Đặt vấn đề Nenkinhtế tri thức với trìnhđộ khoa học kỳ thuật phát triển mạnh mẽ, khối lượng trithức khoahọc ngày càng lớn đòi hỏi người học phải được trang bị khối lượngkiến thức, kỹ năng
Trang 1II NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG
Tạ Chí Thành *
* Trường Đại học Thủ đò Hà Nội
ABSTRACT
Building a learning environment is a factor that directly affects the effectiveness of the teaching process Building a positive learning environment will stimulate the right learning motivation and promote learners' capacity ’ The topic researches theoretical issues on building a positive learning environment Building a
positive learning environment includes measures such as: Building a classroom space environment, Building
a psychological environment in the classroom; Implement measures to stimulate the value of learning goals
and tasks; Selection and application of methods, means andforms of teaching organization; Select and apply
many forms of assessment of learning outcomes.
Keywords: Learning environment, positive learning environment, classrooms, teaching, students
Received: 5/02/2022; Accepted: 14/02/2022; Published: 27/2/2022
1 Đặt vấn đề
Nenkinhtế tri thức với trìnhđộ khoa học kỳ thuật
phát triển mạnh mẽ, khối lượng trithức khoahọc ngày
càng lớn đòi hỏi người học phải được trang bị khối
lượngkiến thức, kỹ năng ngày càng nhiều thì việc xây
dựng môi trườnghọc tập thân thiện, tích cực làhếtsức
cần thiết tạođiềukiệncho việc đổi mới phương pháp
dạy và học tạo điều kiện cho họcsinh tiếpcận nhiều
hơn với tri thức, khoa học củanhân loại
Môi trường học tập tích cực ở đại học là môi
trường sv học tậptrongđiềukiện đảm bảo an toàn về
cơ sởvậtchất; phong phúvề tài liệu, học liệu; được
thamgia các hoạt động học tậpkíchthích tư duy sáng
tạo, tính chủđộng tìm hiểutri thức, rèn luyệncáckĩ
năng, kĩ xảo, từ đó hình thành nhữngphẩm chất của
những công dân năng động, đáp ứng yêucầu của xã
hội họchọc tậpvà nền kinhtếtrithức
Nhiềunăm gần đây, cácnhà trường phổthông và
các cơsở đào tạođại họcPhát động phongtrào “Xây
dựng môi trường học thân thiện, học sinh tích cực”
Điều này phản ảnh sự chuyên mình của nền giáo dục
nướcta Tuy nhiên, thực tế, vẫncòn không ít những
phongtràomangtínhhình thức chưatạo ra đượcmôi
trường họctập tích cực thực sư
Thực trạng hên đòi hỏi những nghiên cứu lý luận
về bản chất vàcácbiện pháp xây dựng môi trường học
tậptích cực, làm nền tảng lý thuyết và thực hiện Xuất
pháttừ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài
“Biện pháp xây dựngmôitrường học tậptích cực cho
sinhviênđại học tronggiai đoạn hiện nay”
2 Nội dung nghiên cứu
2.1 Các khái niệm công cụ
* Môi trường học tập
Trongphạm nhà trường, môi trường học tậpđược
các nhànghiên cứuquan tâm xem xét một cáchcụ thể
Trong tài liệu “Curriculum Devilopment a Guide to
Pracetice” do tiếnsĩ NguyễnKim Dung dịchđãquan
niệm môi trường học tập gồm: Môi trường học tập theo truyền thống: Nhà trường là noiđơn độc, tĩnh lặngvà trật tự Bầu không khínày làkết quà của áp lực Theo định nghĩa hẹp của nền giáo dụcchính quy,
cửa vào giới hạn cho một số người và theo phong
cáchgiáohuấn mô phạm (nói, nghe) đối với việc học
tập; Môi trường học tập mới: Nhà trường có cơcấu
tố chức hoàn toàn ứái ngược với phong cách truyền
thống Chúngthường đượcmở rộng hơn, ồn ào hơn
và đôi khi như những trung tâm vớinhững hoạt động
hỗ loạn
Theotácgiả Phạm Hồng Quang: Môitrường học
tập làtậphợpnhững yếu tố không gian,nhân lực, vật lực và tài lực, tạo ra những điều kiều kiện thuận lợi
cho việc học và luyện tậpđạtkết quả tốt [4],
Như vậy môi trường học tập là tập hợp các yếu tố
tự nhiên và xã hội tác động trực tiếp hoặc gián tiếp
đến hoạt động học tập cũa con người Nó được hợp thành từ các nhân tố: Môi trường vật chất, môi trường tám lý; môi trường xã hội Tất cà các nhân tố nàv có môi quan hệ chặt chẽ với nhau giúp cho hoạt động học tập được diên ra một cách thuận lợi và đạt hiệu quả cao nhất.
