Định hướng nghề nghiệp cho sinh viên trong bối cảnh hiện nay

vấn đề định hướng nghềnghiệp chosinh viênnhằm giúp sinh viên có nhận thứcđúngđắn, thái độ tích cực vàhànhđộng phù hợp về nghề nghiệp của mình trong việc lựa chọnvề các khía cạnh địnhhướn

NATIONAL ACADEMY OF EDUCATION MANAGEMENT

Journal of Education Management, 2022, Vol 14, No 2, pp 38-z-5

This paper is available online at http://jem.naem.edu.vn

DOI: 10.53750/jem22.vl4.n2.38

ĐỊNH HƯỚNG NGHE nghiệp cho sinh viên trong Bối cảnh hiện nay

Đặng Thu Thủy*

Ngày nhận bài: 10/01/2022 Ngày nhận đăng: 18/02/2022.

1 Học viện quản lý giáo dục

e-mail: thuthuynaem@gmail.com

Tóm tắt Đặc trưng trong hoạt động của sinh viên là sự năng dộng, sáng tạo, tìm tòi khám phá và đặc biệt

nhạy cảm vói những yếu tố mới nảy sinh trong xã hội Những yếu tố mới nảy sinh trong xã hội kể cả tích cực

và tiêu cựu đều có tác động ảnh hưởng mạnh mẽ đến định hưổng nghề nghiệp cho sinh viên Bài viết này đề

xuất một số biện pháp nhằm định hướng nghề nghiệp cho sinh viên trong bối cảnh hiện nay

Tù khóa: Định hướng nghề nghiệp, sinh viên, hiện nay.

1 Đặt vấn đề

Trong môi trường thông tin đa chiều và xu thế hội nhập quốc tế, sinh viên ViệtNam hiệnnay là lớp ngườichịunhiều ảnh hưởng tích cực cũng như tiêu cực từ những biến đổi của đất nước vàthếgiới.Tuổi trẻ, thanh niên chính làtương lai của đất nước Thanhniên nói chungvà sinh viên nói riêng đang ở độ tuổi phát triển và hoàn thiệnmạnh mẽ về nhân cáchvà lối sống và định hương nghề nghiệp Nét nổi bật trong đời sống tâm lý của thanh niên sinh viên là những ước mơ, hoài bãovà nhữngdự định trongtương lai về công việc vànhững thành công trong cuộcsống

Học tập và tu dưỡngđạo đức chính là nhiệm vụ hàng dầuđòi hỏi mỗi sinh viênphảicó ý thức, trách nhiệmcao Nhưngcó kiến thức tốtthôi thìchưa đủ, sinh viên còn cầncókỹ năng thực hành, biết ápdụng tri thứcvào thực tếmộtcách hiệu quả.Hầu hết sinh viên các trường đại học đềuđáp ứng tốt và có kết quả học tập đạt yêu cầu và chuẩn kiến thức, kỹ năng vàthái độ của một cử nhân Tuynhiên giáo dục đạihọc ViệtNam vẫn mang nặng tính hàn lâm, những sinhviên được đào tạo khá, giởihoặc xuất sắcvề kiếnthức nhưngvẫn thiếu vắng những kỹ năng,kiếnthức thực tếvàmông lung khi ra trường và tiếp nhậnviệc làm

Đó là do sinh viênchưađược trang bịvàđịnh hướngnghề nghiệp,nhiều sinh viên rấthoang manglo lắng khi nghĩvềdự định nghề nghiệptrongtươnglai Thậm chímột sốsinh viênhọctheophong trào, theo định hướng của người lớn Mong muốn của phần lớn sinh viênlàvừa tốt nghiệp xongsẽxin được việc làmngay phù hợp với nguyênvọng,sở thích hoặc chuyênngành được đào tạo, có mức lươnghấp dẫn Mộtsố ít sinh viên với điềukiệnkinhtếgiađình ổn định thìmong muốn tiếptụchọclên Chính vìvậy, việc xác định cho sinh viêncon đường điđúng, lâu dài là một thách thức cho các cơ sở giáo dục, các thày cô giáotrực tiếp đứng lớp và các cố vấnhọctập cũng như cácthày cô thuộc các bộ phận hỗ trợ kháctrong nhà trường Định hướng nghề nghiệp, việc làm cho sinhviênlàmộtviệc làm rấtquantrọng vìnó quyếtđịnh đến cả một đội ngũ laođộngtươnglaiphụcvụđấtnước sau này, có tác dụng vôcùng to lớn trong việc phát triểnvà sử dụng nguồn nhân lực quý giá này vấn đề định hướng nghềnghiệp chosinh viênnhằm giúp sinh viên có nhận thứcđúngđắn, thái độ tích cực vàhànhđộng phù hợp về nghề nghiệp của mình trong việc lựa chọnvề các khía cạnh địnhhướngnghềnghiệpcơ bản nhưlàđịnh hướng về mặtđạođức,kinhtế và thăng tiến của nghề nghiệp tương lai của sinh viên

