TI ựchiện NQ 14 của Chínhphù về đổimớicăn bàn và toàn diệngiáo dục Việt Namgiaiđoạn 2006-2020, căn cứ vào điều kiện và năng lực quàn lí các cơ sở GDĐH, Bộ GD&ĐT đãgiao quye 1tự chù, tự c
Trang 1D/WvaHpC THÁNG 3/2022
./ngay NAY 1 .1 — —
TỤ CHỦ ĐẠI HỌC ở VIỆT NAM VÀ NHỮNG KHUYẾN NGHỊ
CHÕ TIẾN TRÌNH TỤ CHÙ ĐẠI HỌC
PHẠM THỊ KIM ANH
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Ngày nhận bài: 18/02/2022: Ngày phàn biện, biên tập và sửa chừa: 24/02/2022; Ngàv duyệt đăng: 02/03/2022
ABSTRACT
Autonomy in higher education is a trend and a focus in the present higher education reform In the pasi 30-year process of ex) lerimenting with autonomy in higher education, universities have faced lots of difficulties and problems, even barriers On the basis studying and analyzing the difficulties and mismatches in implementing and developing autonomy in universities, the authoress brings forth a number of recommendations which can be applied in Vietnam ’ s autonomy in higher education.
Ầ levwords: Higher education autonomy, difficulty, barrier, recommendations for higher education autonomy
I ĐẬTVẤNĐẾ
Đê cập đên những xu hướng chính của giáo dục đại học
(GDĐH) hênthe giới hiện nay, ông Dilip Parajuli, chuyên gia
kín'1 tế củaWorldbanktạiViệtNamđãrútra ba yếu tố quan trọng
là tư chủvà ưách nhiệmgiải trinh; quốc tế hóa và tài chính bền
vững (Minh Thuận, 2018)[1] Như vậy, vânđề tựchùđại học
(TCDH) là một ưong những xuhướngtât yếu để GDĐH Việt
Nam dần tháo gỡđược những ràocảnve cơ chế nhằm phát triển,
bătlậptrìnhđộ của khuvực cũng như thế giới Đây làmột ưong
nhữngtiêu chí quan ưọngđể các trườngđại học Việt Nam chuẩn
hóavà quôc tê hóa
TI ựchiện NQ 14 của Chínhphù về đổimớicăn bàn và toàn
diệngiáo dục Việt Namgiaiđoạn 2006-2020, căn cứ vào điều
kiện và năng lực quàn lí các cơ sở GDĐH, Bộ GD&ĐT đãgiao
quye 1tự chù, tự chịu ưách nhiệm trước xã hội về hoạt động cùa
cho 6trường đại họclà: Đại họcNgoại thương, Đại học
tếquốcdân, Đại họcKinh tế TP.HỒ Chí Minh, Đại họcHà
Dại học Mở TP.HỒ Chí Minh và Viện Đại học Mở Hà Nội
(tự clủ vềtồ chức và nhân sự, tài chính và tài sàn, đào tạo, khoa
học va công nghệ,hợptác quốctế) Cho đến nay, trong xu thế
“Tự c ứu lây mình” một sô cơ sờ GDĐH công lập kháccũngđã
chuyể n dần sangcơchếtự chủ vàtự chủ một phầnđể bảo đàm
hiệu quàhoạtđộngưong nên kinh tê thị trường.Tính chung cả
nước ó khoảng 23/169 CSGD chuyển sang cơ chế tự chù theođề
án riêng của mình.Như vậy, mức độ TCĐHcông lập Việt Nam
hiện Vin còn rất thấpưong khuvựcĐông Nam Á.Mặc dù vấn
đê TC DHđà đượcnêu ttong Luậtgiáo dục đại học và có Nghị
định 99 hướng dẫn thục hiện, nhưng đếnnay quátrìnhthực hiện
TCDH
khăn và lúng túng Theo Thử trưởngBộ GD-ĐTNguyễn Văn
Phúc: ‘[Nhiêu quy định vê pháp luậtliên quan đêngiáo dục vân
chưa ự0 điều kiện cho TCĐH ở Việt Nam” PGS.TS Đỗ Văn
Dũng,' liệutrưởngĐH Sư phạmkỹ thuật TP Hồ Chí Minh nêu
rõ: “Co chế hiện nay khôngchophép các hiệutrườngdám làm,
dám chịutrách nhiệm” (MinhThuận,2018)[1] Làm thênào để
các true ng đại học ởViệtNam tháo gỡ đượcnhững khó khàn, rào
càn tron; " ■■
động cù 1nhà trườnglàmột bài toán cầnđược tháo gỡ.Trongbài
viết này
chọ đún
triển khẩitự chủ đạihọc ởViệtNam; (3) Một số khuyến nghịcho
tiến trình tự chù đại họcởViệtNam
II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cúụ
Đê thực hiệnnghiên cứu vấnđềnày, chúng tôi sử dụngcác
phươngpháp hồicứu tưliệu,tống quan các côngtrìnhnghiêncứu
of
rà quốctế hóa
mình
Kinh
