82], Do đó, nhiệm vụ đặt ra trong nhiệm kì Đại hội XIII của Đảng là "Tiếp tục đổi mới đồng bộ mục tiêu, nội dung, chương trình, phương thức, phương pháp giáo dục và đào tạo theo hướng hi
Trang 1NGHIÊN CỨU TRAO ĐỔI
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO Dự ÁN
VÀO GIẢNG DẠY MỐN LỊCH sử ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM
Ồ CHƯƠNG TRÌNH ĐẠI HỌC HIỆN NAY
LÊTHỊ LAN Trường Đại học Bách khoa Hà Nội
Nhận bài ngày 26/12/2021 Sửa chữa xong 29/01/2022 Duyệt đăng 06/02/2022.
Abstract
The project-based teaching method is an active teaching method It promotes self-study, self-actively seeking knowledge as well as problem-solving training and information technology use in learning For the course History of the Communist Party of Vietnam which is theoretically dry and difficult to remember because of historical events, the project-based teaching method used in combination with other active teaching methods will stimulate students' interest in learning as well as contribute to improving the quality of training Political Theory courses at university today.
Keywords: Method, project-based teaching, History of the Communist Party of Vietnam.
1 Đặt vấn đề
Trong báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lẩn thứ XIII của Đảng đã đánh giá kết quả việc thực hiện Nghị quyết Đại hội XII vể nhiệm vụ giáo dục và đào tạo, bên cạnh những thành tựu đạt được thì vẫn còn những hạn chế như: "Nội dung, chương trình giáo dục và đào tạo còn nặng vể lý thuyết, nhẹ thực hành Chưa chú trọng đúng mức đến phát triển phẩm chất và kỹ năng người học" [1, tr 82], Do đó, nhiệm vụ đặt ra trong nhiệm
kì Đại hội XIII của Đảng là "Tiếp tục đổi mới đồng bộ mục tiêu, nội dung, chương trình, phương thức, phương pháp giáo dục và đào tạo theo hướng hiện đại, hội nhập quốc tế, phát triển con người toàn diện, đáp ứng những yêu cẩu mới của phát triển kinh tế - xã hội, khoa học và công nghệ, thích ứng với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư' [1, tr 136] Thực hiện chủ trương trên của Đảng, công tác giáo dục ở các trường đại học hiện nay cũng đang tích cực đổi mới nội dung và phương pháp dạy học (PPDH) theo hướng hiện đại nhằm phát huy tối đa khả năng, năng lực của người học, đồng thời rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng làm việc theo nhóm, kỹ năng khai thác và sử dụng công nghệ thông tin trong quá trình học tập để đáp ứng yêu cẩu mới của xã hội trong bối cảnh cuộc cách mạng 4.0 Để rèn luyện những kĩ năng trên, một trong những phương pháp tích cực được sử dụng đó là PPDH theo dự án Phương pháp này không chỉ được thực hiện và phát huy vai trò, tác dụng của nó trong giảng dạy các môn khoa học kĩ thuật mà còn có ưu thế trong các môn khoa học
xã hội Đối với môn Lịch sửĐảng Cộng sản Việt Nam, phương pháp này không chỉ rèn luyện nhiều kĩ năng mà còn kích thích sự hứng thú học tập của sinh viên (SV) khi với tư cách là chủ dự án, họ chủ động khai thác, tìm hiểu, sắp xếp và trình bày nội dung kiến thức để hoàn thành dự án một cách tốt nhất Vì thế, giảng viên (GV) giảng dạy môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam có thể khai thác phương pháp trên và vận dụng nó vào giảng dạy sẽ đem lại hiệu quả và đạt được mục tiêu đào tạo giúp phát triển người học một cách toàn diện
Email: lan.lethi@hust.edu.vn
Trang 2% NGHIÊN cứu TRAO ĐỔI
2 Đặc điểm, vai trò của PPDH theo dự án
Dạy học theo dự án có nguồn gốc từ Châu Âu vào thế kỉ XVI, XVII và được các nhà sư phạm Mĩ xây dựng lý luận cho phương pháp này vào đầu thế kỉ XX Đây là PPDH trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp gắn với thực tiễn, kết hợp lý thuyết với thực hành, tự lực lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả Hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm, kết quả của dự án
là những sản phẩm hành động có thể giới thiệu được Vì vậy, có thể khái quát đặc điểm của phương pháp này như sau:
- Có tính định hướng thực tiễn, tức là chủ để của dự án gắn với thực tiễn và kết quả của dự án có
