Tình hình sáng tạo khởi nghiệp trên thế giới và việt nam

NGHIÊN CỨURESEARCH trên thế giới và Việt Nam Tăng Thị Bích Quyên Khoa Kế toán, Trường Đại học Kinh tế Kỹ thuật Công nghiệp Khởi nghiệpsáng tạo đang là một trongcác vấnđề được thế giới cũ

NGHIÊN CỨU

RESEARCH

trên thế giới và Việt Nam

Tăng Thị Bích Quyên

Khoa Kế toán, Trường Đại học Kinh tế Kỹ thuật Công nghiệp

Khởi nghiệpsáng tạo đang là một trongcác vấnđề được thế giới cũng nhưChínhphủViệtNam,các bộ,

ngành, địa phương và các trường đại học đặcbiệtquantâm Nhiềuquốc gia trên thế giới xem khởinghiệp sáng tạo như một động lực quantrọng nhất đểtăng trưởngphát triển kinh tế, thay vì đầu tư nước ngoài, thương mại quốc tếhaycầu nội địa Có thểnhận thấy khởi nghiệp đang là chủđể đượcquan tâm tại Việt

Nam, nhất là trongbối cảnh quốcgiahội nhập mạnh mẽ với kinh tế thế giới

1 Mở đâu

Bước sang giai đoạn năm 2020 - đến nay,trước

diễn biếnphức tạp dịch bệnh Covid 19 đã thay đổi

hoàn toàn bức tranh của đầu tư khởi nghiệp sáng

tạo trên Thế giới cũng như ở Việt Nam Đại dịch

Covid 19 cũng làm bộc lộ ra những hạn chể của

nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp, kể cả đối với

những doanh nghiệp đã lớn mạnh trên thế giới Tuy

nhiên, bên cạnh nhữngmô hình kinh doanh gặp bất

lợi như dulịch, kinhdoanh nhà hàng, khách sạn bị

ảnh hưởng mạnh mẽthì một sốmô hình kinh doanh

và công nghệ lại trở nên hấp dẫn và tăng trưởng

vượt bậc như ứng dụng họp trực tuyến, ứng dụng

giảngdạy từ xa, ứng dụngthanh toán trực tuyến, các

mô hình kinh doanh thương mại điện tử, dịch vụ

Shipper Đây chính là bức tranh phong phú và đa

dạngcủa khởi nghiệp đổi mới sáng tạo ởtrên thế

giới cũngnhưở ViệtNam

2 Tình hình sáng tạo khởi nghiệp trên thê'

giới và Việt Nam

2.1 Tình hình sáng tạo khởi nghiệp trên thế giói

StartupBlink, trung tâm nghiên cứukhởinghiệp

vàđổi mới sáng tạo toàn cầu, mới đưa ra Chỉsố xếp

hạng Hệ sinh thái Khởi nghiệp 2021 cho 1.000

thành phố và 100 quốc gia trên toànthế giới

Năm 2021, Top 5 quốc gia hàng đầu đều giữ

nguyênthứ hạng so với năm 2020

Hệ sinh thái khởi nghiệp "Big4” gồm các nước:

Mỹ, Anh, Israel và Canada Canada vẫn đứng vị trí

thứ 4, nhưng nước này gần với hệ sinh thái khởi

nghiệp của Đức ở vị trí thứ 5 hơn so với Anh và

Israel Do đó, có thể gọi hệ sinh thái khởinghiệp "Big

3”do Mỹ dẫn đầu với khoảng cáchlớn so vớicả hai

nướcAnhvà Israel

Ngành có nhiềuhoạtđộng vàkhảnăng mở rộng

nhất là Phần mềm và Dữ liệuchiếm34,7% với hơn

24.000 côngtykhởi nghiệpvà 255 kỳ lân Vị trí tiếp

theo là Công nghệ Xã hội và Giải trí chiếm 12% với

hơn 8.000 công ty khởi nghiệp nhưng số lượngkỳ

lân tương đốithấp ở con số 26 Mặt khác, Thương mại điện tửvàCông nghệBán lẻ chiếm 9,8%, với số

lượng công ty khởinghiệp thấp hơn (dưới 7.000), nhưng mứcđộ mở rộng caothứhai với 119 kỳ lân Các ngành rất năng động khác cũng có mức độ

mở rộng cao là Fintech (công nghệ tài chính), với

hơn 8.000 công ty khởi nghiệp và 110 kỳlân, Công

nghệ Y tế, với hơn 6.000côngty khởi nghiệpvà40

kỳ lân Một ngành thú vịlà Công nghệ Vận tải, chỉcó hơn 2.000 công ty khởi nghiệp trong bản đồ của StartupBlink nhưng chắc chắn có khả năngmở rộng

cao, với 55 kỳ lân

2.2 Tình hình sáng tạo khởi nghiệp ở Việt Nam

Thị trường khởi nghiệp Việt Nam hình thành muộn hơnso với các nước trênthế giới Tuy nhiên,