Nội,
• hướng dẫn thục hiện, nhưng đếnnay quátrìnhthực hiện
ở Việt Nam ttongsuôt 30 qua vân còn quá nhiêu khó khó
iutrách nhiệm” (MinhThuận,2018)[1] Làm thênào để
I, rào
g quá trình tự chù và có quyền quyếtđịnh ưong mọi hoạt
chúngtôi tậptrungvàobavấn đề chính: (1) Hiêuthếnào
ĩ vê tự chủ đại học; (2) Những khó khăn,bât cập trong
ưong và ngoài nước, tổng kết kinh nghiệm các nước.Trên cơsở
đó phân tích vàbình luận, rút ra những kết luận khoa học
III NỘI DUNG NGHIÊN cúu (KẾT QUẢ THẢO LUẬN)
1 Hiểu thế nào cho đúng về tự chù đại học
Cho đếnnayđã có khá nhiềuý kiến ttanh luận vềTCĐH.Có ý kiếncho rằng, vấn đề cốtyếu trong tự chủ cùacác trườngđại học
là vân đê tự chù tài chính Thực châtcùa TCĐH là sự đánh đổi nguồn hỗượ tài chỉnhcủanhà nước để lấy quyền tự do quyết định cáccông việcnộibộ của các trường
Cóýkiênlại cho răng, điêu quanưọng nhât đôi với các trường đại họclàđược tự do họcthuật,chứ khôngphải tựchủtài chính Theo GS.Phạm Quang Minh, hiệu trường ĐH KHXH&NV, ĐHQGHN: “TCĐHở Việt Nam cólẽcần bắtđầu bằng “khoán họcthuật” - đê cácgiăng viên tự chủ ưongviệc dạy vànghiên cứu Từ quan sát của người ngoài cuộc, ông Dilip cũng nhấn mạnh,tự chủ đạihọc phải băt đâu băng tự chủ họcthuật, ròi mới đêntự chủ tổ chức và tự chủtàichính”(Minh Thuận, 2018) [1] Đồng tình với ý kiến củacácnhà quản lígiáo dục,Phó Thủ tướng
Vũ ĐứcĐamcho rằng:“Các trường đại học cần được tự chủ ve chuyên môn thì mới khơidậy sángtạo cho từng thành viên ưong nhà trường Đây làtự chủcãnbản nhất.” (MinhThuận,2018) [1] Theo Hiệp hội các trường đại học châu Âu, tự TCĐH được thể hiện ởsáu khíacạnh: quàn trị tổ chức, nhân sự,tài chính, đào tạo, nghiên cứu khoahọc vàquản lý người học Khi Hiệp hội này triển khaiđê án dài hạn đôi sánh cácnên GDDH ở châu Au, TCĐH được phân tíchờbốn khía cạnhtổchức, tài chính, nhân sự và học thuật (Esìermann,Nokkala, & Steinel, 2011)” (Đỗ Thị Ngọc Quyên, (2019) [2] Những quan niệm này theo chúng tôi mới chì phàn ánh nộidung hay là những khía cạnh cụ thề vê TCĐH mà chưa khái quát được bàn chấtcùa TCĐH
TheoNguyễn Vũ Bích Hiền (2016) [3]: “TCĐH là sự tự do cũa một cơ sờ đào tạo đại học ưong việcđiềuhành các công việc của nhà trườngmà khôngcó sự chi đạo hoặc tác động từ cấp chính quyên nào” TrânĐức Viên (2017)[4] cũng cho răng: Tự chủ ưong ỌDĐH là nhà nước giao các hoạt động cùa GDĐH cho chủ thể của quá trình đào tạo, đó là các cơsở GDĐH giống như Khoán 10 đã giao ruộng đât cho chù thê cùađông ruộng là người nông dân, tạoraxung lựcphát triên nông nghiệpưong những năm đầu đồi mới.Chi có TCĐHmớitạocơ hộivànguồn lực cho phép các trường đại học pháthuy giá ưịcốt lõilà tự do học thuật
vàtự do sáng tạo Cáccơsờ giáo dục có quyền tô chức vàvận hành theo những cách riêng, nhưngđều có một mẫu số chung, đó
là tạodựngvàpháttriênmột nền GDĐH dân tộc, nhàn bàn và khai sáng, trường đại học thựcsự là cái nôi của những sáng tạo và đôi mới, theo những chuấn mực và thông lệ quốc tế”
Trang 28
óng cònchi rõ: “Tự chủ làquyền cùa các trườngđại học được
tự quyết địnhcác vấn đềliên quanđếnphát triển đạihọc mà không
bị ràng buộc bời cácquy định bênngoài, điều nàykhác hoàn toàn
với “tự lo”.Nhưng tự chù cũng không có nghĩa làtự do ĐêTCĐH
thànhcông, ngoàiviệc xâydựngvà thựchành các quy chê quàn trị
nội bộ, ửách nhiệm giải trình cùa các cơsờ giáodục (CSGD), thi
vấn đềmang tính quyết định là cơ quanquản lý nhà nước phải hình
thành khung pháp lý phù hợp, thiết kế qui tắcgiám sát, hìnhthành
cơchê giám sát chặt chẽ và nghiêm khăccủaxã hộivà của nhà
nước theo các chi số ‘đâuracơ bản’ (Key Performence Indicators
- KPIs)mà CSGD camkết Thay vì kiểmsoát ‘đầu vào’ như cách
chúng ta đang làm, nhànước chigiám sát kết quà ‘đau ra’ KPIs mà
CSGD đã cam kết,vàqua đó đánh giá, phân loại và xếp hạng các
trường đại học.Giao quyêntựchủ cho cácCSGD không có nghĩa
là Nhà nướctrao quyên quảntrị vàquàn lý CSGDcho mộtcánhân,
mà pháitrao cho một tập thế, đólà Hội đồng trường (HĐT).HĐT
là một thực thểđại diện cho chủ sở hữu cộng đông,ở đógôm các
thànhviên đại diện cho các nhómlợi íchcóliênquan, nênvề thiết
chế nólà tồ chức cóquyền lực cao nhất, đại diệncho nhà nướcquàn
trị trựctiếpCSGD; vìvậyHĐT cónhiệm vụ lãnh đạo, quàn trị nhà
trường, làmviệc theo nguyên tắc đưa ra các nghịquyếttập thể”
(Trần Đức Viên, 2017) [4]
Từ những ý kiến trên vàdựa trên các vănbản hiện hành, chúng
tôicho rằng, xây dựng ĐHTClàsự thay đổi hoàn toàn mốiquan
hệ giữa chính phủ/nhà nươc và CSGD đại học thông qua việc
chínhphủ cho phép cáctrường đại học có quyêntự quyêt và chịu
trách nhiệm trước tất cảcác vấn đề liên quan đến sựpháttriên của
nhàtrường một cách công khai, minh bạch,hiệu quã, tiêtkiệm
nhất về thời gian và tiềnbạc Cáctrường đại học được tự xác định
mục tiêuvàlựa chọn cách thức thực hiện mục tiêu; tự quyêtđịnh
và có trách nhiệm giảitrình về hoạt động chuyên môn, họcthuật,
tổ chức, nhân sự, tài chính, tài sản vàhoạt động kháctrêncơ sờ
quyđịnh củapháp luật và năng lực cùa nhà trường.Nhà nước, xã
hội giám sátcác hoạt động và sự vận hành của các trường qua các
tiêu chí cơ bàn đã cam kết về chấtlượng đào tạo,nghiêncứu khoa
họcvà dịch vụ xã hội
Nhưvậy, TCĐH không còn có “cơ quan chủquàn”,các CSGD
được tựquyêt định ‘thân phận’ cùa mình, được tự khăng địnhvị
thêvà tâm vóc cùa mình,thíchứng với cơ chè thịtrường Nhà
nước rút khỏi những công việc cụ thể,sựvụ, chuyên môn, học
thuật và giao nhữnglĩnh vực, những việcNhà nước không nhât
thiết phải nắm giữ cho các trường đại học
2 Những khó khăn, bất cập trong triền khai tự chù đại học
ở Việt Nam
Theonhìn nhận của các nhànghiên cứu cũng như ý kiếntừ các
nhà quàn lí thì con đường TCĐH ỡViệt Nam còn gậpghênh, trăc
trở bởi mộtsônguyên nhân,Ưong đó có ba “diêm nghẽn” gây ra
rào căn cho quátrình TCĐH ởViệt Nam đó là:khung pháp lý,
vaitròcủacơ quan quán lý nhà nước vềGD&ĐT vàHĐT.Neu
không tháo gỡ được 3 điêm nghẽn này thìcác trường đại họckhó
cóthểtựchủ một cách hoàn toàn
-Về khung pháp lí vàvai trò của cơ quanquàn lí nhà nước:
Mặc dù Điều 32trong Luật giáo dục đại học sừa đoi (2018) đã
quy địnhrấtrõ về các quyền TCĐH: Tự chù trong học thuật,
trong hoạt động chuyên môn; tự chủ trong tôchứcvà nhân sự; tự
chủ frong tàichính và tài sàn.Nghĩalà khung pháp lí đã cóvà đã
đượcluậthóa, song hệ thông pháp lí chưa đôngbộ vàthiêunhât
quán Trong thực tếcơ quan chu quàn/BỘ GD&ĐT vẫn kiêm soát
và can thiệpsâu từ khâutuyênsinh vào đạihọc, caohọc, nghiên
cửu sinh đến quản lý tài chính,cấp phát kinh phí, duyệt nhân
sự, côngnhận, tuyêndụng GS,PGS, V.V Tronghoạt động, các
trường đại họcvẫn phái“thông qua” quá nhiềucác bên Chẳng
hạn, hoạt động mỡ ngành đào tạo phải xin phép Bộ GD&ĐT, liên
quan đèn tàng giảm học phí phải thông qua BộTài chính, chođên
xây dựng tòanhà,đấu thâu,mua săm phải thông qua mộtsôcơ
THÁNG 3/2022 DíỊUvaHỌC
,! .! !!- ,1 Ili - I— ■■ II G A y NAY