ý nghĩa thực tiễn - xã hội
- Có tính tự lực cao và cộng tác làm việc của người học Người học tham gia tích cực và tự lực vào các giai đoạn của quá trình dạy học, trên cơ sở đó kết hợp và cộng tác với một nhóm người học để cùng hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ của dự án
- Có tính định hướng hành động và hứng thú học tập của người học Phương pháp trên đòi hỏi chủ để và nội dung dự án phải phù hợp với sự hứng thú học tập của người học, đồng thời phải có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, huy động nhiều giác quan vào quá trình thực hiện dự án
- Có tính định hướng sản phẩm, sản phẩm của dự án là những sản phẩm hành động có thể công
bố và giới thiệu được
Từ những đặc điểm trên có thể thấy, PPDH theo dự án có những vai trò tích cực sau: + Khơi dậy, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, kích thích sự hứng thú học tập của họ khi
họ được chủ động khai thác, tìm hiểu tri thức cũng như thực hiện dự án; + Thực hiện tốt phương châm của giáo dục là "học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn" Từ đó, giúp người học xác định được mục tiêu học tập và nâng cao được kĩ năng nhận thức và giải quyết vấn để; + Phát huy tốt phẩm chất về sự đoàn kết đồng đội, tinh thẩn tập thể, sự thông hiểu lẫn nhau thông qua quá trình làm việc nhóm để thực hiện dự án; + Người học sẽ rèn luyện được kĩ năng khai thác và sử dụng công nghệ thông tin vào quá trình học tập trong việc tìm kiếm tri thức, thiết kế bài trình chiếu, thiết kê' video, thiết kế một trang web giới thiệu sản phẩm,
Với những vai trò tích cực như trên, PPDH theo dự án thực sự là một phương pháp tích cực cho phép khai thác đối đa năng lực của người học, hình thành và rèn luyện những kĩ năng mềm đáp ứng yêu cẩu xã hội trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư
3 Vận dụng PPDH theo dự án vào giảng dạy môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Xuất phát từ vai trò tích cực của PPDH theo dự án, vì thế phương pháp này là sự lựa chọn trong giảng dạy của nhiều môn học, trong đó có môn Lịch sử Đảng Môn học Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay được biên soạn gổm 5 chương Ngoài chương nhập môn, bốn chương còn lại có nhiệm vụ "Trình bày có hệ thống Cương lĩnh, đường lối của Đảng Khẳng định, chứng minh giá trị khoa học và hiện thực của những mục tiêu chiến lược và sách lược cách mạng mà Đảng đề ra trong Cương lĩnh, đường lối từ khi Đảng ra đời và suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Không chỉ dừng lại ở
mô tả, tái hiện sự kiện và tiến trình lịch sử, lịch sửĐảng Cộng sản Việt Nam còn có nhiệm vụ tổng kết từng chặng đường và suốt tiến trình lịch sử, làm rõ kinh nghiệm, bài học, quy luật và những vấn đề
lý luận của cách mạng Việt Nam Kinh nghiệm lịch sử gắn với những sự kiện hoặc một giai đoạn lịch
sử nhất định" [2, tr 5] Như vậy, môn học này có đặc thù mang tính khô khan bởi nó gắn với những chủ trương, đường lối của Đảng qua nhiều thời kì với nhiều sự kiện lịch sử khó nhớ nên nếu chỉ nghe thuyết trình một chiều và "thày đọc, trò ghi"thì việc giảng dạy mới chỉ mang tính chất GV truyền đạt hết được những tri thức đã biết chứ sv chưa thực sự nắm bắt được những gì GV muốn truyền đạt
sv hoàn toàn thụ động tiếp nhận tri thức một chiểu mà chưa thực sự phát huy được năng lực bản thân trong việc tìm kiếm tri thức Vì vậy, việc giảng dạy môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam muốn
GIÁO DUC _ ,
22 ©tóỉộỉThánS03/2022
Trang 3NGHIÊN CỨU TRAO DỔI
giảm bớt sự thụ động học tập của sv thì GV nên kết hợp linh hoạt các phương pháp giảng dạy tích cực, trong đó có PPDH theo dự án Khi kết hợp với phương pháp giảng dạy này, GV và sv cùng thống nhất thực hiện các bước như sau:
Bước 1: Quyết định chủ để: GV đề xuất chủ đề liên quan đến nội dung trong tiến độ chương trình học tập, sau đó chia nhóm lớp và xác định mục đích nghiên cứu dự án
Bước2: Xây dựng kế hoạch: sv lập kế hoạch làm việc và phân công nhiệm vụ trong nhóm.
