Nhóm 8 K22CLCB docx MỤC LỤC A MỞ ĐẦU 2 B NỘI DUNG 3 I Mục tiêu kinh tế xã hội của Việt Nam thời gian qua (2019 2021) 3 1 1 Kết quả kinh tế xã hội của Việt Nam trước năm 2019 3 1 2 Mục tiêu kinh tế xã.
Trang 1MỤC LỤC
I Mục tiêu kinh tế - xã hội của Việt Nam thời gian qua (2019-2021) 3
1.1 Kết quả kinh tế - xã hội của Việt Nam trước năm 2019 3
III Hoạt động tài chính công để thực hiện mục tiêu ổn định kinh tế 11
3.1 Hoạt động tài chính công đã thực hiện để đạt được mục tiêu ổn định kinh tế
Trang 2A MỞ ĐẦU
Tài chính công là một phạm trù gắn với các hoạt động thu và chi bằng tiền củanhà nước, phản ánh hệ thống các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị trong quá trìnhhình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ của nhà nước nhằm mục tiêu phục vụ việc thựchiện những chức năng vốn có của nhà nước đối với xã hội (không vì mục tiêu thu lợinhuận) Trong bất cứ quốc gia nào, nền kinh tế nào, bộ phận tài chính công vẫn luônluôn đóng vai trò quan trọng nhất không những đối với hệ thống tài chính mà còn đốivới toàn bộ nền kinh tế quốc dân và tất cả các hoạt động của nhà nước Nó vừa là công
cụ bảo đảm nguồn lực tài chính cho việc duy trì sự tồn tại và hoạt độngc có hiệu quảcủa bộ máy nhà nước; vừa là công cụ quan trọng trong việc quản lý và điều tiết vĩ mônền kinh tế xã hội
Trong những năm gần đây, dịch bệnh Covid-19 đã và đang đặt ra những khókhăn và thách thức chưa từng có, gây ảnh hưởng nghiệp trọng đến kinh tế- xã hội.Trong bối cảnh đó, Chính phủ đã kịp thời phát huy nguồn lực tài chính công của mình
để chỉ đạo rà soát, sửa đổi thể chế, cải cách hành chính nhằm tháo gỡ khó khăn, vướngmắc trong các hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh, đời sống xã hội Và để hiểu rõhơn về vai trò của tài chính công trong bối cảnh đặc biệt này, nhóm chúng em xin chọn
đề tài : “ Phân tích vai trò của tài chính công tham gia ổn định kinh tế trong bối cảnh Covid-19” để nghiên cứu và từ đó đưa ra một số giải pháp giúp tối ưu hóa ngân
sách Nhà nước
Trang 3B NỘI DUNG
I Mục tiêu kinh tế - xã hội của Việt Nam thời gian qua (2019-2021)
1.1 Kết quả kinh tế - xã hội của Việt Nam trước năm 2019
Tăng trưởng kinh tế nhanh và ổn định hơn, chất lượng tăng trưởng được cải thiện tích cực
Tốc độ tăng GDP giai đoạn 2016 - 2019 khá cao, bình quân 6,8% Trong đó, khuvực công nghiệp, xây dựng và dịch vụ tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, đóng góp chủ yếuvào mức tăng trưởng chung, tỷ trọng khu vực công nghiệp và dịch vụ (bao gồm xâydựng) theo giá cơ bản trong GDP tăng từ 73% trong năm 2015 lên khoảng 75,4% vàonăm 2019 Quy mô GDP tiếp tục được mở rộng, đến năm 2018 ước đạt 268,4 tỷ USD,tăng khoảng 1,4 lần so với năm 2015; GDP bình quân đầu người năm 2018 ước đạtkhoảng 2.750 USD/người, gấp khoảng 1,3 lần so với năm 2015
Mô hình tăng trưởng dần chuyển dịch từ chiều rộng sang chiều sâu, chất lượng tăng trưởng được nâng cao
Ở ngành Công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng ngày càng cao, tăng từ13,4% trong năm 2016 lên 16,58% trong năm 2018, trong khi ngành khai khoáng có
xu hướng giảm Tỷ trọng giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao trong tổng giá trịsản phẩm công nghệ cao tăng từ 52% (năm 2016) lên hơn 78% (năm 2018) Năng suấtlao động cải thiện rõ nét, đến năm 2018 tăng gần 1,5 lần so với năm 2015
Ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo được các cân đối lớn của nền kinh tế Kinh tế vĩ
mô duy trì ổn định vững chắc, lạm phát được kiểm soát và duy trì ở mức thấp, tạo môi trường và động lực cho phát triển kinh tế - xã hội.
