Đặt vấn đề Chương trình giáo dục phổ thông GDPT mới, trong đó có môn Ngữ văn được xây dựng và chuẩn hóa theo hướng hiện đại, bảo đảm chất lượng, tích hợpcao ở lớp dướivàphân hóa dần ở lớ
Trang 1NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG II
LƠP 8) THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHÔ’ THÔNG 2018
Nguyễn Thị Thúy Hổng *
* TS Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Tây
ABSTRACT
Based on the common goal of the junior high school literature subject in the general education program
2018, the assessment should change direction from content-oriented to capacity development, putting students in real contexts to shape the learning process into a subject-specific skill Therefore, in the design
of assessment objectives for Literature, attention should be paid to the integration of axes of communication competence: Reading, writing, speaking and listening Selecting the Poetry genre in the Literature 8 program (the new Literature 8 textbook will be implemented from the school year 2023-2024), the article introduces
an overview of the assessment according to the competency model as well as an illustration of the table target four groups of communication skills when teaching this genre.
Keywords: Teaching Grade 8 Literature, Assessment by quality, capacity, Grade 8 Literature exercises.
Received: 17/11/2021; Accepted: 24/12/2021; Published: 4/01/2022
1 Đặt vấn đề
Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) mới,
trong đó có môn Ngữ văn được xây dựng và chuẩn
hóa theo hướng hiện đại, bảo đảm chất lượng, tích
hợpcao ở lớp dướivàphân hóa dần ở lớp học trên,
cho phép vận dụng nhiều phương pháp và kỹnăng
(KN) dạy học tích cực nhằm phát triểnphẩm chất,
năng lực học sinh(HS).Trong việc đào tạo nhân cách
con người, môn Ngữ văn có vai trò rấtquantrọng
Bởitrong môn Ngữ văn,năng lực baotrùmlà năng
lực giaotiếp,bao gồm cácnănglực nghe,nói, đọc,
viết Trên nềntảng các năng lực công cụấy,việc dạy
học môn Văn trong nhà trường sê có nhiều tác động
vào hình thành tố chất cănbảncủa con người.Theo
lộ trinh tới năm học 2023-2024, sáchgiáokhoaNgữ
văn lớp8mới sẽ được đưa vào giảngdạy Tuy nhiên,
với quanđiểmdạy học nhằm hìnhthành năng lực,
phẩm chất ngườihọc,hiệntại các giáo viên (GV) dạy
Văn rất cần xây dựng/thiết kế mục tiêu đánh giá năng
lực theo bốn trụcKNgiaotiếp trên.Bài viết lựa chọn
thể loại Thơ làm đối tượng minh họaxây dựng bảng
mục tiêu đánhgiá nănglực bao trùm trong dạyhọc
vănvớiviệcđọc, viếtvà nói -nghe
2 Nội dung nghiên cứu
2.1 Đánh giá năng lực trong chương trình Ngữ
văn lớp 8 (thể loại Thơ)
2.1.1 Mục tiêu chung chương trình Ngữ văn
TỈỈCS
Trongchươngtrình GDPT 2018, mụctiêucủa bộ môn Văn cấp THCS đặc biệtchútrọng hình thành 2
nhóm năng lực: năng lực ngôn ngữ và năng lựcvăn
học
a Năng lực ngôn ngữ
Biếtvận dụng kiến thứctiếng Việt cùng với những trải nghiệm và khả năng suy luận của bản thân để
hiểu văn bàn;biếtđọc văn bản theokiểu,loại; hiểu được nội dungtường minh và hàm ẩncủavănbản
Nhận biết và bước đầuphân tích, đánh giá được
nội dung và đặc điểm nổi bậtvề hìnhthức biểu đạt của văn bản; biết so sánh vănbản này với văn bản khác, liên hệ với những trải nghiệm cuộc sống của
cá nhân;từ đócó cách nhìn, cách nghĩ và nhữngcảm
nhận riêngvề cuộc sống, làm giàu đời sống tinhthần
b Năng lực văn học
Nhậnbiết và phânbiệt được các loại văn bản văn
học: truyện, thơ, kịch, kí; phân tích được tác dụng
củamộtsoyếu tốthuộc hìnhthức nghệ thuậtcủamỗi
thể loại văn học; hiểu nộidung tường minh và hàm
ẩn của văn bản văn học Trình bày được cảm nhận, suy nghĩvề tác phẩm văn học và tác động cùa tác phẩm đối với bảnthân; bước đầutạo ra đượcmột số sản phẩmcó tính văn học
2.1.2 Mục tiêu đảnh giả với thể loại Thơ trong chương trình Ngữ văn lớp 8
Trong chương trình GDPT 2018, phần thể loại
Thơ được tích hợpmục tiêu với phần Văn bản văn học, được hướng dẫn đảm bảo các mục tiêu chính
sau:
TẠP CHÍ THIẾT BỊ GIÁO DỤC - số 257 KỲ 2 -1/2022.35
Trang 2II NGHIÊN CỨU ỨNG DỰNG
a Đọc hiêu nội dung - hình thức
* Đọchiểunội dung
- Nêu được nộidungbao quátcủa văn bản; bước
đầu biết phân tích các chi tiết, hìnhảnh nghệ thuật
trong tính chỉnh thểcủa tác phẩm
- Nhận biết vàphântíchđược chù đề, tu tưởng,
thôngđiệp mà văn bản muốn gửi
đến người đọc thông qua hình thức nghệ thuật
của văn bản;xácđịnh được đối tượng trữ tinh, nhân
vậttrữ tình
- Nhận biết và phân tíchđược tình cảm, cảmxúc,
cảm hứng chủ đạo của người viết thể hiện qua văn
bản
* Đọc hiểu hìnhthức
- Nhậnbiết và phân tíchđược mối quan hệ giữa
nội dungvàhình thức của vănbản vănhọc
- Nhận biết và phân tích được một số yếutố đặc
trưng của thơ năm chữ, thơ bon chừ và thơ tự do
- Nhận biết vàphân tích được một số yếutố về
thi luật của thơ song thất lục bát như: vàn, nhịp, số
chữ, sốdòng trong một khổ thơ; sự khác biệt so với
thơ lụcbát
- Nhậnbiếtvà phân tíchđượcnét độc đáo vềhình
thức của bài thơthể hiện qua bố cục, kết cấu, ngôn
ngữ, biện pháp tu từ
b Liên hệ, so sánh, kết nối
- Nhận biết được vai trò của người đọc và bối
cảnh tiếp nhận đối với việc đọc hiểu tác phẩm văn
học
- Nêuđượcnhững thay đổitrongsuy nghĩ, tình
cảm, lối sống và cáchthưởng thức, đánh giácùa cá
nhân do vănbàn đã học mang lại
- Vận dụng được một số hiểubiếtvề lịch sử văn
họcViệt Namđể đọc hiểuvàn bàn văn học
2.2 Phương hướng xây dựng mục tiêu đánh giá
thể loại Thơ (Ngữ văn lớp 8) theo định hướng hình
thành phẩm chất, năng lực người học
2.2.1 Các lĩnh vực đánh giá chương trình Ngữ
văn lớp 8 (thê loại Thơ)
- Đọc:Đọc - hiếucảm thụ văn bản thơ, phân
tích-đánh giá về nội dung, nghệ thuật, từngừ; hình ảnh
đặc sãc
- Viết:Tìm ý vàlập dàný; viếtthànhbài văn nghị
luậnvềthơ
- Nói - Nghe: Trình bày, traođổi, tranh luận về
một vấn đềliênquan đến vàn bản thơ,kết nối với tiếp
nhận của bạn đọc, so sánh,đốichiếu
2.2.2 Mức độ đảnh giá
Nghiên cứu và lựa chọn các dạngcâu hói/ bài tập
theo 3 mức độ:
- Nhận biết: Kiểm tra những kiến thức đã học,
chủ yếu yêu cầutái hiện và học thuộc, ưả lờicâu hỏi
Cái gì?
- Thông hiểu: Cao hơn nhận biết, kiểm tra khả
năng lígiải ý nghĩa vàmối liên hệcủa những gì HS
đã biết,trả lời câu hỏiTại sao?