Bước 3:Thực hiện: sv làm việc nhóm và cá nhân theo kế hoạch phân công, kết hợp lý thuyết với thực hành, sau đó hoàn thiện sản phẩm
Bước 4: sv trình bày, giới thiệu sản phẩm theo từng nhóm, sau đó GV và sv ở các nhóm đánh giá, nhận xét kết quả và quá trình thực hiện dự án, rút kinh nghiệm
Thực hiện các bước trên sẽ góp phẩn rèn luyện và phát triển năng lực của sv, đó là năng lực [2]:
- Năng lực quan sát, bao gồm những khả năng quan sát một tình huống, phân tích tình huống đó
và phân biệt những thông tin chính, sơ đồ hóa tất cả những yếu tố thuộc một vấn đề
- Năng lực thu thập, phân tích và xử lý thông tin, bao hàm những khả năng rút ra những thông tin từ một tư liệu và ghi chép từ một thông báo hay bài phát biểu
- Năng lực tổng hợp vấn để, điểu đó đòi hỏi phát triển những khả năng tổng hợp, cấu trúc cách giải quyết vấn đề, sắp xếp những thông tin vể một để tài
- Năng lực khái quát hóa, tức là qui nạp những ý kiến từ những sự kiện, xây dựng một giả thuyết
và kiểm tra giả thuyết đó
- Năng lực phán đoán hoặc dựa vào những nguyên lý để rút ra những hệ quả
- Năng lực thông báo, điều này yêu cầu nhiều hơn các khả năng thể hiện những thông tin bằng
sơ đổ, đồ thị, bằng một ngôn ngữ tượng trưng hay kỹ thuật và ngược lại, những yêu cẩu trình bày lại một văn bản bằng cách dùng những ngôn từ khác, cách diễn đạt khác
- Năng lực quyết định và hành động, điểu này nhất thiết bao hàm việc lựa chọn đúng đắn những phương pháp thực hành, bao hàm khả năng lập và thực hiện một chương trình hành động
- Năng lực phán đoán và đánh giá, khả năng phát biểu những tiêu chuẩn đánh giá, đánh giá theo những tiêu chuẩn đã được lựa chọn, hiệu chỉnh một hành động hay một phương pháp
Toàn bộ những hoạt động trí óc nêu trên nếu được tiến hành đánh giá đều đặn đối với sv thông qua không chỉ thi, kiểm tra mà quan trọng hơn là qua nhiều hình thức và PPDH khác nhau như dạy theo dựán, giải quyết vấn đề, học theo tình huống, thảo luận nhóm, trình bày, viết báo cáo kết hợp với tăng cường cung cấp các tài liệu tham khảo, trang thiết bị học tập sẽ giúp người học tìm ra lời giải đáp cho những vấn đề mà họ chưa từng gặp
Có thể dẫn giải một ví dụ minh họa cho việc thực hiện PPDH theo dự án trong giảng dạy môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam như sau: Sau khi GV giới thiệu xong chương nhập môn “Đối tượng,
chức nàng, nhiệm vụ, nội dung và phương pháp nghiên cứu, học tập Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam",
GV giới thiệu những nội dung cơ bản của chương 1 "Đàng Cộng sản Việt Nam ra đời và lãnh đạo đấu tranh giành chính quyền 1930-1945" [3, tr 13], sau đó giao dự án với 2 chủ đề về nhà (SV chuẩn bị
thông qua làm việc theo nhóm) như sau: Chủ để 1 :"Thiết kế bài thuyết trình qua Powerpoint để làm
rõ sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam là sự lựa chọn của lịch sử" Chủ đề 2: "Thiết kế bài thuyết trình qua Powerpoint để làm rõ sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam là một sự kiện có ý nghĩa quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam trên con đường đấu tranh giành độc lập dân tộc" Để thực hiện được hai chủ để này, sv phải lập được đề cương triển khai một cách logic gắn với những luận điểm, luận cứ và hình ảnh minh họa cho những sự kiện lịch sử Nhiệm vụ thực hiện được phân công cho các thành viên trong nhóm bám sát với những nội dung được triển khai trong đề cương
Trang 4L NGHIÊN CỨU TRAO ĐỔI
Mỗi người tự thực hiện nhiệm vụ được phân công sau đó họp lại để cùng hoàn thiện sản phẩm Đại diện mỗi nhóm lên thuyết trình sản phẩm của nhóm mình, sau đó, các bạn nhóm khác đặt câu hỏi, đóng góp ý kiến, GV đánh giá và kết luận Với việc sv tự hoàn thiện hai chủ đề trên cũng tức là toàn
