Đánh Giá Năng Lực Suy Luận Thống Kê Y Học Của Sinh Viên Khi Giải Quyết Vấn Đề Thực Tế

Như vậy, có thể thấy chưa có tác giả nào nghiên cứu về năng lực SLTKYH cũng như đánh giá về năng lực SLTKYH trên đối tượng là SV ngành y dược khi các em giải quyết các vấn đề trong thực

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Thành phố Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS.TS TRẦN VUI

Phản biện 1: PGS.TS TRỊNH THỊ PHƯƠNG THẢO

Phản biện 2: PGS.TS NGUYỄN TIẾN TRUNG

Phản biện 3: PGS.TS LÊ THÁI BẢO THIÊN TRUNG

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường họp tại: Trường Đại học Sư phạm TP HCM vào 13 giờ 30 ngày 21 tháng

04 năm 2022

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Thư viện Đại học Sư phạm TP HCM

- Thư viện Khoa học Tổng hợp TP HCM

kê (TDTK) cơ bản để hướng dẫn cho những giải thích của mình

1.1.1 Vai trò Suy luận thống kê y học

Suy luận thống kê y học (SLTKYH) hay suy luận thống kê trong y học tập trung vào các nguyên tắc cơ bản của tư duy thống kê trong y học để quyết định khi nào và làm thế nào chúng ta có thể rút

ra các kết quả từ một mẫu và áp dụng chúng vào một tổng thể trong lĩnh vực nghiên cứu chăm sóc sức khỏe

Ở các trường đại học (ĐH) nói chung, trường ĐH Y Dược nói riêng, một trong những mục tiêu dạy học cần hướng đến là phát triển cho sinh viên (SV) các kỹ năng nghiên cứu khoa học Điều đó có nghĩa dạy học thống kê phải đảm bảo đẩy mạnh việc ứng dụng của phương pháp khoa học đối với hầu hết SV, bao gồm các khả năng

như đặt câu hỏi, chọn dữ liệu, khám phá và áp dụng công cụ để giải

thích dữ liệu, khả năng giao tiếp và trao đổi các kết quả Để đạt

được những mục tiêu đó, theo Ben-Zvi & Garfield (2004) SV cần hiểu và sử dụng được các ý tưởng cơ bản của thống kê ở nhiều cấp

độ khác nhau, khả năng giải thích, quyết định, lập luận, đánh giá và

đưa ra một quyết định về thông tin là những kỹ năng cần thiết cho

quá trình SLTK và TDTK

1.1.2 Đánh giá – yếu tố quan trọng của quá trình dạy học

Đánh giá được xem là một yếu tố quan trọng trong quá trình dạy học, không phải chỉ với mục đích cho điểm, xếp loại SV, mà hơn

thế đánh giá là một công cụ hỗ trợ tốt trong việc nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy và học

1.1.3 Nhu cầu và xu hướng đổi mới trong dạy học Thống kê y

1.2 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

1.2.1 Liên quan đến Hiểu biết thống kê, Suy luận thống kê và Tư duy thống kê

Chúng tôi nhận thấy nhiều nhà nghiên cứu đã đề cập đến khái niệm HBTK, SLTK, TDTK trong các nghiên cứu của mình, đặc biệt

là các tác giả nước ngoài Mỗi một tác giả đều đưa ra một vài định

nghĩa dưới dạng mô tả cho những kết quả mà họ quan tâm

1.2.2 Liên quan đến các loại Suy luận thống kê và năng lực Suy

1.2.3 Liên quan đến đánh giá Suy luận thống kê

Nghiên cứu về đánh giá SLTK, Garfield (1998a, 1998b), sau

đó, Garfield đã kết hợp với delMas & Chance để nghiên cứu SLTK

của SV về chủ đề mẫu và lấy mẫu (delMas, Garfield & Chance, 1999) và đã đề xuất một khung mô tả sự phát triển SLTK với chủ đề

phân phối mẫu với 5 cấp độ suy luận bao gồm riêng biệt, bằng

lời,chuyển dịch, thủ tục và tích hợp quá trình Khung mô tả này là

một phần mở rộng dựa trên nghiên cứu của Jones et al (2001), Mooney (2002), các tác giả này đã đưa ra các khung mô tả các miền

cụ thể đặc trưng cho sự phát triển của SLTK của học sinh (HS) tiểu học và trung học cơ sở liên quan đến bốn quy trình: mô tả dữ liệu, tổ chức dữ liệu, biểu diễn dữ liệu, phân tích và giải thích dữ liệu Trong mỗi quá trình này, SLTK của HS được mô tả sự phát triển qua 4 cấp