2 Nội dung nghiên cứu

Mục tiêu của bài viết nhằm nghiêncứu cơ sở lý thuyết vềnghề nghiệp, định hưóngnghề nghiệpcho sinh viên, lý thuyết áp dụng, lý thuyết hành động xã hộicủa sinhviên và thực tiễnđịnh hưóng nghề nghiệp, lựa chọn nghềnghiệpcủa sinh viên từ đó xácđịnh cácyếu tố tác động đến định hướngnghềnghiệp cho sinh viênnhằm xác định các phương hướng điều chỉnh và định hướng nghề nghiệp chosinhviên nhằmnâng cao chấtlượng các hoạt động của sinh viên ngành Quản lýgiáodục,Học viện Quảnlý giáodục

2.1 Một số khái niệm cơ bản

2.1.1 Định hưống

Tác giả Thái DuyTiênchorằngđịnh hướng là thái độ,là sự lựa chọn các giátrịvật chất và tinhthần, là mộthệ thống tâm thế, niềm tin, sở thích của conngười đối với mộtgiátrị nào đó

Địnhhưởng (theo cáchhiểuthông thường) nghĩa là sự lựachọn, là xác định cho mình một hưốngđi, mộtcách làm hay rộng hơn là hành động, lối cư xửsaocho phù hợp vối bản thân và với tồn tạixungquanh Theo từ điển Tâm lý học củaGS Vũ Dũng (Viện khoa học xã hội Việt Nam 2008), định hướng là khuynh hướng của một hoạt động cụ thể, nó thểhiện sự amhiểu, thông thạo vấn đềvà gắn liền với những

kỹ năng nắm bắt, làm chủ trong một hoàn cảnh hay bối cảnh nào đó [ 10]

Định hướng cũng là mộtkhái niệm trong giáodục,liênquan trựctiếp với mỗi chúng ta, nó được thiết

kế cho tậpthể cánhânỏ các cấp bậc học,để có thể chuẩn bị hành trang khi bước vàođời

Định hướng ữong đềtài này được hiểu là hành độngđể xác định, đưa ra một hướng đicụ thểcho hoạt động nào đó trêncơ sỏ cân nhắc kỹ đặc điểm của từng đốitượng Mục đích cuối cùng của địnhhướnglàcó được một hướng đi phù hợp vớimọiđiều kiện,hoàn cảnh khách quan và chủ quan của chủ thể [4]

2.1.2 Nghề nghiệp

Thuật ngữ“Nghềnghiệp” được sử dụng phổ biến và định nghĩa dưói nhiều gócđộkhác nhau ttong

ị nhiều lĩnh vực khoahọc: Triết học, Kinh tếhọc, Giáo dục học, Xã hội học,Tâmlý học, Nhìn chung, có những quan niệm cơbản sau về nghề nghiệp:

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác, “nghề nghiệp” là một hiệntượng xã hội có tính lịch sử Nghề nghiệp cóquátrình ra đời, phát triển và suy vong theotiến trìnhlịch sử Điểm xuấtphátvà cơ sở để xuất hiện nghềnghiệplàlao động Lao động là loại hoạt độngsángtạo ra conngườivà là cơ sỏcho sự phát triển

xã hội loài người Laođộng chính là tiền đềcơbảnlàmxuất hiện nghề nghiệp [23]

Theo quan điểm của Kinh tếhọc, “nghề nghiệp” là tri thức và kỹnăng lao động mà người lao độngcó được trong quátrình huấnluyệnchuyênmôn hoặc qua thực tiễn, cho phép người đócó thể thực hiện được mộtloạihoạt động nhấtđịnh trong hệ thống phân công laođộng xã hội [23]

Theo quan điểm Giáo dục học, “nghề nghiệp”là công việc chuyên môn được địnhhìnhmộtcáchhệ thống, là dạng đòi hỏi một trình độ học vấn nào đó đểthực hiện hoạt động cơbản,giúpconngườitồn tại và phát triển TừđiểnLarousse của Pháp địnhnghĩa: “Nghề là hoạt động thường ngày được thựchiện bởicon 'i người nhằm tự tạo nguồn thu nhập cần thiết để tồntại” [8]

Theoquan điểm Xã hội học,nhàxã hội học Đức Max Weber từng đề cập hoạt động nghề nghiệp trong

Ị quyển sách “Nền đạo đức Tin lành vàtinhthần của chủ nghĩa Tư bản” (1920).Ong xemxét “nghênghiệp”

I khôngchỉ có nghĩa là nghề nghiệp màcòn mang ý nghĩathiên chứccủa con người Vì thế khái niệm nghề nghiệpluôn đi đôi với khái niệm thiên chức, bổn phận của mỗingười trong cuộc sống [24],

Theo quan điểm Tâm lý học, “nghề nghiệp” được nhìn nhận theo nhiều quanđiểm củarất nhiều nhà Tâmlý học Trong đó, quan niệm được đồng tình nhiềunhất làđịnh nghĩa của tác giả E.A.Klimov:“Nghề

làmột lĩnh vực sử dụng sức laođộngvật chất và tinh thần của conngười mộtcách có giới hạn, cần thiếtcho

xã hội (do sự phân cônglaođộngmà có), nó tạo khả năngchocon ngườisử dụnglaođộng của mình đểthu lấy những phương tiện cần thiết cho việctồn tại và phát triển” [22],

Đặng Thu Thủy JEM., Vol 14 (2022), No 2.

Các tàiliệu nghiên cứu cho thấy, dường như không có sựphân biệt rạchròi giữa khái niệm “nghề” và

“nghề nghiệp” Vì vậy, nhiều tác giảcho rằng,khái niệm“nghề”và “nghề nghiệp” tuy có những khía cạnh khác nhau, songcũng không nên tách bạchnội hàm haikhái niệmđó, bởi trongchúng có sự“chứa đựng” lẫn nhau,trong “nghề” có ẩnchứa“nghiệp”, vàđã có “nghiệp” nhất địnhphải có “nghề”, cho nên người

tathường dùngthuật ngữ“nghềnghiệp”,bởi sự song hành giữa chúng.Ngoài nhữngquan điểm trên,còn

có quanniệm đồng hoá giữa “nghề” và “chuyên môn” theo các tác giả Minh Tân, Thanh Nghi, Xuân Lãm thì “Nghề là công việcmộtngười thường xuyên làm để sinh nhai”.Theo đó,chuyên môncó nghĩalà “Một lĩnh vựclaođộng sản xuất hẹp, trong đó conngười bằng sứcmạnh thể chất và sức mạnh tinh thần của mình làm ra những giátrịvậtchất hoặc giátrị tinh thần như là phương tiện cần cho sự tồn tạivà phát triển của xã hội” [20]

GS Phạm Tất Dong cũng đưa ra địnhnghĩa: “Nghề lànhóm những chuyên môn gầnnhau Một nghề bao gồm nhiều chuyên môn” Tác giả cũng cho rằng sự gắn bó lâu dài với công việcchuyên môn, trình độ,

kỹ năng, kỹxảo đối vởi việc làm nhờ quátrình đào tạodài hạn hoặc ngắn hạnlà những dấuhiệuquan trọng nhất khi đề cập đến nghề[8]

Trong quátrìnhphát triển của lịch sử nhânloại, nghề nghiệpcũngphát triển theo Khái niệm “việc làm”

và“nghềnghiệp” đôi khi vẫn chưađược nhìn nhận đúng đắn chúngtacầnphân biệt giữa haikháiniệm này Theo Điều 13, Bộ luật Lao động Việt Nam năm 2012: “Mọi hoạt động tạo ra thu nhập, không bịpháp luật cấm đều được thừanhận làviệc làm”

Trên thựctế việc làmnêu trên được thể hiện dưới3 hình thức:

+ Làm công việc đểnhậntiềnlương,tiền công hoặc hiện vật cho côngviệc đó

+Làmcôngviệcđể thu lợicho bảnthânmàbảnthânlạicó quyền sử dụng hoặc quyền sở hữu (một phần hay toàn bộ) tưliệu sản xuất để tiến hành công việc đó

+Làm cáccông việc chohộgiađình mình nhưng khôngđược trả thù lao dưới hình thức tiềnlương, tiền công chocông việc đó Baogồmsản xuất nôngnghiệp,hoạt động kinhtế phi nông nghiệp do chủ hộhoặc mộtthànhviên kháctrong giađìnhcó quyền sử dụng, sỏ hữu hoặc quảnlý [3]

Theoquan điểm của Mac: “Việclàm làphạmtrù để chỉ trạng thái phù hợp giữa sức lao động và những điều kiện cần thiết (vốn, tư liệu sản xuất,công nghệ, ) đểsử dụng sức lao động đó)” Sức lao động do người laođộng sỏ hữu Những điều kiện cần thiếtnhư vốn, tư liệu sản xuất, công nghệ, có thể do người lao động có quyềnsỏ hữu, sửdụng hay quản lý Theo ôngthì bấtcứtình huống nào xảy ra gây nên trạng thái mất cân bằnggiữasức lao động vàđiềukiệncần thiết để sử dụng sức laođộng đóđều cóthểdẫn tối sự thiếu việc làm hay mất việc làm[14],

Có thểcoi “nghề nghiệp” là“việc làm” nhưng khôngphải việc làm nàocũng là nghề nghiệp Những việc làm nhất thời,không ổn định do con ngườibỏ sức lao động và được trả công thì chưa phải là nghề nghiệp “Nghề nghiệp” và“việc làm” có điểm chung: Conngườiphải bỏ sứclao động để tạo ra sản phẩm,

để tồn tại và phát triển Tuy vậy, chúng khác nhauỏ chỗ: “ aghề nghiệp” là sự gắnbó lâudàivới công việc chuyênmôn, cótrình độ, kỹ năngvà kỹ xảonhờ vào quá trình đào tạo.Còn “việclàm” chỉgắn một phần, một số kỹ nănglao độngnào đó thuộc một hay vài nghề miễn làqua hoạt động cụthể, người lao động có thể hoàn thành nhiệmvụ và kiếm được tiền sinhsống Khái niệm “nghề” khác với khái niệm “việclàm” và

nó chỉ rõsự chuyênnghiệpdùchỉ làtương đốiđòihỏi con người phải đầu tư, gắn bó và rènluyện [11,23], Nhìn chung,nghềnghiệpcó một số nội dungcơbản sau:

Một là,nói tới nghề nghiệp trước hết phảihiểu đó là một nghề trong xã hội,là côngviệc chuyênmôn trong một lĩnh vực hoạt động nhấtđịnh, nóđòi hỏi người làm việc (làmnghề) phảicó kiến thức, kỹ năng,

kỹxảođể lao động có hiệu quả

Hai là, hoạt độngnghề nghiệp cómụcđích rõ ràng, nó không những mang lại lợi íchchoxã hội màcòn giúp conngười thỏa mãn những nhu cầucầnthiếtchoviệc tồn tại vàpháttriển của bản thân Đó cũng chính

làcái “nghiệp”mà mỗingười sẽ luôn gắn bó trong cảcuộc đờihọ Đây cũnglà điều chứng tỏ tầm quan trọng lớn lao của “Nghềnghiệp” đốivối conngười vàcộngđồngxã hội trong mọithòiđại

Ba là, nghề nghiệp là mộtphạmtrù lịch sử, nó ra đời và phát triển gắn liền với sự phát triển của xã hội

vềmọi mặt “Nghề nghiệp” trong xãhội khôngphải là một cái gì ổn định, cứng nhắc Cácnghề trongxã hội luôn ỏ trạngthái biến động do sự phát ưiểncủa khoahọc và công nghệ Xã hội càng pháttriển thì sự phân hoá ngành nghề càng diễn ra mạnh mẽ,đa dạngvàphứctạp [23],

2.1.3 Định hướng nghề nghiệp cho sinh viên

Địnhhướng nghề nghiệp làmột phạmtrùquan trọng được nhiều lĩnh vực,chuyênngànhkhoa học trong

và ngoàinưốcnghiên cứunhưngphải tận đếnnăm 1908 thì kỹ sưmang tên FrankParsons mớiphát minh

rathuật ngữ chính thức “nghềnghiệp” Thuật ngữ này ban đầuchỉ nói đến sự pháttriển kỹ năng, kiến thức của cá nhân Trong mộtcông việc nhất định sau đó được bổsung vàsử dụng hành ngày chođến khi định nghĩa của nó được mở rộng như hiện nay

Khởi nghiệp của cá nhân bắtđầutừ sự định hưóng vàđịnh hướng ban đầu cho nghề nghiệpvà sự nghiệp của mỗi sinh viênthuờnglàđịnh hướng về nghề nghiệp Mỗi ngườiđềucó sự khác biệt về sở thích vànăng lực, vìvậykhám phá và sử dụngđúng những năng lực cá nhân sẽ giúp họ thành công hơn trong cuộcsống Định hướng nghềnghiệp dựa trên đặc điểm cá nhânngay từ bậc họcphổ thông sẽ giúp học sinh lựa chọn được những ngành học ỏbậcĐạihọc màmình yêuthích,phù hợpvớikhả năng bản thânvà điều kiệngia đình Định hưống nghề nghiệp phù hợpcũng là conđường đi tới tương lai tươi sáng, giúp sinh viên hăng say trong họctập và có nhiềucơ hội việc làm hơn sau khi tốt nghiệpđạihọc Bơicómột công việc phù hợp đúng chuyên môn khôngnhững giúp bạn thành công trongnghề nghiệp màcòn đảm bảo được chất lượng cuộc sống bằngđúng nghềnghiệp mà bản thân theođuổi Việc làmkhông chỉ là sự sốngcòn của mỗi cá nhân, mà nó còn thể hiệntầm chiến lược của mỗimột quốc gia, việc làm liên quan đếnkinh tế, chínhtrị,

xã hội, văn hóavà các vấn đề về nghèo đói Trong chiến lược của mỗi quốc gia việc làm làmột trong những yếu tố hàngđầu, trong các hộinghị toàn cầu việc làm cũng gây được sự chúý của các quốc gia Có việc làmkhôngchỉ lànhucầu của conngườimàcòn là nguồngốctạo ra của cải vật chất trongxã hội.Tuy nhiên chấtlượng việclàm cũng là một trong những yếutốliên quan đến địnhhưởng nghề nghiệp ban đầu của mỗi cánhân Trongxu thế toàn cầu hóa vấnđềviệc làm có sự liên quan nhấtđịnhđếnan ninh quốc gia, trật tự xã hội từ đósẽ tạođiều kiện hòa nhập với thế giới dễ dàng hơn, việc làm ảnh hưỏng lớn đến chất lượng cuộc sống của các 8 thành viên trong xã hội, vấn đề việc làm có thể làm tăng hoặc hạn chếcác yếu

tốngoạilaitrong quá trình hội nhập Cũng như vậy, việc làm cho sinh viên khi ra trườngcó tầm ý nghĩa quan trọng đối vóisự phát triển xã hội khicác trithức trẻ có trình độ cao,đầy nhiệt huyết tham gia vào các hoạt động của xã hội, tránh lãng phí trong đào tạo Như vậy, việc làm có ý nghĩa vàvaitrò quantrọng đối vởi sự phồn thịnhcủa mỗiquốc gia Gần đâykhi bàn về vấn đềviệclàmcác nhà quản lýđã nêu ramột số vấnthực tế khác có liênquan đếnngườilaođộng, đólàđịnh hướng nghềnghiệpcũng như tính bềnvững

vàhiệu quả của định hướng nghềnghiệp Vậyđịnhhướng nghề nghiệp liên quan như thếnào đếntínhbền vững, hiệu quả và chất lượng của việc làm, vàđịnh hướng nghề nghiệpsẽ giúp người lao động pháthuy năng lực cánhân vàtiếp cận thịtrường lao động như thế nào? Từ sự quantâm đóchúng tôi tiếp cận tói đối tượng lànhững sinh viên- một lực lượng lao độngtrithức trẻ, với mục đíchtìmhiểu cách thứchọđã định hưởngnghề nghiệpnhưthế nào? Thực tế hàng nămsố lượngsinh viên tốt nghiệp các trườngĐạihọc trong

cảnưóctìmđược việc làm chiếm một tỷ lệ lốn, nhưng tình trạng sinh viên ra trườngkhông làm đúngchuyên môn được đàotạo cũng rất phổbiến Lýdo dẫn đến thực tếtrên xuất pháttừnhiều nguyên nhân khác nhau nhưngmột trong những nguyênnhânmà chúng tôi muốn bànđến đó làđịnhhướng nghề nghiệp của mỗi cá

! nhânchưadựatrênđặcđiểmvềdammê và năng lực

Bàn vềđịnh hưởng nghề nghiệp, có nhiềuquanniệm vàcách diễn đạt khác nhau.Song, tựuchung lại, các ý kiếnđềuthống nhất cáchhiểu vấn đề này với những dấu hiệucơbảnnhư sau: Định hướng nghề nghiệp

là sự phảnánhchủquan có lựa chọn các giátrị nghề nghiệp trongý thức của sinh viên, là quá trìnhxác định các giá trị của nghề nghiệpđối với cá nhân và xã hội Trên cơ sỏ đó hình thànhlối sống,phongcách giao tiếp và hành vicủa họ trong quátrình học tập, rèn luyện để trỏ thành ngườigiáoviên trong tương lai.Thực chất,địnhhươngnghềnghiệp cho sinhviên chínhlà quá trình tác động vào sinhviên đểthay đổi nhậnthức,

Đặng Thu Thủy JEM., Vol 14 (2022), No 2.

đánhgiávề các giátrị của nghề mà mình đang theo đuổi, từnhận thức này họsẽ có thái độ và hành vi tương ứng trong quá trình học tập, rèn luyện nghề nghiệp Địnhhướngnghề nghiệp chosinh viênthể hiện trên 3 mặt cơ bản: Thayđổi nhận thức của sinh viênvề các giátrị nghề nghiệp;thái độ của sinh viên đối với nghề nghiệp xủamình;và hành động họctập, rènluyện để chiếm línhcác giátrị nghềnghiệp Nếusinh viêncó định hưống nghềnghiệp đúng đắn sẽ giúp họ cónhận thức, thái độ đúngđắn; tâm huyết, trách nhiệm vàtích cựctrong học tập, rèn luyệnnghềnghiệp, là động lựcchính nángcaochấtlượngđàotạo nghề nghiệp trong các trường đại họcvàhọc việnhiện nay

ĐHNN làgiáo dục sự lựa chọn nghề mộtcáchcó chủ đích nhằm giúpcho người đượcđịnh hướng hiểu

vềthế giớinghềnghiệpvà chọn được ngànhnghề phù hợp trong tươnglai, tìm được hạnh phúc tronglao độngnghềnghiệp,laođộngđạt hiệu suấtcaovàcống hiến được nhiều nhất cho xã hội

Định hưống nghề nghiệp dùng để chỉ việc cung cấp những kiến thức vàthông tin quan trọng liên quan đếnviệcxácđịnhcông việcphù hợp Việc định hướng này chủ yếudựa vào hiểu biết,kinhnghiệm.Từ đó

tưvấn hay bày tỏ những quan điểm cho sinh viênvề việc lựa chọn nghề nghiệp tuân theo dammê, khả năng của bản thânvà nhu cầu hiện tại của xã hội

Có thểhiểu định hướngnghề nghiệp được hiểu như làquátrình của cánhân,giađình vànhà trường và

xã hội hưống cho sinh viên xác định, lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai mộtcách phù hợp nhất Định hướng nghềnghiệpbịảnhhưởng bởi nhiều yếu tố bên ngoài vàbên trong

Từ các khái niệmtrên có thể định nghĩa kháiniệm: Định hướng nghề nghiệp là định hướngcủa con ngườiđến những giátrị nhất định tronglĩnh vực hoạt động nghềnghiệp củahọ Định hướng nghề nghiệp

đó là sự phản ánh chủ quan có sự lựa chọn các giátrịnghềnghiệp trong ý thứcvà tâm lý của con người, là quá trình xác định các giá trị của cá nhân đối vối nghề Trêncơ sở đó hình thành nhận thức, thái độ, tình cảm nghề nghiệp của mình vànângcao dần tay nghềchophíi hợp với điềukiện làm việc của mình

Địnhhướng nghề nghiệpcho sinhviên làđịnh hướng ch? sinhviên hưởngđến những giátrị nhất định trong lĩnh vựchoạt động nghề nghiệp trong tương lai nghề nghiệp của sinh viên.Định hưởng nghề nghiệp

đó là sự phảnánh kháchquan vàchủquan sự lựa chọn các giátrịnghề nghiệp trong ý thức và tâm lý cho sinh viên, làquá trình xácđịnh các giá trị củasinh viên đối vớinghề Trên cơ sởđó hình thành nhận thức, tháiđộ, tình cảm nghề nghiệp cho sinh viên trong tương lai

ĐHNN không chỉ được thực hiệntrong nhàtrường bởi các thầy, cô giáo mà hướngnghiệp được tiến hànhtại giađìnhvà cộng đồng vớisự tácđộng, hỗ trợ của các cơ quan, đoàn thể, tổ chức xã hội, đặc biệt là bậc phụhuynh [29],

“Hướng nghiệp trong giáo dục làhệ thống các biện pháp tiến hành trongvà ngoài nhà trường đê giúp

HS có kiến thức về nghề nghiệpvà có khả năng lựachọn nghề nghiệp trên cơsở kết hợp nguyện vọng,sở trường của cá nhân với nhu cầu sử dụnglaođộng của xã hội’ (Điều 3- Nghị định 75/2006/NĐ-CP Quy định chi tiết và hướng dẫn thihành mộtsố điềuLuậtGiáo dục)[6]

Định hướngnghề nghiệp chiphối mối quan hệ của sinh viên đóvởihoạt động làmviệc, các cấp quản

lý, vóicác đồngnghiệpvàvới chính bản thânmình trong tươnglai

Từ cơ sỏ trên, đề tài tập trung nghiên cứu định hướng nghề nghiệp ở các nội dung sau: Những định hưởngtạođộngcơthúc đẩy sinhviênhọc tập,tu dưỡngvà kiông ngừng nỗ lực; Thái độ, nhận thức của sinh viên về nghề nghiệp trong tương lai; Địnhhướngnghềnghiệp cho sinh viên trong tươnglai; Hành động của sinh viên để đạttói các định hướng đó

2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp cho sinh viên

Lựa chọn đúng nghề,hiểu và nhận thức đẩy đủvề nghề nghiệp làyếu tố căn bảnđể phát huy năng lực

và sỏ trường trong học tập, laođộng vàcông táccủamỗi người Trong các trườngđại học vàhọcviện, nếu sinh viên hiểuđượcgiátrị nghề nghiệp mộtcách đúngđắn sẽ tác động trực tiếp đến quátrình họctậpcủa sinh viên ngaytừ trên ghế nhà trường nhằmrènluyện vàtu dưỡngtrên hành trình trở thành một công dân thực thụ vàcóíchcho đất nước

- Yeu tố khách quan:

1 Yếu tố giađình,ngườithânvàbạnbè

2 Yếu tố nội dung, chương ưìnhvà phương pháp giảng dạy ở bậcđại học

3 Yếu tố sự phối hợp giữa cáclực lượng sư phạm

4 Yếu tố môi trường vănhóa sư phạmgiáo dục

5 Yếu tố tìnhhìnhkinhtế, chính trịvà xã hội

- Yếu tố chủ quan:

1 Yếu tốvốn tri thức, hiểu biết về nghề nghiệp

2 Yếu tốkhuynh hưống, lý tưởngvà niềm tin nghề nghiệp

3 Yếu tố thái độ yêu nghề và gắn bó vớinghề

4 Yếu tố ý chínghị lực vượtquakhókhăn, thửthách trong học tậpvà rèn luyện

2.3 Xu hướng lựa chọn nghề nghiệp của sinh viên hiện nay

Vấn đề lựa chọn nghề nghiệptrongxãhội nhất là đối vớisinh viên có tác dụng quan trọng đến phát huy nguồn nhân lực conngười có vaitrò quyết định tối sựphát triển kinh tế xãhội.Nhấtlà trong thời kỳ đổimới, chuyển đổi cơchế, sự lựa chọnnghề nghiệp đang trở thành một vấn đề rộng lốn với chiều rộngvà chiều sâuhết sứcphứctạp.Trongbối cảnh này,ngườita cóthểchỉra các xu hướnglựa chọn nghề nghiệp của sinh viên như sau:

Lựa chọn nghề nghiệp do niềm dammêyêuthíchvà do cảm tính Theo niềm yêu thích và tâm huyết đối vối một ngành nghề nào đó.Đốivới những sinh viên đã yêu thích vàtâm huyết vói ngành nghề nào đó mặc

dùhọ còn mơ hồ, hiểu biết phiến diện về ngànhnghề đó,họluônướcmơ điều đóthành hiện thựctừ đó sẽ tiếpthêmchohọlòng say mê,ý chí phấn đấuđể đạtđược Theo cảm tínhkhôngtìmhiểusâuvềngànhnghề lựa chọn Đâycũng là xu hưóngphổ biến hiệnnayvìỏ độ tuổi của các emchưa có đủ tri thức và thực tiễn

để cảm nhậnhết những mongmuốnvànăng lựccủa bảnthân

Lựa chọn nghềnghiệp dưới tác động của giađình,xã hội, các lợi ích kinhtế Dưói định hưởng của gia đình, một người trưỏng thànhtrongđó sinh viêntất nhiên chịu ảnhhưởng củanhiềumôitrường sống: gia đình, nhàtrường,bạn bè, nơi làm việc Từng môi trường có tác độngkhác nhau vào từng “góc”tiếp thu của sinhviên Song,môi trường gia đình giữ vai trò quan trọng bậc nhấttrongviệc hình thành tính cách, nhân cách, lối sống của sinhviên Vì vậy,địnhhướng của gia đình vô cùng quan trọng đối vớisinh viên Dưới tác động của xã hội,đây là sự lựa chọn do những lợi íchkinhtế chạy theo xu thế của thị trường.Chính nhữnglựa chọn này có thểlàm lu mờ đi những mong muốn của bản thân hoặckhông căn cứ trên nănglực của bản thân sinh viênnêncóthể gây ratình trạng học cho bốmẹ, học theo xu thế dễdẫn đến sự chán nản hoặckhông có tinh thần phấnđấu quyết tâmđể đạt cácmục tiêutronghọctập và cuộc sống

3 Kết luận

Tóm lại, định hướng nghề nghiệpvà việc làm cho sinh viên sau khi tốt nghiệp là một vấn đề cần được quan tâm hàng đầu bởivì nó hết sức quan trọng khôngnhững đối vốisinh viên, gia đình, nhàtrườngmà còncó ý nghĩa rất lớnđối với xã hội Tuy nhiên, điềuđó không thể giải quyết trongmột sớm một chiều,

mà đây làvấn đề nan giải đối vớivaitrò của mộtCVHT, cần được sự quan tâm,phối hợptrợ giúp của các Phòng ban như Phòng Đào tạo, Phòng GDCT&CTSV, các Khoa chuyên ngành,Đoànthanh niên Hi vọng việcđịnh hương nghề nghiệp, việc làm sẽ giúp cho sinh viên sau khi tốt nghiệpra trường cóthểtìm kiếm được một việc làm phù hợp và ổn định

Đặng Thu Thủy JEM., Vol 14 (2022), No 2.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Anne Lancry-Hoestlandt (2005) Evolution historyque dmodèle francais de 1’orientationscolaire e’ professionnelle, Quelqurse’le’ments Hội thảo Quốc tế: Đối thoại Pháp - Ávề cácvấn đềvà

[2] Đặng Danh Ánh (2010) Giáo dụchưởngnghiệpỏViệt Nam Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội

[3] Bộ Luậtlao động Việt Nam (2012)

[4] Đỗ Thị Ngọc Chi (2013).Địnhhướng nghề nghiệp của học sinh THPT trên địa bàn Thànhphố Hải Phòng (Nghiên cứutrường hợp tạiTrường THPT MạcĐĩnh Chi, Thành phốHải Phòng), Luậnvăn Thạc sĩ Xãhội học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

[5] Võ Thị Minh Chí (2009) Nhịp độnhậnthức và tự đánhgiá khuynh hướng chọn nghề của học sinh, Mộtcơsỏkhoahọcđể dạy học phân hóa có kết quả Tạp chí Khoa họcgiáodục,số 50 (11)

[6] Nghị định 75/2006/NĐ-CP Quy địnhchi tiết vàhưởngdẫn thi hành một số điều Luật Giáo dục(Điều 3),Hà Nội

[7] David G, Myers (2006) Psychology.WorthPublishers, New York

[8] Phạm Tất Dong(1989).Giúp bạnchọn nghề.Nxb Giáodục, Hà Nội

[9] Nguyễn HữuDũng (2005) Thị trường lao động vàđịnhhướng nghề nghiệp cho thanh niên Nxb Lao động xã hội,Hà Nội

[10] Vũ Dũng (2008) TừđiểnTâmlýhọc Nxb Khoa họcxã hội,Hà Nội

[11] Vũ Dũng (2012) Việc làm, thu nhập của thanh niênhiện nay nhìntừ góc độ Tâm lýhọc.Nxb Từđiển Bách Khoa,Viện Khoahọc xã hộiViệt Nam, Viện Tâm lý học

[12] Phạm ĐìnhDuyên (2012) Hình thành định hướng nghề nghiệp sư phạm cho sinh viên các trường đạihọc - cao đẳng hiện nay.Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Khoahọc Xãhội vàNhân văn, số 28, Tr 217-222

[13] NguyễnTiến Đạt (2007) Kinh nghiệm và thành tựu phát triểngiáo dụcvàđào tạo trên thế giới Tập 1,2 Nxb Giáo dục, Hà Nội

[14] VõTấnĐạt(2016).Định hướngviệclàmcủa sinh viên sau khitốtnghiệp,Khóa luậntốtnghiệp Đại học, Trường Đại học cầnThơ, cầnThơ

[15] Frank Parsons (1909).Choosing a vocation, Gay edition, London

[16] VũYến Hà, Nguyễn Ngọc Diệu Linh (2017) Việc làmcủa sinh viên Xãhội học Trường Đại họcCông Đoàn saukhi tốtnghiệp.Tạpchínghiên cứu Khoa họcCông Đoàn, số 9, Tr 16-21

[17] Huỳnh Xuân Hiếu (2018) Khảo sát định hướng nghề nghiệp của sinh viên khóa 13DDS - Đại học Nguyễn Tất Thành.Khóaluận tốt nghiệp Đạihọc, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành

[18] NguyễnVăn Hộ (1998) Thiếtlập và phát triển hệthốnghưốngnghiệp,Luận án tiến sĩ, Hà Nội [19] Đỗ Thị Hường (2014) Bước đầu tìm hiểu thực trạng vấn đề hưởng nghiệp cho con cáicủa các bậc chamẹ huyện VănGiang- TỉnhHưng Yên, Báocáothựctập Tâm lý học tại chức, Khoa Tâm lý học, Trường Đạihọc Xã hội và Nhân văn- ĐHQG Hà Nội

[20] Nguyễn Sinh Huy, Nguyễn VănLê (2004) Giáo dụchướng nghiệp cho học sinh THPT với việcphát triển nguồn nhân lực TạpchíPháttriển giáo dục, số 13,Tr5-13

[21] Hội thảo Quốc tế: ĐốithoạiPháp -Á về các vấn đề và hướng đi cho GDHN tại Việt Nam (2005) Khoa Sư phạm ĐHQG HN & ViệnNCQG cộnghòaPháp, Hà Nội

[22] Klimov,E,A, (1971).Nayđi học mailàm gì? Nxb Đại học Sưphạm Hà Nội, Hà Nội

[23] TrầnThị DươngLiễu (2014) Định hướng nghềnghiệp củasinh viên chuyên ngành Tâm lýhọc ởmột

sốtrường Đại họctại thành phố HồChí Minh.Luận văn Thạc sĩ Tâm lýhọc, Trường Đại học Sư phạm

TP Hồ ChiMinh, TP.HCM

[24] Max Weber, Bùi Văn Nam Sơn, Nguyễn Nghị,Nguyễn Tùng, Trần Hữu Quangbiêndịch (2008) Nền đạo đứcTin lành vàtinhthầnchủnghĩatư bản NxbTri thức, TP.HCM

[25] ĐỗHạnhNga (2009) Tư vấn hướngnghiệp và đặc điểmtư vấn nghề nghiệp cho sinhviên cao đẳng, đại học, Hội thảo khoa học Định hưởng nghề nghiệp, việc làmcho sinh viên,ĐạihọcQuốcgia TP.HCM [26] Bùi ViệtPhú (2009) Tổ chức giáodụchướngnghiệpchohọc sinh trung họcphổthôngtheo tinh thần

xã hội hoá,Luận án Tiếnsĩ Quản lý giáo dục, Trường Đại họcGiáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội [27] Nguyễn Thị MinhPhương(2009) Định hướng nghề nghiệpvà khu vực làm việc sau tốt nghiệp của sinh viên ngoài công lập hiện nay(Nghiên cứu trường hợp Trường Đại học Đông Đô), Luận văn Thạc

sĩ, Đại học Quốc gia Hà Nội, Việt Nam

[28] HàThị Ngọc Thịnh (2013) Việc làm sau khi tốtnghiệpcủa sinh viên Trường Đại họcKhoahọc Xã hội và Nhânvăn, thực trạng vàgiảipháp Luận văn Thạcsĩ Xã hội học, Trường Đại học Khoa học Xã hội vàNhânvăn- Đại họcQuốc gia Hà Nội, Hà Nội

[29] Lê ThịThuTrà (2016) Quản lýhoạt động Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh Trunghọc Phổ thông trênđịa bàn Hà Nội Luận văn Thạc sĩ KhoahọcGiáodục, Viện Khoa học Giáo dụcViệt Nam, Hà Nội

[30] Lê Trần Thiên Ý,Nguyễn HồAnh Khoa, MãBìnhPhú (2013) Các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định

vềquêlàm việc của sinh viên Kinh tế,TrườngĐại họccần Thơ.Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ, Số 25,Tr 30-36

ABSTRACT Career orientation for students in the current context

Students’ activities are characterized by dynamism, creativity,discovery and are especially sensitive

to new factors arisingin society Newfactors arisinginsociety, bothpositive and negative, have a sttong influence on thecareer orientation ofstudents This articlehasproposed somemeasures to orient students’ careers inthecurrentcontext

Keywords: Career orientation, students, present.