Bên cạnh đó, Việt Nam sẽ đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức khi tham gia vào quá trình tự do hóa thương mại bằngcáchtham giavào các hiệp định FTA.Trong bài viết sẽphân tích tổng qu
Trang 1Tác động của hiệp định thương mại tự do
Lê Thị Bích Ngọc
Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
Bài viết nàysẽ phântích các cơ hội vàthách thức của hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới tới xuất khẩu tại khuvực Đồng Bằng SôngCửu Long FTA được đánh giálà tiền đề tạo điềukiện thuật lợi giúp các doanh nghiệptrong nước có thể đa dạng hóa thịtrường và mặt hàngxuất khẩu, hạn chế rủiro thương mại,giảm thuế vàđượcbảo hộ về mặtchỉ dẫnđịa lý Thêm vào đó, khu vực Đồng BằngSông CửuLong cũng đốimặt với những tháchthức từ Hiệp định thương mại FTAnhư sựgia tang củahang rào thuế quan, rủi ro cạnh tranh thịtrường trong nước và vấnđề quyền sở hữu trí tuệ
1 Mở đâu
Với sự pháttriển kinh tế quốc tế, Việt Nam đã tiến
hành tham gia kí kết Hiệp định FTA trên phương
diện đa phương, song phương và khuvực Với việc
tham gia các hiệp định thươngmạiFTA với các nước
trên thế giới sẽ giúp Việt Namcó cơhội nhập kinhtế
quốc tế, khẳng địnhquyếttâm cải thiện cơ cấunền
kinh tếvà môi trường hoạt độngkinh doanh
Với thế mạnh là mộtnước nông nghiệp,nông sản
được đánh giálà mộttrong những ngày chủ lực và
gópvào kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam Với định
hướng phát triểnkinh tế nông nghiệp là chủ lực, nền
nông nghiệp Việt Nam có sựphát triển vượt bậc Từ
đó, giá trị xuất khẩu nông sản góp phần vảo tăng
trưởng tổng thu nhập quốc dân Bên cạnh đó, Việt
Nam sẽ đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức
khi tham gia vào quá trình tự do hóa thương mại
bằngcáchtham giavào các hiệp định FTA.Trong bài
viết sẽphân tích tổng quanvề các Hiệpđịnh FTA và
xuất khẩu tại ĐồngbằngSôngCửu Long Thêm vào
đó, những cơhội và thách thứccủa ViệtNam khi kí
kết FTA trongviệc xuấtkhẩu Ngoài ra, một số hàm
ý chính sách Việt Nam nên tận dụng để giảm thiểu
rủi rotừ việc gianhập FTA
2 Tổng quan về tình hình xuất khẩu tại
Đông bằng sông cửu Long
2.1 Quy mô và cơcấu kim ngạch xuất khẩu
tại Đồng bằng sông cửu Long
Mặcdù gặp phải nhiềukhó khăn, thách thức do
đại dịch Covid-19, nhưngkim ngạchxuất khẩu của
Đồng Bằng Sông Cửu Long trong 6 tháng đầu năm
vẫn ghi nhậnđà tăngtrưởngkhácao do với cùngkỳ
năm2020 Đây được đánhgiálàtín hiệu tốtcho các
doanh nghiệp vùngĐồng Bằng sôngCửu Long trong
xuất khẩu.Theo ghi nhận của (Tổng cục Hải Quan, 2021),kim ngạch xuất khẩu 6 tháng đầu năm 2021 tăng 22.04%so với cùng kìnăm 2020 Thêm vào đó, cáncân thương mại thặng dưgóp phần ổn định kinh
tế vĩmô đóng góp chotăng trưởng GDP
