Cụ thể như sau: - về điều kiện tập sự: Người đang là công chức, viên chức không được đăng ký tập sự hành nghề công chứng; Thời gian tập sự hành nghề công chứng là 12 tháng đối với người
Trang 1NghềLuột TẬP Sự HÀNH NGHỀ CÔNG CHỨNG -
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
Phạm Thị Thúy Hồng'
I
Tóm tắt: Chat lượng của đội ngũ công chứng viên (CCV) hiện nay còn nhiều bất cập, hạn
chê Bên cạnh một bộ phận cơ bản là những ccv có trình độ chuyên môn nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp, vẫn còn nhiều CCVyếu về chuyên môn, kỹ năng hành nghề, tuổi cao, sức khỏe hạn chê; đây chính là nguyên nhân dân đền những hạn chê, vi phạm trong hoạt động hành nghê công chứng, ảnh hưởng đến chất lượng của văn bản công chứng Một bộ phận ccv vi phạm đạo đức nghê nghiệp, có hiện tượng ccv cô ỷ làm trái, không tuân thủ đúng trình tự, thủ tục công chứng, cạnh tranh không lành mạnh, chạy theo lợi nhuận, gây ảnh hưởng đến uy tín nghề công chứng Phân lớn những ccvnày được miên đào tạo, miên hoặc giảm thời gian tập sự hành nghê công chứng Cho nên, việc đánh giá thực trạng quy định cũng như thực tiên thi hành các quy định về tập sự hành nghề công chứng đế từ đó có giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về vấn đề này là rất quan trọng, có tác động lớn đối với việc nâng cao chất lượng đội ngũ ccv.
Từ khoá: Luật Công chứng, công chứng viên, tập sự.
Nhận bài: 20/5/2022 Hoàn thành biên tập: 15/6/2022 Duyệt đăng: 28/6/2022.
Abstract: There have been shortcomings and limitations related to quality of notaries Besides contingent of qualified notaries with code of ethics, there are many notaries who are old, unqualified and lack of practical skills as well as health This is the main cause leading to limitations and violations in notarial activity, affecting quality of notarized documents There are notaries violating code of ethics, intentionally committing violations, not following order and procedure of notarization, entering unfair competition, chasing profit, causing negative impact
on prestige of notaries Most of those notaries are exempted from training, exempted from or provided with shortened probation Therefore, it is important to assess regulations as well as practical enforcement of regulations on probation of notaries to make proposals for refining legal regulations on this issue That has great impact on enhancing quality of notaries.
Keywords: Notarization Law, notaries, probation.
Date of receipt: 20/5/2022 Date of revision: 15/6/2022 Date of approval: 28/6/2022.
1. Quy định về tập sự hành nghề công chứng
Luật Công chứng năm 2006 quy định thời
gian đào tạo nghề công chứng là 06 tháng
Thực tiễn đào tạo nghề công chứng trong thời
gian qua cho thấy khoảng thời gian 06 tháng là
chưa đủ để trang bị kỹ năng chuyên sâu trong
hành nghề công chứng Do đó, Luật Công
chứng năm 2014 đã quy định tăng thời gian
đào tạo nghề lên 12 tháng Với thời gian này,
học viên sẽ được trang bị đầy đủ hơn các quy
định pháp luật về công chứng cũng như pháp
luật chuyên ngành, kỳ năng nghề nghiệp của
ccv, được thực tập nhằm cọ sát, kiêm nghiệm
trong thực tiễn kiến thức được cung cấp Việc
tăng thời gian đào tạo đế bảo đảm có đủ thời gian đào tạo những nội dung cần thiết, đồng thời cũng phù hợp với thời gian đào tạo các chức danh tư pháp như thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư Mặt khác, trong thời gian đào tạo nghề, học viên phải có khoảng thời gian dài cần thiết để kiến tập, thực tập những kiến thức thu nhận được tại tổ chức hành nghề công chứng (TCHNCC) nhằm nâng cao khả năng áp dụng kiến thức trong thực tiễn, tuy nhiên chương trình đào tạo nghề của Học viện Tư pháp hiện nay chưa chú trọng đến vấn đề này Luật Công chứng năm 2006 cũng quy định đối tượng được miễn đào tạo nghề công chứng