bộ nội dung của chương 1 được sv chủ động nghiên cứu, tìm hiểu Bước cuối cùng, GV đánh giá, nhận xét và kết luận vể nội dung, hình thức và cách thức trình bày của từng sản phẩm Chẳng hạn, tiêu chí đánh giá vể nội dung của chủ đề 1 phải được làm rõ các luận điểm như: Hoàn cảnh lịch sử Việt Nam và hoàn cảnh thế giới nửa cuối thế kỉ XIX, đẩu thế kỉ XX (kèm theo hình ảnh minh họa); Những phong trào yêu nước theo nhiều khuynh hướng khác nhau ở Việt Nam cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX (kèm hình ảnh minh họa); Hành trình tìm đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc (kèm hình ảnh minh họa); Sự ra đời của các tổ chức cộng sản và sự hoạt động thiếu gắn kết, thống nhất của các tổ chức này ở Việt Nam Ngoài những luận điểm trên được chuẩn bị, sự trình bày và những lập luận logic để chứng minh sự ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam là một tất yếu lịch sử gắn với sự thiết kế Powerpoint sinh động là một yếu tố làm nên sự hoàn thiện của dự án Chủ đề 2 cũng vậy, nội dung cũng cẩn được trình bày, sắp xếp một cách logic để chứng minh được ngay từ khi ra đời, Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo toàn thể nhân dân lao động đấu tranh giành chính quyền, đem lại độc lập cho dân tộc Những hình ảnh lịch sử, thước phim tư liệu cũng chính là những minh chứng minh họa cho sự thắng lợi của cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản
Trong nội dung chương 2 "Đảng lãnh đạo hai cuộc kháng chiến, hoàn thành giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước (1945-1975)" [3, tr 66], ở mục II Lãnh đạo xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền
Bắc và kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược, giải phóng miền Nam, trong nội dung này để sv tìm hiểu sâu vể những quyết sách của Đảng trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, GV có thể yêu cẩu sv thực hiện dự án với chủ đề "Cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp giai đoạn 1955-1975? Thành tựu và hạn chế của cơ chế này đối với quá trình xây dựng chủ nghĩa nghĩa hội ở miền Bắc" Với chủ đề đó sv sẽ phải chủ động tìm kiếm những tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau để làm rõ hai nội dung: - Cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp trong những năm 1955-195; - Sự hình thành và phát triển của mô hình tập thể hóa nông nghiệp (1958-1975) Thông qua nghiên cứu các Hội nghị Trung ương khóa II, khóa III hay các Chỉ thị của Ban Bí thư để làm rõ những nội dung thuộc về cơ chế quản
lý kinh tế trong lĩnh vực nông nghiệp ở miền Bắc những năm từ 1955-1975 Khi đó, sv sẽ tập hợp được những kết quả nghiên cứu, tìm hiểu được từ nhiều nguổn tài liệu khác nhau để có sự đánh giá, phân tích bằng những lập luận kèm minh chứng được thể hiện trên bài thuyết trình Powerpoint Các nhóm có thể thực hiện chung cùng một chủ để để có sự phản biện lẫn nhau trong quá trình trình bày GV đánh giá từng dự án dựa trên các yếu tố như: Nội dung sản phẩm, hình thức sản phẩm, trình bày sản phẩm Ngoài ra, sự tranh luận, phản biện và lập luận của từng nhóm cũng là một yếu
tố được GV đánh giá, xếp loại
Ở nội dung chương 3 "Đảng lãnh đạo cả nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội và tiến hành công cuộc
đổi mới (1975-1918)" [3, tr 141] có nội dung liên qua đến sự lãnh đạo của Đảng trong thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Để gắn lý luận với thực tiễn, GV có thể giao dự án cho sv thực hiện với chủ đề như sau: "Nhận thức của Đảng về đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa
đất nước từ Đại hội VI đến Đại hội XIII? Những thành tựu đạt được của việc thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên thực tế" Với chủ đề này, mảng lý luận thuộc về nhận thức của Đảng về đẩy mạnh