Giá cả các mặt hàng diễn biến tương đối ổn định Lạm phát cơ bản bình quânđược kiểm soát tốt qua các năm, giữ mức tương đối ổn định, bình quân giai đoạn 2016
- 2018 đạt 1,81%, giảm mạnh so với giai đoạn 2011 - 2015 là 5,15% Các cân đối lớncủa nền kinh tế về tích lũy - tiêu dùng, tiết kiệm - đầu tư, năng lượng, lương thực, laođộng - việc làm… tiếp tục được bảo đảm, góp phần củng cố vững chắc nền tảng kinh
tế vĩ mô, mức độ chống chịu của nền kinh tế được cải thiện đáng kể
Trang 4Kỷ cương, kỷ luật tài chính - ngân sách nhà nước (NSNN) được tăng cường Công tác quản lý thu, khai thác nguồn thu, mở rộng cơ sở thuế tiếp tục được chú trọng, góp phần bảo đảm tỷ lệ huy động vào NSNN cơ bản đạt được mục tiêu đề ra Bội chi và nợ công được kiểm soát, giảm so với giai đoạn trước
Giai đoạn 2016 - 2019, tỷ lệ huy động vào NSNN đạt bình quân 25,5% GDP, caohơn mức bình quân giai đoạn 2011 - 2015 (23,4% GDP)
Bội chi NSNN giai đoạn 2016 - 2019 đạt 3,5% GDP, giảm so với giai đoạn 2011
- 2015 (5,4% GDP) Từ năm 2017, nhờ giảm bội chi NSNN, siết chặt quản lý vay vàbảo lãnh chính phủ, nợ công bắt đầu giảm Đến hết năm 2019, tỷ lệ nợ công ướckhoảng 55% GDP, nợ chính phủ khoảng 48% GDP và nợ nước ngoài của quốc giakhoảng 47,1% GDP, nằm trong giới hạn cho phép tương ứng là không quá 65% GDP;54% GDP và 50% GDP
Cán cân thương mại được cải thiện chuyển từ thâm hụt sang thặng dư Xuất khẩu tăng nhanh trong khi nhập khẩu được kiềm chế, hạn chế nhập khẩu hàng tiêu dùng nên cán cân thương mại được cải thiện rõ rệt
Tổng kim ngạch xuất - nhập khẩu hàng hóa tăng 1,7 lần, từ 327,8 tỷ USD trongnăm 2015 lên khoảng 517 tỷ USD (năm 2019) và khoảng 527 tỷ USD (năm 2019),tương đương trên 190% GDP Xuất khẩu hàng hóa tăng từ 162 tỷ USD trong năm 2015lên khoảng 267 tỷ USD trong năm 2019, tăng bình quân 10,5%/năm giai đoạn 2016 -
2019, là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế Cán cân xuất - nhập khẩu hànghóa chuyển từ thâm hụt sang thặng dư cuối kỳ 5 năm, tạo điều kiện cho cán cân thanhtoán giữ được trạng thái tích cực, góp phần ổn định các chỉ số kinh tế vĩ mô khác
Huy động nguồn vốn đầu tư phát triển toàn xã hội gia tăng, hiệu quả sử dụng dần được nâng cao, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tăng mạnh và đạt kỷ lục
1.2 Mục tiêu kinh tế - xã hội giai đoạn 2019-2021
Quá trình thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế Việt Nam giai đoạn 2016
-2019 đã đạt được một số kết quả tích cực, vì vậy Đảng và Nhà nước đã đặt ra mục tiêukinh tế - xã hội vào giai đoạn năm 2019 - 2021 như sau: Bảo đảm ổn định kinh tế vĩ
mô, phấn đấu tăng trưởng kinh tế cao hơn những năm trước; Đẩy mạnh thực hiện cácđột phá chiến lược, cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng
Trang 5cao năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh; Phát triển văn hoá, thực hiện dân chủ, tiến
bộ, công bằng xã hội, bảo đảm an sinh xã hội, tăng cường phúc lợi xã hội và cải thiệnđời sống nhân dân; Chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, quản lý hiệu quả tàinguyên và bảo vệ môi trường; Tăng cường quốc phòng, an ninh, kiên quyết, kiên trìđấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ quốc gia
và bảo đảm an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội; Nâng cao hiệu quả công tác đốingoại và chủ động hội nhập quốc tế; Giữ gìn hoà bình, ổn định, tạo môi trường, điềukiện thuận lợi để xây dựng và bảo vệ đất nước; Nâng cao vị thế của nước ta trêntrường quốc tế Phấn đấu sớm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theohướng hiện đại Cụ thể Đảng và Nhà nươc đặt ra mục tiêu cụ thể ở từng lĩnh vực nhưsau:
1.2.1 Mục tiêu kinh tế
Tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân 5 năm 6,5 - 7%/năm
GDP bình quân đầu người năm 2020 khoảng 3.200 - 3.500 USD
Tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ trong GDP năm 2020 khoảng 85%
Tổng vốn đầu tư toàn xã hội bình quân 5 năm khoảng 32-34% GDP
Bội chi ngân sách nhà nước năm 2020 dưới 4% GDP
Năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) đóng góp vào tăng trưởng khoảng 30 - 35%.Năng suất lao động xã hội bình quân tăng khoảng 5%/năm
1.2.2 Mục tiêu xã hội
Tỷ lệ lao động nông nghiệp trong tổng lao động xã hội năm 2020 khoảng 40%
Tỷ lệ lao động qua đào tạo năm 2020 đạt khoảng 65 - 70%, trong đó có bằng cấp,chứng chỉ đạt 25%
Tỷ lệ thất nghiệp ở khu vực thành thị năm 2020 dưới 4%
Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế năm 2020 đạt trên 80% dân số
Tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân khoảng 1,0 - 1,5%/năm
II Bối cảnh dịch bệnh Covid-19
Trang 6Qua hơn 35 năm đổi mới (1986 - nay), nền kinh tế Việt Nam đạt được nhiềuthành tựu to lớn Tăng trưởng kinh tế luôn ở mức dương, có nhiều năm tăng trưởng đạtmức cao trên dưới 8%; tỷ lệ nghèo giảm mạnh từ 58% năm 1993 xuống 11,3% năm
2009 và chưa đến 4% vào năm 2019; thu nhập người dân được cải thiện rõ rệt, đờisống người dân nâng cao Tuy nhiên, trong hơn 3 thập niên đổi mới, nền kinh tế ViệtNam nhiều lần chịu tác động bởi các cú sốc bên ngoài như cuộc khủng hoảng tài chínhchâu Á năm 1997, cuộc khủng hoảng tài chính thế giới năm 2008 và cú sốc dịch tễ vàonăm 2020 Khác với 2 cú sốc trước là về tài chính - tiền tệ, cú sốc COVID-19 lần nàychưa từng có tiền lệ, tác động mạnh mẽ lên nhiều nước trên thế giới nói chung và ViệtNam nói riêng
*Ở góc độ kinh tế
Tốc độ tăng trưởng GDP vẫn duy trì ở mức dương, song có sự sụt giảm đáng kể
Nước ta bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi đợt bùng phát dịch COVID-19 kéo dài từtháng 4, nên đã làm chệch quá trình phục hồi kinh tế trong quý III năm 2021 (GDPquý 3 năm 2021 giảm 6,02%) Sau đợt bùng phát dịch bắt đầu từ tháng 4/2021, dẫnđến phải thực hiện giãn cách kéo dài và gây ra những tổn thất kinh tế nặng nề Nước taphải vật lộn với những đợt giãn cách kéo dài tại các trung tâm kinh tế của đất nước,như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và các vùng lân cận khiến cho GDP giảm hơn6% trong quý 3/2021 Hệ quả là GDP của nước ta năm 2021 ước tính chỉ tăng trưởng2,58%, thấp hơn 4,2 điểm phần trăm so với dự báo của Ngân hàng Thế giới đưa ra hồitháng 12 năm 2020
Với những giải pháp quyết liệt và hiệu quả trong việc thực hiện mục tiêu kép
“vừa phòng chống dịch bệnh, vừa phát triển kinh tế - xã hội”, kinh tế Việt Nam vẫn đạtkết quả tích cực với việc duy trì tăng trưởng GDP năm 2021 dương, song đạt mức thấpnhất trong giai đoạn 2011 - 2021
Trang 7GDP năm 2021 ước tính chỉ tăng 2,58%, thấp hơn mức 2,91% của năm 2020 dodịch Covid-19 ảnh hưởng nghiêm trọng tới mọi lĩnh vực của nền kinh tế Đặc biệt, đợtbùng phát dịch lần thứ tư bắt đầu từ ngày 27/4/2021 đã tác động nghiêm trọng đến mọimặt đời sống kinh tế - xã hội, hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp vàngười dân ở hầu hết các tỉnh, thành phố, đặc biệt là tại các tỉnh, thành phố lớn nhưthành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Bắc Giang, Bắc Ninh, Bình Dương, Đồng Nai…, nơitập trung đông dân cư, khu công nghiệp, khu chế xuất và các doanh nghiệp lớn trongchuỗi giá trị toàn cầu, đóng góp nhiều cho phát triển kinh tế và thu ngân sách.
Thu hút vốn đầu tư phát triển của khu vực ngoài nhà nước và khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thấp
Với lợi thế cạnh tranh, môi trường đầu tư thông thoáng, môi trường chính trị ổnđịnh, môi trường kinh tế vĩ mô phát triển ổn định, nguồn nhân lực dồi dào với chi phíthấp, đặc biệt là sau khi tham gia vào các hiệp định thương mại tự do (FTA) songphương và đa phương, Việt Nam là một trong những quốc gia hấp dẫn với nhà đầu tưnước ngoài
Trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2019, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam
có sự gia tăng mạnh mẽ và liên tục Sang năm 2020, do ảnh hưởng của đại dịchCovid-19, nền kinh tế toàn cầu bị ảnh hưởng nghiêm trọng nên vốn đầu tư nước ngoàiđăng ký vào Việt Nam có sự sụt giảm, chỉ đạt 28,53 tỷ USD, giảm 25% so với năm2019
Trang 8Năm 2021, tổng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đăng ký vào Việt Nam tính đếnngày 20/12/2021 bao gồm vốn đăng ký cấp mới, vốn đăng ký điều chỉnh và giá trị gópvốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài đạt 31,15 tỷ USD, tăng 9,2% so với năm
2020, song vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện tại Việt Nam năm 2021, ước đạt19,74 tỷ USD, giảm 1,2% so với năm trước
Hoạt động của các doanh nghiệp, hợp tác xã gặp nhiều khó khăn
Đại dịch Covid-19 bùng phát đã khiến cho hoạt động sản xuất - kinh doanh củacác doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn, nhiều doanh nghiệp phải tạm ngừng hoạtđộng hoặc bị giải thể do dịch bệnh Số lượng doanh nghiệp đăng ký thành lập mớigiảm, trong khi số doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh hoặc giải thể có xu hướng tănglên
Cụ thể, năm 2020, số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới giảm 2,3% so với năm2019; số doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, ngừng hoạt động chờ làmthủ tục giải thể và hoàn tất thủ tục giải thể tăng 13,9% Phần lớn các doanh nghiệpphải tạm ngừng kinh doanh và đã giải thể hoạt động trong lĩnh vực thương mại, dịchvụ; những doanh nghiệp quy mô lớn rút lui khỏi thị trường nhiều hơn
Trong năm 2021, có 116.800 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới với tổng sốvốn đăng ký hơn 1,6 triệu tỷ đồng và tổng số lao động đăng ký gần 854 nghìn laođộng, giảm 13,4% về số doanh nghiệp, giảm 27,9% về vốn đăng ký và giảm 18,1% về
số lao động so với năm trước
Bên cạnh đó, có 43.100 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, nâng tổng số doanhnghiệp thành lập mới và doanh nghiệp quay trở lại hoạt động năm 2021 lên gần160.000 doanh nghiệp, giảm 10,7% so với năm 2020 Số doanh nghiệp tạm ngừngkinh doanh có thời hạn gần 55.000 doanh nghiệp, tăng 18% so với năm trước; 48.100doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, tăng 27,8%; 16.700 doanhnghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, giảm 4,1%