Theo thống kê của Tổng cục Hải Quan (2021), Long An được đánh giá là tỉnh có kim ngạch xuất khẩu cao vượt trội so với các tỉnh trong khu vực Đồng Bằng sôngCửu Long trong 6 tháng đầu năm
2021 với833.3 triệuUSD Thêmvào đó, Tiền Giang cũnglà tình có lượngxuấtkhẩu khálớn trong khu vực với kim ngạch xuất khẩu đạt 614.53triệu USD Trong khi đó, TràVinh đốidiện với thâmhụt cáncân thươngmại trong khu vực với 431.75 triệuUSD
Hình 1: Kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu và cán cân thương mại của các tỉnh vùng Đồng bang sông Cửu Long 6 tháng đầu nAm 2021
■■■ Xuất khẩu (triệu USD)
■■■ Nhập khấu (triệu USD) -"■' "'■' Cán cân thương mại (triệu USD)
Nguồn: Tổng cục Hài Quan 202J
Theo tổng kết của Tổng cục Thống kê (2021) Long An là tỉnh thu hút lượng lớn các doanh nghiệp FD1 đầu tư trong khu vực ĐBSCLtrong6 thángđầu năm 2021 Thêm vào đó, tổng vốn đầu tưcủa Long
Ancũng chiếm tỉ trọngcao nhờ vàosố lượng lớn dự
ántừ FDI Từ đó,doanhnghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có những đóng góp quan trọng vào tăng
Kinh tế Châu Ả - Thái Bình Dương (Tháng 3/ 2022) 81
Trang 2NGHIÊN CỨU
RESEARCH
trưởng xuất khẩu của Đông Bằng Sông Cửu Long
bằng lợithế về sự chủ động trong nguồnvốnvà sự
cungứng
Mặc dù Đồng Bằng sông Cửu Long sẽ phải đối
diệnvới những rủi rododịch Covid-19nhưng triển
vọng tích cực từ FTA thế hệ mới như CPTPP và
EVFTA như ưuđãi về thuế quan và các điều kiện tiếp
cận thị trường Thêm vào đó, năm 2021 được dự
báo sẽ có sự chuyển luồng đầu tư của các doanh
nghiệp FDI sang Việt Nam đểđịnh vị lại chuỗi cung
ứng và tận dụng các ưu đãi từ hiệpđịnh thương mại
tự do Khu vực ĐồngBằng sông Cửu Long thu hút
được nguồn vốn lớn từ Long An, Tiền Giang và Vĩnh
Longbằng chiền lượcthuhút đầu tưhiệu quả.Trong
chiến lược thu hút FDI, Đồng Bằng sông CửuLong
tiến tới tập trung vào công nghiệp phụ trợ,chếbiến
sản xuất nông sảnđể tăng chuỗi giátrị phục vụxuất
khẩu nhằm khai thác tiềm năngthế mạnh vào một
số mặthàng như lúa gạo, thủyhải sản
2.2 Đặc điểm ngành và mặt hàng xuất khẩu
tại Đồng bằng sông cửu Long
Đồng bằng sông Cửu Longđượcđánhgiá là trung
tâm sản xuất lúa gạo, thủy hải sản và cây ăn quả
hàng đầu Việt Nam với tỉ trọnggạo xuất khẩu chiếm
95% cả nước và cung cấphơn 65% sản lượng nuôi
trồngthủy sản (Tiến Lực vàcộng sự 2021) Với nỗ
lực tái cơ cấu ngành lúa gạo theo hướng chuyển
mạnh từ lúa cấp thấp sang phẩm cao cấp sẽ giúp
Việt Nam có cơ hội tạo lợn thế cạnh tranh trên thị
trườnglúa gạo thế giới
Với ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 đã làm
tăng nhu cầu sử dụnglương thực ởnhiều quốc gia,
là cơ hội choViệt Nam thâm nhậpvàothịtrường thế
giới Từ đó, Việt Nam nói chung và khu vực Đồng
Bằng Sông Cửu Long nóiriêng luôn nỗ lực tái cơ cấu
ngànhlúagạosanglúa phẩmcãp cao (Ánh Tuyết và
cộng sự, 2021) Theo Văn Thọ (2021), ước tínhđến
