Bộ luật Dân sự 2015 được Quốc Điếu với nhiều chế định mới, tiến bộ, thể hiện một cách đẩy đủ nhất với tính chất là luật chung và định hướng cho việc xây dựng các văn bản pháp luật điều c
Trang 1NGHIÊN CỨU TRAO DỔI
SO vúl Bộ LUẬT DÂN sự NAM 2005
NGUYỄN NGỌC KIM CƯƠNG TRẤN THỊ TUYẾT MAI Khoa Luật, Học viện Cành sát nhân dân
to perfecting the socialist-oriented market economy institution, stabilizing the legal environment
hội khóa XIII, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 24/11/2015, gồm 6 phần, 27 chương và 689
Nhận bài ngày 14/3/2022 Sửa chữa xong 18/3/2022 Duyệt đăng 25/3/2022.
Abstract
The Vietnam Civil Code 2015 has been built to really become the common law of the legal system governing social relations formed on the principles of freedom, voluntariness, equality and self-responsibility between stakeholders, to better recognize and protect the rights of individuals and legal entities in civil exchanges, contributing
for socio-economic development after the 2013 Constitution was promulgated The article analyzes new points
on legal entities of the Civil Code 2015 compared with the Civil Code 2005.
Keywords: Newpoint, legal entity, Civil Law 2015, Civil Law 2005.
1 Đặt vấn đề
Bộ luật Dân sự là đạo luật rất quan trọng của mỗi quốc gia, có tác động trong việc điểu chỉnh các mối quan hệ cơ bản của xã hội, mỗi công dân, các gia đình, cơ quan, tổ chức Bộ luật Dân sự 2015 được Quốc
Điếu với nhiều chế định mới, tiến bộ, thể hiện một cách đẩy đủ nhất với tính chất là luật chung và định hướng cho việc xây dựng các văn bản pháp luật điều chỉnh các quan hệ dân sự đặc thù, xử lý bất cập của luật hiện hành, giải quyết được những vướng mắc trong thực tiễn cuộc sống Bộ luật Dân sự 201
cơ bản sau:
hình thành
năm 2015
2015 là hành lang pháp lý bảo đảm tất cả quyền dân sự của cá nhân, pháp nhân được Hiến pháp và pháp luật công nhận đểu được tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm thực hiện và chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự an toàn
xã hội, đạo
2 Nội di
2.1 Khái niệm pháp nhân
Pháp nil
5 chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2017, trong đó có những điểm mới bảo đảm thống nhất trong nhận thức, xây dựng và áp dụng pháp luật dân sự, góp phẩn chuẩn mực pháp lý vể cách ứng xử của cá nhân, pháp nhân Trong đó, Bộ luật Dân sự
có những điểm mới về pháp nhân so với Bộ luật Dân sự năm 2005 Bộ luật Dân sự năm
đức xã hội, sức khỏe của cộng đổng,
ung nghiên cứu
Pháp nhân là một định nghĩa trong luật pháp vể một thực thể mang tính hội đoàn, thường dùng trong luật kinh tế về pháp nhân có rất nhiều quan điểm và học thuyết như: có thuyết cho pháp nhân là môt chủ thể giả tạo, có thuyết cho nó là một chủ thể thực sự Tuy nhiên, theo giáo trình của Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh thì pháp nhân là một tổ chức thống nhất, độc lập,
hợp pháp có tài sàn riêng và chịu trách nhiệm bắng tài sản của mình, nhân danh mình tham gia vào các quan hệ xã hội một cách độc lập [1, tr 12].