quan khác nhau với quá nhiều vàn bản thùtụchành chính hướng dần Đó là chưa kê hàng năm các trường đêuphái thanh tra kiêm toánđều đặn Không những thê, BộGD&ĐTcòn ômnhiêuviệc khác đê rôixửlý rât quan liêu.Trên hình thức thì quá chặt chẽ nên ữóibuộc sángkiến của những đơn vịnghiêmtúc, trên thựctế lại quálònglèo, tạonhiều sơ hở dễ bị lợi dụng Đó là lý do dân đên cànhtượng hỗn loạn về đào tạo,về bằngcấp, chức danh và bao nhiêu nhữngtiêu cựckhác, khôngthê kiêmsoát được Điêunày làm choquyền tự chủ của các trường đại học bị lu mờ
Cũngvi hệ thôngpháp lí chưa rõ ràng,nên hiệutrưởng các trường đại học luôntrong tình trạng“một cô hai tròng”: vừa báo cáo xinýkiênHĐT, vừa báocáo xin ý kiên cơquan quản
lý nhà nước
Muon giải quyết được vấn đề này,cần phái nớilỏng, gởbò rất nhiều quyđịnh ràng buộc cứng nhắc, tạohànhlang pháp lý
để các trường, các hiệu trưởng dámtự chủ vàcóthểngẩngcao đầutự chủ theo pháp luật, được pháp luậtbào vệ, chứkhôngphải
“vừa tựchủ, vừa cúi đâu” trước những áp lực vôhìnhtừ cơ quan chủ quản
-về Hộiđồng trường: Dù Luật giáo dụcđại họcđã quy định chitiêt nhiệm vụ cùa HĐT, thànhphân cơcâu cũng nhưnguyên tăc làm việc của HĐTở các trường đại họccông lập ởViệt Nam Tuy nhiên, trênthực tế nódường như không hoạt động như kỳ vọng Nhiêungười cho răng, HĐT là mộtthiêt chê‘hữu danh vô thực’ không quyền,không tiền, không gan với tráchnhiệm và lợi ích, hoạt độngrâthình thức vàphụthuộc Mọi việc lớn nhỏ cùa trườngđại học đều được Đáng ủyvà Ban Giámhiệu quyết định
và làm hêt HĐT chicó thực quyên khi có quyên ra quyêt định cuối cùng về các lĩnh vực này Theo TrầnĐức Viên (2017) [4]:
“Các qui định pháp luậthiện hành đều không có chỗ cho sự hiện diện quyênlực của HĐT với cơ quanquànlý nhà nước câptrên, trongtrái tim, khôióc cùa cánbộ viên chức, ngườihọc vàđôitác,
và vi the, HĐT không cóvai trò gì ưong việc đưa ra quyết định
về công tác tổ chúc, nhàn sự vàtài chính, ví dụ:trêncác loại bang cấpcùa người học, nếu ta thửnhìn vàobằngThạc sĩ,bằng Tiếnsĩ củamộtđại học nàođó ở Hoa kỳ, chẳng hạnnhư đại học Purdue haỵ đại học Bắc Carolina, ờđóđều có chữ ký ớ vị trítrang trọng nhất của chùtịch HĐT; thậm chi bâng câp làdoHĐT quyêt định, nên trên cácbăng câpnày đêu có dòng chữ ‘Be it Known that the Trustees of X Universiy ”hay ‘the Trustees of the University haveconferred uponLè Văn Athe degree uponPhD ’, v.v Ơ
ta, không cóchỗnàochovịtri ‘quan trọng’ cùaHĐT trên tam bằng hay chứngchi nghènghiệpcủa người học”
Nhiêu ý kiên chorăng, đê HĐT cóthê hoạt động và thực sự tạocơ chế choTCĐH, HĐT phàicó thực quyền theo Luật định
và phãilàmrõ sự phânvaiphân nhiệm, mốiquan hệ giữaba tố chức: quản trị (HĐT), quàn lý (Ban giám hiệu - BGH)và tô chức chính trị (Đàng ủy), vàtrong môhình hệ thông quàn trị đại học cấp trường cần khẳng địnhrõ to chứcĐảng nằm ởđâu?, ờ trên hay song song với HĐT vàcó vai trò gìtrong tiêntrìnhtự chủ của trườngđạihọc? Chikhi có sự phân địnhmột cách rạch ròi thì chức năng lãnh đạo,điều hành, vận hành, quàn lý, giámsát không
bịchồng chéo,giẫm đạplênnhau
- Ngoài ra trongquá trìnhtự chũ, nhiêutrường còn gặp khó khàn,bất cập, vướng mắc liên quan tớicác luật vàquy định khác Trên phươngdiện lí thuyêt thì các trường đại học đượctựquyêt
về các vấn đề tổ chức nội bộ như lựa chọn, bổ nhiệm,sa thái lãnh đạo các cấp,về các vấn đềchiến lược và ngân sách, cấu trúc tố chức (thành lập các đơn vị trực thuộc) Tuy nhiên, vêmặtnhân sự cáctrường tự chủ chưa được traoquyền tự chú quyết định nhân
sự cấp cao nhất, mà mới chìđược quyết định từcấpkhoa, cấp bộ môn ướ xuống;vềmặttài chính,tuycó quyền xếp lương cho cán