hết tháng 6 năm 2021, tổng sản lượngthủy sảncủa
Việt Nam đạt 4.1 triệu tấn, tăng 3% so với cùng kỳ
năm 2020 Thêm vào đó, giá trịkim ngạch xuấtkhẩu
thủy sản 6 tháng đầu năm 2021 ước tính đạt 1.4 tỉ
USD, tăng 13.6% so với cùng kỳ và đạt 47.1% kế
hoạch nhờ sựphục hồi nhu cầu thị trường tiêu thụ
tại Mỹ,EU
Theo thông tin của Cục Chế Biến và Phát Triển
Thịtrường nông sản (2021), tình hình chế biến và
xuất khẩu tôm trong khu vực Đồng Bằngsông Cửu
Long có nhiều khả quanmặc dù nềnkinh tể phải đối
mặtvới tình hình dịch bệnh Covid-19 Cụ thểtrong
kim ngạch xuất khẩu tôm của Cà Mau từ đầu năm
2021 ước tính đạt 106 triệu USD, tăng 13% so với
cùng kỳ nhờ tận dụng lợi thếcủa hiệp định thương
mại tự do thế hệ mới Mặc dù đối diện với nhiều khó
khăn trong tình hình dịch bệnh Covid-19, nhiều
doanh nghiệp trongkhu vực Đồng Bằng sông cửu
Long đã kịp thích ứngvà có tăng trưởng tốttrong xuất khẩu mặt hàng tôm những tháng đàu năm
2021 Giátrị xuất khẩucủa nhómhàng thủy hải sản chế biến có dấu tăng trưởng khá tốtnhưxuấtkhẩu tôm.Trong 6 tháng đầu năm 2021, sản lượng tôm củaViệtNam đạt 371,000 tấn tăng20% so với năm
2020 và kim ngạch xuất khẩu đạt 1.5 tỷ USD Bên cạnh đó, các hiệp định thươngmại tự dolàđòn bẩy tạo ra độnglực phát triển trong hoạt động xuất khẩu hiện đang giảm sút, vì vậy tạo nên nhiều cơ hội cho các mặt hàng thủy hải sản xuất khẩu của Đồng Bằng sôngCửuLong tăng tính cạnhtranh trên thị trường thếgiới Đối diện với tình hình dịch bệnh đang diễn
ra phức tạp, nhu cầunhập khẩu gia tăng tạicácnước trong khi nguồn cung giảm dẫn đến giá xuất khẩu tăngcao Mặt hàng tôm đượcđánh giá là ưu thể do nhu cầu nhập khẩu khá cao trong thị trường lớn nhưng nguồn cung giảm do dịch bệnh bùng nổ Vì vậy, tận dụng thời điểm thuậnlợi, các doanh nghiệp trungkhu vực Đồng Bằngsông Cửu Long đã gia tăng xuất khẩutôm trong những tháng đầu năm 2021
3 Hiệp định thương mại FTA: đông lực và thách thức đối với xuất 'nhập khâu tại bồng bằng sông Cửu Long
3.1 Cơ hội và thuận lợi cho xuất nhập khẩu tại Đồng bằng sông Cửu Long
Hoạt động xuất khẩu mặt hàng nông sản tại Đồng Bằng sông Cửu Long chịu tác động mạnh mẽ bởi những cam kết của hiệp địnhthươngmạitựdothế hệ mới tạo điềukiện cho nông sản Việt Nam tiếp cận thị trườngChâu Âu Thêmvào đó, việc tham gia vào cam kếtvới EU mở racho Việt Nam những cơhội thâm nhập vào các thị trường khó tính khác cũng như khẳng định chất lượng gạo trên trường quốc tế Vì vậy, Việt Nam sẽ có cơ hội tiếp nhận thêm nhiều đon hàng xuất khẩu tiềm năng với khối lượng lớn vàgiá trị cao Với thời điểm dịch bệnhcovid-19 bùngnổ, thị trường gạo châu Á trởnên bùng nổ với nhiều nước giatăng nhu cầu trong việc nhập khẩu gạo thơm, gạo nếpđược đánh giá là mặt hàng lợi thếcủa Việt Nam
