Nguyên tắc đối ngoại của Đảng trong cuộc vận động quốc tế chống đế quốc Mỹ xâm lược Việt Nam (1954-1975)

Bài viết trình bày các nguyên tắc đối ngoại của Đảng trong cuộc vận động quốc tế chống đế quốc Mỹ xâm lược Việt Nam (1954-1975); Kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ; Sách lược, biện pháp linh hoạt, mềm dẻo.

NGUYÊN TẮC ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG TRONG CUỘC VẬN ĐỘNG QUỐC TẾ CHỐNG ĐẾ QUỐC MỸ

XÂM LƯỢC VIỆT NAM (1954-1975)

Trần Thị Ngọc Thúy

Bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh - Đường lối CMĐCSVN, email: tranngocthuy@tlu.edu.vn

1 GIỚI THIỆU CHUNG

Trong đấu tranh ngoại giao nói chung và

vận động quốc tế nói riêng vừa đòi hỏi sự bền

bỉ, thận trọng vừa phải rất mềm dẻo, linh hoạt

nhưng cũng phải kiên trì nguyên tắc giúp cho

cuộc đấu tranh giữ vững định hướng phù hợp

với mục tiêu cuối cùng của mỗi bên Chính vì

kiên trì nguyên tắc mà Việt Nam luôn giữ thế

tiến c ông trên cả ba mặt trận: chính trị, quân

sự, ngoại giao đồng thời giúp Việt Nam giữ

vững được thế độc lập, tự chủ trong suốt

cuộc kháng chiến chống Mỹ, c ứu nước

2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Bài viết sử dụng các phương pháp lịch sử,

logic, phân tích, tổng hợp, so sánh nhằm làm

rõ một số nguyên tắc đối ngoại trong cuộc

vận động quốc tế chống đế quốc Mỹ xâm

lược Việt Nam

3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Để thiết lập, duy trì, củng c ố mối quan hệ

với bên ngoài, tranh thủ sự ủng hộ quốc tế,

trong hoạt động đối ngoại của bất cứ nhà

nước nào cũng phải tuân theo những nguyên

tắc nhất định Trong cuộc kháng chiến chống

Mỹ, cứu nước, hoạt động đối ngoại, vận động

quốc tế đã tuân thủ những nguyên tắc cơ bản

góp phần hình thành mặt trận nhân dân thế

giới chống đế quốc Mỹ xâm lược Việt Nam

Đó là các nguyên tắc: “kiên trì đường lối đối

ngoại độc lập, tự chủ”, “thêm bạn, bớt thù”, “dĩ

bất biến, ứng vạn biến” và sách lược, biện pháp

linh hoạt, mềm dẻo trong chỉ đạo thực hiện

3.1 Kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ

Đấu tranh ngoại giao và vận động quốc tế

cần đảm bảo nguyên tắc chiến lược: giữ vững

độc lập, tự chủ, giữ vững thế tiến c ông, phối hợp với các lĩnh vực chính trị, quân sự, ngoại giao tạo sức mạnh tổng hợp đi tới thắng lợi vẻ vang Tuy nhiên, trong quá trình giúp đỡ nhân dân Việt Nam kháng chiến, vì nhiều lý do, một

số nước trong khối xã hội chủ nghĩa có những quan điểm khác nhau Do đó, trước những vấn

đề có tính nguyên tắc, quyết định đến thắng lợi của cách mạng, Đảng luôn kiên trì phương châm độc lập, tự chủ, tự lực cánh sinh, lấy đại cục làm trọng, nắm rõ những đặc điểm riêng biệt và lợi ích của từng nước để xử lý mối quan

hệ quan trọng, không bị chi phối bởi lập trường, quan điểm của các nước bạn làm phương hại đến lợi ích của cuộc kháng chiến Nhiệm vụ vận động quốc tế, tranh thủ sự ủng hộ của các nước xã hội chủ nghĩa trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược phức tạp và gặp nhiều khó khăn do các nước

lo ngại chiến tranh ở Việt Nam có thể tăng cường, mở rộng không có lợi cho hòa bình và

an ninh chung Khi đề cập đến quan điểm vừa đánh vừa đàm của Việt Nam, Trung Quốc và Liên Xô đưa ra ý kiến khác nhau Liên Xô lên án đế quốc Mỹ xâm lược Việt Nam, ủng

hộ và viện trợ cho Việt Nam nhưng từ năm

1965 Liên Xô lại muốn Việt Nam đàm phán với Mỹ, do Liên Xô lo ngại c hiến tranh cách mạng ở Việt Nam sẽ cản trở hòa hoãn Xô-Mỹ