Doanh nghiệp bị ảnh hưởng trên diện rộng, đáng kể nhất là với các doanh nghiệpsiêu nhỏ và doanh nghiệp nhỏ Bên cạnh đó, hoạt động sản xuất - kinh doanh của hợptác xã, liên hiệp hợp tác xã, tổ hợp tác (sau đây gọi tắt là hợp tác xã) cũng bị ảnhhưởng nghiêm trọng, hơn 90% số hợp tác xã bị giảm doanh thu và lợi nhuận
Trang 9*Ở góc độ xã hội
Thực tế cho thấy, đợt bùng phát dịch bắt đầu từ tháng 4/2021 đã gây thiệt hạiđáng kể cho người lao động, hộ gia đình và doanh nghiệp Đợt bùng phát dịch này đãlàm trầm trọng thêm tình hình thị trường lao động Thị trường lao động của Việt Namvốn chưa phục hồi hoàn toàn so với trước đại dịch tại thời điểm đợt dịch này bắt đầu.Các đợt giãn cách xã hội vào quý 3/2021 gây ảnh hưởng đến khoảng 28,2 triệu laođộng, trong đó khoảng 2,5 triệu người bị mất việc làm, số lao động phải nghỉ việckhông lương chiếm hơn 50% tổng số lao động và tỷ lệ thất nghiệp tăng kỷ lục lên mức3,7% Số liệu của Tổng cục Thống kê đã cho thấy, tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi laođộng trong năm 2020 và năm 2021, đặc biệt là năm 2021 chiếm cao nhất trong vòng
10 năm qua
Tính chung cả năm 2020, tỷ lệ thất nghiệp ước khoảng 2,26%, trong đó tỷ lệ thấtnghiệp khu vực thành thị là 3,61%; khu vực nông thôn là 1,59% Năm 2021, lực lượnglao động từ 15 tuổi trở lên là 50,5 triệu người, giảm 0,8 triệu người so với năm 2020;
tỷ lệ thất nghiệp của lao động trong độ tuổi là 3,22%, trong đó tỷ lệ thất nghiệp khuvực thành thị là 4,42%; khu vực nông thôn là 2,48%
Riêng quý IV/2021, tỷ lệ thiếu việc làm của lao động trong độ tuổi là 3,56% Tỷ
lệ thiếu việc làm của lao động trong độ tuổi ở khu vực thành thị cao hơn so với khuvực nông thôn (tương ứng là 4,06% và 2,95%) Đây là quý thứ 3 liên tiếp thị trườnglao động chứng kiến tình trạng tỷ lệ thiếu việc làm ở khu vực thành thị cao hơn khuvực nông thôn Tình trạng này trái ngược với xu hướng thị trường lao động trongnhững năm trước đại dịch COVID
Thu nhập thực tế bình quân của người lao động bị giảm 12,6% trong quý 3/2021
so với cùng kỳ năm trước Theo khu vực kinh tế, với biện pháp giãn cách xã hội, laođộng trong khu vực dịch vụ bị ảnh hưởng nặng nề nhất Trong các ngành công nghiệpchế biến, chế tạo, tình trạng mất việc làm, buộc phải nghỉ không lương, bị giảm giờlàm hoặc giảm lương, tuy giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động và đảm bảo việc làmtrong tương lai, nhưng lại ảnh hưởng đến thu nhập của người lao động COVID-19 tácđộng làm tăng tỷ lệ nghèo và cận nghèo về thu nhập và làm sụt giảm thu nhập tạm thờicủa hộ gia đình và người lao động Theo kết quả khảo sát của UNDP và UN WOMEN(2020), “trong tháng 12-2019, trung bình tỷ lệ hộ nghèo là 11,3% Tỷ lệ này tăng lên
Trang 10tới 50,7% trong tháng 4-2020 Tỷ lệ hộ cận nghèo tăng từ 3,8% vào tháng 12-2019 lên6,5% vào tháng 4-2020”
Ngoài ra, như ở nhiều quốc gia khác, khủng hoảng có tác động liên quan đến giớitính ở Việt Nam do nữ giới thường phải gánh trách nhiệm chăm sóc trẻ em nhiều hơn,
và đại dịch COVID-19 càng làm tăng áp lực về thời gian cho nữ giới phải chăm sóccon cái nhiều hơn, nhất là khi trường học bị đóng cửa, con em của họ phải học onlinetại nhà Các nhóm càng nghèo thì càng dễ bị tổn thương vì họ ít có khoản tiết kiệmhơn và khả năng tiếp cận tài chính hạn chế hơn Ngoài ra, có thể thấy chênh lệch vùngmiền trong xu hướng thu nhập hộ gia đình, trong đó khu vực duyên hải Nam Trung Bộ(khu vực có thành phố Đà Nẵng) và thành phố Hồ Chí Minh bị ảnh hưởng nhiều hơnbởi các biện pháp y tế dự phòng và hạn chế đi lại quốc tế do du lịch và kinh doanhdịch vụ chiếm một phần lớn trong quy mô kinh tế các tỉnh này
*Ở góc độ thị trường
Trong năm 2021 có ít nhất 3 đợt giá cả tăng Theo Tổng cục Thống kê, tháng đầunăm 2021, cao điểm Tết Nguyên đán, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) chỉ tăng 0,66%.Nhưng tới tháng 5, giá nhiều mặt hàng bắt đầu leo thang khi dịch bệnh bùng phát.Trong đó, giá nguyên liệu đầu vào tăng “chóng mặt” so với cùng kỳ năm ngoái, khiếnnhiều doanh nghiệp như “ngồi trên lửa” Nguyên liệu ngành thép, gỗ, thời điểm ấycũng tăng 20-30% Doanh thu của hầu hết doanh nghiệp đều tốt nhưng nghịch lý là lợinhuận lại bị ăn mòn bởi giá nguyên liệu đầu vào trên thế giới cao
Tháng 8/2021, khi dịch bệnh lên đỉnh điểm ở TP HCM, giá hàng hóa, nguyên vậtliệu một lần nữa “tăng xông”, đánh dấu đợt tăng giá thứ hai trong năm Theo Trungtâm Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR), tính tới cuối tháng 8, so với đầu năm,giá hàng hóa nhiên liệu đã tăng 33%, giá xăng dầu (+28%), nguyên vật liệu nôngnghiệp dạng thô (+6%), giá hàng hóa đầu vào cho sản xuất công nghiệp (+11%) và giáhàng hóa phi nhiên liệu (+11%) Đặc biệt, khi TP HCM tăng cường biện pháp chốngCovid-19 với yêu cầu "ai ở đâu ở yên đó", hoạt động vận chuyển hàng hóa của doanhnghiệp "khó chồng khó", nhiều xe chở hàng bị chặn sau 18h, đẩy chi phí sản xuất hànghóa tăng cao Do đó, nhiều sản phẩm tới tay người tiêu dùng đội lên 50%, thậm chígấp đôi
Trang 11Lần tăng giá thứ ba của nhiều nhóm hàng xảy ra vào cuối tháng 10 khi TP HCM
đã mở cửa trở lại Lúc này, nhiều doanh nghiệp tăng tốc sản xuất nhưng nguyên liệutồn kho đã cạn kiệt và buộc nhập nguyên liệu mới Đây cũng là thời điểm cầu nguyênliệu cao hơn cung khiến giá nhập vào tăng cao Có nhiều nhóm hàng, giá đầu vào tăngtrên 100% chưa kể các chi phí đầu tư từ doanh nghiệp
So với giai đoạn thấp điểm, giá dầu thực vật đã tăng mạnh trong 9 tháng đầu năm
do nguồn cung trên toàn cầu khan hiếm kết hợp với nhu cầu sử dụng cao Trung bìnhmỗi thùng dầu trước đây khoảng 14.000 một kg nay tăng lên 32.000 đồng, tức tănghơn 100% Cùng với giá dầu, chi phí vận chuyển hàng hoá cũng đã tăng 30% so vớiđầu năm Nguyên nhân là giá xăng liên tục lập đỉnh mới trong thời gian qua Giá xăngRON95 có giai đoạn lên sát 25.000 đồng một lít, cao nhất 7 năm và chỉ còn cách 80đồng so với đỉnh lịch sử tháng 7/2013 Sau 7 lần liên tục leo thang kể từ cuối tháng12/2021, giá xăng dầu trong nước hiện đã đạt mức cao kỷ lục trong lịch sử; trong đó,xăng RON 95 tiến sát ngưỡng 30.000 đồng/lít Đây cũng chính là cú "đánh bồi" khiếnnhiều mặt hàng, dịch vụ đồng loạt tăng giá, thiết lập mặt bằng giá mới
Trước xu hướng leo thang của giá hàng hoá, nhiều doanh nghiệp cho biết đã rất
nỗ lực để cân đối chi phí, tránh tăng giá đột biến lên sản phẩm Tuy nhiên, ảnh hưởngcủa dịch bệnh khiến thu nhập của người lao động giảm sút, sức mua những tháng caođiểm cuối năm đang giảm 10-20% so với cùng kỳ năm ngoái Điều này, tiếp tục khiếnlợi nhuận của các doanh nghiệp ngày càng teo tóp
III Hoạt động tài chính công để thực hiện mục tiêu ổn định kinh tế
III.1 Hoạt động tài chính công đã thực hiện để đạt được mục tiêu ổn định kinh
tế - kiểm soát dịch bệnh
Tài chính công đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấukinh tế, đảm bảo kinh tế tăng trưởng ổn định và bền vững Với chức năng phân bổnguồn lực tài chính thông qua quá trình tạo lập và sử dụng quỹ công, tài chính công tácđộng đến việc phân bổ và góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn tài chínhtrong toàn bộ nền kinh tế
Cụ thể, công cụ thuế với các mức thuế suất và ưu đãi khác nhau đối với từng loạisản phẩm ngành nghề vùng lãnh thổ… thể hiện vai trò định hướng đầu tư, điều chỉnh
Trang 12cơ cấu nền kinh tế, kích thích hoặc hạn chế phát triển sản xuất kinh doanh theo từngloại sản phẩm của tài chính công
Bên cạnh đó, với việc phân bổ nguồn tài chính cho đầu tư xây dựng cơ sở hạtầng, đầu tư vào các ngành nghề then chốt, các công trình mũi nhọn, hỗ trợ tài chínhcho các thành phần kinh tế trong các trường hợp cần thiết như trợ giá trợ cấp, tàichính công góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển sản xuất kinh doanh, hìnhthành và hoàn thiện cơ cấu sản xuất, cơ cấu kinh tế nhằm thúc đẩy kinh tế tăngtrưởng
Cùng với việc thúc đẩy kinh tế tăng trưởng tài chính công còn có vai trò quantrọng trong việc bình ổn kinh tế vĩ mô như: đảm bảo tốc độ tăng trưởng kinh tế hợp lý,duy trì việc sử dụng lao động tỷ lệ cao, hạn chế sự tăng giá đột ngột đồng loạt và kéodài Vai trò này được thực hiện thông qua các biện pháp như tạo lập và sử dụng quỹ
dự trữ quốc gia, quỹ hỗ trợ việc làm điều chỉnh thuế điều chỉnh chi tiêu chính phủ,phát hành trái phiếu
III.1.1.Hoạt động thu
Năm 2020:
Chính phủ thực hiện gia hạn thời hạn nộp các khoản thuế và tiền thuê đất; miễn,giảm các khoản thuế, phí, lệ phí và tiền thuê đất Tổng giá trị hỗ trợ khoảng 129.000 tỷđồng; trong đó, số tiền thuế, phí, lệ phí và tiền thuê đất được gia hạn khoảng 97.500 tỷđồng; số được miễn, giảm khoảng 31.500 tỷ đồng
Năm 2021:
Chính phủ gia hạn thời hạn nộp thuế và tiền thuê đất cho các đối tượng gặp khókhăn do ảnh hưởng của dịch COVID-19; thực hiện tính vào chi phí được trừ khi xácđịnh thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các khoản chi ủng hộ, tài trợcủa doanh nghiệp, tổ chức cho các hoạt động phòng, chống dịch COVID-19; tiếp tụcgiảm mức thu hơn 30 loại phí, lệ phí từ ngày 1/1/2021 đến hết ngày 31/12/2021
Ước tính rằng các gói miễn, giảm, giãn tiền thuế, phí, lệ phí và tiền thuê đất có giá trịgần 140.000 tỷ đồng Đây là gói hỗ trợ rất lớn trong bối cảnh thu ngân sách gặp khókhăn trong khi nhu cầu chi lại nhiều lên với nhiều khoản chi không có trong dự toán
Làn sóng bùng phát lần thứ tư
Trang 13Chính phủ đã thực hiện một số chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp, cá nhân như:Giảm thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp của năm 2021 cho doanh nghiệp nhỏ vàvừa (có doanh thu không quá 200 tỷ đồng và giảm so doanh thu năm 2020); miễn thuếtrong quý III và quý IV năm 2021 đối với hộ kinh doanh và các nhân kinh doanh; giảmthuế GTGT từ ngày 1/10/2021 đến hết 31/12/2021 đối với một số nhóm hàng hoá, dịchvụ; miễn tiền chậm nộp trong năm 2020 và năm 2021 đối với các doanh nghiệp phátsinh lỗ trong kỳ tính thuế năm 2020.
Cụ thể, việc giảm thuế suất thuế nhập khẩu đối với nhiều nhóm mặt hàng, tiềnthuê đất, phí và lệ phí, có tổng giá trị hỗ trợ ước tính khoảng trên 139.000 tỷ đồng;trong đó, số tiền thuế và tiền thuê đất khoảng 115.000 tỷ đồng; số tiền thuế, phí, lệ phí,tiền chậm nộp thuế, tiền sử dụng đất, tiền thuê đất được miễn, giảm khoảng 24.300 tỷđồng
Bên cạnh đó, việc thực hiện giảm trừ nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân cụ thể nhưsau: điều chỉnh tăng mức giảm trừ gia cảnh của người nộp thuế (từ 9 triệu đồng/thánglên 11 triệu đồng/tháng) và người phụ thuộc (từ 3,6 triệu đồng/tháng lên 4,4 triệuđồng/tháng) để giảm nghĩa vụ thuế cho cá nhân; hướng dẫn về thực hiện chi phí đượctrừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp đối với khoản chi ủng hộ,tài trợ của doanh nghiệp, tổ chức cho các hoạt động phòng, chống dịch COVID-19, ápdụng trong năm 2020 và 2021
Các giải pháp hỗ trợ nêu trên được đánh giá là kịp thời, có tác động tích cực vàđược cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao, góp phần tháo gỡ khó khăn, ổn định hoạtđộng sản xuất kinh doanh và duy trì tăng trưởng
Năm 2022:
Quốc hội ban hành các chính sách liên quan đến tiền thuê đất; mức thu một sốkhoản phí, lệ phí nhằm hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh, bảo đảm ansinh xã hội; miễn, giảm thuế, các loại phí, lệ phí trong các lĩnh vực chứng khoán, vậntải hành khách, hàng không; thuế tiêu thụ đặc biệt đối với ô tô sản xuất, lắp ráp trongnước nhằm động viên kịp thời nguồn lực cho NSNN và hỗ trợ tối đa đối với doanhnghiệp, hộ, cá nhân sản xuất, kinh doanh gặp khó khăn do tác động của đại dịch
Trang 14Chính phủ đề xuất miễn, giảm thuế khoảng 64.000 tỷ đồng trong năm 2022 vàtính vào bội chi ngân sách Nhà nước tương ứng (đã tính trong tổng số kiến nghị tăngbội chi 240.000 tỷ đồng).
III.1.2.Hoạt động chi
Ngân sách nhà nước đã chi trên 18.000 tỷ đồng trong năm 2020 và 29.100 tỷđồng trong 9 tháng đầu năm 2021 cho công tác phòng, chống dịch và hỗ trợ người dântheo các nghị quyết của Chính phủ
Trung ương đã chi 25.350 tỷ đồng, bao gồm: 18.490 tỷ đồng từ dự phòng ngânsách Trung ương (NSTW) năm 2021 để mua vaccine và chi cho công tác phòng, chốngdịch, mua gạo dự trữ quốc gia xuất cấp cho người dân gặp khó khăn do dịchCOVID-19 và hỗ trợ người lao động, người sử dụng lao động gặp khó khăn Chi 6.337
tỷ đồng từ nguồn tiết kiệm chi NSTW năm 2020 bổ sung cho Bộ Y tế mua vaccine; chi
523 tỷ đồng từ nguồn tăng thu, tiết kiệm chi NSTW năm 2019 hỗ trợ cho các địaphương
Tiến độ giải ngân vốn đầu tư phát triển cũng đạt nhiều tiến bộ, nhiều khó khăn,vướng mắc trong khâu giải ngân đã được tháo gỡ; tỷ trọng chi đầu tư phát triển trongtổng chi ngân sách nhà nước năm 2020 và những tháng đầu năm 2021 đều tăng so cácnăm trước đó Trong 2 năm gánh chịu hậu quả của COVID-19, giải ngân vốn đầu côngđạt tỷ lệ cao; trong đó năm 2020 đạt trên 91% so với kế hoạch năm là mức cao nhấttrong giai đoạn 2011-2020 Kết quả này đã đóng góp tích cực để năm 2020-2021 tăngtrưởng kinh tế giữ được mức ổn định và cao hơn một số nước trên thế giới
Cắt giảm các nhiệm vụ chi chưa thực sự cần thiết của ngân sách trung ương năm
2021 được 14.620 tỷ đồng, Chính phủ đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho bổsung dự phòng ngân sách trung ương năm 2021 tập trung chi cho phòng, chống dịchCOVID-19; Ngân sách địa phương được khoảng 6.000 tỷ đồng Lũy kế 9 tháng đầunăm, chi ngân sách nhà nước đạt 61,1% dự toán
Dự kiến giai đoạn 2022-2023, chính phủ đã đề xuất một số giải pháp phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội như sau:
Thứ nhất, Chính phủ đề xuất chi khoảng 60.000 tỷ đồng để mở cửa nền kinh tế
gắn với đầu tư nâng cao năng lực y tế, phòng, chống dịch bệnh
Trang 15Thứ hai, chi khoảng 53.000 tỷ đồng để đảm bảo an sinh xã hội và hỗ trợ việc
làm
Thứ ba, chi khoảng 110.000 tỷ đồng để hỗ trợ phục hồi doanh nghiệp, hợp tác xã,
hộ kinh doanh
Thứ tư, chi khoảng 114.000 tỷ đồng cho phát triển kết cấu hạ tầng, khơi thông
nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển
Thứ năm, Chính phủ sẽ tập trung cải cách thể chế, cải cách hành chính, cải thiện
môi trường đầu tư kinh doanh Ngoài ra, huy động từ các quỹ tài chính ngoài ngânsách Nhà nước khoảng 10.000 tỷ đồng để phục vụ một số nhiệm vụ khác
Cụ thể, về giải pháp tài khoá sẽ có tổng quy mô 291.000 tỷ đồng Trong đó, tăngbội chi để hỗ trợ trực tiếp từ NSNN là 240.000 tỷ đồng (trong đó đáng chú ý là giảmthuế, phí, lệ phí là 64.000) tỷ đồng; bố trí từ nguồn tăng thu, tiết kiệm chi NSTW năm
2021 khoảng 6.600 tỷ đồng để hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động; giảm chi phícho doanh nghiệp khoảng 6.000 tỷ đồng thông qua việc gia hạn thời hạn nộp thuế, tiềnthuê đất năm 2022…
Về giải pháp tiền tệ, Chính phủ cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụngtiết giảm chi phí quản lý để phấn đấu giảm lãi suất cho vay tối thiểu 0,5-1% trong 2năm Tiếp tục cơ cấu lại thời hạn trả nợ và giữ nguyên nhóm nợ, miễn giảm lãi đối vớikhách hàng bị ảnh hưởng bởi dịch COVID-19, theo dõi sát diễn biến kinh tế, tiền tệ để
có giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, người dân phù hợp, đồng thời bảo đảm an toàn hoạtđộng của hệ thống các tổ chức tín dụng Điều tiết thanh khoản phù hợp để tạo điềukiện đẩy nhanh tốc độ giải ngân cho các đối tượng thụ hưởng gói hỗ trợ lãi suất
Để có nguồn lực thực hiện, Chính phủ đề xuất tăng bội chi ngân sách với số tiền
là 240.000 tỷ đồng trong 2 năm 2022-2023 Riêng năm 2022, Chính phủ ước tính tăngbội chi thêm khoảng 1,1% lên mức 5,1% để có số tiền khoảng 102.800 tỷ đồng
III.1.3.Giải pháp hỗ trợ các ngành
Trong giai đoạn dịch bệnh, chính phủ đã kịp thời có những biện pháp hỗ trợ các ngành như sau:
Đối với ngành hàng không, chính phủ đề xuất gia hạn, điều chỉnh giảm mức thu
của 29 loại thuế, phí với mức giảm từ 50 - 100% đến ngày 30/6/2021 Đồng thời, trình
Trang 16UBTVQH tiếp tục giảm 30% thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu bay trong năm2021.
Quy định giảm 30% đến 50% mức thuế bảo vệ môi trường (BVMT) đối vớinhiên liệu bay Trong đó, mức giảm thuế BVMT đối với nhiên liệu bay áp dụng trongnăm 2022 là 50%
Ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 và sự tăng giá mặt hàng xăng, dầu gần đây
đã tác động đến hầu hết các ngành, lĩnh vực sản xuất trong nước, không chỉ riêngngành hàng không
Chính phủ quy định mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với mặthàng xăng nhiên liệu bay là 7% Nhiên liệu bay nhập khẩu từ một số quốc gia có kýkết hiệp định thương mại tự do (FTA) với Việt Nam là thành viên được áp dụng mứcthuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi thấp hơn (5%) trên cơ sở nguyên tắc có đi có lại
Như vậy, so với nhiều ngành sản xuất khác, thì đối với ngành hàng không bêncạnh được hưởng lợi từ những chính sách hỗ trợ về thuế, phí, lệ phí chung, còn được
áp dụng chính sách hỗ trợ về giảm mức thuế BVMT đối với nhiên liệu bay ngay từ khithời điểm dịch bệnh Covid-19 bùng phát
Nhờ những giải pháp kịp thời như vậy, kết quả kinh doanh của các hãng hàngkhông cũng được được cải thiện một phần Cụ thể:
Với chính sách giảm 50% giá, phí dịch vụ cất hạ cánh, điều hành đi và đến với
các hãng hàng không, riêng Vietnam Airlines đã giảm được 155 tỷ đồng Chính sách
giảm thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu hàng không cũng đã giúp hãng giảmchi phí 164 tỷ đồng Trong năm 2021, chi phí được giảm bớt theo quy định hiện hành
là khoảng 430 tỷ đồng
Với Bamboo Airways, tổng số tiền mà hãng được hưởng từ các khoản giảm trừ
này là 120 tỷ đồng, chiếm khoảng 1,4% tổng chi phí hoạt động của hãng trong năm
2020
Đối với ngành giao thông đường bộ
Chính phủ quy định mức thu, khai, nộp phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt,giảm 50% phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt so với hiện hành nhằm hỗ trợ đốitượng chịu ảnh hưởng bởi dịch COVID-19
Trang 17Năm 2021 tổng kế hoạch vốn đơn vị được giao hơn 8.300 tỷ đồng, trong đó các
dự án ngân sách Trung ương là hơn 7.800 tỷ đồng, vốn ODA hơn 521 tỷ đồng
Từ đầu năm đến hết ngày 21/12, Ban Quản lý dự án Thăng Long đã giải ngânhơn 7.900 tỷ đồng, đạt 95,2% kế hoạch được giao (hơn 460 tỷ đồng vốn ODA và hơn7.400 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương)
Tổng kế hoạch vốn được giao năm 2021 của Ban Quản lý dự án đường Hồ ChíMinh là 4.192 tỷ đồng; trong đó vốn kéo dài 2020 là 27 tỷ đồng, vốn 2021 là 4.165 tỷđồng Tổng giá trị giải ngân đến hết tháng 12 là hơn 3.600 tỷ đồng, đạt 86% kế hoạchvốn và đạt 98,6% trong tháng 1/2022
Đối với ngành vận tải biển
Dịch COVID-19 đã tác động không nhỏ đến các doanh nghiệp ngành hàng hảiViệt Nam, kể cả vận tải biển và cảng biển Tuy nhiên, không giống như ngành hàngkhông và một số ngành khác, hàng hoá qua cảng biển Việt Nam vẫn tăng trưởng tốt,mặc dù chưa đạt được mức hai con số như các năm trước nhưng các cảng biển vẫn duytrì tăng trưởng khoảng 7,9% so với cùng kỳ năm 2019
Chính sách tài chính công đã thực hiện như sau:
Thứ nhất, áp dụng mức giá tối thiểu (giảm 10% so với mức giá hiện hành) dịch
vụ hoa tiêu đối với tàu thuyền Việt Nam hoạt động tuyến nội địa
Thứ hai, giá dịch vụ lai dắt cho tàu thuyền Việt Nam hoạt động nội địa (bao gồm
cả tàu biển và phương tiện VR-SB) cũng được đưa về mức giá dịch vụ tối thiểu
Với chính sách phí và lệ phí hàng hải, Cục Hàng hải đã báo cáo, kiến nghị BộGTVT thống nhất ý kiến với Bộ Tài chính: Cho phép giãn thời gian thực hiện quy định
về điều kiện được chậm nộp các khoản phí và lệ phí cho tàu thuyền, cho phép miễn phí
sử dụng vị trí neo, đậu đối với tàu thuyền trong thời gian phải neo chờ để thực hiệnviệc kiểm tra y tế hoặc cách ly do dịch bệnh theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyềntrước khi đưa tàu thuyền vào cầu cảng, thời gian miễn phí
III.2 Hoạt động tài chính công đã thực hiện để đạt được mục tiêu ổn định thị
trường- kiểm soát dịch bệnh.
III.2.1.Hoạt động thu
Trang 18Nhìn chung, từ đầu năm 2021 đến nay, mặt bằng giá cả thị trường “tăng giảm đanxen”, một số mặt hàng có mức tăng cao do chịu tác động của các yếu tố cung cầu trongnước và giá thế giới.
Xăng dầu vừa là mặt hàng chiến lược, quan trọng, vừa là mặt hàng thiết yếu cótác động mạnh đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và đời sống củangười dân Đặc biệt, trong giai đoạn dịch COVID-19 bùng phát, việc giảm mức thuếbảo vệ môi trường đối với xăng, dầu, mỡ nhờn là giải pháp phù hợp và cần thiết Việcgiảm mức thuế bảo vệ môi trường này sẽ góp phần trực tiếp làm giảm giá bán lẻ, từ đólàm hạn chế sự gia tăng chi phí sản xuất, giảm giá thành sản phẩm, ổn định thị trường
Cụ thể: Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua nghị quyết về giảm thuế bảo vệ môitrường, trong đó giảm 2.000 đồng/lít xăng, 1.000 đồng/lít dầu diesel, dầu mazut, dầunhờn Mức điều chỉnh áp dụng từ 1- 4 đến 31-12-2022, bắt đầu từ ngày 1-1-2023, mứcthuế này sẽ thực hiện theo quy định hiện hành tại nghị quyết số 579 của Ủy banThường vụ Quốc hội
Bộ Tài chính tính toán, số thu thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu, mỡnhờn (tính trên cơ sở sản lượng tiêu thụ xăng, dầu, mỡ nhờn năm 2019) sẽ giảm cảnăm khoảng 29.035 tỷ đồng Do đó tác động làm giảm thu ngân sách nhà nước (baogồm cả thuế BVMT, thuế giá trị gia tăng) cả năm khoảng 31.938 tỷ đồng/năm (số giảmthu ngân sách nhà nước bình quân tháng là 2.661,6 tỷ đồng/tháng)
Cùng với đó, trong những năm vừa qua, để hỗ trợ phát triển sản xuất nôngnghiệp, Chính phủ đã ban hành và đang thực hiện nhiều cơ chế chính sách như chínhsách hỗ trợ giảm tổn thất sau thu hoạch, chính sách hỗ trợ phòng trừ dịch hại, miễngiảm thuế sử dụng đất nông nghiệp, hỗ trợ tiền sử dụng sản phẩm, dịch vụ công íchthủy lợi; hỗ trợ sản xuất, cung ứng, lưu giữ giống gốc giống cây trồng, giống vật nuôi,giống thủy sản, bảo vệ nguồn lợi thủy sản Chính phủ ban hành các chính sách thuếnhằm khuyến khích tổ chức, cá nhân đầu tư sản xuất nông nghiệp theo hướng quy định
ưu đãi ở mức cao nhất đối với nông nghiệp, nông dân, nông thôn…
Ngoài ra, Chính phủ quy định giảm thuế giá trị gia tăng đối với các nhóm hànghóa, dịch vụ đang áp dụng mức thuế suất 10%, trừ nhóm hàng hóa , dịch vụ sau: côngnghệ thông tin, viễn thông, hoạt động tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm,kinh doanh bất động sản, kim loại và sản phẩm từ kim loại đúc sẵn, sản phẩm khai