SKKN Sử dụng chuyện kể Bác Hồ trong tiết sinh hoạt cuối tuần nhằm góp phần giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trường THPT Mường Lát 1 1 Mở đầu 1 1 Lí do chọn đề tài "Một năm khởi đầu từ mùa xuân[.]
Trang 11 Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
"Một năm khởi đầu từ mùa xuân Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội".[1] Là nhận định của Bác về vai trò của thanh niên đối với đất
nước Với vai trò to lớn đó nên Bác-vị lãnh tụ lỗi lạc rất coi trọng việc bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau Bác khẳng định đây là công việc trọng đại
của đất nước của dân tộc Bác đã dạy “người có đức mà không có tài làm việc gì
cũng khó, người có tài mà không có đức thì vô dụng ’’[1].Giáo dục là phải bồi
dưỡng được cái đức cái vốn quý của một con người, đồng thời phải phát huy được khả năng sáng tạo vận dụng tri thức tiếp thu được vận dụng vào cuộc sống Sinh thời, Bác luôn quan tâm, chăm lo đến công tác giáo dục và đào tạo những người kế tục sự nghiệp cách mạng to lớn của Đảng, của nhân dân ta Trong thư gửi cho học sinh cả nước nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Người viết: “Non song Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay
không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang sánh vai cùng các cường quốc hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em” Và
theo Người, một trong những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục, của các nhà trường là phải hết sức coi trọng giáo dục đạo đức cho người học, nhất là thế hệ
trẻ Người căn “Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ,
đào tạo họ thành những người kế thừa”[1] Đạo đức là phẩm chất quan trọng
nhất của nhân cách Giáo dục đạo đức nhằm hướng tới mục đich đào tạo những con người không chỉ có tài mà còn có đức, để các em trưởng thành và trở thành người có ích cho xã hội như Bác Hồ kính yêu đã căn dặn
Ngày nay, trong guồng quay của sự phát triển kinh tế thị trường, nhiều gia đình cha mẹ mãi mê bươn chải để mưu sinh mà bỏ quên con cái dẫn đến sự buông lỏng trong quản lý, điểm tựa của gia đình đối với các em giảm dần Ngoài việc học văn hóa, thời gian còn lại một số em lao vào các trò chơi vô bổ, game bạo lực, số khác thì có lối sống thờ ơ, vô cảm, ích kỉ chỉ biết sống cho bản thân mình Trong thời gian gần đây đã có rất nhiều bài báo, phóng sự đề cập sự đi xuống của đạo đức học sinh như ẩu đả vì mâu thuẫn nhỏ, đánh nhau quay clip tung lên mạng, sự thờ ơ vô cảm trong cuộc sống, lối sống thực dụng, hay đáng buồn hơn là vụ việc học sinh lớp 8 có hành vi đe dọa giáo viên Tiếng anh tại Bến Tre ngày 3/3/2018 vừa qua Hay đó là vụ việc thầy giáo chủ nhiệm ở Quảng Bình bị học sinh lớp 12 hành hung ngay cổng trường vì nhăc nhở về việc học sinh xăm hình(6/4/2018)[6] Tất cả những hành động đó đã gióng lên hồi chuông báo động với toàn xã hội về sự xuống dốc của đạo đức ở một bộ phận học sinh Vì vậy công tác giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên, học sinh đang được đặt ra ngày càng cấp thiết cho xã hội Và trong đó có trách nhiệm của các nhà trường – nơi giáo dục đạo đức con người từ khi mới cắp sách đi học đến khi bước chân vào đời Vậy phải làm thế nào để giáo dục đạo đức đạt hiệu quả cao Chúng ta thấy rằng giáo dục đạo đức không đứng độc lập, không có giáo án sẵn
Trang 2mà được lồng ghép vào từng bài giảng, từng hoạt động tập thể để từng bước thấm sâu vào học sinh
Trường THPT Mường Lát với đối tượng chủ yếu là học sinh dân tộc thiểu
số, đóng chân trên địa bàn huyện miền núi xa nhất của tỉnh Thanh Hóa thuộc vùng kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn, giáp ranh biên giới với nước bạn Lào Do vậy nhiệm vụ của mỗi cán bộ giáo viên trường THPT Mường Lát càng nặng nề hơn vì không chỉ góp phần giảng dạy kiến thức mà còn giáo dục đạo đức, lối sống cho các em học sinh để các em có thể phát triển toàn diện, nhận thức đúng vai trò, trách nhiệm của mình đối với gia đình và đất nước trong việc bảo vệ biên giới Qua thực tế hoạt động, nhà trường đã tiến hành nhiều biện pháp giáo dục học sinh như thông qua tiết chào cờ đầu tuần, hoạt động ngoài giờ lên lớp Tuy nhiên do năng lực nhận thức của học sinh còn hạn chế, ý thức tự giác của các em chưa cao vì vậy công tác giáo dục càng trở nên khó khăn hơn Vấn đề đặt
ra là phải sử dụng biện pháp nào vừa đơn giản, vừa hiệu quả là câu hỏi đặt ra cho cả nhà trường Những năm qua, việc thực hiện Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 1/11/2007, Chỉ thị số 03-CT/TW ngày 14/5/2011 của Bộ Chính trị “Về tiếp tục
đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" và Chỉ thị
số 1973/CT-TTg ngày 07/11/2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đã nhận được
sự hưởng ứng, tham gia tích cực của cán bộ, công chức, viên chức, đảng viên và mọi tầng lớp nhân dân; đã đạt được kết quả bước đầu, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XI của Đảng Để tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XII của Đảng, Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 về
“đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” Việc tổ chức học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh là một nhiệm vụ hết sức quan trọng, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, cơ bản, lâu dài, gắn liền với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Và để hưởng ứng, thực hiện cuộc phát động của Bộ chính trị thì ngành giáo dục cũng
đã có những chỉ đạo sát sao để nâng cao ý thức của cán bộ giáo viên và đặc biệt
là trong công tác giáo dục đạo đức học sinh Đó là kế hoạch số 307/KH-BGDĐT của Bộ giáo dục và Đào tạo về triển khai phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”; ngày 01/11/2006, Ban Thường vụ Công đoàn Giáo dục Việt Nam ra Nghị quyết số 442/NQ-CĐN, về việc phát động cuộc vận động
“Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo” Hay mới đây nhất là Công văn số 4643/BGDĐT-CTHSSV ngày 21/9/2016 của Bộ giáo dục
và Đào tạo về hướng dẫn tích hợp giảng dạy bộ tài liệu “Bác Hồ và những bài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh” để góp phần thực hiện thắng lợi các cuộc vận động của Bộ chính trị về học tập và làm theo Bác[6]
Xuất phát từ yêu cầu nhiệm vụ đặt ra, với thực tế của đơn vị công tác, bám sát sự chỉ đạo của ngành, cuộc vận động của Đảng; là một đảng viên, giáo viên giảng dạy bộ môn Lịch sử, đồng thời kiêm nhiệm công tác chủ nhiệm với
Trang 3lớp 12B bản thân cũng đã cố gắng tìm các giải pháp để giáo dục đạo đức cho học sinh lớp chủ nhiêm nói riêng và học sinh toàn trường nói chung.Trong đó bản thân tôi nhận thấy việc sử dụng chuyện kể Bác Hồ trong công tác giáo dục đạo đức lối sống cho học sinh vào tiết sinh hoạt cuối tuần thực sự có hiệu quả
Vì đó là những câu chuyện giản dị về Bác, thông qua đó các em vừa biết thêm
về nhân cách, tài năng, tư tưởng đạo dức của Người, vừa soi mình vào để rèn
luyện đạo đức Chính vì những lí do trên, tôi chọn đề tài: “ Sử dụng chuyện kể Bác Hồ trong tiết sinh hoạt cuối tuần nhằm góp phần giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trường THPT Mường Lát” làm đề tài nghiên cứu.
1.2 Mục đích nghiên cứu
Thực hiện đề tài với mục đích:
- Giúp học sinh có hiểu biết hơn về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh
từ đó có nhận thức đúng đắn về vấn đề đạo đức, có ý thức rèn luyện đạo đức, lối sống phù hợp, chuẩn mực theo tấm gương của Bác
- Góp phần thực hiện thành công tinh thần Nghị quyết Đại hội XII của Đảng, Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 về “đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”
- Giúp cho giáo viên chủ nhiệm có thêm giải pháp để hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình trong việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh để góp phần giải quyết sự xuống cấp về đạo đức, lối sống của một bộ phận học sinh nhà trường
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài sẽ nghiên cứu, tìm hiểu về những câu chuyện kể Bác hồ có giá trị giáo dục đạo đức lối sống Từ đó đề xuất các biện pháp sử dụng các mẫu chuyện trong tiết sinh hoạt cuối tuần và yêu cầu học sinh rút ra bài học từ các mẫu chuyện nhằm giáo dục đạo đức, lối sống cho các em Tổng kết những ưu điểm, kết quả đạt được khi áp dụng sáng kiến
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này tôi sử dụng phương pháp nghiên cứu sau: tìm hiểu đọc tài liệu, so sánh, tổng hợp, nhận xét, đánh giá
2 Nội dung sang kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Khái niệm
2.1.1.1 Đạo đức
Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, xuất hiện tương đối sớm và có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của xã hội Đạo đức được hiểu “Là hệ thống
các quy tắc, chuẩn mực xã hội mà nhờ đó con người tự điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng, của xã hội” [2]
Các gái trị đạo đức ở Việt nam hiện nay là sự kết hợp sâu sắc truyền thống đạo đức tốt đẹp cảu dân tộc với xu hướng tiến bộ của thời đại, của nhân loại Đó là tinh thần cần cù, sang tạo, yêu lao động, tình yêu quê hương, dất nước, sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật, có lối sống văn minh, lành mạnh, có tinh thần nhân đạo, đoàn kết
Trang 42.1.1.2 Lối sống.
Theo Phạm Hồng Tung: “Lối sống của con người là các chiều cạnh chủ
quan của văn hóa, là quá trình thực hiện các giá trị văn hóa thông qua hoạt động sống của con người lối sống bao gồm tất cả những hoạt động sống và phương thức tiến hành các hoạt động sống được một bộ phận lớn hoặc toàn thể nhóm hay cộng đồng người chấp nhận và thực hành trong một khoảng thời gian tương đối ổn định, đặt trong mối tương tác biện chứng của các điều kiện sống hiện hữu và trong các mối liên hệ lịch sử của chúng” [3]
Như vây, lối sống là một thói quen có định hướng, là phương cách thể hiện tổng hợp tất cả các cấu trúc, nền văn hóa, đặc trưng văn hóa của con người hay cộng đồng Lối sống phụ thuộc vào thời đại con người đang sống, với các điều kiện vật chất, kinh tế, các quan hệ xã hội, các thói quen, tập quán, tục lệ của thời đại đó
Bên cạnh khái niệm lối sống, hiện nay chúng ta cũng bàn nhiều đến khái niệm lối sống mới “Lối sống mới là phương thức sống của con người thể hiện ở
sự chọn lựa các hoạt động và cách thức thực hiện các hoạt động đó mang tính dân tộc, hiện đại, nhân văn trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hộ nhằm thực hiện mục tiêu phát triển con người troàn diện trên các lĩnh vực đức, trí, thể, mĩ”.[4]
2.1.1.3 Giáo dục đạo đức, lối sống
Giáo dục đạo đức, lối sống là quá trình biến các chuẩn mực đạo đức, lối sống từ những đòi hỏi bên ngoài của xã hội thành những đòi hỏi bên trong của mỗi các nhân, thành niềm tin, nhu cầu, thói quen của người được giáo dục
2.1.2 Vai trò của giáo dục đạo đức, lối sống
Giáo dục đạo đức, lối sống giúp cho mỗi cá nhân nâng cao trình độ nhận thức về các giá trị đạo đức, lối sống từ đó tự điều chỉnh hành vi sao cho phù hợp với những chuẩn mực đạo đức, lối sống của xã hội Giáo dục đạo đức, lối sống góp phần gìn giữ, phát huy những giá trị đạo đức mà các thế hệ trước đã tạo dựng; đồng thời góp phần tích cực trong việc giáo dục hình thành những gái trị đạo đức, lối sống mới, khắc phục những thói hư tật xấu hay những hiện tượng phi đạo đức
Giáo dục đạo đức, lối sống giúp con người nhận ra giá trị của các gia strij đạo đức, nhận thấy giá trị và ý nghĩa cuộc sống mang tính nhân bản, nhân ái, nhân văn sâu sắc.[5]
Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh là nhiệm vụ quan trọng góp phần hình thành ý thức, tình cảm cũng như các hành vi đạo đức của học sinh Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, trước những biến động phức tạp của đạo đức xã hội, trước những biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống của một bộ phận thanh thiếu niên thì công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh ngày càng trở nên quan trong
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến
Trang 5Cấp học THPT là cấp học mà đối tượng học sinh đang trong giai đoạn mới lớn,
có nhiều thay đổi về tâm sinh lí nên sẽ chịu rất nhiều tác động từ ngoại cảnh đến đạo đức và lối sống của các em, do vậy vai trò của các thầy cô là rất quan trọng Qua thực tế công tác tại trường THPT Mường Lát, đặc biệt là kiêm nhiệm thêm công việc của một giáo viên chủ nhiệm thường xuyên tiếp xúc, gần gũi với các
em tôi nhận thấy đang còn một số tồn tại về vấn đề đạo đức, lối sống các em như sau:
Cùng với những vấn đề chung về đạo đức lối sống của thanh thiếu niên trên cả nước thì học sinh trường THPT Mường Lát cũng tồn tại Đó là nhiều em
sa vào các tệ nạn như hút thuốc, rượu bia, nghiện game bỏ bê việc học, gia đình không thể quản lí Các em học đòi theo lối sống hiện đại với những bộ trang phục, những kiểu và màu tóc không phù hợp với lứa tuổi học sinh Chính từ việc ảnh hưởng tiêu cực của cuộc sống mới, cùng với sự hạn chế trong việc sử dụng ngôn ngữ giao tiếp nên có một số trường hợp học sinh có thái độ chưa chuẩn mực đối với thầy cô giáo
Với đặc thù của một trường miền núi có nhiều dân tộc cùng sinh sống, mỗi một dân tộc có một phong tục tập quán riêng, có nếp sống khác nhau thậm chí là đối nghịch nhau Do hiểu biết của nhiều em chưa cao, cách xử lí tình huống hạn chế nên đã xảy ra một số xích mích, mâu thuẫn giữa các em của các dân tộc khác nhau làm ảnh hưởng đến sức mạnh tập thể, truyền thống đoàn kết
Sinh sống ở vùng núi với địa hình cách trở, khoảng cách đến trường quá
xa không cho phép các em có thể đi buổi đến trường mà phải ở trọ lại trong dân hoặc ở khu làng học sinh Vì vậy gia đình chu cấp tiền theo tháng để các em chủ động chi tiêu trong sinh hoạt Do chưa biết cách chi tiêu, cân đối cho các khoản tiền cần phải tiêu trong tháng nên các em thường xuyên bị thiếu trước hụt sau Bên canh đó, có một số học sinh do thiếu sự quản lí của gia đình nên các em lại chi tiêu vào những mục không phục vụ học tập như là mua sắm quần áo, điện thoại đắt tiền…
Cũng gắn liền với việc sinh sống tại vùng có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn nên theo chính sách của nhà nước với đồng bào thiểu số ở sẽ được hưởng chế độ đãi ngộ của nhà nước trong sản xuất của hộ gia đình và trong học tập đối với học sinh Tuy nhiên do nhận thức của một bộ phận dân cư chưa cao nên đã hình thành tư tưởng ỉ lại trong một số học sinh, các em thiếu đi sự cố gắng phấn đấu
Trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của các em, do thiếu đi sự giám sát, bảo ban của bố mẹ, nhiều em còn ham vui ham chơi, tinh thần tự giác chưa cao, chưa chú trọng vệ sinh công cộng nơi ở của mình, phòng ở của nhiều em còn thiếu ngăn nắp, gọn gàng
Một thức tế nữa đang còn tồn tại ở bộ phận nhỏ học sinh của trường THPT Mường Lát, và cũng là vấn đề chung mà lâu nay báo chí, truyền hình đưa tin đang tồn tại trong giới trẻ là lối sống thờ ơ, thiếu quan tâm đến những người xung quanh Sự quan tâm của nhiều em đến bạn bè trong lớp chưa có nhiều
2.3 Các giải pháp sử dụng
Trang 6Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh không nằm trong một phân môn
cụ thể nào cũng như không có sách giáo khoa, giáo án cụ thể Do đó, giáo viên phải nắm bắt tình hình thực tiễn về đạo đức lối sống của học sinh, vận dụng các câu chuyện phù hợp một cách phù hợp Bản thân đã sử dung chuyện kể về Bác trong tiết sinh hoạt cuối tuần theo những bước sau:
2.3.1 Xây dựng kế hoạch cho tiết sinh hoạt cuối tuần
Công tác chủ nhiệm lớp có nhiều nhiệm vụ cần thực hiện như nhắc nhở việc học tập, giáo dục đạo đức học sinh cũng như triển khai kế hoạch của nhà trường Do đó, việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh là một trong số nhiều nhiệm vụ mà người giáo viên chủ nhiệm cần phải thực hiện Người giáo viên phải lên được kế hoạch cụ thể, bố trí thời gian hợp lí để tránh chồng chéo các nhiệm vụ trong quá trình thực hiện Xuất phát từ thực tiễn đó, tôi lên kế hoạch kể chuyện Bác Hồ vào tuần đầu tiên của mỗi tháng Chủ đề của mỗi tháng bám sát với tình hình thực tiễn về vấn đề đạo đức của học sinh trường THPT Mường Lát, gắn liền với một câu chuyện cụ thể
Tháng 9: Bác Hồ với tinh thần nói đi đôi với làm Định hướng bằng câu chuyện:
“Bác Hồ bỏ thuốc lá”
Tháng 10: Bác Hồ với bài học về sự đoàn kết Định hướng bằng câu chuyện:
“Câu chuyện cái đồng hồ”
Tháng 11 Bác Hồ với tinh thần tự học Định hướng câu chuyện Bác Hồ học ngoại ngữ
Tháng 12: Bác Hồ với lối sống giản dị và tiết kiệm Định hướng câu chuyện
“Đôi dép Bác Hồ”
Tháng 1: Bác Hồ với phong cách sống gọn gàng, ngăn nắp.(phụ lục 5)
Tháng 2: Bác Hồ với tấm lòng quan tâm đến những người xung quanh Định hướng câu chuyện “Những đêm giao thừa Bác đến thăm người nghèo”
Tháng 3 : Bác Hồ với lời dạy thanh niên Định hướng bằng câu chuyện về bài thơ của Bác với thanh niên
Tháng 4: Bác Hồ với cách ứng xử trong cuộc sống Định hướng bằng câu chuyện “Nước nóng, nước nguội”
Tháng 5: Bác Hồ với tác phong cẩn thận, ứng biến, chủ động trong cuộc sống Định hướng câu chuyện “Bài học của thầy Mo”
Với việc làm này giáo viên chủ nhiệm sẽ lập ra được kế hoạch chủ nhiệm tổng quát Mỗi tháng sẽ là một chủ đề cụ thể làm căn cứ để giao nhiệm vụ, định hướng cho học sinh chuẩn bị Đồng thời, từ đó giáo viên có thể vận dụng linh hoạt phát động phong trào thi đua giữa các tổ trong lớp theo từng tháng theo chủ
đề đã nêu ra Như bên cạnh câu chuyện đã định hướng các em có thể tìm hiểu thêm các câu chuyện khác về Bác liên quan đến nội dung đó, nêu gương những nhân vật trong cuộc sống hàng ngày, hay thi đua thực hành về bài học đó…
2.3.2 Giao nhiệm vụ cho học sinh về nhà tìm hiểu, chuẩn bị các mẫu chuyện đã định hướng, tranh ảnh có liên quan.
Trang 7Giao nhiệm vụ cho học sinh là việc làm hết sức quan trọng trong khi triển khai đề tài này Bởi chỉ khi giao nhiệm vụ cho các em về nhà tìm hiểu, chuẩn bị nội dung học tập thì mới phát huy được tinh thần tự học, tự nghiên cứu của mình Đồng thời gắn trách nhiệm công việc đến từng học sinh để mỗi em phải tự giác, tự thực hiện nhiệm vụ của mình Trên cơ sở tự nghiên cứu, tìm hiểu các em
sẽ biết được nhiều sâu sắc về tấm gương đạo đức của Bác
Giao nhiệm vụ còn là yếu tố giúp cho tiết học thành công, sôi nổi Các em
có thời gian chuẩn bị sẽ chủ động trong việc tiếp nhận kiến thức bài giảng Thức hiện lấy người học làm trung tâm Tiết học sẽ sinh động với tranh ảnh minh họa hoặc là các đoạn phim tư liệu hoặc các bài hát có liên quan, thậm chí các em có thể đóng kịch về mẫu chuyện đó để tiết học trở nên hấp dẫn, lôi cuốn
Giao nhiệm vụ chuẩn bị bài trước cũng là góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục “lấy người học làm trung tâm”
2.3.3 Tiến trình lên lớp
Tiến trình lên lớp là quá trình thể hiện được những hoạt động của thầy và trò trong tiết học Cụ thể giáo viên dẫn dắt như thế nào? Học sinh thực hiện nhiệm vụ ra sao? Gợi ý của giáo viên? Kết quả đạt được?
Trên cơ sở sự chuẩn bị bài của học sinh thì trong tiến trình lên lớp thông qua các hoạt động giáo viên sẽ phát hiện được năng khiếu của các em như kể chuyện, thuyết trình, hùng biện, đóng kịch…
2.3.4 Rút ra bài học, liên hệ, vận dụng thực tế qua từng câu chuyện
Mục đích cuối cùng khi thực hiện đề tài chính là sau mỗi tiết học học sinh
sẽ rút ra được bài học gì? Vận dụng, liên hệ thực tế ra sao?
Thông qua các câu chuyện với những tình tiết đặc biệt được giáo viên gợi ý, nhận mạnh học sinh rút ra bài học đạo đức Qua đó, các em sẽ học được tình yêu quê hương, yêu tổ quốc, yêu đồng bào… và sẽ thấy xúc động hơn, ý nghĩa hơn khi các em thấy được hình ảnh một vị lãnh tụ vô cùng giản dị với đôi dép cao su, hay trong đêm giao thừa lạnh buốt Bác đến thăm gia đình chị gánh nước thuê rất nghèo ở Hà Nội, với hình ảnh người thanh niên miệt mài học ngoại ngữ… Tất cả hình ảnh ấy là bài học quý báu mang ý nghĩa giáo dục và tính nhân văn sâu săc để các em tự hoàn thiện mình Từ bài học, giáo viên định hướng các em tự liên hệ, so sánh với chính mình và cuộc sống xung quanh để các em thấy mình đã làm được những điều gì? Thực hiện được bao nhiêu? Cần phải như thế nào? Bản thân có trách nhiệm ra sao? Khi trả lời được những câu hỏi đó là các em đã định hướng cho mình ý thức đạo đức, lối sống đúng đắn Cụ thể:
* Câu chuyện Bác Hồ bỏ thuốc lá
- Bài học: chuyện Bác Hồ bỏ thuốc lá là một minh chứng cho đạo đức “nói đi đôi với làm” của Bác và cũng cho ta thấy được ý chí kiên cường, luôn luôn vượt qua gian khổ để rèn luyện bản thân của vị lãnh tụ kính yêu Trong lớp trẻ ngày hôm nay nhiều nam thanh niên đôi khi muốn chứng tỏ mình bằng những thói quen xấu mà không ý thức được mặt tiêu cực của nó đặc biệt là hút thuốc Vì thế
Trang 8câu chuyện của Bác là bài học quý cho lớp trẻ noi theo Một việc nhỏ, bình dị, trong đời thường, nhưng đã nhắn gửi với đời một thông điệp mang ý nghĩa nhân sinh lớn lao: Hãy tự chiến thắng mình từ những việc cụ thể, thiết thực trong cuộc sống hằng ngày
- Vận dụng và liên hệ thực tế: Hút thuốc lá có hại cho sức khỏe là điều ai cũng biết nhưng chăc ai cũng có thể từ bỏ thói quen này Thói quen ban đầu chỉ là những hành động lặp đi lặp lại liên tục theo thời gian nó trở thành một phần trong con người cho nên để từ bỏ một thói quen xấu đã ăn sâu vào chúng ta là một việc không phải dễ, nếu thiếu ý chí và phương pháp sẽ thất bại từ câu chuyện với quá trình bỏ thuốc của Bác là học sinh chúng ta cần học tập và noi theo:
+ Khi mình cần làm một việc gì đấy cần lên kế hoạch cụ thể, có quyết tâm và biện pháp phù hợp Việc hôm nay chớ để ngày mai
+ Lắng nghe sự góp ý của người khác
+ Không hút thuốc lá vì nó không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của mình mà còn ảnh hưởng đến những người xung quanh
+ Kêu gọi mọi người tìm hiểu về tác hại của thuốc lá, vận động những bạn hút thuốc bỏ thuốc
* Câu chuyện cái đồng hồ
- Bài học: từ một chiếc đồng hồ Bác đã gợi lên trong mỗi người nhận thức một bài học quý giá về sự đoàn kết Đoàn kết để ổn định, đoàn kết để đổi mới và sang tạo, để làm tất cả, bởi lẽ: “Đoàn kết đoàn kết đại đoàn kết, thành công thành công đại thành công”
- Liên hệ thực tế: Từ câu chuyện ta có thể xem mỗi nhà trường, mỗi tập thể lớp cũng giống như một chiếc đồng hồ và mỗi học sinh là một bộ phận không thể thiếu của chiếc đồng hồ ấy Tất cả đều có một vai trò dù lớn dù nhỏ đều là bộ phận không thể thiếu của tập thể lớp Để tạo nên một tập thể lớp vững mạnh mỗi
cá nhân phải cố gắng phát huy hết khả năng của mình, đoàn kết, hỗ trợ lẫn nhau
để hoàn thành nhiệm vụ Cần phải biết tôn trọng, lắng nghe ý kiến của nhau, đồng thời không nên suy bì, tính toán thiệt hơn về quyền lợi, trách nhiệm, trốn tránh công việc.Ví dụ như với trò chơi kéo co, mỗi thành viên của đội phải cố gắng hết sức, tuân thủ theo chỉ đạo của người đứng đầu thì mới đem lại kết quả cao Vì vậy trong cùng một lớp các em cần tôn trọng nhau, chia sẻ công việc, không nói xấu, công kích lẫn nhau gây mất đoàn kết
* Bác Hồ học ngoại ngữ
- Bài học: Từ câu chuyện chúng ta thấy chủ tịch Hồ Chí Minh là tấm gương mẫu mực về tinh thần tự học, lấy tự học làm cốt, làm phương thức chủ yếu để nâng cao trình độ mọi mặt của bản thân Tự học ở Bác đã trở thành một triết lí nhân văn sâu săc với một kế hoạch cụ thể, chặt chẽ, khoa học; với một ý chí và quyết tâm bền bỉ, dẻo dai, tinh thần sang tạo, tranh thủ mọi lúc mọi nơi để học tấm gương sang của Người là nguồn cổ vũ, nguồn cảm hứng vô tận cho mỗi người Việt Nam xây dựng xã hội học tập hiện nay
Trang 9- Vận dụng, liên hệ thực tế: Với cương vị học sinh các em cần phát huy tối đa khả năng tự học của bản thân Xác định việc học là cho mình và của mình để từ
đó có động lực chính đáng Học tập từ các bài giảng của thầy cô, từ bạn bè, những người xung quanh Đặc biệt trong giai đoạn bùng nổ công nghệ thông tin hiện nay, các em sử dụng điện tho.ại di động kết nối mạng internet cũng là một phương tiện phục vụ đắc lực cho quá trình học tập Các em có thể lên mạng tra cứu các thông tin có liên quan đến các môn học khi mình còn chưa rõ, trao đổi thảo luận trên các diễn đàn học tập Để việc tự học có hiệu quả các em cần lên
kế hoạch của bản thân mình như dạng thời gian biểu để phân bố hợp lí thời gian
* Đôi dép Bác Hồ
- Bài học: Nhắc nhở ta phải sống giản dị, chân thật và tiết kiệm, bản thân cần ra sức phấn đấu, tu dưỡng về đạo đức, đấu tranh chống lối sống lãng phí Tiết kiệm
từ cái nhỏ đến cái lớn, không xa xỉ, không hoang phí bừa bãi
- Vận dụng, liên hệ thực tế:
Tiết kiệm tiền bạc bởi đa phần hoàn cảnh gia đình hầu hết các em đang còn rất khó khăn, phải sống xa gia đình Trong quá trình sinh hoạt cần phải biết chi tiêu hợp lí khoản tiền mà bố mẹ cho để đảm bảo đáp ứng đủ cho cuộc sống Mặt khác, các em đi học được sự trợ cấp của Nhà nước mỗi lần nhận tiền trợ cấp cần phải tiết kiệm chi tiêu vào mục đích chính đáng phục vụ việc học, không dùng tiền vào việc tụ tập nhậu nhẹt, mua sắm quần áo, điện thoại đắt tiền, làm đầu làm tóc chạy theo trào lưu…
Trong thực tế học tại trường, sự tiết kiệm còn được thể hiện thông qua những hành động đơn giản như tắt chiếc quạt, bóng điện khi ra khỏi phòng và khi không cần thiết, tắt vòi nước khi không sử dụng
Tiết kiệm thời gian của chính mình Thời gian không chờ đợi ai đặc biệt là với lứa tuổi học sinh Các em cần sử dụng hiệu quả thời gian cho việc học bởi nhiệm
vụ chính của các em khi đang ngồi trên ghế nhà trường là học tập Không để thời gian vào những hoạt động vô bổ
* Tác phong gọn gàng, ngăn nắp của Bác
- Bài học: Tấm gương của Bác để lại với mỗi cá nhân chúng ta đó là sự ngăn nắp, gọn gàng Tất cả mọi vật dụng, đồ dung đều được Bác sắp xếp cẩn thận, khoa học Với sự sắp xếp đó trước tiên tạo ra không gian thoải mái thoáng đãng, hơn nữa nó giúp cho việc sử dụng rất thuận tiện, tránh mất thời gian mà không hiệu quả
- Liên hệ, vận dụng thực tế: Từ câu chuyện của Bác các em tự soi vào lối sống hàng ngày của mình Các em đã gọn gàng, ngăn nắp hay chưa? Giữ vệ sinh chung hay không? Để làm tốt điều đó, các em cần:
Với đồ dung cá nhân phải để riêng, gọn gàng, ngủ dậy phải gấp chăn màn, quần
áo đúng nơi quy định để việc sinh hoạt cá nhân được thuận lợi
Thường xuyên dọn dép phòng, giữ gìn vệ sinh chung Để tránh tình trạng tị nạnh nhau, các em có thể lên lịch, phân công dọn vệ sinh
Trang 10Cũng như đồ dung, việc học của mình các em phải lên thời gian biểu rõ rang, bố trí thời gian hợp lí cho các môn với nhau, chơi ra chơi học ra học
Gọn gàng trong cách ăn mặc của mình khi đến lớp, phù hợp với lứa tuổi học sinh
* Những đêm giao thừa Bác đến thăm người nghèo
- Bài học: Qua câu chuyện nhận thấy một tấm lòng vì nước, vì dân Khi người dân no ấm, hạnh phúc thì Bác vui, khi người dân còn nghèo khổ, cơm chưa đủ
no, áo không đủ ấm thì Bác buồn Câu chuyện khuyên chúng ta hãy mở rộng tấm long nhân ái, chia sẻ, giúp đỡ những người xung quanh, những mảnh đời bất hạnh, nghèo khổ…
- Liên hệ, vận dụng thực tế: Dửng dưng, thờ ơ, vô cảm trước nỗi đau của người khác là biểu hiện thường thấy ở một bộ phận giới trẻ hiện nay Thái độ, hành vi
vô cảm đó xuất phát từ sự nhận thức nông cạn, thiển cận, chỉ lo cho lợi ích cá nhân, không quan tâm đến người khác
Với học sinh trường THPT Mường Lát, sự quan tâm đến những người xung quanh được thể hiện ở:
Chia sẻ, giúp đỡ những bạn có hoàn cảnh khó khăn hơn mình, có thể là sự động viên tinh thần hoặc giúp đỡ rất nhỏ về mặt vật chất Ví dụ bằng việc các em hăng hái tham gia các buổi phát động quyên góp như giúp em Giàng A Phềnh có thêm kinh phí đi mổ tim, ủng hộ đồng bào vùng bão, lũ…
Sự quan tâm còn thể hiện ở việc không thờ ơ trước những vấn đề ở trường Có bạn đánh nhau hay xích mích các em cần vào can ngăn hoặc báo thầy cô giáo chứ không phải đứng ngoài xem, cổ vũ thậm chí quay video
Có thái độ quan tâm, săn sóc với người thân trong gia đình, những người xung quanh, bạn bè…
* Bài thơ dành cho thanh niên của Bác
- Bài học: Câu chuyện hiện lên bằng câu chuyện rất gần gũi giữa bác với đơn vị thanh niên xung phong Qua câu chuyện chúng ta thấy được việc làm san đước, đào hầm hào của các chiến sĩ thanh niên xung phong là vô cùng vất vả Nhưng với ý chí sắt đá của một người con yêu nước, với sức mạnh và trí tuệ của tuổi trẻ, các chiến sĩ cảm nhận đó là những việc mình phải làm và sẽ làm rất tốt đáp ứng yêu cầu của cuộc kháng chiến Và cũng qua câu chuyện cho thấy Bác luôn theo dõi và biết được những vất vả mà các chiến sĩ trải qua,Bác tặng thanh niên bài thơ mà sau này đã trở thành khẩu hiệu của thanh niên “Không có việc gì khó Chỉ sợ lòng không bền Đào núi và lấp biển Quyết chí ắt làm nên”
- Liên hệ, vận dụng thực tế: Với học sinh trường THPT Mường Lát, lời dạy đó của Bác được thể hiện, phát huy ở nhiều khía cạnh:
Tinh thần vượt qua hoàn cảnh khó khăn của gia đình mỗi em để có thể cắp sách đến trường học tập
Tinh thần hăng hái tham gia các hoạt động do Đoàn tổ chức
Phấn đấu không ngừng trong học tập, với những tấm gương sáng về học tập của các thế hệ học sinh của nhà trường cũng như trên mọi miền Tổ quốc