- Vận dụng: Khả năngvận dụngnhữngkiến thức
lí thuyếtđã họcvàogiải quyếtvàthựchành một vấn
đề nào đó
Các mức độ câu hỏinày sẽđược thể hiện trong mạch phát triển KN ngôn ngữvới bốn trục: Đọc,viết
vànói-nghe Đây là sự thay đổi căn bản về kiểm tra đánh giá văn bàn đọc so với trướcđây(chỉ thiên về
KN đọc-hiểu và chủ yếu dừng ở mạch kiến thức), đáp ứng được mục tiêu hình thành năng lực người
học rất rõràng, khoa học
2.2.3 Xây dựng ma trận cáu hỏi đánh giá theo năng lực
- Đọc:60% tương ứng bậc 1,2,3
- Viết: 30% tương ứngbậc 1,2,3
- Nói -nghe:20% tươngứngbậc2,3
2.2.4 Một số dạng thức kiêm tra-đánh giá thể loại Thơ
* Hình thức bài tập trắc nghiệm được thể hiện
bằngcácdạng chính sau:
- Dạng lựa chọn: thường là lựachọn phương án đúngnhấttrong bốn phươngánđãcho
- Hìnhthứctrắc nghiệm đúng-sai
- Nốicác cụm từ, các phần trái - phải với nhau tạo
nên phươngán đúng
- Thống kê, phân loại
- Điền vào bảng, biểu ôtrống
* Hình thứcbàitậpTự luận được thểhiệnbằng
cácdạng chính như sau:
- Đưa ngữ liệuđọc hiểu (trong chương trinh và ngoài chương trình - cùng chú đề, thể loại)
- Tìm ý, lập ý
- Thực hành nói vàviếttheo vấn đềchínhcủa văn
bản,theo vấn đề liên hệ với đời sống
- Trình bày, thuyết trình về tác phẩm văn học lựa chọn
2.3 Thiết kế mục tiêu đánh giá năng lực về thê
loại Thơ trong chương trình Ngữ văn lớp 8
Căncứ vàomục tiêu chương trình Ngữ văn THCS,
vào mụctiêu đánh giáthểloạithơ trong chương trình
Ngữ văn8,chúng tôiđề xuất bảng đánh giá năng lực
theo 4 nhóm: Đọc, viết, nói-nghe như sau:
36 TẠP CHÍ THIẾT BỊ GIÁO DỤC - số 257 KỲ 2 -1/2022
Trang 3NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG II
ĐỌC A 1.1 Nhận biết được đặc điểm
của thể loại thơ.
AI 2 Nhận biết được giá trị thẩm
mĩ của một số yếu to trong thơ
như ngôn từ, cấu tứ, hình thức bài
thơ thể hiện trong văn bản.
A1.3 Học thuộc lòng một số
đoạn thơ, bài thơ yêu thích trong
chương trình.
A2.1 Phân tích và đánh giá được
ý nghĩa, tác dụng của yểu tố tự
sự, yếu tố tượng trưng trong thơ
A2.2 Phân tích và đánh giá được chủ đê, tư tưởng, thông điệp của tác phẩm thơ mà tác già muốn gửi đến người đọc thông qua các yếu tố nghệ thuật.
A2.3 Phân tích và đánh giá được tình cảm, cảm xúc, cảm hứng chủ đạo của người viết thể hiện qua các văn bàn thơ; phát hiện được các giá trị văn hóa, triết lý nhân sinh từ văn bản.
A3.1 So sánh hai văn bản văn học thuộc thể loại thơ cùng đe tài ỡ các giai đoạn khác nhau ( trung đại và hiện đại), liên tưởng,
mờ rộng vấn đề đề hiểu sâu hơn vãn bản được học.
A3.2 Vận dụng kinh nghiệm đọc, trài nghiệm cuộc song và hiểu biết về lịch sử văn học Việt Nam để nhận xét, đánh giá văn bản văn học.
A3.3 Phân tích được ý nghĩa hay tác dộng của văn bản văn học trong việc làm thay đổi suy nghĩ, tình cảm, cách nhìn và cách thưởng thức, đánh giá cùa cá nhân đối với văn học và cuộc sống.
VIẾT B1.1 Nêu được quy trình viết một
bài văn nghị luận văn học về một
tác phẩm thơ.