1 Thạc sỹ, Giảng viên, Trưởng Khoa Đào tạo Công chứng viên và các chức danh khác, Học viện Tư pháp,
0
Trang 2HỌC VIỆN Tư PHÁP
tương đổi rộng và không phải tham gia bất kỳ
một khóa đào tạo nghề công chứng nào Thực
tiễn thi hành Luật Công chứng năm 2006, do
quy định về tiêu chuẩn ccv khá đơn giản, dễ
dãi, nên trong vòng 5 năm kê từ khi Luật Công
chứng năm 2006 có hiệu lực, số lượng ccv
tăng nhanh, tỉ lệ ccv được miễn đào tạo, miền
tập sự chiếm tỉ lệ không nhỏ khoảng 64% trên
tổng số ccv, trong số này, lượng ccv chủ yếu
là những người đã từng là thâm phán, kiêm sát
viên, điều tra viên đã nghỉ hưu, đang hưởng
chế độ bảo hiểm xã hội muốn hành nghề công
chứng2
2 Xem thêm Bảo cáo tổng kết 5 năm thi hành Luật Công chứng năm 2006, Bộ Tư pháp (2012).
Do tính chất quan trọng của việc tập sự
hành nghề công chứng, nên Thông tư sổ
04/2015/TT-BTP ngày 15/4/2015 của Bộ Tư
pháp hướng dẫn tập sự hành nghề công chứng
(sau đây gọi là Thông tư 04/2015/TT-BTP) đã
quy định rât chi tiêt vê việc tập sự hành nghê
công chứng Cụ thể như sau:
- về điều kiện tập sự: Người đang là công
chức, viên chức không được đăng ký tập sự
hành nghề công chứng; Thời gian tập sự hành
nghề công chứng là 12 tháng đối với người
phải đào tạo nghê công chứng và là 06 tháng
đối với người được miễn đào tạo nghê công
chứng; ccv hướng dẫn phải có ít nhất 02 năm
kinh nghiệm hành nghề công chứng và không
được hướng dẫn nhiều hơn 02 người tập sự ở
cùng một thời điểm
- về nội dung tập sự hành nghề công chứng
bao gồm kỹ năng hành nghề công chứng và
các công việc liên quan đến công chứng: (i) Kỹ
năng tiếp nhận, phân loại yêu cầu công chứng;
kỹ năng kiểm tra tính xác thực, tính hợp pháp
của các giấy tờ có trong hồ sơ yêu cầu công
chứng; kỹ năng xem xét, nhận dạng chủ thể,
năng lực hành vi dân sự của người tham gia ký
kết hợp đồng, giao dịch; (ii) Kỹ năng ứng xừ
với người yêu cầu công chứng, ứng xử theo
Quy tắc đạo đức hành nghề công chứng; kỳ
năng giải thích cho người yêu cầu công chứng
hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của
họ, ý nghĩa và hậu quả pháp lý của việc công
chứng; kỹ năng giải thích lý do khi từ chối yêu cầu công chứng; (iii) Kỹ năng nghiên cứu và
đề xuất hướng giải quyết hồ sơ yêu cầu công chứng; (iv) Kỹ năng soạn thảo hợp đồng, giao dịch theo yêu cầu cùa người yêu cầu công chứng; kỹ năng kiểm tra tính xác thực, tính hợp pháp của dự thảo hợp đồng, giao dịch do người yêu cầu công chứng soạn thảo sẵn; kỳ năng xác minh; (v) Kỹ năng công chứng bản dịch; kỳ năng chứng thực bản sao, chứng thực chữ ký trong giấy tờ, văn bản; (vi) Kỳ năng soạn thảo lời chứng; (vii) Kiêm tra, sắp xếp, phân loại hồ
sơ đã được công chứng, chứng thực để đưa vào lưu trữ; (viii) Các kỹ năng và công việc liên quan đến công chứng khác theo sự phân công của ccv hướng dẫn tập sự
- về nghĩa vụ của người tập sự: Tuân thủ
các quy định của Luật Công chứng và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan; Tuân theo nội quy, quy chế của tổ chức hành nghề công chứng nhận tập sự; Thực hiện các công việc thuộc nội dung tập sự theo sự phân công của ccv hướng dẫn tập sự; Chịu trách nhiệm trước ccv hướng dẫn tập sự và TCHNCC nhận tập sự về kết quả và tiến độ của các công việc được phân công; Nộp báo cáo kết quả tập