Việt Nam đã có hệ sinh thái khởi nghiệp khá hoàn

thiện hỗ trợ startup với các tác nhân thành phần như các quỹ và nhàđầutư,vườn ươm, chươngtrình

hỗ trợ khởi nghiệp, nhà cung cấp dịch vụ Tất cả

những tác nhân nàytạo nên cơ hội cho startup hình thành và pháttriển

Phong trào khởinghiệpnóichung và khởinghiệp sáng tạo nói riêng được thúc đẩy tại Việt Nam từ

năm 2016 - năm quốc gia khởi nghiệp Trong năm

2016, số doanh nghiệp đăng kýthành lập mới đạt mứckỷ lục với 110,1 nghìn doanh nghiệp, với tổng

vốn đăng ký là 891,1 nghìntỷ đồng, tăng16,2% về

sốdoanhnghiệp vàtăng 48,1% vềsố vốn đăng kýso

với năm 2015 Theo đánh giá của Cơ quan thương

mạivàđầu tưcủaChínhphủ Australia, Việt Nam là

nước đứng thứ 3 trong Đông Nam Á về số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp, TOP 20 nền kinh tế có

tinh thần khởi nghiệp dẫn đầu thế giới Thống kê của Bộ Kế hoạch và Đàu tư thì cho biết, trong giai đoạn năm 2016-2019, Việt Nam có hơn 120.000 doanh nghiệpthành lập mới mỗi năm, tănggấp 1,6 lầnso với giai đoạn 2011-2015 Riêng trong 2 năm