độ suy luận bao gồm riêng biệt, chuyển dịch, định lượng và phân

tích Delmas, Garfield & Chance (2001) cũng đã tiến hành nghiên

cứu mở rộng các khung mô tả sang các lĩnh vực SLTK khác và cho đối tượng là HS trung học phổ thông (THPT) Việc xây dựng được các mô hình phát triển SLTK này có thể hữu ích trong việc đánh giá

sự thể hiện của HS theo thời gian, cũng như đánh giá hiệu quả của việc giảng dạy

1.2.4 Liên quan đến dạy học Thống kê y học và Suy luận thống

kê y học

Các nghiên cứu ở trong nước:

Tác giả Đào Hồng Nam (2014) với đề tài “Dạy học Xác suất thống kê ở trường Đại học Y”, luận án Tiến sĩ khoa học giáo dục Tác giả Nguyễn Thanh Tùng (2016) với đề tài “Dạy học Xác suất thống kê theo hướng tăng cường vận dụng vào nghiệp vụ y tế cho sinh viên ngành y dược”, luận án tiến sĩ khoa học giáo dục

Các nghiên cứu ở nước ngoài:

Moyé (2006) đã đề cập đến một số vấn đề cơ bản của SLTKYH, tác giả mới chỉ đưa ra một mô tả chung về khái niệm này, nhưng chưa xác định cụ thể các thành tố của SLTKYH

Nghiên cứu tổng quan về các vấn đề đã nghiên cứu có liên quan đến đề tài, chúng tôi nhận thấy hầu hết các nghiên cứu liên quan đến SLTK, năng lực SLTK được xem xét trên đối tượng là HS

trung học cơ sở, THPT hay SV Cao đẳng chuyên nghiệp, chưa có đề tài nào nghiên cứu về năng lực SLTK trong y học, trên đối tượng là

SV bậc ĐH thuộc ngành y dược hay các ngành liên quan đến chăm sóc sức khỏe con người Một số nghiên cứu liên quan đến đánh giá SLTK, các tác giả đã đề xuất được mô hình các mức phát triển SLTK, nhưng cũng chủ yếu là tập trung trên đối tượng là HS THPT

và đối với một vài chủ đề cụ thể Như vậy, có thể thấy chưa có tác giả nào nghiên cứu về năng lực SLTKYH cũng như đánh giá về năng lực SLTKYH trên đối tượng là SV ngành y dược khi các em giải quyết các vấn đề trong thực tế thực hành nghề nghiệp

Với những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu:

“ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC SUY LUẬN THỐNG KÊ Y HỌC CỦA SINH VIÊN KHI GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ THỰC TẾ” Với mong muốn có một đánh giá tổng quan về năng lực SLTKYH của SV khi vận dụng vào giải quyết các vấn đề thực tế của y học Nghiên cứu xây dựng và phát triển một đánh giá hữu ích, góp phần đổi mới phương pháp dạy học nói riêng, nâng cao chất lượng dạy học TKYH cho SV y dược nói chung

1.3 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu của chúng tôi nhằm mục đích đề xuất một tiếp cận đánh giá về năng lực SLTKYH của SV khi vận dụng vào giải quyết các vấn đề thực tế y học Xây dựng được một tiếp cận đánh giá giúp phát triển năng lực SLTKYH của SV y khoa, góp phần đổi mới và nâng cao chất lượng dạy học TKYH cho SV các trường ĐH Y Dược Với mục đích nghiên cứu đã đề cập ở trên, đề tài nghiên cứu tập trung trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau:

1 Bản chất của SLTKYH, các loại SLTKYH và năng lực SLTKYH được thể hiện như thế nào?

2 Các mức độ SLTKYH trong thang đánh giá năng lực SLTKYH của SV y khoa khi GQVĐ thực tế được xác định như thế nào?

3 Những nội dung thống kê nào trong chương trình giảng dạy TKYH, những vấn đề thực tế y học nào có thể tạo cơ hội để SV thể hiện năng lực SLTKYH?

4 Năng lực SLTKYH của SV khi GQVĐ thực tế thường gặp trong thực hành nghề nghiệp được thể hiện như thế nào?

5 Đánh giá năng lực SLTKYH khi GQVĐ thực tế có tác động như thế nào đến việc xây dựng các mô hình dạy học của GV và hiệu quả học tập của SV?

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Quá trình dạy và học TKYH cho SV y khoa Các phương pháp đánh giá trong giáo dục toán, giáo dục thống kê

- Những vấn đề thực tế trong thực hành lâm sàng đòi hỏi SV phải thực hiện SLTKYH Năng lực SLTKYH của SV y khoa

- Thang đánh giá và bộ công cụ đánh giá năng lực SLTKYH

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu

SV năm thứ nhất, năm thứ hai ngành y khoa của trường ĐH Y Dược Huế năm học 2018-2019, 2019-2020

1.5 Giả thuyết khoa học

Một tiếp cận đánh giá năng lực SLTKYH của SV khi giải quyết các vấn đề thực tế được xây dựng trên cơ sở phối hợp phân loại tư duy Bloom, phân loại tư duy MATH và đánh giá năng lực Hiểu biết toán của PISA Tiếp cận đánh giá bao gồm thang đánh giá và bộ công cụ đánh giá

có thể góp phần phát triển và nuôi dưỡng năng lực SLTKYH ở mức độ cao cho SV khi dạy học TKYH ở các trường ĐH Y Dược

1.6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Chọn các nội dung thống kê trong chương trình giảng dạy TKYH, chọn những bài toán thực tế y học có khả năng tạo cơ hội thể hiện năng lực SLTKYH của SV

- Đưa ra các thang đánh giá cụ thể về năng lực SLTKYH

- Đưa ra bộ công cụ đánh giá năng lực SLTKYH với bộ đề khảo sát gồm các bài toán thực tế y học

- Tiến hành khảo sát thăm dò và phân tích kết quả thu được 1.7 Nội dung nghiên cứu

- Phương pháp đánh giá trong giáo dục toán, giáo dục thống kê

- Khái niệm và bản chất của SLTKYH, các loại SLTKYH

- Nội dung TKYH, vấn đề thực tế y học có thể thể hiện năng lực SLTKYH

- Thang đánh giá năng lực SLTKYH

- Bộ công cụ đánh giá năng lực SLTKYH của SV y khoa 1.8 Phương pháp nghiên cứu

1.8.1 Các phương pháp nghiên cứu lý luận

1.8.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

1.9 Những luận điểm cần bảo vệ

- Vai trò của SLTKYH khi GQVĐ thực tế của SV y khoa

- Sự cần thiết phải đánh giá năng lực SLTKYH khi GQVĐ thực tế của SV y khoa

- Các thang đánh giá và bộ công cụ đánh giá năng lực SLTKYH khi GQVĐ thực tế của SV y khoa

- Một tiếp cận đánh giá hiệu quả góp phần phát triển và nuôi dưỡng năng lực SLTKYH khi GQVĐ thực tế cho SV y khoa

1.10 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

- Về phương diện lý luận: Nghiên cứu bổ sung và phát triển lý luận về đánh giá bao gồm làm rõ vai trò, mục tiêu, các phương pháp đánh giá thường sử dụng trong giáo dục toán, giáo dục thống kê; làm

rõ bản chất của SLTKYH, năng lực SLTKYH, ứng dụng của SLTKYH khi GQVĐ thực tế của y học Từ đó, đề xuất mô hình, các thang đánh giá, bộ công cụ đánh giá năng lực SLTKYH khi GQVĐ thực tế của SV y khoa Đề xuất một tiếp cận đánh giá hiệu quả góp phần nuôi dưỡng và phát triển năng lực SLTKYH khi GQVĐ thực tế cho SV y khoa

- Về phương diện thực tiễn: Khảo sát thực trạng dạy học TKYH

và tiến hành thực nghiệm, đưa ra đánh giá tổng quan về năng lực SLTKYH của SV y khoa khi GQVĐ thực tế

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN

2.1 Suy luận thống kê và mô hình phát triển Suy luận thống kê Trong nghiên cứu của mình, chúng tôi sử dụng định nghĩa sau đây về SLTK:

SLTK là suy luận với các ý tưởng thống kê và làm cho thông tin thống kê trở nên có ý nghĩa Điều này liên quan đến việc đưa ra các lý giải dựa trên các tập dữ liệu, các biểu diễn của dữ liệu hay các tóm tắt thống kê của dữ liệu SLTK có thể liên quan đến việc nối kết một khái niệm với một khái niệm khác hoặc có thể là việc kết hợp các ý tưởng về dữ liệu và cơ hội SLTK có nghĩa là hiểu và có thể giải thích các quá trình thống kê và có thể giải thích một cách đầy đủ các kết quả thống kê

2.2 Suy luận thống kê y học và Năng lực suy luận thống kê y học

Các năng lực SLTKYH bao gồm năng lực Mô tả, Giải thích,

Dự đoán có thể xem là khả năng thực hiện một cách hiệu quả và

khoa học các nhiệm vụ trong quá trình TKYH tương ứng là quá trình

Mô tả, Giải thích, Dự đoán

2.3 Cơ sở lý thuyết về đánh giá trong giáo dục

2.3.1 Đánh giá nhằm nâng cao chất lượng dạy và học

Theo Guskey (2003), để sử dụng các đánh giá trong lớp học nhằm cải tiến việc dạy và học, GV cần thay đổi cách tiếp cận của mình

về đánh giá theo ba hướng quan trọng như sau:

- Tạo ra được các đánh giá hữu ích cho SV và cho GV;

- Dựa trên đánh giá để điều chỉnh phương pháp giảng dạy;

- Cung cấp thêm những cơ hội cho SV để chứng tỏ sự thành công trong quá trình học tập

2.3.2 Các tiêu chí của đánh giá

Các tiêu chí của đánh giá bao gồm độ tin cậy, tính khả thi, khả

năng phân loại tích cực và tính giá trị (hoặc hướng đích)

2.3.3 Các loại hình đánh giá

Căn cứ vào những nét đặc thù của giáo dục, căn cứ theo mục đích đánh giá, đánh giá được chia thành ba loại hình đánh giá: chẩn đoán, quá trình và tổng kết

2.4 Lý thuyết về đánh giá trong giáo dục Toán – Cơ sở tham chiếu cho việc xây dựng đánh giá năng lực Suy luận thống

kê y học

2.4.1 Chất lượng cao về việc học

2.4.2 Đo lường chất lượng học toán theo phân loại tư duy Bloom

Phân loại tư duy Bloom sửa đổi (Anderson et al., 2001) cấu

trúc quá trình nhận thức gồm sáu phạm trù: Nhớ, Hiểu, Áp dụng,

Phân tích, Đánh giá và Sáng tạo

2.4.3 Phân loại tư duy MATH (thứ bậc nhiệm vụ đánh giá toán)

Phân loại MATH xác định 8 phạm trù kĩ năng và kiến thức, sắp xếp chúng vào trong 3 nhóm A, B, C Các phạm trù này được sắp

xếp theo bản chất của hoạt động đòi hỏi để hoàn thành tốt nhiệm vụ

Các nhóm A, B, C tương ứng với 3 mức A, B, C được sắp xếp theo thứ tự từ thấp đến cao một cách phù hợp theo bối cảnh

2.4.4 Phân loại Hiểu biết toán trong PISA

PISA chọn các hoạt động nhận thức để phân loại năng lực toán theo 3 cụm: tái tạo, liên kết, phản ánh Mỗi cụm như vậy tương ứng với 2 mức Tái tạo mức 1, 2 được xem là năng lực thấp; liên kết mức

3, 4 chỉ năng lực trung bình và phản ánh mức 5, 6 được đánh giá là năng lực cao

2.5 Vận dụng lý thuyết đánh giá toán xây dựng thang đánh giá năng lực Suy luận thống kê y học

Chúng tôi vận dụng kết hợp phân loại tư duy Bloom, MATH

và phân loại Hiểu biết toán của PISA để xây dựng một thang đánh giá tổng quát năng lực SLTKYH, gồm sáu mức độ từ thấp đến cao

tương ứng với ba cụm năng lực Tái tạo, Liên kết và Phản ánh

Tương tự như cách dùng "động từ" để mô tả trong thang phân loại Bloom, mỗi mức nhiệm vụ được mô tả cụ thể và bắt đầu bởi các động từ như nhớ lại, nhận ra, xác định, mô tả, giải thích, thực hiện,