* Môi trường học tập tích cực
Theo tác giả Thái Duy Tuyên, tính tích cực nhận
Trang 2NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG II
thức biểu hiện sự nỗ lực của chủ thể khi tương tác với
đối tượngtrong quá trinh học tập, nghiêncứu;thểhiện
sự nồ lực của hoạt độngtrítuệ, sự huy động ở mức
độ cao các chứcnăng tâm lý (nhưhứng thú, chú ý, ý
chí ) nhằmđạt đượcmụcđíchđặt ra với mứcđộcao
[5], Theo tácgiả Hà ThếNgữ, tính tíchcực hoạt động
của người học là sự ý thức được nhiệm vụ học tập
từng môn, từng bài nói riêngthông qua việc học tập
hăngsay,nhiệt tình từđó tựmình ra sức hoàn thành
nhiệm vụ học tập, tựmình khắc phụckhó khăn để nắm
vừng tri thức, kĩ năngmớivàtri giác tài liệu một cách
tựgiác Tự nắm kiến thức nghĩalà dướisự hướng dẫn
củagiáo viên, người học tự mình nắm bản chấtcủasự
vậthịêntượngmà tri thứcđó phản ánh,biến kiến thức
thành vốn riêng của mình thành bộ phận,thuộc tính
củanhâncách
Tóm lại, tính tích cực học tập hay tích cực nhận
thức là thái độ cải tạo của chủ thể đối với khách thể
thông qua sự huy độngở mức độ caocácchức năng
tâm lý nhằm giải quyết vấn đề học tập - nhận thức
Người học trong quá trinh tham gia học tập, vừa là
khách the, vừa là đối tượng của hoạtđộngdạy, vừa
là chủ thể chiếm lĩnh trithức,kĩnăng theo mụcđích
nhiệm vụcủa quá trình dạyhọc Hoạt động của người
học được gọi là tích cực khi bản thân người học có
tính lựa chọn đối tượng nhận thức, đề ra cho mình
mụcđích, nhiệm vụcầngiảiquyết saukhi đã lựa chọn
đối tựơng và tiến hành cải tạo đối tượng nhằm giải
quyết vấn đề
2.2 Thực trạng môi trường học tập của sinh viên
hiện nay
Đánhgiávề thực trạng môi trường học tậpcủa sv
hiện nay, chúng tôi dựavào quan sát các yếu tố môi
trường vật lý (không gian, trang thiếtbị dạy học ) và
môi trườngtâm lý (mốiquan hệ giữa sv với sv,giữa
GVvặSV)
về môi trường vậtlý, không gian lớp học tại các
giảng đường hiện nay đã rộng, thôngthoángvànhiều
ánh sáng hơn trước Đaphần bàn ghế đượcxếp theo
hàng lốingayngắn Xung quanhphòng học là cửa sổ,
cửa ravà những mảng tường với nhữngmàusắc đơn
giản cóphần cũ kĩ, đơn điệu Thậm chí đôi chỗ,trên
tường và bàn học cónhiềuhình vẽ phản cảm Trang
thiết bị dạy học bao gồm: bảng,phần, loa, máychiếu,
màn chiếu hoặc tivi Xung quanh lớp học không có,
hoặc có rất ít không gian xanh, không có các danh
ngôn tạo cảm hứng Ý thức giữ gìn vệ sinh của sv
còn kém,sau mỗi giờ học ưong ngăn bàn, gầm bàn,
sànnhàcòn nhiềurác.Nóichung về yếu tố không gian
học tập khá cứngnhắc,khótạocảmhứng
về môi trường tâm lý, Mốiquanhệ giữa svhọc
lớp tínchỉ khá xa cách, mangtính cá nhân cao Mối quan hệ giữa GV và sv thường 1 chiều GV nhận được sựtôntrọng của svnhung khá xa vời với sv
Trong quá trình dạy học, GV đặt câu hỏi, dùkhông
khó, trong tầm hiểu biết của sv, nhưng sv thường
chọn biện pháp “yên lặng”, đến khi GV gọi mới trả lời.sv ít phátbiểu, “ngại” nêu ýkiến.Điều này khiến
sv bị áp lực, cònGV cảm thấychánnản vì làm việc
mộtchiều Thói quen đọc - chép vẫn còn tồn tại.Nếu
GV không đọc thì sv không ghi , chỉ ngồi nghe và thưctế làkiếnthức đọng lạitrong đầu khi đó sẽ rất ít, thậm chí làkhôngcógì
2.3 Biện pháp xây dựng môi trường học tập tích
cực
2.3.1 Xây dựng môi trường không gian lớp học
