và ngh a v trong
h p ng, chúng ta c n có cái nh n t ng
th , c n o ong m trong ph m vi toàn
b h p ng ch không ch nh n vào ri ng
ph m vi c a i u kho n ó Do v y, không
Trang 7th ơn thu n cho r ng i u kho n lo i tr
trách nhi m c a b n a ra h p ng là i u
kho n b t công b ng ch v nó mi n trách
nhi m cho b n này, mà còn ph i xem xét
n b n ch t n i dung c a h p ng, t ng
th t t c các quy n và ngh a v khác c a
c hai b n trong h p ng c ng nh hoàn
c nh mà các i u kho n này c x y d ng
th m i có th ánh giá chính xác li u i u
kho n ó có t o ra s m t c n b ng nghi m
tr ng hay không
Th ba, các i u kho n m u t o ra s
b t l i cho b n c ngh giao k t h p
ng T o ra s b t l i y có th hi u là
các i u kho n này làm t ng trách nhi m
ho c lo i b , gi i h n các quy n l i chính
áng v n thu c v b n ch t c a h p ng
ó mà l ra b n c ngh không ph i
th c hi n các trách nhi m ho c ph i c
h ng nh ng l i ích nh t nh
Ngoài ra, khi c p n n i dung
c a i u kho n m u th c ng c n tính n
tr ng h p mà m t h p ng v a t n t i
các i u kho n m u, v a có s xu t hi n
c a i u kho n do các b n th a thu n và
các i u kho n này có th m u thu n v n i
dung v i nhau Trong tr ng h p ó, chúng
tôi cho r ng, c n u ti n các i u kho n do
các b n th a thu n v i nhau, v y là chí
chung c các b n th hi n x y d ng
n n n i dung ó, trong khi i u kho n m u
v b n ch t v n ch c x y d ng b i m t
b n Do v y, c n tôn tr ng chí chung hơn
so v i chí ơn ph ơng i u này c ng
t ơng ng v i quy nh t i i u 305b B
lu t D n s c khi u ti n i u kho n th a
thu n hơn so v i i u kho n m u
Tóm l i, t nh ng ph n tích tr n,
chúng tôi a ra ki n ngh s a i quy nh
t i kho n 3 i u 405 BLDS nh sau:
“H p ng có ch a ng các i u
kho n theo m u b t c ng b ng th các i u
kho n ó s kh ng có hi u l c i u kho n
theo m u b t c ng b ng là i u kho n có
n i dung trái v i các nguy n t c c b n t i
i u 3 B lu t này, t o ra s m t c n b ng
nghi m tr ng v quy n và ngh a v c a các
b n trong h p ng và g y ra b t l i cho
b n c ngh
i u kho n do các b n th a thu n trong h p ng s c u ti n áp d ng trong tr ng h p có m u thu n v i i u kho n theo m u
Ngoài các quy nh trong BLDS, chúng tôi cho r ng, khi s a i LBVQLNTD, c n
ti p t c duy tr danh sách các i u kho n trong h p ng theo m u s không có hi u
l c t i kho n 1 i u 16 i u này giúp b o
m s toàn di n trong ho t ng ki m soát n i dung v i h p ng theo m u, khi
có s k t h p gi a quy nh chung v i u kho n theo m u b t công b ng trong BLDS
và danh sách chi ti t nh ng i u kho n vi
ph m trong LBVQLNTD Nói cách khác, danh sách này chính là nh ng i u kho n
b t công b ng trong th c ti n, là s c th hóa n i dung c a BLDS v i u kho n b t công b ng Vi c này s t ng c ng hi u
qu cho ho t ng ki m soát n i dung h p
ng theo m u khi có s giao thoa c a c cái chung và cái ri ng, cái khái quát và cái
c th , t ó, s gi m thi u r i ro do vi c
b sót các i u kho n theo m u vi ph m v
n i dung Tuy nhi n, khi hoàn thi n kho n
1 i u 16 LBVQLNTD 6 , c n s a i, b sung hai lo i i u kho n quy nh t i i m ( và i m (i b o m s chính xác và
c n b ng c l i ích gi a các b n nh
ph n tích ti u m c 2.2 C th :
- i m kho n 1 i u 16 LBVQLNTD
n n c s a i nh sau: “Cho phép t
ch c, cá nh n kinh doanh hàng hóa, d ch
v quy nh ho c thay i giá t i th i i m giao hàng hóa, cung ng d ch v , ng th i,
b n còn l i có quy n h y b h p ng n u
nh n th y giá thay i cao h n m t cách v
l so v i giá ban u th a thu n trong
h p ng
- i m i kho n 1 i u 16 LBVQLNTD
n n c s a i nh sau: “Cho phép t
ch c, cá nh n kinh doanh hàng hóa, d ch
v chuy n giao quy n, ngh a v cho b n th
ba mà kh ng c ng i ti u d ng ng ,
n u vi c chuy n giao này có kh n ng g y
b t l i cho ng i ti u d ng
Trang 8Tà l u tham kh o
1 Lu t Kinh doanh b o hi m n m 2000 (s a i n m 2010, 2019
2 Lu t Kinh doanh b o hi m n m 2022
3 Thông t s 39/2016/TT-BTTTT c a B Thông tin và Truy n thông Quy nh v h p ng theo m u và i u ki n giao d ch chung trong l nh v c vi n thông
4 Ph m Th Ninh, Pháp lu t Vi t Nam v ki m soát h p ng theo m u trong l nh v c truy n
h nh tr ti n nh m b o v quy n l i ng i ti u d ng, Lu n v n th c s lu t h c, Khoa Lu t - i h c
Qu c gia Hà N i, n m 2017
5 B lu t D n s n m 2015
6 Lu t B o v quy n l i ng i ti u d ng n m 2010
7 L N t, Góp d th o B lu t D n s (s a i v i u kho n mi n tr trách nhi m và h n
ch quy n l i trong h p ng, https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/2008/02/10/16/07/135/, truy
c p ngày 6/9/2022
8 Council Directive 93/13/EEC of 5 April 1993 on unfair terms in consumer contracts, OJ
L 95, 21/04/1993
9 B lu t D n s c, xem b n d ch ti ng Anh t i: http://www.geset e-im-internet.de/ englisch_bgb/index.html, truy c p ngày 6/9/2022