bộ theo nàng lựcvàvị tríviệclàm,nhưng muốnxếp lươngcho
GS là phải xin ýkiên câp trên duyệt Khenthưởng cũng phai theo định mức, theo hướng dẫn, không được tự quyết.Đặcbiệt,
Trang 3THÁNG 3/2022
c
Cí
lư
lúng từ, thù tục thanh quyết toánvẫn phảitheo quy định của Bộ
Tài chính quáphiền hà,rắcrối
Tómlại, khung pháp lívà chính sáchthì có nhưng nhìn vào
tưng việccụthê thì cònnhiêubât cập, vướng măcliên quan tới
cac quy định làm bóchân,bó tay các CSGD đại học Điêu này đã
làtn nản lòng các nhà lãnh đạo khibước chânvàotự chủ, khiến
Cic trường thựchiện tự chủ nửa vời hoặcrất hình thức
3 Một số khuyến nghị cho tiến trình tự chủ đại học ờ Việt Nam
Đẽ các CSGD đại học công lập tiến tới tựchủ, nângcao chất
: mgvà hiệu quàhoạtđộng, chúng tôi có các khuyên nghị sau:
ì.l Khảo sát, đánh giá toàn diện về tự chủ đại học ở Việt
Nt tnt để xác định khó khàn, bất cập, đề xuất những chính sách
phù hợp, khả thi
Dây là việclàm đầutiên và rất quantrọngđê tháo gô những
khókhăn, vướngmăc trongtiên trình TCĐH.Đè làm được việc
nà;', cân có những nghiên cứu đánh giá, khảo sát toàn diện thông
qua đê tài, dự án câpnhà nướchoặc giao cho một tố chức đánh
gia độc lập Trêncơsở khào sáthiện trạngvề TCĐH hiện nay ờ
mộ tsôtrường, xácđịnh rõ các khó khăn, bâtcập, ràocản và thách
thứ c; phát hiệncác nhântô móihợplý, nhưng chưa hợpluật trong
thự: tiên; phân tích đê biêt được các chính sách về tựchủđãtạo
điêi 1kiệncho các trường đại học pháttriên đèn đâu, những thành
nào có được lànhờtự chủ,nhữngthànhtựu nàokhông phải
từ đó rút ra các bài họccho việchoạch định chính
quà
do ự chủ
sácl I và tổchức thực hiện TCĐH một cách phù hợp và khảthi,
thúc đẩycác trường đẩy nhanh tiếntrình TCĐH
3.2 2 Xây Xây dựng khung dựng khung pháp pháp lí rõ ràng, lí rõ ràng, đồng đồng bộ bộ và và thống thống nhối nhối
■luôn tựTCĐH, điêu tôi quan họng là luật hóa đê đảm bão
“khoảng hời tự do” dànhcho tự chủ và bàovệ những người dám tự
chù Hệ thong pháp luậtphải đồng bộ, thống nhất vàbiệnchứng,vừa
đồnị•- ■ - •
chù'
đểCí<
được
phápluậtcònchưa đồng bộ,rấtcần có cơ chếbào vệ những con người
dũng cảm, dámđi trướctrong việc vậndụng quyêntựchùvào việc
nàng
Phụng,Vụ trưởngVụ Giáo dụcĐại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo)
nhân mạnh:“Cân xây dựng quy định “khung” cùaquá trinh TCĐH
Tronị đó,điềucốt lõi nhấtlàkhung tự chù phải vừa thông thoángcho
cáctn rờng chủ động,sáng tạotrong việc nâng cao chât lượngđào tạo,
phản 1mg linh hoạt trướcyêu càucùa thịtrường; vừa có tiêu chí đánh
giá chấtlượngđầu ra cụ thề để có thể quản lýchấtlượng trong điều
kiện 1CĐH; vừa tiệm cậnvới chuẩn quốc tế, vừa khả thitrong điều
kiện V iệt Nam”(Thu Quỳnh, 2017)[5]
Đê tạo ‘khoảng mở’ cho CSGD đại học tự chù,theo Trần Đức
bộ, vừa rõ ràng, vừamở, tạoniêm tin pháp lý chocác CSGD tự
■ 'à cho xã hội Cân xây dựng khungpháp lý đủ rộngvà thoáng
c trường có thể tự tin,mạnh dạn đitrên con đường tự chủ, tránh
các áplực vô hình như hiệnnay cầnlưuý là, ừongkhi hệ thống
caochất lượngGDĐH.Nói vềđiều này, bà Nguyễn ThịKim
Viên (2020) [6]:“Các văn bàn quyphạm dưới luật chi nên đưa ra
các qưy định mang tính nguyên tacđể cơ quan quànlý nhà nước
dựa vi o đó giám sát, đàm bảo việc thựchiệnnhât quánvới toàn
bộ hệ hống một cách công bằng, minh bạch; tạo ‘khoảngtrờitự
do’ đủ lớn cho các CSGD năng động thê hiệnthựclực TCĐH của
nhàtrường”, cần phảigiữđúng nguyên tắc: cái gì, việc gi mà đại
học có