và Đồng Bằng sông Cửu Long Thêm vào đó, Hiệp định Thương mạitự do Việt Nam- Liên minh Kinhtế
Âu (VN-EAEU FTAX đã đưa ra cam kết dành 10.000 tấn gạo hạn ngạch thuế quan cho Việt Namvào năm
2021 (Bộ Công Thương, 2019) Ngoài ra, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam- Vương Quốc Anh (UKVFTA) đưa ra cam kết về việc giảm thuế xuống 0% và xóa bỏ hạnngạch trong việc xuất khẩu gạo Việt Namvào Anh Quốc đưa ra những cơ hội chonông sản Việt Nam tiếp cậnthị trường Anh Quốc
3.2 Thách thức từ FTA
Hiệp định thương mại tự do cũng đem đến cho Việt Nam những thách thứcsongsongnhữngcơ hội
và lợithế như hàngrào kỹ thuật; hệthống vệ sinh và
8 2 Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (Tháng 3/ 2022)
Trang 3kiểmdịch thựcvật khắc khe là nhữngrào cản khiến
hànghóa xuất khẩu vào các thịtrường đối tác FTA
Thêm vào đó, trongtrường hợp hàng ràothuếquan
được xóabỏ nhưng hàng rào kỹthuậtchưa được cải
thiện, Việt Nam có nguy cơtrởthành thịtrường tiêu
thụ hàng hóa kém chất lượng, làm ảnhhưởng đến
uy tín thị trường cũng như sức khỏe người tiêu
dùng Vì vậy, chính phủ Việt Nam cần có những giải
pháp đồng bộ giúp tạora năng lực sản xuất mới cho
doanh nghiệpđể nhằmhạn chế những bất lợitừFTA
cũng như cải thiệntốc độtăng trường GDPtốthơn
Thêmvào đó, vùng Đồng Bằng sông Cửu Long nói
riêng và Việt Nam nói chung trong 6 tháng đầu năm
2021 có mức kim ngạch xuất khẩu tăng cao Tuy
nhiên, do hàng hóaxuất khẩu chủ lực của vùng đang
phải cạnh tranh quyết liệtvới các nước trongkhu
vực vàảnh hưởng bởi các rào cảnkỹ thuật Vì vậy,
sản lượng cũng như giá trị xuất khẩu tăng không
cao Từ đó, các cơ quan ban hành cần có các chính
sách để thu hút các doanh nghiệp FDI, đặc biệt các
tập đoàn kinh tếcó áp dụngcôngnghệcao để nâng
cao giá trịhàng hóa lớn choxuất khẩu
4 Một số hàm ý chính sách cho khu vực
Đồng' bằng sông cửu Long
Vớiviệctham gia cáchiệpđịnh thương mại tựdo
thế hệ mới, Đồng Bằng sông Cửu Long nói riêng và
Việt Nam nói chung có thêm nhiều thuận lợi và
thách thức trong việc xuất khẩu nông sản trên thị
trường quốc tế.Vì vậy, các cơ quan ban ngành của
Việt Nam cũng như các tỉnh khu vực Đông Bằng
sông Cửu Long cần đưa ra những chính sách để vượt
qua những thách thức khó khăn cũngnhưnâng cao
đượcvị thếcủa mặthàngnôngsản trên thịtrường
thếgiới.Để giúpcho doanh nghiệp vượt qua những
khó khăn trong các cam kết quốc tế từ FTA, Việt
Nam cần đưara các quy định vềnội dung của hiệp
địnhthương mại một cách rõ ràng vàcụthể để giúp
cho doanh nghiệp tiếp cận thị trường quốc tế một
cách dễ dàng hơn Thêmvào đó, Việt Nam cũngcần
đưa ra các quy định về hàng rào kỹ thuật và kiểm
dịch vệ sinh dịchtễ đốivới mặt hàng nông sản như
đã được thỏa thuận trong hiệp thương mại tự do
Ngoàira, chính quyền các tỉnh trongkhuvực Đồng