B1.2 Xác định được các yếu tố
(luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng
chứng) của bài viết.
B1.3 Nêu được nội dung và một
số nét đặc sắc nghệ thuật của tác
phẩm thơ.
B2.1 Cảm nhặn và đánh giá được nội dung và một số nét đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm thơ.
B3.1 Viết được một văn bản nghị luận văn học về một tác phẩm thơ.
NÓI-NGHE
Cl.l Nêu được các yêu cầu khi
giới thiệu một tác phàm thơ theo
lựa chọn cá nhân.
C1.2 Nắm bắt được nội dung và
quan diêm của người thuyêt trình
khi trình bày về tác phẩm thơ.
C2.1 Đánh giá được một số vấn đề đặc sắc về nội dung, nghệ thuật của tác phẩm thơ đã lựa chọn để giới thiệu.
C2.2 Nhận xét, đánh giá được về nội dung và cách thức thuyết trình
về tác phẩm thơ.
c.3.1 Giới thiệu được một tác phẩm thơ theo lựa chọn cá nhân.
C3.2 Đặt được câu hỏi về những diêm cần làm rõ khi giới thiệu về tác phẩm thơ.
3 Kết luận
Trêncơ sở hệ thống mục tiêu theo nhóm KN đọc,
viết, nói-nghe,bàiviết đềxuất thửnghiệm bộtiêuchí
để xây dựng ngân hàng kiểm tra-đánh giá theo trục
năng lực giaotiếp đối với Thể loại Thơ trong chương
trìnhNgừ văn lớp 8 (trắcnghiệmhoặc tự luận).Bởi
lẽ, xét đến cùng, khi có kim chỉnam chuẩn chỉ (mục
tiêu Chương trình GDPT tổng thể), việc thực hiện
thành công những mục tiêu dạyhọcNgữ văn THCS
trên nhất thiếtphảibắtnguồn từ việc cải tổ mạnh mẽ
yêu cầu kiểm tra-đánh giá Chuyểntừđánh giá kiến
thức (dạy cái) chú trọng khâuđọctớiđánh giá năng
lực với các KN giao tiếp khác như viết, nói-nghe
(dạy cách), chắc chắn cácthầy cô sẽ trao cơ hội cho
HSđược tựhình thành, chiếm lĩnh tri thức, đưa việc
học văn gắn liền với các vấn đề/bối cảnh thực tiễn
đời sống hơn Đó vừa là thách thức vừalà sứ mệnh
trao truyền,gợi mở quan trọng của các thầycô trong
kỷ nguyên chuyển đổi số và nhu cầuhọctậpsuốt đời
của mỗicá nhân ngày một mạnhmẽ
Tài liệu tham khảo
Ngữ văn 8 (theo phương pháp dạy học tích cực),
NXB Giáo dục ViệtNam, tr 60-67
2 Đỗ NgọcThống (chủ biên) (2020), Bài tập trắc
nghiệm Ngữ văn 8, NXB GiáodụcViệt Nam,tr8-9
3 ĐồNgọcThống (chủ biên) (2019), Hướng dần dạy học môn Ngữ văn THCS theo chương trình Giáo dục Phổ thông mới,NXB NXB Đại học Sư phạm, tr38-40
4 Đồ Ngọc Thống (chủbiên) (2018), Dạy học phát triển năng lực môn Ngữ văn THCS, NXB Đại
học Sư phạm, tr 47-59
5 Dạy-học môn Ngữ văn mới: Chuyên hướng sang phát triển năng lực
(Ngày 15/10/2019)
https://bigschool.vn/day-
hoc-mon-ngu-van-moi-chuỵen-huong-sang-phat-trien-nang-luc
6 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2020), Công văn 3280/BGDĐT-GDTrH hướng dẫn điều chinh nội dung dạy học THCS, THPTban hành ngày 27 tháng
08 năm 2020, Hà Nội
7 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), Thông tư sổ 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 về Chương trình Giáo dục Phố thông môn Ngữ văn,Hà
1 Lã Nhâm Thìn (chủbiên) (2019), Thực hành Nội
TẠP CHÍ THIẾT BỊ GIÁO Dực - số 257 KỲ 2 -1/2022 37