Đặt vấn đề Trongkỷnguyên so hóa,giáo dục đại học sẽ thay đổi sâu rộng từ môi trường giáodục,vaitròcủa người dạy, người họcđếnphương pháp dạy học.Cácphương pháp dạy học ở bậcđại học hiệnn
Trang 1NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG II
Trẩn Khánh Trinh *
* Trường Đại học An Giang, ĐHQG- Hồ Chí Minh
ABSTRACT
For graduates to succeed in today s technological environment, there are learning objectives and new
skills that must be acquired Learning at any time and from any location, personalizing learning as well as
learner choice, learning and practical experience, and integrating learning with society are all key benefits
in today s education So, the first adjustment is in teachers ' and students ’ attitudes around how teaching and
learning approach today s educational requirements.
Keywords: Teaching and learning methods, education, innovation, training.
Received: 7/02/2022; Accepted: 08/02/2022; Published: 15/2/2022
1 Đặt vấn đề
Trongkỷnguyên so hóa,giáo dục đại học sẽ thay
đổi sâu rộng từ môi trường giáodục,vaitròcủa người
dạy, người họcđếnphương pháp dạy học.Cácphương
pháp dạy học ở bậcđại học hiệnnay, cóthểnói, đang
được thực hiện theo cácxu hướng: phát huy tính tích
cực của quá trìnhnhậnthức;cụthể hóa vàcông nghệ
hóa cácphương pháp giảng dạy.Các phương pháp này
không chỉ đòi hỏi giảngviên truyền đạt tri thứccho
sinhviên mà còn giảng dạy chosinh viên biết cách
sáng tạo, tự tìm ra tri thức mới Giảngviên không phải
là người cung cấp thông tin đơnthuần màlà người vận
dụng phương pháphiện đại đê hướng dần tích cực cho
sinh viêntự chủđộnghọctập,nghiên cứu qua sáchvỡ,
tài liệu,và các vấn đề trongcuộc sống Đehòanhập
vào bốicành côngnghệhiệnđại cũng nhưcuộc cách
mạngcông nghệ 4.0, yếutố then chốtlànguồn lực Do
đócần phải cảicáchgiáodục, đào tạođểtạo ra những
con người đáp ứng đầy đủ năng lực, theo tiêu chuẩn
4.0 Đãđến lúcgiáo dục ViệtNamcầncónhững nhận
thức đầyđù về vị trí cũngnhư vaitròcủa mình để đáp
ứng lànsóngcông nghệ này, trong đó vai trò dạy và
học của đội ngũ giảng viên và sinh viên là rất quan
trọng Vì vậy, chúng ta cần phảicó các giải pháp đổi
mới phươngpháp dạy và học theohướng hiện đạitrên
để nângcao chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo
ởbậcđại học hiện nay
2 Nội dung nghiên cứu
2.1 Cơ sở lý luận về phương pháp dạy và học
Phương pháp dạy và học là một phạm trù của
khoa học giáo dục (TrầnKhánh Đức 2013) Việc đổi
mới phương pháp dạyhọc cần dựa trênnhữngcơ sở
khoahọc và thực tiễn giáo dục Trong thực tiền cần xuất phát từhoàn cảnh cụthểđể xác địnhvàáp dụng nhữngđịnh hướng, biệnphápthíchhợp
Đổi mới phương pháp dạy và học là sự kết hợp hài hòacác phương phápdạy học (PPDH) với nhau, phùhợp với từng tình huống dạy học đểđạt đượcmục
tiêu và hiệu quả của bài dạy Mỗi PPDH dù truyền thống hay hiện đại đều cónhững ưu điểm hay hạn chế riêngvàcó những phạmvi ứng dụngưutiên; không
một PPDH nào là hoànhào, là vạn năng cho mọi đối
tượng, mọi loại nộidung vàmọi tình huốngdạy học
Do vậy việc sử dụng thành thạo, vận dụng hài hòa các
PPDH kể cả truyền thống lẫnhiệnđại mộtcách đúng
lúc đúng chỗ trong các tình huống dạy học khácnhau,
phù hợp vớinăng lực và sở trường mới chính là điều
quan trọngbậc nhất trong việc nâng cao chất lượng và hiệu quả bàidạy
Bên cạnh cácphương pháp dạyhọc truyềnthống là lấygiảng viên làmtrung tâm, thuyết giảng,kiến thức quacác bàigiảng dựa vào giáotrìnhcósẵn Tuy nhiên
nó không mang lại nhiều cơ hộicho sinh viêntham gia vàoquá trình học dẫnđến sự thụđộng làm hạn
chế khả năng học vàtập trungcủangườihọc, không
khuyến khích trao đối thôngtinđachiều
2.2 Phương pháp dạy và học trong bối cảnh hiện đại
Cáchmạngcông nghệ 4.0 đãvàđang diễn ramột
cáchnhanh chóng, mạnh mẽ, gây tác động sâu sắc đến
mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Trong kỳ nguyên
sốhóa, giáo dục đại học sẽthay đổi sâu rộng từ môi trườnggiáodục, vai trò của người dạy, người học đén
phương pháp dạy học
Để hòanhập vào cuộc cách mạng công nghệ 4.0,
hệ thống giáo dục cầnphải có nhữngđổi mớiđể đào
TẠP CHÍ THIẾT BỊ GIÁO DỤC - số 259 KỲ 2 - 2/2022 1
Trang 2NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG
tạo ra những sinhviêncó đầy đủ năng lực đáp ứng nhu
cầuthị trường, cầnphảithayđổi tư duy quá trinh dạy
và học bơi quá trình dạy và họclà một trong những
yêu tốthen chôt đê tiếntới đòi mới căn bản và toàn
diệngiáo dục theohướng còng nghệ 4.0
Giáo dục trong bối cảnh hiện đại có sự thay đôi
lớn trong mục tiêu và cách thức đào tạo, chuyên từ
truyềnthụ kiếnthức cho số đông sang khai phóng tiềm
năng, đồng thờitrao quyền sáng tạo cho từng cá nhân
Người dạy sẽ chuyển sang vai trò mới là người thiết
kế, xúc tác,cố vấn vàtạomôi trường học tập.Vớinội
dunghọc tập được sốhóa,người học sẽ có một lộ trình
học tập riêng, có thế lựa chọn nội dung phù hợp với
mục tiêu đào tạo Hệ thống học tậpsố hóacũng cung
câpphảnhồivề hiệu quảhọc tậpcùng với gọi ý cho
cácnội dung học tập tiếp theo Bước đầu, ngànhgiáo
dục Việt Nam đã có những bước tiếp cận, tìm hiếu,
bằng các hội thảokhoa học có liênquannhư:
- Hội thảo “Từ cáchmạng công nghệ 4.0 đến giáo
dục 4.0 và mô hình khung 4Cs đểchuyểnđốigiáodục
đại họcthành hệsinh thái tạo sảnphâm sáng tạo” cùa
Đại học Bách khoa Đà Nằng
- Hội thảo quốctếICTER2018“Đàotạogiáoviên
trong bôi cảnh cuộc cách mạng côngnghiệp 4.0” của
trườngĐại học Sưphạm,Đại học Thái Nguyên
- Hội thảo “Kỷ nguyên số hóa: Cơ hội và thách
thức" củatrườngĐại họcCông nghệ, Đại họcQuốc
giaHàNội
- Hội thảo “Giáo dục trong thời đại cách mạng
công nghệ 4.0” tại trườngĐại học Sư PhạmHà Nội
- Mô hình đại học 4.0 - nền tâng giáo dục thế kỷ
XXI tại Trường Đại học Nguyền Tất Thành
2 2.1 Ve phương pháp dạy
Phương pháp giảng dạy cần phải đổi mới mạnh
mẽ, mạnh dạn sử dụng các công cụnhưinternet,giáo
dục trực tuyến, sử dụng công nghệ điệntoán đám mây
cho phép người dạy cóthểcungcấptàiliệu cho người
học vàthuthập lại kếtquả của người học trong quá
trình dạyhọc một cáchlinh hoạt và liên tục, ngoài ra
phươngphápgiảng dạy này sẽ linh hoạt về thời gian
cũng như tạoramột không gianphùhợpvới điều kiện
và nhucầu cùangười học Ngoài việcvậndụng công
nghệ thôngtinmà còn là việc thay đổi tư duyvàcách
tiếp cận đểtận dụng hết nhữngcơ hội mà công nghệ
4.0manglại
Đểviệc dạyđuổi kịp theo xu thế, ngườidạy cần
phải sừ dụng các nguồn lực thư viện điện tử, tài
nguyênmờ, khéo léo trong việc lựa chọn tài liệu,phát
triển và làm giàutư liệu dạyhọc với cấu trúc số hóa
theophương thứcmọi lúc,mọi nơi.Việc này sẽ giúp
cho sinh viênlấy được thông tinvà tri thức qua cửa sổ
kỳ thuật số, nên việc đánh giá học tập của người học không còn nằmtrongkhuôn khồcùa lóp học, vaitrò cùangười dạytrởthành là cộng tácvới ngườihọc
2 2.2 về phương pháp học
“Họcđểbiết, học để làm, học để cùng chung sống
và học để làm người”, đó là bốntrụcột của giáodục
mà tổ chức UNESCO đưa ra Giáo dục phải tạo ra những giátrị thực sự phù họp với nhịp sống củathời đạimới,những con người có đức, cótàisè cônghiến hêtmình cho sự phát triểncủaxãhội Thời đạiđòi hòi nhữngcon người có nănglực tư duyvà sáng tạo, đôi
mới có kỹnăng phân tíchvàtổng hợp thông tin, có kha năng làm việc độc lập và ra quyết địnhdựa trên
cơ sờ phân tích các chứng cứ và dữ liệu Đây cũng
là nhữngkỹ năng mà sinh viên ViệtNamđang thiếu nhiềunhất
Chính vìthế, ngoài việc đổi mới việc dạy,cầnphải
đổi mới cá việc học Từ cách lắngnghe, ghichép, học
thuộc,nhớ nhiều và lặp lại sang hình thành phương
pháp học mới năng động hơn, mang tính vận dụng,
thích nghi, giải quyết vấn đề, tư duy độc lập Học khôngchi trong sáchvởmà còn học qua các trò chơi,
liên hệ tương tác, học mô phỏng, học theo dự án
2.3 Các giải pháp đối mới phương pháp dạy và học
2.3.1 Đôi mới nội dung chương trình và phương pháp dạy học theo hướng hội nhập quốc tế.
Nộidung chương trình và giáo trình cần được tổ
chức xây dựng và triểnkhai theohướngmở (chophép
cập nhậtthường xuyên về kiến thức trong và ngoài
nước, sử dụng giáo trình, học liệu trong nước hoặc ngoàinước một cáchlinh hoạtđêgiảng dạy cho người
học),nội dung giảng dạy phải gắn chặt và phù hợp với yêu cầuthựctiễncủangànhnghềmà ngườihọc đang
theo đuổi, vềphương pháp, cho phép sửdụng đa dạng các phươngpháp dạy học theo nguyên tắc “lấyngười họclàtrungtâm”,giảm tải tốiđa giờ giảng trênlớpđể người học có thời gian tự học và tự nghiên cứu
Bên cạnh đó, chúng ta cần thay đôi tư duy dạy
và học theo phương pháp mớiđể người học vừa lĩnh hội được kiến thức, vừa biết vận dụng sáng tạo vào thực tiền Ket hợpgiữa các phương pháp truyền thống
(thuyết trình,đàm thoại, luyệntập ) với các phương phápmới (giải quyết vấn đề, dạy học tình huống,dạy học định hướng hành động ) Đồng thời, vận dụng
các phương pháp gắn với côngnghệhiệnđại như dạy
học trực tuyếnE-leaming phương pháp giáo dục tích hợpkhoa học, công nghệ,kỹthuậtvà toán học (giáo dục STEM)
2 TẠP CHÍ THIẾT BỊ GIÁO DỤC - số 259 KỲ 2 - 2/2022
Trang 3NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG II
2.3.2 Phương pháp giáng dạy và phương pháp
học tập của sinh viên phải thông nhất với phương
pháp nghiên cứu khoa học
Giảng viên cần phải kết hợp phương pháp vàkết
quà nghiên cứu khoa học liên quan đến môn học trong
giảngdạy, định hướng sinhviên có phương pháp học
tậpgắn liền việc nghiêncứukhoa họcliên quan đến
ngànhnghềcủa mình.Ngoàira,giảngviêncần phảitổ
chứccho sinh viên học tập, tham gia nghiên cứu khoa
học đê vậndụng các phương pháp nghiên cứu khoa
họchiện đại
Bèn cạnh đó, nhà trường cũng cần tăng cường, hỗ
trợ cơ sở vậtchất cho các hoạt động nghiêncứu khoa
học thông qua việc tổ chức cho các giảng viênvàsinh
viên thamgia các cácđềtài nghiên cứucấp nhà nước,
cấp bộ, cấp trường cũngnhư liên kếtchặtchẽ với
các Viện,trung tâm nghiêncứu, các tổ chức, đoànthể
chính trị -xãhội, nhà trường cùng giảngviênkếthợp,
chuyển giao các kết quà côngtrình nghiên cứukhoa
học cho các doanh nghiệpvà tố chứckinh te-xãhội
Đây làgiải pháp thiết thực giúp nhà trườngvà sinh
viên phát huy năng lực nghiêncứu khoa họcgắn liền
vớithực tiễn cácvấn đề của cuộc sống, thamgia xây
dựng và phát triểnxãhội
2.3.3 Phát huy toi đa tính tích cực, sáng tạo, độc
lập của sinh viên
Trong quá trìnhgiảng dạy, giảng viên cần phải chú
trọng, hồtrợ sinh viênpháthuy các chức năng tâm lý,
khả năng tư duy độc lập, sángtạothông qua việctạo
điềukiện cho sinh viênđượcthảoluận,trình bày các
óuan điểm củaminh
Giảng viên cần phải phối hợp các phương pháp
giảng dạy một cách hợp lý, linh hoạt theo từng bối
cảnh cụ thể,hướng dẫn, giải thích cho sinh viênhiểu
bliet rõ quy trình táitạo tri thức cũng như phươngpháp
giảng dạy của giảng viên Từ đó, định hướng sinh viên
tự vận dụng trong quátrìnhhọc tập, nghiên cứu để đáp
ứpg yêu cầucủagiảngviên
Giải pháp này giúp chúng ta thực hiện hiệu quà
vịệc chuyển hóa từ quá trìnhđào tạo thành quá trình
tư đào tạotheotiêuchí hiện đạitronggiáo dục và đào
tạo
2.3.4 Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học
i Không có một phương pháp dạy học toànnăng
phu hợp với mọi mục tiêu và nội dung dạy học Mỗi
phựơng pháp và hình thức dạy học có những ưu,
nhượcđiểmvà giới hạnsử dụng riêng Việc phối hợp
đadạng các phương pháp vàhình thứcdạyhọc ưong
toàn bộ quá ưình dạyhọc là phương hướngquanưọng
để phát huy tính tích cực và nângcao chất lượng dạy
học
Trong thực tiễndạy học hiệnnay,nhiều giáoviên
đàcải tiếntheo hướngkết hợp thuyết trình với hình
thứclàm việc nhóm, gópphầntíchcực hóa hoạt động
nhận thức của người học Tuy nhiên hình thức làm
việc nhóm rất đa dạng, không chỉ giới hạn ở việc
giải quyết các nhiệm vụ học tập nhỏ xen kẽ trong bàithuyếttrình, mà còn có những hình thức làm việc nhóm giải quyết những nhiệm vụ phức hợp, sử dụng những phương pháp chuyên biệt như phương pháp đóng vai, dự án
Việc đánh giá, phân loại các phương pháp giảng
dạyở bậc đại học hiện nay đang có nhiều quan điểm
tranh luận,nghiêncứukhác nhau Mỗi phương pháp đều có những ưu, khuyết điểm khác nhau Vì vậy
chúngtacần chọn lọccótrọng điểm các phương pháp
giảng dạy theo hướng hiện đạiđế cải tiến, vận dụng
và cụthế hóa phùhợp với định hướng, mụctiêu của
nhà trường,mônhọc vàđiềukiện thực tiễn củagiảng
viên, và sinh viên
3 Kết luận
Trong bốicảnh công nghệ hiệnđại đòi hỏinhững con người cónănglực tư duyvà sáng tạo, cókỹ năng
phântích,tônghợpthôngtin vàcó khâ nănglàm việc độc lập, đây cũng là điểm yếu của người học ở các
trường đạihọc Do đó, các trườngđại học cầnphảicó
sự đổi mớiđể nắm bắt kịp xuthếcôngnghệ số hóa,
ngoài việc đổi mới chương trìnhđào tạothì việc đổi mới phương pháp dạy và học thực sự rất cần thiết và cấp bách Bên cạnhđó, mục tiêu đào tạo cũng phải thay đối hướng tới đào tạo không chỉ năng lực con
người mà còn là những kỹ năngphát triển và tự phát
triển bản thân, người họcsau khira trường phải có tư
duy sáng tạovàdễdàng tiếp cận với nền kỹ thuậthiện đại cũng như đápứng yêu cầu, đòi hỏi cao củaxã hội
Do đó, bướcthayđổi đầu tiên và quan trọng nhất vẫn
là người dạy và người học càn thay đổi tư tưởng, thay đổi cách dạy và học phùhọp ưong bối cảnh hiện nay
Tài liệu tham khảo
1 Trần Khánh Đức.(2013). Lý luận và PPDHhiện
đại NXB Giáodục Hà Nội
2 Nguyễn Đắc Hưng (2017) Cuộc cách mạng
công nghiệp lần thứ tư và vấn đề đặt ra với giảo dục
Việt Nam.NXB Quân đội nhândân Hà Nội
3 Phan Trọng Ngọ (2005) Dạy học và PPDH trong nhà trường.NXB Đại học Sư phạm Tp Hồ Chí
Minh.Hồ Chí Minh
4 Lê Công Triêm (chủ biên), Nguyễn Đức Vũ, TrầnThịTúAnh.(2002) Mộtsổ vấn đề hiện nay của
PPDHĐại học NXB Giáo dục Hà Nội
TẠP CHÍ THIỂt BỊ GIÁO DỤC - sô 259 KỲ 2 - 2/2022.3