Bằng sông Cửu Long cần phát triển thêm nhiều dự
án nghiên cứu và cải tạogiống nuôitrồngmới cũng
như hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu tiếp cận
thông tin thị trường củacácnước đối táctrong FTA
Để thích ứng với những điều kiện của FTA, các
doanh nghiệp trong khu vực Đồng bằngsông Cửu
Long chu động tái cấu trúc sản xuất để nâng cao
năng suất và chất lượng sản phẩm đầu ra Từ đó,
doanh nghiệp cóthểcải thiện công nghệ sản xuất và
khẳng định vị thếnôngsản Việt trênthị trường quốc
tế
5 Kết luận
Việcthamgia ký kết hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đem đến cho khu vựcĐồng Bằng sông Cửu Long nóiriêng và Việt Nam nóichung những cơ hội và rủiro đối vớixuấtkhẩu trên thị trường quốc
tế Các doanh nghiệp có cơ hội tiếp cận thị trường thế giới một cách thuận lợi thông qua việc cắt bỏ hàng rào thuế quan đối với mặt hàng nông sản.Từ
đó, kim ngạch xuất khẩu của mặt hàng nông sản chủ lực của Đồng Bằng sông Cửu Long có sự gia tăng trong năm 2021 Thêm vào đó, khu vực ĐồngBằng sôngCửuLongcũng thu hút đượclượngđầu tư FDI làm tăng cao kim ngạch xuất khẩu trong những tháng đầu năm 2021 Tuy nhiên, nên kinh tế phải đối mặt với cácthách thức từ FTA thếhệ mới như việc kiểm soát chất lượng sảnphẩm nhập khẩu, gia tăngrào cản kỹ thuật đốivới vệ sinh an toàn thực phẩm cũng như phòngvệ thươngmại Để khắcphục những rủiro và hỗ trợ doanh nghiệp trong khu vực tiếpcậnthị trường một cáchdễ dàng,Việt Nam cần đưa ra những chính sách hỗ trợ vàkhắc phục những thách thức màFTA mang lại Từđó, nôngsảnĐồng bằng sông Cửu Long sẽ vững bước khẳng định thương hiệu trên trường quốc tế./
Tài liệu tham khảo
Ánh Tuyết, N p (2021) Thời cơmới cho tái cơ cấu ngành lúa gạo https://nhandan.vn/kinhte/thoi-co-moi-cho-tai-co-cau-nganh-lua-gao-tiep-theo-va-het-643834/
Bộ Công Thương (2019) Giới thiệu chung về Hiệp định EVFTA và IPA http://evfta.moit.gov.vn/?page=overview&catego-ry_id=fb203c7b-54d6-4af7-85ca-c51í227881dd Cục ChếBiến và Phát Triển Thị trường nôngsản (2021) ĐBSCL: Đẩy mạnh xuãt khẩu tôm http://new.agrotrade.gov.vn/Pages/dbscl-day- manh-xuat-khau-tom.aspx
Phượng, c (2021) Xuất khẩu gạo đang thuận, Việt Nam vượt Thái Langiành vị trí thứ 2 thếgiới https://vneconomy.vn/xuat-khau-gao-dang-thuan-viet-nam-vuot-thai-lan-gianh-vi-tri-thu-2-the- gioi.htm
Thơ, N (2020) Ngành tôm Sóc Trăng tăng trưởng mạnh trong năm 2020 https://soctrang.gov.vn/ubnd- stg/4/469/2258/318371/tin-tuc-su-kien/nganh- tom-soc-trang-tang-truong-manh-trong-nam- 2020.aspx
Tiễn Lực, T L (2021) Bài toán cho hàng hóa Đồngbằngsông Cửu Long: Mở rộng cửa xuất khẩu https://www.vietnamplus.vn/bai-toan-cho-hang- hoã-dong-bang-song-cuu-long-mo-rong-cua-xuat- khau/704422.vnp
Kinh tế Châu Á - Thái Binh Dương (Tháng 3/ 2022) 83