Còn Trung Quốc khuyên Việt Nam nên

đánh lâu dài và không đàm phán, không nên

đòi Mỹ chấm dứt ném bom miền Bắc; hoặc là

đánh đến một lúc nào đó thì đàm phán nhưng

hiện tại thời cơ chưa chín muồi, nếu muốn

đàm thì phải đặt điều kiện thật cao

Những quan điểm trái ngược nhau của hai

nước lớn trong phe xã hội chủ nghĩa làm cho

cách mạng Việt Nam gặp nhiều khó khăn,

ảnh hưởng đến việc ủng hộ Việt Nam chống

đế quốc Mỹ xâm lược, đòi hỏi Đảng phải giữ

vững tinh thần độc lập, tự chủ để đưa ra

những sách lược và chiến lược nhằm tranh

thủ sự ủng hộ của cả hai

3.2 Thêm bạn, bớt thù

Đây là nguyên tắc cơ bản của ngoại giao

Việt Nam xuất phát từ thực tế đối ngoại c ủa

đất nước là luôn phải đối đầu với ngoại giao

nước lớn Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói:

muốn làm cách mệnh thắng lợi phải biết phân

biệt ai là bạn, ai là thù, phải thực hiện triệt để

thêm bầu bạn, bớt kẻ thù

Để phát huy tối đa mọi nguồn lực c ủa đất

nước, tạo nên sức mạnh tổng hợp c ho c uộc

kháng chiến, Đảng đã có nhiều chủ trương,

biện pháp khéo léo nhằm khoét sâu và lợi

dụng mâu thuẫn trong hàng ngũ kẻ thù như

mâu thuẫn giữa đế quốc Mỹ với các nước

đồng minh của Mỹ, giữa các tập đoàn có lợi

ích khác nhau trong giới cầm quyền Mỹ, giữa

Mỹ và các nước phụ thuộc, giữa nhà cầm

quyền Mỹ với các tầng lớp nhân dân Mỹ…

Với khẩu hiệu: “Đoàn kết bất cứ người nào

có thể đoàn kết được, tranh thủ bất cứ người

nào có thể tranh thủ được, trung lập bất cứ

người nào có thể trung lập, cốt nhằm phân

hóa kẻ thù đến cao độ và cô lập c húng, đồng

thời kiếm thêm nhiều bạn cả trong nước và

ngoài nước”1 Đã góp phần tập hợp mọi lực

lượng yêu nước tiến bộ trong nước, tranh thủ

rộng rãi sự ủng hộ của quốc tế, gắn cuộc đấu

tranh của nhân dân Việt Nam với cuộc đấu

tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ

1

Ban chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ chính trị

(1996), Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước Thắng

lợi và bài học, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 269

trên thế giới, cô lập cao độ giới c ầm quyền

Mỹ, phân hóa chúng với các nước đồng minh thân cận Một số nước trước đây từng tham chiến ở chiến trường miền Nam giờ bỏ mặc

Mỹ bị kìm chân, sa lầy ở Việt Nam Ngay như khối SEATO do Mỹ dựng lên ở Đông Nam Á hòng đối đầu với Việt Nam và hệ thống xã hội chủ nghĩa cùng “thuyết Đôminô” cũng dần bị

vô hiệu hóa Ngay tại nước Mỹ, các thế lực hiếu chiến và giới c ầm quyền Mỹ cũng bị cô lập cao độ Thực tế, cùng một lúc nhà cầm quyền Mỹ đã phải đối phó với ba trận tuyến và đều thất bại: chiến trường Việt Nam, trên công luận nước Mỹ và trên thế giới

3.3 Dĩ bất biến, ứng vạn biến

“Bất biến” là lợi ích của dân tộc, là độc lập, tự do, thống nhất đất nước, là khát vọng cao đẹp, thiêng liêng, là mục tiêu xuyên suốt những chặng đường cách mạng mà Việt Nam hướng tới, quyết tâm thực hiện Chỉ có trên cơ

sở nắm chắc và kiên trì mục tiêu cuối cùng mới

có thể sáng tạo những sách lược thích hợp, để tranh thủ những lợi ích cơ bản, lâu dài và to lớn hơn cho sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước

Để thực hiện mục tiêu độc lập, tự do, thống nhất đất nước, tranh thủ sự ủng hộ trong và ngoài nước, ngày 20-12-1960, Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam

ra đời nhằm tập hợp rộng rãi mọi tầng lớp nhân dân miền Nam đấu tranh chống đế quốc

Mỹ và tay sai, phấn đấu cho một miền Nam Việt Nam độc lập, dân chủ, hoà bình, trung lập, tiến tới hoà bình thống nhất Tổ quốc Hòa bình, trung lập là c hủ trương lớn, là c ái