2.2 Các điều kiện của pháp nhân
Khoản Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: "Một tổ chức được công nhận là pháp nhân khi có
Email: kimcu ongkhoaluathvcs@gmail com
Thánn Arpoz? GIAO DỤC nr Tháng 4/2022 QxAhoi 95
Trang 2NGHIÊN cứu TRAO ĐỔI J ị
nhân không thực hiện nghĩa vụ của mình hoặc có gây thiệt hại cho cá nhân hoặc pháp nhân khác thì pháp nhân có thể là bị đơn trước tòa án Ngược lại, cá nhân hoặc pháp nhân khác không thực hiện nghĩa vụ, hoặc gây thiệt hại cho pháp nhân thì pháp nhân có quyền khởi kiện trước tòa án để bảo vệ quyền lợi của mình,
Việc phân định các điều kiện của pháp nhân thành ba hay bốn là tùy thuộc vào cách sắp xếp trong các văn bản pháp luật.Tuy nhiên, pháp nhân ở bất cứ hệ thống pháp luật nào cũng phải thỏa mãn các điểu kiện chung nhất, bao gồm: tiền đề về tổ chức để biến một tập thể người thành một chủ thể độc lập và hợp pháp có thể tham gia vào các quan hệ pháp luật; tiền đề vật chất để tham gia vào các quan hệ tài sản và tự chịu trách nhiệm bằng tài sàn đó; tổng hợp các tiền để tổ chức và vật chất để một tổ chức có tư cách chủ thể tham gia vào các quan hệ tài sản, các quan hệ nhân thân trong khuôn khổ pháp luật và điều lệ của pháp nhân quy định
2.3 Phân loại pháp nhân
Các điểu kiện của pháp nhân là yếu tố bắt buộc để một tổ chức có tư cách pháp nhân Đó là những điều kiện cần và đủ để một tổ chức có tư cách chủ thể Một pháp nhân phải có các điểu kiện nêu trên và ngược lại một tổ chức có đủ các điểu kiện nêu trên được coi là một pháp nhân Tuy nhiên, các phép nhân có những nhiệm vụ, mục đích cũng như hình thức sở hữu khác nhau cho nên
có thể phân loại pháp nhân theo những đặc tính riêng biệt của chúng
Căn cứ vào mục đích thành lập và hoạt động, pháp nhân được chia làm hai loại là pháp nhân thương mại và pháp nhân phi thương mại
Tại Điều 75 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:" 7 Pháp nhân thương mại là pháp nhân có mục tiêu chính
là tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận được chia cho các thành viên 2 Pháp nhân thương mại bao gồm doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế khác 3 Việc thành lập, hoạt động và chấm dứt pháp nhân thương mại được thực hiện theo quy định của Bộ luật này, Luật Doanh nghiệp và quy định khác của pháp luật
có liên quan" [3, tr 35], Nếu dựa vào chủ sở hữu vốn trong doanh nghiệp thì doanh nghiệp bao gồm
doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp không phải nhà nước Nếu dựa vào quốc tịch gồm doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp nước ngoài Dựa vào loại hình doanh nghiệp bao gổm: công ty
cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh Các tổ chức kinh tế khác được hiểu là các
tổ chức không phải doanh nghiệp nhưng hoạt động nhằm tìm kiếm lợi nhuận Ví dụ về pháp nhân thương mại như: Công ty Trách nhiệm hữu hạn gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tinh
Tại Điểu 76 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
"1 Pháp nhân phi thương mại là pháp nhân không có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận, nếu không có lợi nhuận thì cũng không được phân chia cho các thành viên 2 Pháp nhàn phi thương mại bao gồm cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị-xã hội, tổ chức chính trị xã hội-nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, quỹ xã hội, quỹ từ thiện, doanh nghiệp xã hội và các tổ chức phi thương mại khác 3 Việc thành lập, hoạt động và chấm dứt pháp nhân phi thương mại được thực hiện theo quy định của Bộ luật này, các luật vể tổ chức bộ máy nhà nước và quy định khác của pháp luật có liên quan" [3, tr 29],
Pháp nhân phi thương mại bao góm:
Các pháp nhân là cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang: Là những pháp nhân được nhà nước giao tài sản để thực hiện các chức năng quản lí nhà nước và nhiểu hoạt động khác trong lĩnh vực quản
lí điều hành xã hội vì lợi ích công cộng không nhằm mục đích kính doanh (cơ quan hành chính các cấp; trường học, bệnh viện, các cơ quan an ninh, quốc phòng ) Các pháp nhân này hoạt động bằng nguồn kinh phí của nhà nước cấp và tự chịu trách nhiệm trong phạm vi kinh phí đó Trong trường hợp cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân thực hiện các hoạt động có thu theo quy định của pháp luật thì phải chịu trách nhiệm dân sự liên quan đến hoạt động có thu bằng tài sản có được từ hoạt động này
Thirw-,/1/3033 GIÁO DỤC
Tháng 4/2022 HỘI 97
Trang 3NGHIÊN CỨU TRAO ĐỔI