Xây dựng môi trường không gian lớphọc có thể
được thực hiện nhiều biện pháp Điều khiến, điều chỉnh các yếutố sinh học,vậtlý (ví dụ nhiệtđộ, ánh sáng, âm thanh, sắp xếp hoặc ổnđịnh vị trí ngồi học cho cá nhân, nhóm sinhviên) cho phù họp là công việc đầutiênkhi bước vào lớp Tuân thủ những điều quyđịnhvề việc sử dụng phòng học, bao gồmnhững quy định về vệ sinh, sử dụngbàn ghế trang thiết bị
trước, trong và saugiờ học là biện pháp để cókhông
gian học tập tích cực Một khônggian học tậptràn đầy áng sáng thoáng mát, lớp học được vệ sinh sạchsẽ, bàn ghế và các trang thiết bị học tậpđược sắp đặt một cáchkhoa học, thuận tiện cho giảngdạy và học tập
sẽ tạo cho người học cảm giác thoảimái và sẵn sàng tham giavà hợp tác cùng nhau trong học tập
2.3.2 Xây dựng môi trường tâm lý sư phạm
Xây dựng môi trường tâm lý sư phạmcótàm quan
trọngđặc biệt trong xây dựngmôitrường học tập tích
cực Dù thiết bịhọc tập có hiện đại đếnđâu thì yếu
tố con người vẫn đóngvaitrò quyếtđịnh Để tạo nên
môi trường tâm lý sư phạm, GV và sv cầnthực hiện
các biện phápnhư:Giữ gìn sự mẫu mựcvề nhân cách nhà giáo Điều này tạo nên sự thuhút rất lớnđốivới
sv Trong lớp học, GV tậntâm với nghềnghiệp, biết
cáchănmặc, cư xử mẫu mực, phù hợp với nghềgiáo, giỏi chuyênmôn sẽtạo nênsự kính trọng,yêu mến
và tin tưởng nơi người học.Nhân cáchđó không chỉ
là yếu tổ kích thích thái độ học tập tíchcực của sv
mà còn khiến sv ý thức được vai trò của môn học, ý thức được trách nhiệm của bản thân đối với kết quả học tập, bồidưỡng khả năng tự học,tựkíchthíchthái
độ học tập tíchcực, quyếtđịnhtrực tiếp chosự thành
công trong họctập, bồi dưỡng phẩm chất nhân cách cầnthiết Phát huy nội quy học tậpvà đội ngũtự quản
Trang 3r || NGHIÊN cứu ỨNG DỤNG
lớphọc Những quy tắc, nội quy và thủ tục đảmbảo
mộtbầu không khítích cực tronglớp học, đồng thời
tạo điều kiện thuận lợi cho việckiêm soátsv trong
lớp,nhằm giúp công việcquản lý lớp của GV cóhiệu
quả.Nộiquy học tập cầnphải đongiản, dễ làm theo và
được công khai cho tất cả họcsinh tronglớp đều biết
Trong lớp học tín chỉ, bạn tựquản là ngườiđạidiện,
cầu nối giữa GVvà tậpthể sv, thông nhất vàlàm mẫu
các nộiquy học tập
2.3.3 Thực hiện các biện pháp kích thích giá trị
cùa mục tiêu và nhiệm vụ học tập
Công việc đầu tiêncó tính định hướng quá trình
dạy học là xác địnhmục tiêu môn học và cụ thê hóa
trong mục tiêu từng phần, từng chương, bài, tiết lên
lớp Khới đầu và xuyên suốt quá trình dạy học có thể
sự dụng vàcụthế hóacácbiện pháp nhưxác định và
làmcho sv ý thứcrõrangcác mục tiêu/ yêu cầu cần
đạt được, các nhiệmvụ học tậpcần thực hiện; làm cho
sv ý thức được giá trị của việc thựchiện các nhiệm
vụhọc tập;cung cấp các điều kiện thực hiệnmục tiêu/
yêu cầu và nhiệm vụ học tập; làm chosv tin tưởng
vào khả năng thực hiện mục tiêu/yêu cầu, nhiệm vụ
của bàn thanvàcónhữngbiệnphápkhuyếnkhíchkịp
thời sự cố gắng (dù nhỏ)của họ
2.3.4 Lựa chọn, vận dụng các phương pháp,
phương tiện, hình thức tô chức dạy học
Khiđãxác định rõ ràng mục tiêu và xây dựng nội
dung dạy học hợp lý thìthành công củatiếtlênlớp lại
tùy thuộc vào sự lựa chọn, vận dụng phương pháp,
phương tiện và hình thức tô chức dạy học.Cho nênđế