Dựa vi0điều kiện thựctiễn khác nhau của mỗi trường, họ quyết
địnhmứcđộtự chù,vì: “khôngcó một cỡ áo vừa vặnchotất cà”
Điều này sẽtránh nguy cơrập khuôn, cứngnhắc,áp đặt qua đó
duytrì
thống
thê giãi quyết tốt nhất thìhọ phải đượcquyển quyết định
sự đa dạng vê các loạihình, phương thức tự chủ honghệ
Iạo sự linh hoạt, năng động và tự chủ thật sự cho CSGD
Các quy địnhvề TCĐH cũngcần dựatrên nhữngkhung,bộ
tiêu chí chung.TheoĐỗ ThịNgọc Quyên: “Đạihọc ở các nước
phát trii ìncóthang để đánh giá mức độ quản trị củanhà trường,
gồm: 1) quăn lývà lãnh đạo; 2) sự tham gia cùacác bên liênquan;
3) trách nhiệm giãitrình; 4) khánăng tự chủvà 5)minh bạch Dựa
trêncác tiêu chí cụ thê đósẽ đánh giá đượckhả năngtựchủ cũng
như mứtđộ giảitrình của các trường (Thu Quỳnh, 2017) [5]
_ : 9
Tóm lại,hệthống văn bàn dưới luậtcầntập trung gỡ rối các xung độtgiữa các luậtvàđôngbộ hóa các quy định do các bộ và
cơ quan chủ quàn banhành nhăm đảm bãomột môi trường pháp
lý nhất quán cho quá trinh thiết lập cơ chếtự chú
3.3 Nâng cao năng lực và quyền lực thực sự của Hội đong trường trong CSGD đại học để tiến tới xóa bỏ cơ chế chù quản
Muốn xây dựng ĐHTChoàn toàn, có quyền quyết địnhtất cả các vấn đề liên quanđến sựphát triển cũanhà trường, không phụ thuộc vàomột “câp trộn”nào, cân nhanhchóng giảiphóng các trường đại họckhỏicơ chế chủ quàn,nâng cao năng lực và quyền lựcthực sự cho HĐT đúngvới vị trí, vaitrò, chức năng, nhiệmvụ và quyềnhạn cùạnó theo luật định Bởi HĐT chìmạnh và phát huytác dụng tốt nhất khi khôngbị ràngbuộc hay sự chi đạo của một cấp trên nào Cáccơ quan quàn lý có thâm quyền khôngthê tùy tiện can thiệp, chihuy,ralệnh đôi với quyên tự chủcùanhà trường, cần tôn trọng các quyếtđịnh về mọi mặt, nhất là lĩnh vực chuyên môn cùa nhà trường, vi tự chù vêmặt chuyên môn, học thuậtmới là hồn cốt của GDĐH Do đó, phải thiết kếlạihệ thốngquảntrị và quản lý trường ĐH
Muốn thực hiện điều này, trong Luật và các văn bản dưới Luật cần phảilàmrõ mốiquan hệgiữa cơ quanchủ quàn vớicác CSGD tự chủ cũng như vai ưò,ưách nhiệm, nghĩavụ và quyền lợicùacác bên TheoTrân Đức Viên (2020) [6]: “cầnphải quy định cơ quan chù quán được làm gì và không được làm gì, nhà trường được làm gi và không đượclàm gì Một khi hành lang pháplýcó đường biên rõràng thì các trường đại học tự chủ cứ thể
mà thực hiệncác quyền đã được pháp luật cho phép, quan hệ xin
- cho giữacơ quanchủquàn và trườngcũngsẽbiển mất,không còn có chuyện cơ quan chùquàn canthiệpsâu vào các hoạt động của nhàtrường, kể cả các vấn đề“tếnhị” về tổ chức và nhân sự” Tuynhiên,việc xóa bò cơchế cơ quan chủquản cũng cần có lộ trinh, phù hợp với năng lựccủa từng CSGD đạihọc
3.4 Không xóa bỏ vai trò và nghĩa vụ tài chinh của nhà nước đồi với các CSGD đại học thực hiện tự chú
TCĐH không có nghĩa là đê mặc cáctrường đại học phải tựlo,
“tự bơi” vềmặttài chính Nhà nước khôngthể sử dụng chính sách
xã hội hóa, hoặcthuhọc phí của người học đểchoibòtráchnhiệm tàichính vớicác CSGDđại học
Ngay cả các nước ờ châuÂuvàchâu Á (Trung Quốc,TháiLan, Nhật Bản ) việc cấpngânsách nhà nước chođại học không
hê bị phũnhận, thậm chí việc đâu tưvà hỗ trợtài chính chocác trường đạihọc vẫn rất lớn Ờ châu Âu,chisố tự chù về tàichính là
đê xem xét mức độ lệthuộc cùa trường đạihọc vào ngân sách nhà nước hoặc mức độ đa dạnghóa các nguồnthu của trường như thế nào Trong so 11 chỉ số cùa bộcông cụ đánh giá tự chủ tàichính,