sự hành nghề công chứng; Giữ bí mật thông tin
về nội dung công chứng và các thông tin có liên quan mà mình biết được trong quá trình tập sự; Các nghĩa vụ khác theo thoả thuận với TCHNCC nhận tập sự hoặc theo quy định của pháp luật
- về báo cáo kết quả tập sự hành nghề công chứng: Chậm nhât là 15 ngày, kê từ ngày kêt
thúc thời gian tập sự, người tập sự nộp báo cáo kết quà tập sự tại Sở Tư pháp nơi đãng ký tập
sự Báo cáo gồm các nội dung chính sau đây:
Số lượng, nội dung, cơ sở pháp lý và kết quả giải quyết các hồ sơ yêu cầu công chứng được công chứng viên hướng dẫn tập sự phân công; kiến thức pháp luật, kỳ năng hành nghề công chứng và kinh nghiệm thu nhận được từ quá trình tập sự; việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của người tập sự; khó khăn, vướng mắc trong
Trang 3quá trình tập sự (nếu có) và đề xuất, kiến nghị
Báo cáo kết quà tập sự phải có nhận xét của
ccv hướng dẫn tập sự và xác nhận bằng văn
bản của tô chức hành nghề công chứng nhận
tập sự về quá trình và kết quả tập sự
Người đã hoàn thành thời gian tập sự và
các nệhĩa vụ của người tập sự thì được tham
dự kiểm tra kết quả tập sự hành nghề công
chứng
2 Một số vướng mắc, bất cập trong thực
tiễn thực hiện quy định về tập sự hành nghề
Theo báo cáo của Cục Bổ trợ tư pháp phục
vụ cho hoạt động xây dựng Thông tư thay thế
Thông tư 04/2015/TT-BTP, thì bên cạnh những
mặt đạt được như số lượng người đăng ký tập
sự hành nghề công chứng ngày càng tăng, chất
lượng tập sự được nâng cao và công tác quản
lý nhà nước về tập sự cũng đi vào nề nếp thì
việc tập sự hành nghề cônẹ chứng trong thời
gian qua cũng còn những điểm bất cập, hạn chế
nhất định
2.1 về thời gian tập sự hành nghề công
chứng và vẩn đề quản lý thòi gian tập sự
Một là, lợi dụng việc Luật Công chứng
cũng như Thông tư số 04/2015/TT-BTP không
quy định về người tập sự thực hiện các công
việc liên quan đên công chứng theo sự phân
công của ccv hướng dẫn tập sự ít nhất là 04
(bốn) giờ mồi ngày làm việc và bỏ quy định
bắt buộc về việc lập nhật ký tập sự, nên người
tập sự không thường xuyên ở TCHNCC để
thực hiện tập sự và cũng không cân phải lập
nhật ký tập sự để ghi chép những công việc tập
sự được giao hàng ngày
Từ đây cũng phát sinh thực tế là có nhiều
người tập sự chỉ đăng ký tập sự mà nhiều
trường hợp chỉ tập sự vào 01 ngày cuối tuần
hoặc tập sự 01 - 02 buổi/tuần trong thời gian
12 tháng đó hoặc thậm chí không có mặt tại trụ
sở TCHNCC; nhưng do quy định trên nên Sở
Tư pháp vẫn không có cơ sở để từ chối việc
công nhận hoàn thành tập sự dẫn đến việc tập
sự hành nghề công chứng chưa thực sự hiệu
quả, việc hướng dẫn tập sự của ccv chưa
được quan tâm đúng mức, để việc tập sự trực
tiếp ảnh hưởng tới chất lượng ccv khi được
bổ nhiệm
Hai là, quy định hiện hành về thời gian tập
sự đối với những người thuộc diện được miễn đào tạo còn chưa hợp lý Thực tế cho thấy có rât nhiều trường hợp học viên tham gia các khoá đào tạo nghề công chứng tại Học viện Tư pháp là những người thuộc diện được miễn đào tạo, chỉ phải tham gia khoá bồi dưỡng nghề công chứng 03 tháng Việc họ tham gia khoá đào tạo có thể xuất phát từ nhiều lý do, như: tại địa phương không có lớp bồi dưỡng nhưng lại