- Bộ luật Dân sự 2015 quỵ định rõ năng lực pháp luật dân sự của pháp nhân (Điều 86) Năng lực pháp luật dân sự của pháp nhân được hình thành bắt đẩu từ thời điểm cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập hoặc cho phép thành lập Nếu pháp nhân phải đăng ký hoạt động thì năng lực pháp luật dân sự của pháp nhân phát sinh vào thời điểm ghi vào sổ đăng ký Với nội dung quy định tại Khoản 1 Điểu 86: "Năng lực pháp luật dân sự của pháp nhân là khả năng của pháp nhân có các quyền và nghĩa vụ dân sự'(đã bỏ cụm từ"phù hợp với mục đích hoạt động của mình" của Bộ luật Dân sự 2005, tức là không bị hạn chế bởi mục đích hoạt động) và "năng lực pháp luật dân sự của pháp nhân không bị hạn chế, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác" Điểu này cho thấy, Bộ luật Dân sự 2015 đã có sự thay đổi về năng lực pháp luật dân sự của pháp nhân theo hướng năng lực này chỉ bị hạn chê' trong "trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định" nên với những trường hợp các bộ luật đó không quỵ định giới hạn thì pháp nhân đương nhiên có năng lực pháp luật dân sự
- So với Bộ luật Dân sự 2005, Bộ luật Dân sự 2015 đã sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến người đại diện của pháp nhân Bộ luật Dân sự 2015 đã mở rộng thêm phạm vi người đại diện của pháp nhân Ngoài cá nhân, tại Điểu 134 quy định thêm người đại diện của pháp nhân còn có thể là pháp nhân Điều 137 Bộ luật Dân sự 2015 đã bổ sung thêm điều kiện để một người theo pháp luật
là người đại diện của pháp nhân, đó là: "a) Người được pháp nhân chỉ định theo điều lệ b) Người có
thẩm quyển đợi diện theo quy định của pháp luật, c) Người do Tòa án chỉ định trong quá trình tố tụng tại Tòa án" Ngoài ra, Điểu 137 còn quy định một pháp nhân có thể có nhiều người đại diện nếu những
người đó có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật
- Bộ luật Dân sự 2015 bổ sung thêm các quy định về: quốc tịch, tài sản và chuyển đổi hình thức của pháp nhân mà không hể được quy định tại bất cứ điểu nào về pháp nhân trong Bộ luật Dân sự
2005 (tuy nhiên quốc tịch của pháp nhân đã được "nói" đến trong phần Quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài) Về quốc tịch của pháp nhân, tại Điều 80 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “pháp nhân được
thành lập theo pháp luật Việt Nam là pháp nhân Việt Nam", tức là nếu như pháp nhân được thành lập
tại Việt Nam hoặc thành lập tại nước khác nhưng lựa chọn pháp luật Việt Nam để áp dụng thành lập (nếu như nước sở tại không cấm) thì các pháp nhân như vậy đều được mang quốc tịch Việt Nam Khi mang quốc tịch Việt Nam, pháp nhân sẽ có các quyền, nghĩa vụ pháp luật tương ứng theo quy định tại các văn bản pháp luật điều chỉnh
vểtài sản của pháp nhân, Điều 81 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: "Tàisàn của pháp nhân bao gồm
vốn góp của chủ sở hữu, sáng lập viên, thành viên của pháp nhân và tài sản khác mà pháp nhân được xác lập quyền sở hữu theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan"[5,tr 16], Nguồn tài sản luôn
có và quan trọng của pháp nhân đó là vốn góp của chủ sở hữu Với pháp nhân là doanh nghiệp, tài sản của doanh nghiệp đó có thể là đồng Việt Nam hay ngoại tệ chuyển đổi, vàng, giá trị quyền sử dụng đất, sở hữu trí tuệ, bí quyết kĩ thuật hay bất kỳ tài sản khác thuộc sở hữu doanh nghiệp định giá được bằng đồng Việt Nam Vấn đề này được quy định cụ thể tại Điều 35 Luật Doanh nghiệp 2014 Đối với các tài sản khác được nhắc đến tại Điều 81 trên được lấy từ các nguổn như: nguồn vốn đẩu
tư của nhà nước; hay được sinh ra từ hoạt động của pháp nhân thực hiện mục đích hoạt động của mình mang lại; được tặng cho hoặc pháp nhân được thừa kế
Về chuyển đổi hình thức của pháp nhân, Điều 92 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:" 1 Pháp nhân có
thể được chuyển đổi hình thức thành pháp nhân khác 2 Sau khi chuyển đổi hình thức, pháp nhân được chuyển đổi chấm dứt tổn tại kể từ thời điểm pháp nhân chuyển đổi được thành lập; pháp nhân chuyển đổi kế thừa quyền, nghĩa vụ dân sự của pháp nhân được chuyển đổi" [6, tr 26] Việc chuyển đổi hình thức
pháp nhân thường dựa trên tình hình thực tế và dựa trên quyết định của chính pháp nhân hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyển (thường áp dụng với việc chuyển đổi các doanh nghiệp nhà nước)
- Bộ luật Dân sự 2015 đã bổ sung thêm những quy định xoay quanh vấn để về giải thể pháp nhân,
Thána 4/POPP GIÁO DỤC
há g /2022 @XÃHỘI 99