công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước từ Đại hội VI đến Đại hội XIII, sv cần tìm hiểu trong các văn kiện và có trích dẫn rõ ràng để thấy được có sự chuyển biến trong nhận thức của Đảng gắn với hoàn cảnh lịch sử của từng thời kì Mảng thực tiễn chính là việc sv phải có sự quan sát, nhìn nhận, đánh giá tình hình đất nước hiện nay khi thực hiện chủ trương của Đảng là tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa thích ứng với cuộc cách mạng công nghiệp lẩn thứ tư Các bước thực hiện dự án cũng được thực hiện tuần tự để sản phẩm của dự án được hoàn thiện với kết quả tốt nhất, đồng thời mục tiêu của dạy học theo dự án cũng đạt được ở mức tối ưu
Trang 5NGHIÊN cứu TRAO DỔI
Từ những ví dụ minh họa trên cho thấy, trong các chương của bài giảng, GV cũng nên linh hoạt giao các dự án cho sv chuẩn bị theo nhóm Như vậy mới phát huy hết năng lực của sv qua việc chủ động nghiên cứu, tìm hiểu, khai phá tri thức cũng như rèn luyện kĩ năng tự học, tự giải quyết vấn
đề và kĩ năng sắp xếp, trình bày, thuyết trình và khai thác, sử dụng công nghệ thông tin của sv Đây thực sự là những kĩ năng đặc biệt cẩn thiết cho sv trong bối cảnh hội nhập sâu rộng như hiện nay
Để tồn tại và thích ứng nhanh với sự biến đổi không ngừng của xã hội cùng với điểm nổi bật là cuộc cách mạng công nghiệp lắn thứ tư đang trên đà phát triển mạnh mẽ, người lao động hiện tại cũng như trong tương lai không chỉ là người có tri thức chuyên môn giỏi mà kĩ năng mếm cũng là yếu tố
vô cùng quan trọng
Thực hiện nhiệm vụ học tập thông qua hoàn thiện sản phẩm của dự án không chỉ đem lại tri thức sâu rộng, kĩ năng tự học, kĩ năng giải quyết vấn đề và sử dụng thành thạo công nghệ thông tin mà còn phát huy tinh thẩn đoàn kết, chia sẻ, thông hiểu và gắn kết giữa các thành viên trong nhóm để cùng thực hiện nhiệm vụ học tập Tri thức, kĩ năng và thái độ chính là mục tiêu của giáo dục và đào tạo hướng đến nhằm tạo ra một lực lượng lao động trong tương lai không chỉ giỏi vể chuyên môn
mà còn thành thục vể kĩ năng sống cũng như đạo đức tốt đáp ứng sự đòi hỏi của xã hội trong bối cảnh mới
4 Kết luận
Chất lượng giáo dục nói chung, chất lượng giáo dục đại học nói riêng đang đặt ra cho các cơ sở đào tạo đại học như một thách thức mang tính thời sự Một trong những yếu tố nâng cao chất lượng giáo dục đại học là đổi mới phương pháp giảng dạy, trong đó phải tăng cường việc khai thác, sử dụng các trang thiết bị hiện đại góp phẩn đổi mới phương pháp giảng dạy đại học
Quá trình nhận thức tuân theo quy luật: Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, huy động tư duy con người ở mức độ cao nhất Do đó, PPDH theo dự án giúp người học phát huy được tính chủ động, sáng tạo, tích cực, hứng thú trong quá trình học tập Đồng thời nâng cao tinh thần tự học, tự chịu trách nhiệm về chính việc học tập của mình, nâng cao
kỹ năng trình bày viết, thiết kế Powerpoint và nói trước đông người để người học thực sự trở thành trung tâm của quá trình dạy học
Có thể nói, thế kỷ XXI là thế kỷ của khoa học và công nghệ, thế kỷ của toàn cầu hóa, hội nhập
và phát triển Vì vậy, mỗi GV cẩn nhận thức sâu sắc vấn đề này để có những chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động về ứng dụng công nghệ thông tin nhằm đổi mới PPDH phù hợp với yêu cầu đào tạo nguổn nhân lực trong tình hình mới, đáp ứng nhu cẩu xã hội
Tài liêu tham khảo
[1 ] Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đọi biều toàn quổc lân thứXIII (tập 1), NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội [2] Hoàng Tuyết (2005), Năng lực sinh viên Nguốn: website: tuoitre.vn ngày 09/01/2005.
[3] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021), Giáo trình Lịch sửĐáng Cộng sán Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[4] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Một số chuyển đề Lịch sửĐáng Cộng sản Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
[5] Đinh Xuân Lý (chù biên, 2005), Tìm hiểu vơi trò lãnh đạo củơĐàng đỗi với sự nghiệp cách mạng Việt Nam, NXB Chính trị
Quỗc gia - Sự thật, Hà Nôi.
[6] Đặng Thành Hưng (2001), Dạy học hiện đại - Lí luận - Biện pháp - Kĩ thuật, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.