có mở lớp đào tạo; người được miễn đào tạo nhưng lại muốn tham gia khoá học có thời gian đào tạo dài hơn, thời lượng chương trình lớn hơn với mục đích đê tích luỹ kiến thức, kinh nghiệm trong lĩnh vực công chứng Tuy nhiên, dù họ tham gia khoá đào tạo với bất kỳ
lý do nào thì họ vẫn được xác định là những người đã có thời gian công tác pháp luật ở những vị trí nhất định theo quy định pháp luật,
và đây chính là căn cứ để họ được xác định chỉ cần tham gia khoá bồi dưỡng 3 tháng Thế nhưng, nêu căn cứ vào quy định tại Điêu 11 Luật Công chứng năm 2014 thì: “Thời gian tập
sự hành nghề công chứng là 12 tháng đối với người cỏ giấy chứng nhận tốt nghiệp khóa đào tạo nghề công chứng và 06 tháng đoi với người
có giấy chứng nhận bồi dưỡng nghề công chứng” Như vậy, có nghĩa là nêu một người
thuộc diện được miễn đào tạo nghề công chứng nhưng vì lý do nào đó họ tham gia khoá đào tạo nghề công chứng thì thời gian tập sự áp dụng đôi với họ sẽ là 12 tháng chứ không phải
06 tháng
2.2 về đối tượng được miễn đào tạo, chỉ phải tập sự 06 tháng
Quy định về vấn đề bồi dưỡng nghề công chứng dẫn đến đối tượng được thực hiện 06 tháng tập sự hành nghề công chứng còn chưa phù hợp Thực tế cho thấy, để nâng cao chất lượng hoạt động công chứng, các công chứng viên không chi cần kiến thức pháp luật nói chung mà còn cần có kiến thức pháp luật chuyên sâu về một số lĩnh vực có liên quan trực tiêp đên hoạt động công chứng như dân
Trang 4HỌC VIỆN Tư PHÁP 2
Sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại,
đất đai và các kỹ năng hành nghề chuyên biệt
như kỳ năng nhận diện giấy tờ thật giả, kỳ năng
đánh giá năng lực hành vi dân sự, kỳ năng khai
thác thông tin từ người yêu cầu công chứng
Rất nhiều trường hợp thuộc nhóm đối tượng
được miễn đào tạo nghề công chứng như thẩm
phán, kiểm sát viên, điều tra viên đã có rất
nhiều thời gian công tác pháp luật trước đó, tuy
nhiên những kiến thức pháp luật mà họ tích lũy
được lại không hề liên quan tới hoạt động công
chứng Từ khi hoạt động công tác pháp luật
cho đến khi chuyển sang bồi dưỡng nghề công
chứng họ chỉ có kinh nghiệm trong các lĩnh
vực khác như hình sự, điều tra, giao thông, xử
lý vi phạm hành chính Trong khi đó công
việc của một ccv là chứng nhận tính xác thực,
hợp pháp của các hợp đồng giao dịch đa số lại
thuộc lĩnh vực dân sự, kinh doanh thương mại,
hôn nhân gia đình Bên cạnh đó họ cũng
không có những kỹ năng chuyên sâu cần thiết
trong hành nghê công chứng
2.3 Vê bô nhiệm lại công chứng viên
Thực tế cho thấy có một số lượng không
nhỏ các công chứng viên được bô nhiệm
“phiên ngang” theo quy định của Luật Công
chứng năm 2006 Theo đó, những người đã là
thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên, luật sư
đã hành nghề từ 3 năm trở lên có thê được
miễn đào tạo nghề công chứng, miễn tập sự
hành nghê công chứng và có thê nộp hô sơ bô
nhiệm ccv ngay Như đã phân tích ở mục 2.1
nêu trên, điều này ảnh hưởng rất lớn đến chất
lượng đội ngũ ccv Thực tê cho thây không ít
ccv thuộc nhóm được miễn đào tạo trong thời
gian qua khi hành nghề gặp rất nhiều lúng
túng, dân tới việc tôn tại một đội ngũ ccv chât
lượng không cao và “sản phẩm” đi theo là các
văn bản công chứng chât lượng thâp, kéo theo
nó là nhiều hệ lụy khác nhau Thêm vào đó là
thực trạng “cho thuê thẻ CCV”, có thể khẳng
định không hiếm gặp trường hợp các văn
phòng công chứng để hội đủ điều kiện thành
lập đã “thuê” một hoặc một sô ccv khác cùng
đứng tên nộp Đề án đê nghị thành lập văn
phòng nhưng thực chât các ccv được thuê nàỵ
lại không trực tiêp hoạt động trên thực tê
Chính vì vậy, chắc chắn, chuyên môn nghiệp
vụ, kỳ năng hành nghề của các ccv này sẽ bị mai một theo thời gian
2.4 về vấn đề thù lao cho công chứng viên hướng dãn tập sự và chỉ phỉ cho tô chức hành nghề công chứng tiếp nhận người tập sự
Qua thực tế tiếp nhận người tập sự và hoạt động hướng dẫn tập sự chúng ta thấy:
về phía tô chức hành nghề công chứng, khi tiếp nhận người tập sự sẽ phài bố trí cơ sở vật chất để người này có thể triển khai hoạt động tập sự (từ sắp xếp chỗ ngồi, bố trí máy tính, máy in, giấy, mực, nước uống ); về phía công chứng viên được phân công hướng dẫn tập sự, rõ ràng, bên cạnh việc giải quyết yêu cầu công chứng, tham gia các hoạt động của tổ chức thì người này cũng phải bỏ công sức để tiến hành hướng dẫn tập sự Cũng cần hình dung việc hướng dẫn tập sự không đơn thuần chỉ là cho phép người tập
sự tiếp cận, quan sát quá trình giải quyết các yêu cầu công chứng mà bên cạnh đó, ccv còn phải phân tích, hướng dẫn cho người tập
sự về việc giải quyết yêu cầu công chứng của mình; thậm chí còn phải nghiên cứu các quy định pháp luật cũng như tìm hiêu thực tiễn hoạt động của các cơ quan hữu quan đê có thê trao đổi, giải thích với người tập sự khi ccv muốn chủ động đưa ra các câu hỏi, tình huống đê kiêm tra kiến thức, kỹ năng của người tập sự hoặc khi người tập sự chủ động đưa ra câu hỏi Như vậy, để có thể hỗ trợ người tập sự hoàn thành tốt hoạt động tập sự thi tổ chức hành nghề công chứng và công chứng viên đều phải có sự đầu tư nhất định
cả về công sức và vật chất Thế nhưng, theo quy định pháp luật hiện hành lại chưa có cơ chế để bố trí nguồn kinh phí hỗ trợ cho tổ chức hành nghề công chứng cũng như ccv khi tiếp nhận, hướng dẫn người tập sự
3. Đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật
về tập sự hành nghề công chứng
Qua các nội dung đã nêu ờ mục 2 về những vướng măc, hạn chê trong quy định pháp luật
về tập sự hành nghề công chứng cũng như thực trạng triển khai hoạt động tập sự hành nghề
Trang 5công chứng cho thấy cần phải có giải pháp để
hoàn thiện pháp luật cũng như nâng cao hiệu
quả quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm
quyền đối với hoạt động tập sự hành nghề công
chứng Dưới đây, tác giả xin đề xuất một sổ
giải pháp
3.1 Hoàn thiện quy định về đoi tượng
được miên đào tạo nghề công chúng
Luật Công chứng năm 2014, tại khoản 1
Điều 10 quy định các trường hợp được miễn
đào tạo và miễn tập sự hành nghề công chứng
bao gôm những người: “Đã là thẩm phản,
kiếm sát viên, điều tra viên, luật sư đã hành
nghề từ 05 năm trở lên; là giáo sư, phó giáo
sư chuyên ngành luật, tiến sỹ luật; đã là thâm
tra viên cao cấp ngành tòa án, kiếm tra viên
cao cáp ngành kiêm sát; chuyên viên cao
câp, nghiên cứu viên cao cảp, giảng viên cao
cấp trong lĩnh vực pháp luật” Những đối
tượng này đều là những người có chức danh
chuyên ngành, có trình độ pháp luật tương
đôi cao Tuy nhiên, nghê công chứng là một
nghê đặc thù, ngoài việc đòi hỏi những kiến
thức về pháp luật và xã hội còn đặc biệt cần
kỹ năng chuyên biệt về công chứng, mà
khoảng thời gian 03 tháng là không đủ để đào
tạo bồi dưỡng Công chứng là một lĩnh vực
tổng hợp, vì vậy cần phải được đào tạo bài
bản ngay cả đối với những đối tượng đã có
kinh nghiệm công tác pháp luật lâu năm cũng
phải tăng cường đào tạo bồi dưỡng để nâng
cao chât lượng ccv, tránh những rủi ro đáng
tiếc xảy ra do không được trang bị những
kiến thức kỹ năng can thiết khi hành nghề
công chứng
Chúng tôi cho rằng, với nhóm đối tượng
này cần phải sửa quy định "Người được miễn
đào tạo nghề công chứng quy định tại khoản
ỉ Điều này phải tham gia khóa bồi dưỡng kỹ
năng hành nghề công chứng và quy tắc đạo
đức hành nghề công chứng tại cơ sở đào tạo
nghề công chứng trước khi đề nghị bố nhiệm
công chứng viên Thời gian bồi dưỡng nghề
công chứng là 03 tháng” tại khoản 3 Điều 10
này theo hướng không phải là tham gia khóa
bồi dưỡng mà vẫn phải tham gia khóa đào
tạo; tuy nhiên, do đặc thù của nhóm đối
tượng này là đã có mặt bằng kiên thức pháp luật, có kinh nghiệm công tác trong ngành tư pháp nên thời gian đào tạo có thể rút ngắn còn 6 tháng hoặc 9 tháng Thời gian tập sự cũng do vậy cân tăng lên là 9 tháng, không nên đê 6 tháng chỉ bằng Vi thời gian tập sự của nhóm đối tượng phải qua đào tạo như hiện nay
3.2 Bổ sung quy định về kiểm tra năng lực định kỳ đối với công chứng viên
Từ thực tiễn hành nghề của 02 nhóm công chứng viên mà chúng tôi đã nêu ra ở Mục 2.3 cho thấy cần có sự kiểm tra, sát hạch, sàng lọc đội ngũ ccv theo nhiệm kỳ nhất định để đảm bảo đội ngũ ccv hoạt động chất lượng, hiệu quả, đáp ứng tiêu chí là “thẩm phán phòng ngừa” cho các giao dịch Cũng từ hoạt động sát hạch, kiêm tra định kỳ này, nếu ccv nào không đáp ứng yêu cầu sẽ bị miền nhiệm và sẽ phải tiến hành một số hoạt động cần thiết để có thể đề nghị bổ nhiệm lại ccv như: tham gia khóa bôi dưỡng nghề công chứng (01 tháng -
03 tháng); tiên hành lại hoạt động tập sự (06 tháng), trải qua kỳ kiêm tra kết quả tập sự hành nghề công chứng
3.3 Bo sung quy định về kiểm tra năng lực định kỳ đối với công chứng viên
Theo quỵ định của Luật Công chứng hiện hành, việc tiêp nhận người tập sự và tiến hành hướng dẫn tập sự được xác định là nghĩa vụ của tổ chức hành nghề công chứng và ccv Tuy nhiên, với nội dung phân tích ờ mục 2.4
về thực tiễn tiếp nhặn và phân công, triên khai việc hướng dẫn tập sự, tôi cho rằng, Luật Công chứng cần có quy định về cơ chế thu, chi, phân
bổ kinh phí cho tổ chức hành nghề công chứng nơi có người đèn tập sự đê giúp họ trang trải các khoản khi phải bố trí cơ sở vật chất, phục
vụ cho hoạt động tập sự của người tập sự và có
cơ chế chi thù lao cho người hướng dẫn tập sự Điêu này tỏ ra họp lý, bởi lẽ chúng ta nên nhìn nhận quyền bao giờ cũng đi liền với nghĩa vụ,
và ngược lại, nghĩa vụ cũng phải đi liền với quyền Hơn nữa, có như vậy mới khuyến khích
tô chức hành nghê công chứng và công chứng viên nhiệt tình trong việc tiêp nhận, hướng dẫn người tập sự./