66 Kinh tê' Châu Á - Thái Bình Dương (Tháng 1/ 2022)

2018-2019, số doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới

sáng tạo chiếm đa số trong số các doanh nghiệp

đăng ký thành lậpmới

Theo thống kê, nàm 2020 đã có gần 135.000

doanhnghiệp đăng ký thành lập mới Tínhtới tháng

11/2020, viẹt Nam đacó hơn1.400 tổchứccó năng

lựchỗtrự khởi nghiệp, trong đó có 196 khulàm việc

chung, 69 vườn ươm doanh nghiệp và 28 tổ chức

thúcđẩy kinh doanh được thành lập số lượng quỹ

đầu tư mạo hiểm coi Việt Nam là thị trường mục

tiêu hoặc có hoạt động tại Việt Nam hiện nay là 108

quỹ, trong đó có 23 quỹcópháp nhân ViệtNam, 23

quỹ "thuần Việt” Những con số này liên tục tăng

trong những năm qua thể hiện sự thamgia tích cực

của cộngđồng vào sự phát triển hệ sinh thái Đánh

giácủa các tổ chứcquốc tế cho thấy, Việt Nam nằm

trong top 3 hệ sinh thái khởi nghiệpsángtạo năng

động nhất khu vực Đông Nam Á, chỉ đứng sau

Indonesia và Singapore Điều này minh chứng cho

hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đầy sức

hút và phát triển

Nãm 2021 Việt Namtiếp tục duy trì thứ hạng thứ

59 như của năm 2020 Báo cáocủa StartupBlinkcho

thấy, dùViệt Nam không tăng vềthứ hạngnhưngcả

2 thành phốlớnlà Hà Nội và TP HCM đềutăng bậc

so với nam 2020.Trong đó, TPHCM tăng 46 bậc, lến

vị trí179; Hà Nội tăng 5 bậclên vị trí191 Điều này

đã đưa cả 2 thành phố vào top 200 các thành phố

khởi nghiệptoàn cầu Thành tựu này được ghi nhận

là "điểmsáng” cho Hệ sinhthái khởi nghiệp đổi mới

sáng tạo ViệtNam

Tuynhiên, đại dịch Covid 19 kéo dàiđã tácđộng

mạnh mẽ, bào mòn sức lực của rất nhiều doanh

nghiệp trong nước, trong đó phần lớn là những

doanh nghiệp mới thành lập dưới 5 năm, quy mô

nhỏ, tập trung chủyếu ở lĩnh vực nhà hàng, khách

sạn,du lịch, thươngmại, dịch vụ liên tiếp chịu tác

động từ những đợt bùng phát dịch thời gian qua

Trước sự bất ổn định mà Covid-19 tạo ra, công

nghệsố sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giúp

đỡ, hỗ trợ cácstartup tồn tại,hướng tớiổn định và

phát triển Các doanh nghiệp như MoMo, VNPay,

Elsa, Lozi, đã nhận được nhiều khoản đầu tư lớn

tại Việt Nam chủ yếu do cósựdịch chuyển nhanh về

yếu tố công nghệ Có thể khẳng định, để vượt qua

thách thức hiện tại, nhiều doanh nghiệp đã quan

tâm đến việcchuyển đổi số và tạo nên làn sóng lan

tỏa trên thị trường Rất nhiều doanh nghiệp ở đa

lĩnh vực như bán lẻ, dịch vụ đã chuyển từ kênh

kinh doanh truyền thống sang thương mại điện tử

Trên thực tế, hầu hết những doanh nghiệp đi tiên

phongtrong quá trìnhchuyển đổi sốvàtin rằng đổi

mới la chìa khóa để nhanh chóng vượt qua thách

thức, đón bắt các cơ hội của thị trường trước các

khủng hoảng Dođó, nếucác startup đẩymạnh sáng

tạo, thích nghi với tình hình mới vàứng dụng công

nghệmớisẽcó thểtiếp cận được các nguồn vốn để

phát triển

Như vậy, dịch COVID-19 đã gây ra nhiều thách

thức, khó khăn cho các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp khởi nghiệp Tuy nhiên, đây cũng là

thời điểm mở ranhiều cơ hộiđể cácýtưởng, dự án

khởi nghiệp nắm bắt thời cơ, tìm ra hướng đi mới phù hợp với nhu cầuthị trường

3 Giải pháp thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo ở

Việt Nam

Môi trường và hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam pháttriển mạnhmẽ tuy nhiên vẫn còn rấtnon trẻ so với thực tếphát triển củathếgiới Việt Nam

cũng có nhiềutiềmnăng đế khơi dậytinhthần khởi

nghiệp mạnh mẽ, vớibối cảnh nền kinh tế phát triển

cùng mụctiêuthực hiện quốc giakhởinghiệp với cơ

cấudân số vàng

Một là, Xây dựng chương trìnhchuẩn về giáo dục

đào vềkhởi nghiệp giúpcho giới trẻ hình thành tinh thần khởi nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, từ đó thúc đẩy văn hóa khởi nghiệpcho mỗi bản thân người học.cầnxâydựng hệ sinhthái khởi

nghiệp trong lòng trường đại học - đây là môi

trường lý tưởng cho các ý tưởng đổi mới sáng tạo

Các trường đại họccầnxây dựng mạnglưới liên kết

chặt chẽvới doanh nghiệp, đểcó thể tìm được các

nguồn lực, đầu tư cho các dự án khởi nghiệp của

sinh viên,đồng thời đưa các ýtưởng từtrên ghế nhà

trường vàothựctế

Thứ hai, Chính phủ cần có các chính sách nhất quán, đồngbộ và liên tục từ cơ quanquản lý các cấp

trong việc tạo môi trường thuận lợi và hỗ trợ cho hoạt động khởi nghiệp Tiếp tục hoàn thiện bổ sung

các chính sách với từng giai đoạn khởi nghiệp, cần

phân tích vàđánh giá ngànhnghề lĩnh vực nào hoạt động có nhiềukhả năng khởinghiệp thànhcông

Thứ ba, lựa chọn một số trung tâm, vườn ươm đanghoạt động tốt để làm hạtnhân phối hợp với các

quốc gia trongkhu vực và quốc tế Từđó, nhằm thúc đẩyhoạt động hỗ trợ khởi nghiệp cho doanh nhân khởi nghiệp, sinh viên khởi nghiệp, tập hợp các doanh nghiệp nhỏ và các thànhtố của hệ sinh thái

khởi nghiệp vào mộttrungtâm, nơicác nguồn lựccó

thể bổ sung, hỗ trự cho nhau và thúc đẩy tăng trưởng Bên cạnh đó, cần có chính sách khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài trong việcthành lập các trungtâm nghiên cứu và phát triển, vườn ươm, phòng thí nghiệm

Thứ tư, pháthuy tinh thầnchủđộng, sáng tạovà vaitrò tích cực của khu vực kinhtế tư nhân.Đây là khuvực giúp giải quyết chủ yếucácvấn đề xã hộivà tạo việc làm cho nền kinh tế Bản thân của những

người làm chủ các các doanh nghiệp tư nhân được

Xem tiếp trang 18

67

Kinh tê Châu Ả - Thái Bình Dương (Tháng 1/ 2022)