có tới haichi số xem xét chu kỳcấpngân sách và loại hình ngân sách được câp (khoán trọn gói theonhiệmvụhay khoán theo chi mục) đê đánh giámứcđộ tựdo cùa trường trongviệc sử dụng ngân sách nhà nước Như vậy, đê các CSGD đại học phát triểnvì lợi ích cao nhât cùa ngườihọc và xãhội thìnhà nước không thể xóa bỏvai trò và nghĩa vụtài chính cùa mình đôi với các ĐHTC Neu nhà nước khôngthực hiện nghĩa vụhỗ ữợtài chính (cấp ngân sách) thì sẽ dẫn đếnhiện trạng làtrước khi nghĩđếnchat lượng đào tạo, các trường đãphải loayhoay lo kiếmtiền đê tồn tại,lo cho việc tuyên thật nhiều sinh viên vào học, vì học phí gần như là nguồn thu duy nhấttrướckhi lo thực hiện sứ mệnh và các giá trị cot lõi của trường.Theo Trần Đức Viên,(2020)[7]: “Ở đâu giáodục mà chilo kiếm sống thì ờ đó khó cónền giáodục từtế, khó nóiđến chất lượng,ở đâu làm khoa họcmà đe kiếm tiền,để làm giàu thì ở đó khó có nền khoahọc công nghệ chân chính,khó
có liêmchính học thuật”
Thực tiễn đãcho thấy,nhiều trường đại họcvì lo tài chínhđã biên mình thànhnơi “kinh doanh hóa”, đặtưu tiêntài chính lên
( Xem tiếp trang 27)
Trang 4D^UvứHỢC THÁNG 3/2022
'ƯNGĂY NAV
-và tinh thần học tập như trên lớpnha bạn Tất nhiên, bạn không
tiê thiếu sô hoặcphần mềm ghichép đểghi lạinhững nội dung
chính của bàigiảngvànhữngnội dung mà bạn muôn năm băt
Biện pháp 2:Giảng viên chi làngười xácđịnh mụcđích, đặt ra
rhững yêu câu vê mặt tri thức và khăngđịnh tri thức đó có ýnghĩa
r hư thể nàođối với sinhviên và đối với quá trình họctập Kích
tlích tính tựgiác băng cách buộcsinh viên phải chủ động thực
1- iệnhoạt động nhận thức của mình, tựxácđịnh nội dung trithức
C áp ứng đúng mục đích và yêucầutrên.Giàngviên cần tích cực
tong việc cung cấp cáctải liệu chosinh viên từ trước, giao nhiệm
vụ cho sinh viên tìm hiểu về các vấn đề và sẵn sànggiải đáp thắc
1 lắc, tư vấn cho sinh viêntrongquátrinhđọcvà tìm hiểu này Sau
é ó cân có các buôi báo cáo của sinh viênvêquátrìnhtìm hiểu
Và nghiên cứu của mình.Cácbuổi học nên cócác định hướng lý
tluyet ưọng tâm và lồng ghép nhiềuliênhệ thực tế vàyếu tố thực
1ành đêbăt buộc sinh viênphảilàm việc Bên cạnh đó giáo viên
cần nghiêm túc thực hiệnviệc kiểm tra, giám sát việc học tậpcủa
sinhviênthông quaviệc đánh giá quá trinh học bangnhiêu các
C ầuđiểm.Với cách đánh giá nàythì khôngchi sinh viêncókiến
t lức mà điểmsố mòn học của sinh viên cũng được tính toán rất
chặt chẽ từviệctham gia nghiêmtúc cácbuôi học
Biện pháp3:Quàn lý cùanhàtrườngcần phải được nângcao
1 ơn nữa trong việctổ chức dạy trựctuyến Cácquyđịnh, quy tắc
C ôi với sinh viên cân được kiêm soát chặt chẽ nhưng cũngcần
1 nh hoạttheo từng tình huống Bên cạnhcácphần mềm ứngdụng
1 ọc tập, nhà trường cân cậpnhật các ứngdụng quàn lý ý thức
tiam gia lớp học trực tuyếncủa sinh viênnhư:điểm danh qua
Ị hân mêm.phân mêm cậpnhậtviệc ra vào lớp, phần mềmkiêm
ta việc làmbàitrực tuyên của sinhviên.Bên cạnh đó việc nhà
Vường thườngxuyên nângcâp cácphân mêm học tập, cập nhật
rhững ứng dụng mới với nhiêu tính năng hiệnđại, thú vị hơn sẽ
khuyênkhích cả giảngviên và sinh viêntích cực hơn trongviệc
c ạyvà học
TÀI LIỆỤ THAM KHẢO
[1] Trần Thị Tuyết Oanh, Phạm Khắc Chương, Bùi Minh Hiền
(2009), Giáo trình giáo dục học, tập 1,2), Nxb Đại học Sư phạm,
ìlà NỘI,
[2], Nguyễn Thanh Thủy(2016), Kích thích tựgiác học tập,
r ghiên cứu cho sinh viên trongquá trình đào tạonhà giáo tương
hi, Tạpchí Khoa học - Đại học Đông Nai
[3], Nguyễn Ngọc Linh (2020), Giáo dục trực tuyến ờ Việt
Nam - Thị trường tiêmnăng, Tạp chícon sô và sự kiện -Tồng
Cục thông kê, Bộ Kê hoạch và Đâu tư
[4],Zlatkin-Troitschanskaia, o., R.J Shavelson, and c Kuhn
(2015), “The InternationalState of Research onMeasurement of
('ompetencyinHigher Education.”Studies inHigher Education
4o (3): 393-411
vì sự nghiệp phát triển
27
TỤ CHỦ ĐẠI HỌC ở
(Tiếp theo trang 9)
hàng đầu Họ tìm mọi cáchtăng thu, giảm chi vàtìm mọicách thứcđể “đàotạo với giárẽ” Do đó chấtlượng đào tạotrờlên đáng báo động Nhiều doanh nghiệp tuyển dụngsinh viên phải lêntiếng “Tố cáo chấtlượngcủa các trường đại học”, vì kiến thức, kĩ năng củasv quá yếu,họ phải tiến hành đào tạo lại Chínhvìvậy, việc trao quyền tự chù về tài chínhchocác CSGD đạihọc không đồng nghĩavớiviệc cắt bó nguồn ngân sách nhà nước mà phải được hiểu là trẽn nguồn kinh phí được ngân sách nhà nướccập, cho phépcác trường tự quyết định cáckhoản chi, mua sắm, tiết kiệm và có quyền chuyến số tiền dưsangnămsau
3.5 Xây dụng hệ thống kiểm định chất lượng về chuyên môn, học thuật và cơ chế giám sát
Đề tự chù cóthể ưởthành hiện thực, hệ thống kiểmđịnh chất lượng nhât thiêt phải được củng cố toàn diện cả vê nănglực triển khai cũng nhưtính thực chât đê ưở thành cản cứ vững chắc cho
cơ chếTCĐH hoàn toàn Tụy Bộ GD&ĐTđã có tổ chứckiểm địnhchất lượng, nhưngrất cần các tồ chức kiểm địnhchấtlượng độc lập, không thuộc hay trực thuộc Bộ GD&ĐTđể đàm bào tính khách quan, trung thực, tránh tinh trạng“vừa đá bóng vừa thổi còi” Việckiểm định chất lượngvề chuyên môn,học thuật không phài là để kiểm soát gắt gao mà làđể tạorakhuônkhổ pháp lý đe các nhàkhoahọcđược thực sựtựdosángtạo,tự do học thụật.Vì nếutự do học thuật không được đàm bảo, GDDH khócóthểthực hiện đượcsứ mệnh cùa mình
Bên cạnh đó việc đánh giá, giámsát cầnđược tiến hành dựa hên đánh giá kết quá đầu ra (KPIs) về Khoa họccông nghệ, chất lượng đào tạo,mức độquốctế hóa, cơ sở vật chất mà CSGD đà cam kết và lấy đólàm tiêu chi quantrọng cho đầutư, hỗ trợ cùa nhà nướcchotừng CSGD Việc giám sátKPIs nêngiaocho một
cơ quan, tổ chức độc lập xếp hạng, đánh giá
IV KẾT LUẬN
TCĐH làtâm điểm củacải cách giáo dục đại học, là con đường tất yếu phải đi của các trường đại họcViệt Nam dùmuốn haylà không.Vì không có TCĐH sẽ không cónhững trường đạihọc mạnh, chuẩn hóa vàquốc tế hóa Muốn ĐHTC mộtcách hoàn toàn,không dèdặt, phải tháo gỡđược những rào cản, những áp lực vô hình từ cơ chế Đặc biệt phái xây dựngmộtkhung pháp lí
rõ ràng, đông bộ và thông nhât đêtạo được niêm tin vê lợi ích và
sự dũng cảmcho các CSGD đại học đitiên phong
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Minh Thuận (2018)- Giảo dục đại học: “Khoán học thuật” trước tiên Tạp chí Tia sáng, vn/-giao-duc/Giao-duc-dai-hoc-%E2%80%9CKhoan-hoc- thuat%E2%80%9D-truoc-tien-12681
https://tiasang.com
2 Đỗ Thị Ngọc Quyên (2019)- Tự chủ và tựdo học thuật tronggiáodục đại học Việt Nam
https://tiasang.com.vn/-giao-duc/Tu-chu-va-tu-do-hoc-thuat-trong-giao-duc-dai-hoc-Viet- Nam-18517
3 Nguyễn VũBích Hiền và cộng sự(2016)- Tựchủđại học và vấn đềđặt ra đối với Trường Đại học Sư phạmHà Nội,Tạpchí Khoa học TrườngĐHSP Hà Nội, tập 61, so 8A, pp111 -117
4 TrầnĐức Viên(2017)-Nhận thức vềtự chủđại học: Tự chủ khác với tự lo https://tiasang.com.vn/-doi-moi-sang-tao/Nhan-thuc-ve-tu-chu-dai-hoc-Tu-chu-khac-voi-tu-lo-10830
5 Thu Quỳnh(2017)- Tựchủ đại học vàtrách nhiệm giãi trinh: Hai mặt của một vânđê https://tiasang.com.vn/-giao-duc/Tu- chu-dai-hoc-va-ơach-nhiem-giai-trinh-Hai-mat-cua-mot-van-de-11009