khai thác giátrịcủa việc dungphương pháp,phương
tiện, hình thức tố chức dạyhọctrongxây dựng môi
trường học tập tích cực cần tìm hiếuvà xácđịnh các
căn cứđê lựa chọn, vận dụng hợp lý các phương pháp,
phương tiệnvà hình thức tổ chức dạyhọc cần dựa vào
các căn cứ như ưu - nhược diêm của phương pháp,
phương tiện và hìnhthức tổ chức dạy học, muc tiêu
cần đạt,nội dung học vấn người học phảihình thành,
đặc diêm của người học (trình độ học tập, phong cách
học tập ), điều kiện cơ sở vật chất, trình độ cũa
người dạy.Bên cạnhđó, GVluôn cải tiến,đôimớicác
phương pháp, phương tiện và hình thức tôchức dạy
học theo hướng tích cực hóa hoạt độnghọc tập Việc
đổimới phương pháp dạy học chínhlàtận dụng mặt
tích cực của mồiphương pháp nhằm tôi ưuhóa quá
trình dạy học
2.3.3 Lựa chọn, vận dụng nhiều hình thức đánh
giá kết quả học tập
Cónhững biệnphápkiềmtra,đánhgiákết quả học
tập khách quan, công bằng toàn diện, thường xuyên
liên tục và bằng nhiều hình thức cũng là biệnpháp
kích thích tính tích cực học tậpcủa ngườihọc GV xác địnhcác yêu cầutrongmục tiêu đánhgiákết quả học tập học phần một cách rõ ràng làm căn cứ chođánh giá, yêu cầu nắmvững kiến thức,yêu cầu luyệntập, rènluyện kĩnăng và yêu cầu về thái độ đối với nội quy
học tập Bêncạnh đó, sử dụng nhiều hình thứcvà kênh khác nhau frong đánh giá kết quả học tập Kiêm tra đánhgiáthường xuyên, ngoài kiểm ưa miệngđầu giờ,
GV có thể cho sv thựchiện các bài tập nhỏ (frả lời câuhỏi, ghi ý kiến thảo luận một vấn đề ) trên giấy (có ghi tên) ưong khoảng vài phút trên lóp Điều này giúp GV thu được thu được thông tin phản hồi từ phía
sv, vừa đánh giáđược mức độ tập trung của sv Kết
quả học tập cùa svcòn thể hiện trên các sản phẩm Thayvì các bàikiểm tra bằng các bàitựluậnhoặcưắc
nghiệm, GV có thể đánh giá dựa ưên các sản phẩm khác của sv nhưbàithuyết trinh, mô hình,xử lý tinh huống GV phối họp đánhgiá cá nhânvớiđánhgiá
thông qua hoạt động nhóm GV pháthuy tinh thần sv
đánh giálẫnnhau và tự đánh giá Ngoài ra, GVsáng
tạo nhiều cáchthức khen thưởng,động viên, khích lệ một cách kịp thời, ưân ưọng từng sự tiến bộ của sv dù ràng sự tiến bộ rất nhỏ Phát huy nhữngưu điểm của
sv sê cótác dụng đây lùi những nhược điềm
3 Kết luận
Từvịtrílà yếu tố phụ tham gia vàoquá ưình dạy
học,môitrường học tập đã vàđang trở thành yếutố tác
động trực tiếp tớihiệu quả hoạt động dạy vàhoạt động học Để pháttriển nền giáo dục đại học khai phóng, sự
tích cực học tậpcần diễn ra một cách thườngxuyên,
thực chất trong mồingày đi học của sv Tuy nhiên,
xây dựng môi trường học tập tích cực không đơn thuầndựaưên sự nồ lực cùa GV và sv Điều này cần
sự hồượ từ các cơ quan quản lý giáo dục và ban giám hiệu nhàtrường ưong trang bị phươngtiệndạy học, chính sách khích lệ sự sáng tạo của GV
Tài liệu tham khảo
1 Bùi Hiền và cáccộngsự (2001), Từđiên Giáo
dục học, NXBTừ điển Bách Khoa
2 Trần Thị Tuyết Oanh (2005), Giáo trình Giáo
dục học,NXBĐại học Sư phạm Hà Nội
3 Hoàng Phê và các cộng sự (1994),Từ điển Tiếng
Việt,NXB Giáo dục Hà Nội
4 Vũ Vãn Phúc (2020), Cách mạng khoa học -công nghệ hiện đại và nền kinh tế tri thức, Tạp chí Cộng săn
5 TháiDuy Tuyên (2008), Phương pháp dạy học
truyền thông và đôi mới, NXBGiáo dục Hà Nội