áp dụng, sử dụng, kiểm chứng Tương ứng với các mức của phân loại

tư duy MATH, phân loại Hiểu biết toán của PISA, trong thang mức

đánh giá chúng tôi đề xuất bao gồm mức 1, 2 tương ứng với cụm Tái

tạo, mức 3, 4 tương ứng với cụm Liên kết và mức 5, 6 tương ứng với

cụm Phản ánh

Tiểu kết chương 2

Chúng tôi có cơ sở trả lời câu hỏi nghiên cứu thứ nhất của đề tài: SLTKYH có thể xem là SLTK trong lĩnh vực y học, trong đó tập trung vào các nguyên tắc cơ bản của SLTK trong y học để quyết định khi nào và làm thế nào có thể rút ra các kết quả từ một mẫu và áp dụng chúng vào tổng thể trong lĩnh vực nghiên cứu chăm sóc sức khỏe và xác định sáu loại SLTKYH cần quan tâm và phát triển cho

SV y khoa Ba năng lực SLTKYH của SV y khoa cụ thể bao gồm

năng lực Mô tả, Giải thích, Dự đoán, đó là khả năng thực hiện một

cách có hiệu quả và khoa học các nhiệm vụ trong từng quá trình

TKYH tương ứng Nghiên cứu lý thuyết đánh giá giáo dục toán cho

phép chúng tôi trả lời “một phần” câu hỏi nghiên cứu thứ hai của đề tài: xây dựng thang đánh giá tổng quát năng lực SLTKYH của SV y khoa, đây là một căn cứ quan trọng để xây dựng các thang đánh giá năng lực SLTKYH cụ thể

CHƯƠNG 3

THỐNG KÊ Y HỌC TỪ LÝ THUYẾT

ĐẾN THỰC TIỄN DẠY HỌC 3.1 Cơ sở lý thuyết Didactic Toán trong phân tích thể chế Chúng tôi nghiên cứu vận dụng thuyết nhân học của lý thuyết Didactic Toán để phân tích mối quan hệ thể chế dạy học TKYH ở trường ĐH Y Dược Huế

3.2 Thống kê y học trong các loại thiết kế nghiên cứu y học Các loại thiết kế nghiên cứu y học đều phải tiến hành qua hai giai đoạn: đầu tiên là thu thập dữ liệu, sau đó để đưa ra được các kết quả nghiên cứu cần phải thực hiện các phân tích thống kê (mô tả và suy diễn) và cần có sự tác động của SLTKYH Từ đó, chúng tôi đề

xuất một Tập các loại nhiệm vụ liên quan đến SLTKYH cần đưa ra

cho SV xem xét trong môn học TKYH (Table 3.1)

Bảng 3.1 Tập các loại nhiệm vụ trong môn Thống kê y học

3.3 Phân tích thể chế dạy học Thống kê y học ở trường ĐH Y Dược Huế

3.3.1 Thống kê y học trong chương trình đào tạo ngành y khoa ở

trường ĐH Y Dược Huế

3.3.2 Phân tích giáo trình sử dụng ở trường ĐH Y Dược Huế

Giáo trình được sử dụng giảng dạy ở trường ĐH Y Dược Huế

là giáo trình “Xác suất-Thống kê y học” của hai tác giả Trần Thị Diệu Trang, Trần Thúy Hiền, NXB ĐH Huế, năm 2015, ký hiệu là giáo trình GTV

3.3.3 Hình thức kiểm tra, đánh giá đã và đang áp dụng trong

3.4 Kỹ năng Toán cơ bản – chất lượng đầu vào của sinh viên ngành y khoa

Đa số SV trúng tuyển vào ngành y là những em có điểm toán cao nhất, có nền tảng tốt nhất về kiến thức toán học phổ thông so với

HS trong cả nước, có thể xem là đại diện cho HS có những thể hiện tốt về kỹ năng toán học cơ bản Đây là một lý do cần thiết, là một điều kiện thuận lợi thúc đẩy chúng tôi xác định dạy học TKYH phải đổi mới theo hướng phát triển năng lực SLTKYH cho SV y khoa