“vạn biến”, phù hợp với mong muốn, nguyện vọng của đông đảo các lực lượng yêu chuộng hòa bình, tự do, công lý trên thế giới, nên được các lực lượng này đồng tình, ủng hộ Việc nêu cao khẩu hiệu này góp phần gắn cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam với phong trào bảo vệ hòa bình thế giới, với phong trào các nước Không liên kết, tranh thủ sự ủng hộ quốc tế rộng rãi đồng thời đóng góp tích cực vào cuộc đấu tranh của nhân dân thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân c hủ

và tiến bộ xã hội Chính nhờ ưu thế đó, Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam

và sau này là Chính phủ cách mạng lâm thời

cộng hòa miền Nam Việt Nam có điều kiện

lập quan hệ ngoại giao và làm công tác vận

động quốc tế với các thể chế chính trị, tổ

chức xã hội, tổ chức nghề nghiệp trên thế

giới, từ đó tranh thủ được sự đồng tình, ủng hộ

của dư luận quốc tế, trong đó c ó dư luận Mỹ

3.4 Sách lược, biện pháp linh hoạt,

mềm dẻo

Trong vận động quốc tế, giữ vững các

nguyên tắc đối ngoại, song cũng rất cần sự

mềm dẻo linh hoạt để có thể ứng phó và xử

lý các tình huống luôn thay đổi trong quá

trình đấu tranh, để có thể tận dụng được thời

cơ trong tiến công địch Nhất là cuộc kháng

chiến của nhân dân Việt Nam phải đương đầu

với một nước đế quốc giàu mạnh c ả về kinh

tế và quân sự

Với điều kiện lấy nhỏ đánh lớn, cuộc vận

động quốc tế trong kháng chiến chống Mỹ,

cứu nước đã thành công trong việc giành

thắng lợi từng bước trước một kẻ địch mạnh

hơn nhiều lần Mỗi bước đấu tranh đều gắn

với mục tiêu cơ bản của cách mạng đồng thời

vận dụng sách lược một cách mềm dẻo, linh

hoạt trong chỉ đạo thực hiện Trước vấn đề

mâu thuẫn Xô - Trung, với tài đối ngoại khéo

léo, linh hoạt, mềm dẻo, Trung ương Đảng và

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã duy trì được mối

quan hệ chân thành với c ác nhà lãnh đạo hai

nước và xử lý thành công, tài tình nhiều tình

huống ngoại giao tế nhị và phức tạp trong

quan hệ với hai nước lớn xã hội chủ nghĩa

Đó còn là sự kết hợp, phát huy ưu thế

ngoại giao hai miền; phối hợp với ngoại giao

Nhà nước, ngoại giao nhân dân Trong mọi

hoạt động liên quan, ngoại giao hai miền

cùng bàn chủ trương chung, nhưng khi thực

hiện hay phân công nhiệm vụ lại phù hợp với

đặc điểm, ưu thế của từng miền nhằm bổ

sung cho nhau, phối hợp chặt chẽ và nhịp

nhàng nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của

nền ngoại giao Việt Nam Trong thời gian

đàm phán với Mỹ, đoàn Việt Nam dân chủ

cộng hòa gặp riêng đoàn Hoa Kỳ, nhưng khi

cần tấn c ông ngoại giao, trong nhiều trường

hợp, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng

hòa miền Nam Việt Nam lại đưa ra giải pháp

trước, đoàn Việt Nam dân chủ cộng hòa ủng

hộ Trong nhiều trường hợp, để khách quan, công tác vận động quốc tế để dư luận lên tiếng ủng hộ trước c ác giải pháp của Chính phủ Cách mạng lâm thời, sau đó Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mới ra tuyên bố ủng hộ Với sự việc xảy ra ở miền Nam Việt Nam, đoàn ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời lên tiếng trước, đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa lên tiếng ủng hộ sau và ngược lại Các bước đấu tranh đều phối hợp nhịp nhàng, khéo léo, ăn ý

Có lúc Trung ương Đảng đưa ra biện pháp ngoại giao nhân dân đi trước (các buổi họp báo quốc tế, các cuộc gặp gỡ, nói chuyện với nhân dân các nước,…), ngoại giao nhà nước đi sau (các chuyến thăm hữu nghị chính thức, các cuộc gặp gỡ giữa lãnh đạo các chính phủ, quốc hội…) Cũng c ó những lúc đoàn Ngoại giao hai miền cùng tới thăm hữu nghị một nước hoặc tham dự một hội nghị quốc tế, có lúc lại

tổ chức những chuyến viếng thăm riêng, nhất

là khi tranh thủ dư luận quốc tế ủng hộ các giải pháp của đoàn Ngoại giao Mặt trận và sau này

là Chính phủ Cách mạng lâm thời

4 KẾT KUẬN Như vậy, kiên trì các nguyên tắc đối ngoại, song luôn có những sách lược, biện pháp linh hoạt, chủ động mà mềm dẻo trong từng trường hợp, thời điểm đấu tranh là một trong những nghệ thuật và sáng tạo c ủa ngoại giao Việt Nam đồng thời cũng là kinh nghiệm quan trọng trong những năm tháng đấu tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược và thời kỳ Hội nhập quốc tế hiện nay

5 TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Ban chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc

Bộ chính trị (1996), Tổng k ết cuộc k háng

chiến chống Mỹ, cứu nước Thắng lợi và bài học, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

[2] Học viện Quan hệ Quốc tế (2001), Ngoại

giao Việt Nam hiện đại vì sự nghiệp giành độc lập, tự do (1945 - 1975), NXB Chính

trị quốc gia, Hà Nội

[3] Ngoại giao Việt Nam 1945 - 2000 (2005),

NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội