Kết quả khảo sát cho thấy rõ sinh viên mắc phải nhiều lỗi sai trong quá trình thực hành dịch Việt - Anh và Anh - Việt của môn Dịch Tiếng Anh 01 chuyên ngành Ngôn ngữ Anh bao gồm lỗi về t
Trang 1NATIONAL ACADEMY OF EDUCATION MANAGEMENT
Journal of Education Management, 2022, Vol 14, No 4, pp 86-95
This paper is available online at http://jem.naem.edu.vn
DOI: 10.53750/jem22.vl4.n4.86
KHẢO SÁT NHỮNG YEU Tố ẢNH HƯỞNG ĐEN CHAT lượng THựC hành dịch TIENG ANH 01
CỦA SINH VIÊN NĂM THỨ HAI CHUYÊN NGÀNH NGÔN NGỮ Ảnh,
TRƯỜNG NGOẠI NGỮ - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
Nguyễn Thị Diệu Hà 1 , Nguyễn Thị Thanh Tú2
Tóm tắt Nưdc ta đang trong thời kỳ hội nhập và phát ưiển, rất nhiều khái niệm, từ ngữ mói xuất hiện Nhóm
nghiên cứu cảm thấy nếu không học tập, rèn luyện và cập nhật những kiến thức mới, những kỹ nàng, thao tác
của một phiên dịch viên, sinh viên sẽ bị lạc hậu và có thể đưa ra những bản dịch sai trong quá trình đi thực
tập hoặc đi làm bất kể ngành nghề nào có liên quan đến chuyên môn Nghiên cứu này nhằm tìm ra những
khó khàn, nguyên nhân của những khó khăn trong quá trình học tập môn Dịch Tiếng Anh 1 của sinh viên và
đề xuất các giải pháp để khắc phục tình trạng trên Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát 28 sinh viên năm thứ
2 ngành Ngôn ngữ Anh - Trường Ngoại Ngữ - Đại học Thái Nguyên Phạm vi khảo sát là những khó khăn
cơ bản mà sinh viên thường gặp phải khi học môn Dịch Tiếng Anh 1 Kết quả khảo sát cho thấy rõ sinh viên
mắc phải nhiều lỗi sai trong quá trình thực hành dịch Việt - Anh và Anh - Việt của môn Dịch Tiếng Anh 01
chuyên ngành Ngôn ngữ Anh bao gồm lỗi về từ vựng <lỗi từ nhiều nghĩa, lỗi danh từ riêng, lỗi sai khi dùng
từ chuyên ngành>; lỗi về ngữ pháp clỗi ghép cụm danh từ, lỗi danh từ số nhiều, lỗi xây dựng câu thể bị động,
mệnh lệnh và đặc biệt là diễn đạt văn phong>; lỗi về thành ngữ <do thói quen dịch từ sang từ>
Từ khóa: Dịch thuật, Kỹ thuật, Dịch Nói, Dịch Viết.
1 Đặt vấn đề
Ngày nay, nền kinh tế thế giới đang trong xu thế toàn cầu hóa, ngành dịch thuật càng đóng vai trò quan trọng và cấp thiết hơn bao giờ hết Hầu hết các lĩnh vực như xây dựng, y tế, tài chính, du lịch, đều sử dụng những tài liệu chuyên ngành cả tiếng Việt củng như ngoại ngữ Với xu thế hội nhập kinh tế quốc tế thì dịch
vụ dịch thuật đối với việc kinh doanh và trao đổi văn hóa là vô cùng thiết yếu Dịch thuật tiếng Anh chính
là một điểm mạnh giúp tất cả mọi người có cơ hội lựa chọn nơi làm việc tốt hoặc được trả mức lương cao khi bước chân vào bất cứ một ngành nghề, cơ quan, tổ chức nào để cộng tác, làm việc
Dù đứng thứ hai về lượng người sử dụng sau tiếng Trung Quốc, Anh ngữ vẫn là thứ tiếng chúng ta có thê dùng trên diện rộng nhất, tại nhiều quốc gia nhất Ngoài nưóc Anh, có 60 trên tổng số 196 quốc gia xem tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức Anh ngữ cũng được sử dụng trong ngoại giao toàn cầu, là thứ tiếng chính thức của Liên minh châu Âu, của Liên hợp Quốc, khối NATO, Hiệp hội thương mại tự do châu Âu và nhiều
tổ chức, liên minh quốc tế khác Người ta thống kê có khoảng 1,5 tỷ người đang nói tiếng Anh trên toàn cầu và khoảng một tỷ người khác đang trong quá trình học nó Đây là lý do khiến tiếng Anh mang lại nhiều lợi ích hơn so với những thứ tiếng ít có cơ hội sử dụng
Ngay tại một đất nưốc mà tiếng Anh không phải là ngôn ngữ chính thức, tiếng Anh vẫn được xem là
"lingua franca" - một thứ ngôn ngữ chung cho những người có xuất xứ khác nhau.Khả năng tiếng Anh giúp bạn giao tiếp với nhiều người đến từ nhiều vùng đất khác nhau và sẽ có lợi cho bạn vào một ngày nào đó khi cần xin việc Khi đi du lịch, bạn sẽ không cần lo lắng khi bị lạc đương ở một đất nước xa lạ, tự tin khi gọi món ăn và có thể trò chuyên với người dân bản xứ về cuộc sống của họ Với tiếng Anh, bạn có thêm nhiều
Ngày nhận bài: 02/03/2022 Ngày nhận đăng: 15/04/2022.
^-Trường Ngoại ngữ - Đại học Thái Nguyên
e-mail: dieuha.sfl@tnu.edu.vn
Trang 2lựa chọn để làm việc trong những ngành bắt buộc nhân viên phải thành thạo thứ ngôn ngữ này như hàng không, du lịch, phim ảnh và đặc biệt là phiên dịch viên Tiếng Anh đặc biệt quan trọng cho những người làm việc trong tập đoàn nước ngoài Thành thạo tiếng Anh ngoài việc giúp bạn giao tiếp với đối tác, khách hàng hay đồng nghiệp, nó còn mang lại nhiều cơ hội thăng tiến cho bạn Ngày nay, hầu hết những công ty,
tổ chức trong hay ngoài nước đều đang tìm kiếm và đánh giá cao những người có ttình độ tiếng Anh tốt Vì vậy, chính ngôn ngữ này cũng sẽ giúp bạn trong việc tìm được công việc yêu thích của mình
Tiếng Anh đưạc sử dụng rộng rãi ỏ cấp độ đại học Từ Anh đến Mỹ, các trường đại học hàng đầu đều yêu cầu vốn tiếng |Anh trôi chảy như Havard (Mỹ), Yale (Mỹ), Oxford (Anh) Hầu hết sự kiện thể thao quốc
tế đều dùng tiếng Anh làm ngôn ngữ chính thức, tương tự các hội nghị, sự kiện toàn cầu khác Nếu công việc hay sở thích pủa bạn là được hòa mình vào những sự kiện thế này, bạn cần học tiếng Anh Không chỉ
để nghe hiểu, nó giúp bạn hòa mình vào vô số hoạt động trong sự kiện, tận dụng các cơ hội để phát triển bản thân hay nghề nghiệp
Hơn thế nữa, tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức trong các lĩnh vực như công nghệ, y học, khoa học máy tính Vói những người đang làm việc hay học tập liên quan đến những lĩnh vực này, thành thạo tiếng Anh không đơn thuần I à một lợi thế mà còn là một điều bắt buộc Bởi hằng ngày bạn sẽ phải tiếp xúc và nghiên cứu từng chồng tài liệu bằng tiếng Anh
Chúng ta đều nhận thấy tầm quan trọng của dịch tiếng Anh trong thời đại ngày nay Bất kể một giao dịch nào, ỏ một quốc ị ia nào, hay hình thức nào tiếng Anh vẫn đóng vai trò chủ chốt, là phương tiện trao đổi thông tin và là một phần của sự thành công Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể dễ dàng dịch được các văn bản, hợp đồn g, nguyên tắc từ tiếng Anh sang tiếng Việt hay bất kì ngôn ngữ nào khác một cách hiệu quả Việc dịch thuật tiếng Anh không chỉ dựa trên kiến thức của người dịch, mà còn đòi hỏi những kỹ năng nhất định
Trưóc xu thế nhát triển hiện nay của thế giới, Phiên dịch trở thành một nhu cầu cấp thiết hơn bao giờ hết Mọi quan hệ hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, chính trị, y tế, quốc phòng, giữa các quốc gia trên thế giới chỉ có thể thành công nhờ sự đóng góp quan trọng của nhân tố phiên dịch Do đó, khi cả thế giới đang xích lại gần nhau thì việc của mỗi quốc gia nên làm là xóa bỏ rào cản ngôn ngữ Và phiên dịch viên chính là cầu nối để giúp liên kết các quốc gia lại với nhau Đây là cơ hội tốt giúp bạn được tiếp xúc trực tiếp với những chính khách nổi tiếng Tiếng Anh là ngôn ngữ phổ biến nhất ưên thế giới nên việc dịch thuật được nhiều các và n bản tiếng Anh hay trỏ thành một phiên dịch viên trong các buổi tọa đàm đối thoại quan trọng cũng chính là giúp đất nước Việt Nam ta kết nối văn hóa, chính trị, tư tưỏng và kinh tế giữa các nưởc Những khó khăn, trở ngại về ngôn ngữ là rào cản cho sự giao lưu, gắn kết các mối quan hệ giữa các quốc gia trên thế giới "ới Việt Nam và ngược lại Chính vì vậy dịch thuật đóng vai trò cực kỳ quan trọng giúp mang lại sự gần g ũi giữa các quốc gia Như vậy, ta đã thấy được tầm quan trọng và vai trò không thể thiếu của dịch vụ dịch íhuật đối với đời sống của chúng ta Nó góp một phần quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển nền kinh tế cũng như văn hóa của nưóc ta trong thời buổi hội nhập hiện nay
2 Cơ sở lý thmyết
Tiếng Anh là một ngôn ngữ Tây Đức đã được sử dụng ở Anh từ thời Trung cổ và bây giờ là một ngôn ngữ phổ biến Từ tiếng Anh bắt nguồn từ Angle, một trong những bộ tộc người Đức di cư đến Anh Tiếng Anh có liên quan chặt chẽ với tiếng Frisian, nhưng từ vựng bị ảnh hưởng nhiều bởi tiếng Latinh và Lãng mạn, đặc biệt là tịếng Pháp / Norman, cũng như các ngôn ngữ Đức khác
Tiếng Anh đíí phát triển hơn 1400 năm Hình thức cổ nhất của tiếng Anh (tập hợp các phương ngữ Anglo-Saxon đươc người Anglo-Saxon mang đến Anh vào thế kỷ thứ 5) được gọi là Old English Kỷ nguyên Trung Anh bắt đầu vào cuối thế kỷ 11 khi người Norman xâm lược nưóc Anh Đây là thời kỳ mà tiếng Anh bị ảnh hưỏng bởi tiếng Pháp / Norman Trong tiếng Anh hiện đại, tờ báo London và Phiên bản King James đã xu ất hiện vào nửa sau của thế kỷ 15, và Sự dịch chuyển nguyên âm vĩ đại bắt đầu vối nó Nhờ ảnh hưỏng toàn cầu của Đế quốc Anh, tiếng Anh hiện đại đã lan rộng khắp thế giới từ thế kỷ 17 đến giữa thế kỷ 20 Nhờ có nhiều hình thức in ấn và giao tiếp điện tử và sự vươn lên của Hoa Kỳ thành siêu cường, tiếng Anh đã phát triển thành một ngôn ngữ chung, là ngôn ngữ chính trong giao tiếp quốc tế ở nhiều vùng
Trang 3Nguyễn Thị Diệu Hà, Nguyễn Thị Thanh Tú JEM., Vol 14 (2022), No 4.
và trên nhiều phương diện
Tiếng Anh là ngôn ngữ mẹ đẻ lớn thứ ba trên thế giới sau tiếng Trung Quốc và tiếng Tây Ban Nha Nó là ngôn ngữ thứ hai được học rộng rãi nhất và là ngôn ngữ chính thức của gần 60 quốc gia có chủ quyền Ngôn ngữ này có nhiều người nói là ngôn ngữ thứ hai và ngoại ngữ hơn người bản ngữ Tiếng Anh là ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi nhất ở Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, Hoa Kỳ, Canada, úc, Cộng hòa Ireland và New Zealand, và được sử dụng rộng rãi ở Caribê, Châu Phi và các vùng của miền Nam Châu Á Đây là ngôn ngữ chính thức của Liên hợp quốc, Liên minh châu Âu và nhiều tổ chức quốc tế và khu vực khác Đây là ngôn ngữ Đức phổ biến nhất và chiếm ít nhất 70% số người nói vốn từ vựng tiếng Anh quá lớn nên không thể xác định chính xác số lượng từ
Ngữ pháp tiếng Anh hiện đại là kết quả của sự thay đổi dần dần từ các ngôn ngữ có sự thay đổi hình thái
đa dạng và cấu trúc câu tự do sang ngôn ngữ phân tích với những thay đổi tinh tế, cấu trúc svo cố định và
cú pháp phức tạp Tiếng Anh hiện đại dựa vào các động từ bổ trợ và trật tự từ để biểu thị các thì, hình thức,
hệ thống phương thức, giọng bị động, từ nghi vấn và một số trường hợp phủ định Bất chấp sự khác biệt nổi bật giữa các vùng miền và quốc gia về trọng âm và phương ngữ (về ngữ âm và ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp, chính tả), những người nói tiếng Anh trên khắp thế giới có thể giao tiếp tương đối dễ dàng
2.1 Đặc điểm của môn Dịch Tiếng Anh 1
Ngoại ngữ nói chung và chuyên ngành Dịch tiếng Anh nói riêng rất quan trọng trong thời đại toàn cầu hóa Đây là ngôn ngữ có tính quốc tế cao, có số quốc gia chọn làm ngôn ngữ thứ nhất nhiều nhất và được dùng ỏ tất cả các lĩnh vực khi có giao lưu quốc tế diễn ra Có thể nói không một nhà khoa học thành công nào lại không giỏi một ngoại ngữ nào đó Nắm vững tiếng Anh là nắm vững chìa khóa để hiểu biết thêm nhiều nền văn hóa khác Mặt khác, trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay, dịch thuật tiếng Anh là một trong công cụ hỗ trợ hữ ích giúp chúng ta cầm chắc trong tay chìa khóa thành công đối với các bạn sinh viên nói chung và sinh viên Trường Ngoại Ngữ -Đại học Thái Nguyên nói riêng
Môn Dịch Tiếng Anh 1 hay còn được gọi là môn Biên dịch Tiếng Anh là một môn học chủ yếu vận dụng khả năng thành thạo Tiếng Anh thông qua các phương tiện giấy tò, văn bản để dịch từ ngôn ngữ mẹ đẻ (Tiếng Việt) sang ngôn ngữ chuyên ngành (Tiếng Anh) Một sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh trưóc khi tốt nghiệp và trỏ thành một Biên dịch viên ( Tiếng Anh được gọi là Interpreter) sẽ phải vượt qua môn học Dịch 1 bao gồm sự thành thạo về kỹ năng chuyển đổi ngữ pháp từ Tiếng Việt sang Tiếng Anh và ngược lại; vốn từ vựng rộng; am hiểu chuyên sâu về ngữ cảnh câu văn cần dịch Và hiện nay, người biên dịch tiếng anh là gì đôi khi còn được gọi với cái tên là chuyên viên dịch thuật Những tài liệu dịch thuật của một biên dịch tiếng Anh thường sẽ tới ỏ rất nhiều chủ đề khác nhau trong cuộc sống hiện nay
Học biên dịch (Môn Dịch Tiếng Anh 1) chính là học cách diễn đạt lại một ý tưởng và ngôn ngữ với độ chính xác tối đa Bạn không được phép sử dụng từ ngữ của người dịch để thay đổi ý nghĩa của văn bản hoặc quan điểm của người khác Do đó, vai trò của một biên dịch viên có thể được coi là “nói cho người khác” Ngoài ra, người học phải truyền tải thông tin một cách trung thực và không được tự ý thay đổi suy nghĩ của người khác Sự thành công hay thất bại của một bản dịch phụ thuộc vào độ chính xác về ngôn ngữ của bản dịch so với văn bản gốc Viết đúng thôi là chưa đủ Dịch thuật cũng đòi hỏi sự linh hoạt của ngôn ngữ Dịch thuật trong môn học Dịch Tiếng Anh 1 là quá trình làm việc, tiếp xúc và học cách dịch văn bản đã viết từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác mà không làm thay đổi ý nghĩa của nó Việc chuyển đổi này không làm thay đổi ý nghĩa của ngôn ngữ gốc
Dịch là quá trình diễn giải ý nghĩa của một đoạn văn / văn bản từ một ngôn ngữ (văn bản nguồn) và chuyển nó thành một văn bản mới bằng một ngôn ngữ khác Đoạn văn mới này được gọi là một bản dịch
Có hai hình thức dịch: dịch viết và dịch nói Còn được gọi là biên dịch viên hoặc phiên dịch viên
Môn Dịch Tiếng Anh 1 của Trường Ngoại Ngữ - Đại học Thái Nguyên là học về biên dịch - Tức là học
về dịch viết
Biên dịch tiếng Anh là chuyển đổi ngôn ngữ của văn bản viết sang tiếng Anh (Bản gốc - Ngôn ngữ nguồn) sang tiếng Việt (Bản được dịch - Ngôn ngữ mục tiêu) sao cho nghĩa câu văn vẫn được giữ nguyên
Và ngược lại có thể dịch từ tiếng Việt sang tiếng Anh một cách trôi chảy, chính xác, đúng ý của tác giả văn
Trang 4< « L , , z >x , „ , bản gôc muôn truỵên đạt Đôi với biên dịch, các dịch giả cân phải có độ am hiên sâu rộng về ngôn ngữ gốc cũng như văn hoá của quốc gia đó mối có thể hoàn thành được những bản dịch chuẩn xác Những tài liệu dịch thuật của một biên dịch tiếng Anh thường sẽ tới ở rất nhiều chủ đề khác nhau trong cuộc sống hiện nay
2.2 Các kỹ thuật dịch cơ bản
Dịch đúng nghĩa (dịch trực tiếp- Adaptation): Là phương pháp dịch thuật bảo toàn hình thức ngôn ngữ của nguyên bản đồng thời bản dịch diễn đạt chính xác ý tưỏng của nguyên bản, lối hành văn sáng, rõ ràng phù hợp với văn phạm của ngôn ngữ dịch Đây là phương pháp ứng dụng chuẩn xác nhất cho bản dịch hoàn hảo Dịch thoát ý cũng có nghĩa thay thế hoặc tìm kiếm những cách diễn đạt tương đương về mặt văn hóa ttong văn bản gốc bằng nội dung phù hợp hơn với văn hóa của ngôn ngữ đích Điều này giúp biên dịch tạo
ra một bản dịch thân thiện, quen thuộc và toàn diện hơn với người đọc
Dịch ý ( dịch tương đương hoặc sáng tạo): Là phương pháp dịch đối chiếu vi phạm tôn chỉ của phiên dịch Cốt là chuyển tải được ý tưỏng của nguyên bản, và không phải tái hiện nguyên bản dưới lốp vỏ của ngôn ngữ khác Trong trường hợp này, người dịch phải tìm cách thoát khỏi những cấu trúc ràng buộc của văn bản gốc nên bản dịch sẽ có thể dài hơn Đây là một kỹ thuật dịch thuật sử dụng cách diễn đạt hoàn toàn khác để truyền tải củng một nội dung Thông qua kỹ thuật này, tên của các tổ chức, thán từ, thành ngữ hoặc tục ngữ có thể được dịch sang các ngôn ngữ khác
Dịch sao phỏng (Caique): Khi áp dụng phương pháp dịch sao phỏng calque, biên dịch đang tạo ra hoặc
sử dụng một từ mới trong ngôn ngữ đích nhưng vẫn giữ nguyên cấu trúc của ngôn ngữ nguồn
Ví dụ 1
Từ tiếng Đức handball được dịch sao phỏng sang tiếng Tây Ban Nha thành balonmano Hoặc thuật ngữ tiếng Anh skyscraper dịch sang tiếng Pháp là gratte-ciel hoặc rascacielos bằng tiếng Tây Ban Nha
Heavy industry —> công nghiệp nặng
Showroom -► phòng trưng bày
Dịch vay mượn (Borrowing Technique): Vay mượn là một kỹ thuật dịch thuật liên quan đến việc sử dụng cùng một từ hoặc cách diễn đạt trong văn bản gốc và văn bản đích Từ hoặc cách diễn đạt được vay mượn thường được viết bằng chữ in nghiêng Đây là về biện pháp thể hiện lại nội dung diễn đạt như trong văn bản gốc Theo cách này, kỹ thuật dịch này không hoàn toàn là biên dịch Vay mượn là một kỹ thuật dịch thuật liên quan đến việc sử dụng cùng một từ hoặc trạng thái biểu cảm trong văn bản gốc và văn bản đích Trong trường hợp để lấp một khoảng trống về ngữ nghĩa (ví dụ, một kĩ thuật mối, một khái niệm chưa được biết đến) thì phương hức dịch vay mượn là phương thức đơn giản trong tất cả
Ví dụ 2
email email, internet —> internet (vay mượn không thay đổi về hình thức và nghĩa)
canteen —> Ciín tin (vay mượn thay đổi về hình thức nhưng không thay đổi nghĩa)
ozone layer tầng ô-zôn (kết hợp cả hai loại hình trên)
Phương pháp dịch nguyên văn (Literal Technique): Dịch nguyên văn là phương thức dịch từ đối từ (word for word translation), là sự thay thế cấu trúc cú pháp của ngôn ngữ gốc thương là câu hoặc mệnh đề bằng
cú pháp đồng dạng hoặc gần như đồng dạng Người dịch không cần phải tạo ra các thay đổi trừ các thay đổi
mà chính ngữ pháp của ngôn ngữ dịch đòi hỏi Phương thức này được Vinay và Darbelnet mô tả là phổ biến nhất giữa các ngôn ngữ có cùng hệ phả và văn hóa
Ví dụ 3
+ She is deaf to all his advice
—> Cô ta 1Ờ ci tất cả những lời khuyên của anh ấy
Phương pháp dịch chuyển đôi từ loại (Transposition Technique): Chuyên đổi từ loại liên quan đến việc chuyên đổi một từ loại ngữ pháp này sang một loại khác mà không làm thay đổi ý nghĩa của văn bản Kỹ thuật dịch thuật này làm xuất hiện sự thay đổi trong cấu trúc ngữ pháp Phương thức chuyên đổi từ loại không chỉ xảy ra giữa hai từ loại động từ và danh từ mà còn giữa các từ loại khác
Trang 5Nguyễn Thị Diệu Hà, Nguyễn Thị Thanh Tú JEM., Vol 14 (2022), No 4.
Ví dụ 4
Ledger —>sổ cái
Staff -> đội ngũ nhân sự
Dịch biến điệu là về việc thay đổi hình thức của văn bản thông qua sự thay đổi trong ngữ nghĩa hoặc quan điểm Dịch biến điệu là về việc thay đổi hình thức của văn bản thông qua sự thay đổi trong ngữ nghĩa hoặc quan điểm
Ví dụ 5
+ Lúc mà —> the time, the moment, when, that (biến điệu cố định)
+ It is not dificult to show = it is easy to show —> khó có thể diễn đạt được (biến điệu tự do)
Dịch tên riêng: Dịch tên riêng của địa danh hoặc người phần lón sẽ không dịch được bởi khi dịch tên riêng từ tiếng Anh sang tiếng Việt hay ngược lại đều không thoát ý Chúng ta sẽ chú trọng về kỹ thuật phiên
âm hơn là dịch Vì vậy trong biên dịch sẽ giữ nguyên tên riêng
2.3 Các bước cơ bản để dịch một văn bản
Bước 1: Đọc 1 lần toàn bộ tài liệu
Mục đích của lần đọc này là nhận diện được ý tưỏng của bài viết Sau khi đọc, bạn có thể tóm tắt toàn
bộ bài viết thành một vài ý chính Trong bước đầu tiên này, bạn không cần thiết phải đọc từng câu từng chữ
và cũng không nhất thiết hiểu hết nội dung
Cách thực hiện:
+ Đọc lướt tiêu đề: lấy được sườn ý của văn bản cần dịch
+ Đoạn đầu và đoạn cuối khá quan trọng, hây nắm ý và ghi nhớ chúng
+ Xác định định hưóng văn bản
+ Ghi lại những gì đã thu nạp được
Bưởc 2: Nhận diện từ, nhóm từ khó dịch
Mục đích của bước này là học theo nghĩa từng văn cảnh chứ không theo nghĩa cố định Bạn cần quan tâm nhiều hơn đến nhóm từ thành ngữ Cả hai nhóm từ này rất quan trọng, thông thường bạn sẽ chọn lựa cách dịch theo đúng nghĩa đen nhưng theo bưốc 1, hãy nhớ ngữ cảnh và dịch chúng theo đúng nghĩa vói chủ đề
Ví dụ: “It was estimated that.” Nếu dịch theo phong cách word for word thì câu này có nghĩa rằng “Nó được tính toán rằng”Nhưng như thế sẽ không phù hợp với văn cảnh và không thuần Việt chút nào Bạn nên dựa vào câu trước và dịch lại cho sát với chủ đề là “Người ta tính toán rằng”
Bước 3: Sắp xếp lại câu rõ ràng
Mục đích khi nhận diện câu là phân tích thành phần cấu tạo để hiểu chính xác nghĩa của câu Sẽ có trưòng hợp văn bản có cấu trúc khá phức tạp Đê thuận tiện cho việc dịch nghĩa, bạn có thể lựa chọn cách sắp xếp lại theo đúng câu và nghĩa
Cách thực hiện:
+ Ghi chú lại những câu tiếng Anh khó nhố hoặc thành ngữ thông dụng
+ Thường xuyên củng cố danh sách câu khó nhớ này và ôn luyện thường xuyên
+ Dựa vào một vài từ khóa quan trong trong câu và dịch theo ngữ cảnh
+ Kiểm tra lại danh sách này để chắc chắn hơn về nghĩa Bạn nên tạo file excel để dễ dàng cho việc tìm kiếm
Ví dụ 6
+ “The second provision under which member states may restrict free trade on environmental ground is Article 130t, which was also inserted by the Single European Act.”
+ The second provision is Article 130t, under which member states may restrict free trade on environmental ground, which was also inserted by the Single European Act.”
Trang 6-> Nếu để ngùyên như thế mà dịch bạn sẽ gặp không ít khó khăn, sắp xếp lại câu là một gợi ý tuyệt vời.
Bước 4: Xác định văn phong của tài liệu
Bạn đã biết đikợc nội dung cơ bản của chủ đề, biết được cấu trúc ngữ pháp, từ vựng Vậy thì bây giờ là bước để bạn có cại nhìn tổng quát nhất về cách mà tác giả trình bày
Nếu mỗi sản phẩm dịch lấy thước đo chính xác 100% thì có lẽ tất cả các bản dịch đều được đánh giá là chất lượng Tuy nhiên với các đối tượng trình bày khác nhau thì việc chính xác thôi chưa đủ Một bài dịch tốt là bài dịch phu thuộc vào yêu cầu của từng khách hàng
Để đáp ứng được yêu cầu này bạn hãy trả lời các câu hỏi:
+ Văn bản dịch này là trang trọng hay thông thường
+ Đối tượng độc giả mà bạn sẽ trình bày là ai?
+ Sắc thái ngôn ngữ, văn phong diễn đạt., của bài viết như thế nào?
Bước 5: Dịch từng câu, từng đoạn
Bắt tay vào dịch văn bản lần thứ nhất, lần này không yêu cầu quá cao về cách diễn đạt và câu vàn nhưng cần chính xác nhất với văn bản gốc Bạn nên tách rời thành các câu vói nhau và xem sự liên kết của chúng
để ghép nối cho phù hợp
Bước thực hiên:
+ Sắp xếp lại những câu phức tạp và tách các ý vói nhau
+ Bắt đầu dịch từng câu cho đến hết
Bước 6: Biên tập lại cho phù hợp với lối nói của người Việt
Sau khi đã dịch xong từng câu, hãy rà soát lại đoạn văn toàn bộ Không nên để lặp lại từ vựng trong các
cú pháp hoặc cấu trúc ngữ pháp của ngôn ngữ nguồn
Không phải tất cả những gì được trình bày trong văn bản gốc cũng phải dịch hoặc bạn có quyền thêm một số từ ngữ khác để đảm bảo bản dịch rõ nghĩa hơn
Cách thực hiên:
+ Đọc lại toài bộ bài dịch
+ Tìm vấn đề chưa ổn trong từng đoạn văn
+ Dịch lại dựa trên kinh nghiệm và mục tiêu của văn bản
+ Rà soát cáq lỗi câu, từ không đáng có và chỉnh sửa
Bưóc 7: Đán 7 giá bài dịch tiếng Anh
Đôi khi bạn không thể tránh khỏi những nghi ngờ của bản dịch khó Tốt nhất hãy dùng đến sự giúp đỡ của các chuyên gia có kinh nghiệm lâu năm Nếu không hãy trao đổi vói khách hàng để giải quyết những khúc mắc của m nh Điều quan trọng nhất của bài dịch là xem xét bài dịch đã đúng nghĩa chưa? Từng câu từng từ đã có văn phong phong phú và thuần việt chưa?
2.4 Những lựu ý đặc biệt khi dịch một văn bản
Để dịch thuỆ.t một văn bản hoàn chỉnh khi học môn Dịch Tiếng Anh 01, chúng ta cần lưu ý những điều sau:
Đặc tính sử dụng ngôn ngữ: mỗi Quốc gia có nhiều vùng miền khác nhau, mỗi nơi lại có cách sử dụng ngôn ngữ khác nên các dịch thuật viên cần phải đặc biệt lưu tâm đến vấn đề này để có cách dịch thuật cũng như sử dụng ngôn ngữ phù hợp
Văn hoá của Quốc gia: mỗi quốc gia tồn tại một nền văn hoá riêng biệt, vì thế, nếu các dịch thuật viên nếu như không m hiểu rõ ràng, rất có thể dẫn đến dịch sai, làm cho người đọc lẫn người nghe hiểu lầm ý nghĩa của bản dịch Chỉ khi chúng ta hiểu được sự khác biệt về hàm nghĩa văn hoá giữa hai ngôn ngữ, đồng thời khắc phục dược trỏ ngại đê hiểu được 2 ngôn ngữ do sự khác biệt vàn hoá thì mới có thể hiểu được những ẩn ý bên trong câu nói, văn bản truyền đạt “Ý nghĩa của từ được quyết định bởi nội dung cú pháp và nội dung văn hoá” - Nhà ngôn ngữ học Nida Eugene Nếu dịch chưa quen, chắc chắn bạn sẽ rất hay bị rơi
Trang 7Nguyễn Thị Diệu Hà, Nguyễn Thị Thanh Tú JEM., Vol 14 (2022), No 4.
vào trường hợp dịch nhầm cụm thành ngữ Bởi cấu trúc ngữ pháp và cách sử dụng từ của những câu này rất đặc biệt Vì vậy như đã trình bày các bước dịch ỏ trên, bạn không thể bỏ qua bước đọc lướt lần 1 để hiểu sơ lược về bối cảnh Làm nổi bật những từ hoặc cụm từ khó và thuật ngữ Để đảm bảo hơn cho chất lượng bài dịch của mình, hãy ghi chú cẩn thận từng câu và ôn luyện nó thường xuyên hơn
Lĩnh vực dịch thuật: mỗi lĩnh vực có những từ ngữ chuyên môn mà không phải ai cũng biết và hiểu được, do đó, cần phải tham khảo thông tin chuyên ngành thì mới có thể hiểu rõ và dịch sát nghĩa với văn bản gốc
Chú trọng ngữ cảnh cụ thể: Hưởng đến phong cách dịch tiếng Anh chuyên nghiệp bạn không thể bỏ qua ngữ cảnh của văn bản.Để dịch theo ngữ cảnh, tốt nhất bạn hãy loại bỏ ngay thói quen dịch “word for word” bằng cách sắp xếp lại trật từ câu, từ cho thuần Anh và ngắn gọn hơn nhưng không làm thay đổi nghĩa của câu
Ví dụ 7
+ “Thanks to creative ideas contributed to the company, I have climbed to a higher position”
+ Nhờ đóng góp cho công ty những ý tưởng sáng tạo mà tôi đã được thăng tiến
+ “I have not been scared of the height, so I have climbed to a higher position”
+ Tôi không sợ độ cao, vì thế tôi đã trèo lên cao hơn
Có thể thấy rằng cùng một câu văn “I have climbed to a higher position” nhưng ỏ mỗi bối cảnh chúng lại được dịch thành những câu khác nhau
Dịch theo cụm từ & câu: Hãy nhớ một quy tắc: “không cần dịch hết tất cả những từ người ta viết hoặc nói” Sẽ có lúc câu tiếng Anh ttình bày rất dài nhưng khi dịch thành tiếng Việt nghĩa lại rất ngắn Vì vậy nhiệm vụ của bạn không phải hoàn thành bài dịch một cách khô khan, chuẩn xác Hãy làm cho chúng có sức hút vối người nghe và đảm bảo tất cả những gì tác giả muốn trình bày Không quá nuốt từ, thuần Việt
và giữ được ý cần diễn đạt là mục tiêu đề ra của 1 bài dịch chuẩn
Cần có từ điển tiếng Anh tốt: Bất kỳ ngôn ngữ nào cũng cần có từ điển, đây sẽ là nguồn tài liệu cận kề mọi lúc mọi nơi để phục vụ cho nhu cầu dịch văn bản chính xác và nhanh chóng hơn
Đọc nhiều thể loại báo hoặc tạp chí tiếng Việt và tiếng Anh: Dịch thuật chia thành rất nhiều mức độ kỹ năng khác nhau Càng lên cao thì yêu cầu trình độ về cả tiếng Anh và tiếng Việt càng lớn Đọc nhiều sách
có rất nhiều lợi ích, không chỉ giúp cho việc dịch thuật của bạn thêm phong phú, thực tế hơn mà nó còn vô cùng nhiều tác dụng khác nhau
3 Phương pháp nghiên cứu
Giối thiệu chung: Khảo sát những khó khăn của sinh viên năm thứ 2 trong quá trình học môn Dịch Tiếng Anh 1, dưa ra các giải pháp, cách giải quyết và kiến nghị việc giảng dạy của giảng viên cũng như cách tiếp cận và học tập môn học của sinh viên nhằm khắc phục và hạn chế tối đa những khó khăn đó
Đối tượng và phạm vi khảo sát: Để hoàn thành đề tài này, tôi đã tiến hành khảo sát 28 sinh viên năm thứ
2 ngành Ngôn ngữ Anh - Trường Ngoại Ngữ - Đại học Thái Nguyên, Phạm vi khảo sát là những khó khăn
cơ bản mà sinh viên thường gặp phải khi học môn Dịch Tiếng Anh 1 và đưa ra kết luận cuộc khảo sát
Cách thức thu thập và phân tích số liệu: Khảo sát sinh viên: Tôi đưa cho sinh viên thực hiện khảo sát liên quan đến đề tài bằng Google Form, để từ đó đưa ra đến kết quả khảo sát cụ thể rồi phân tích phần trăm
số người trả lời câu hỏi và tổng hợp những khó khăn mà sinh viên gặp trong quá trình học
Quá trình thu thập và phân tích số liệu: Tổng số 28 sinh viên tham gia khảo sát đến từ các ngành Ngôn ngữ Anh K41, Ngôn ngữ Anh K42
https://docs.google.com/forms/d/lKp2qxdMOEtdkxQU3jQ004DBBFXqr2gGfaS6o6oootOs/edit?usp=sharing
Trang 84 Ket quả vài thảo iuận
4.1 Ket quả khảo sát
Trên cơ sở tổ ig kết khảo sát bài viết và ưắc nghiệm của sinh viên, kết quả khảo sát những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng thực hành Dịch Tiếng Anh 1 của sinh viên năm thứ 2 chuyên ngành Ngôn Ngữ Anh, Trường Ngoại Ngữ, Đại học Thái Nguyên được tổng hợp như sau:
Bảng 1 Khung phân tích những yếu tố khó khăn trong quá trình thực hành môn Dịch Tiếng Anh 1
Bảng 2 Kết quả khảo sát những yếu tố khó khăn trong quá trình thực hành môn Dịch Tiếng Anh 1
Các yếu tố So lirựng sinh viên (/28) Tỳ
tục ngtt
4.2 Thảo luận
Qua bảng ket quả khảo sát trên đây, chúng ta có thể nhận thấy tỉ lệ sinh viên mắc phải những lỗi sai trong quá trình thực hành dịch Việt - Anh và Anh - Việt của môn Dịch Tiếng Anh 01 chuyên ngành Ngôn ngữ Anh như sau:
- về yếu tố từ vựng: Hay mắc lỗi và gặp khó khăn trong với từ nhiều nghĩa có 4/28 sinh viên mắc phải, chiếm tỉ lệ 14,3% Bên cạnh đó, có 5/28 sinh viên mắc lỗi danh từ riêng, chưa biết hết tên của các tổ chức,
cơ quan chiếm 17,9% Đồng thời có 19/28 sinh viên, chiếm tỉ lệ 67,9% mắc lỗi sai hoặc với các từ chuyên ngành trong mọ lĩnh vực (Kinh tế, chính trị, nghệ thuật, điện tử, văn hóa, xã hội, y tế, giáo dục), đây là khó khăn phổ biến nhất mà sinh viên hay gặp phải
Nguyên nhân dẫn đến những lỗi sai cơ bản này là do sinh viên chưa có vốn từ vựng nhiều, hay nhầm lẫn các từ gần nghĩíi hoặc dịch chưa thoát ý văn phong của từ ttong ngữ cảnh câu cần dịch
- về yếu tố ngữ pháp: 5/28 sinh vên hay gặp vấn đề với cụm danh từ ttong câu tiếng anh, chiếm tỉ lệ 17,9% Nguyên nhân là do sinh viên chưa nắm vững chức năng của danh từ và các yếu tố cấu tạo nên cụm danh từ hoàn chỉnh Có 8/28 sinh viên hay mắc lỗi vói danh từ số nhiều, chiếm tỉ lệ ở mức 28,6% Danh từ
số nhiều là một phần cơ bản trong ngữ pháp tiếng anh Vậy nên sinh viên chưa sử dụng đúng hoặc không sử dụng được cụm danh từ là do chưa phân biệt được rõ danh từ số ít, danh từ số nhiều cũng như cách dùng của
Trang 9Nguyễn Thị Diệu Hà, Nguyễn Thị Thanh Tú JEM Vol 14 (2022) No 4.
chúng 6/28 sinh viên, chiếm 21,4% gặp khó khàn vối phép ẩn dụ trong câu khi dịch thuật Lý do là bởi sinh viên chưa hiểu hết được hàm ý, nội dung sâu sắc của các từ trong câu khi chúng được so sánh để nhấn mạnh,
ẩn ý với ý nghĩa tưòng minh của câu Chỉ 2/28 sinh viên, chiếm 7,2% mắc lỗi với câu mệnh lệnh cách Lý
do là số ít học sinh vẫn còn chưa sử dụng thành thạo các từ mệnh lệnh để nói lên mong muốn của người cần dịch thuật 7/28 sinh viên cảm thấy khó khăn với cách diễn đạt văn phong, chiếm tói 25% Nguyên nhân chủ yếu là do ngôn ngữ mẹ đẻ có cách hành văn khác nên khi dịch thuật sang ngôn ngữ tiếng anh rất dề bị sai
- về yếu tố thành ngữ, tục ngữ: Có 14/28 sinh viên thường gặp khó khăn và mắc lỗi với thành ngữ, tục ngữ Giải thích cho vấn đề này, chính là bỏi sinh viên chưa có thời gian sử dụng nhiều thành ngữ, tục ngữ khi học tập tiếng Anh từ các bậc tiểu học, trung học cơ sỏ và trung học phổ thông, dẫn đến chưa tiếp xúc và hầu như không thể nhớ kỹ càng được các dịch thoát ý và đúng các câu thành ngữ, tục ngữ
Như vậy, từ kết quả khảo sát có thể rút ra kết luận việc nắm vững những yếu tố cơ bản khi thực hành dịch Tiếng Anh rất quan trọng đối với sinh viên chuyên ngành Ngôn Ngữ Anh Bởi nó không chỉ giúp ngưòi đọc nắm vững được hệ thống kiến thức cơ bản mà còn giúp chúng ta phân biệt rõ Tiếng Anh vối ngôn ngữ khác Việc này giúp chúng ta giao tiếp tốt, dịch thoát ý, đúng nghĩa, hành văn và biểu đạt chính xác ngôn
từ Để đạt được kết quả đó, bên cạnh sự hướng dẫn của giáo viên và tài liệu học, còn đòi hỏi sự nỗ lực rất lổn từ các cá nhân sinh viên
5 Kết luận
Ngôn ngữ là tinh hoa quan trọng nhất của mỗi nền văn hóa Bởi vậy, khi hiểu và sử dụng tốt thêm một ngôn ngữ nghĩa là bạn gần như đã khám phá thêm một nền văn hóa mới, đặc biệt là Tiếng Anh Lý do là bởi
vì theo ước tính, có gần 2 tỷ người nói tiếng Anh trên toàn cầu, do đó, tiếng Anh trỏ thành ngôn ngữ thông dụng nhất tính theo số người nói và là ngôn ngữ lớn thứ ba tính theo số ngưòi bản ngữ
Nhiều tiêu chuẩn đã xác lập rằng tiếng Anh là ngôn ngữ toàn cầu Và thông dịch viên là một người đóng vai trò quan trọng trong việc đối ngoại, trao đổi văn hóa, tiếp thu nền văn hóa mói của tất cả các quốc gia trên thế giói Khi thông thạo một ngôn ngữ mối, phiên dịch viên sẽ có cơ hội tìm hiểu nhiều lĩnh vực của một quốc gia mà mình quan tâm
Trong câu chuyện, phiên dịch viên giữ vai trò quan trọng và trách nhiệm nặng nề dù chỉ thật sự chuyên đổi lại ngôn ngữ nhưng tinh thần trách nhiệm của bạn sẽ quyết định sự thành bại của công việc Sự bất đồng
về ngôn ngữ dễ dẫn đến những điều không hay Thậm chí, chiến tranh cũng có thể nổ ra bởi những hiểu lầm
về ngôn ngữ Đặc biệt là với những phiên dịch viên ngoại giao, những buổi hội nghị hợp tác sẽ thật sự đem lại những hợp tác có ý nghĩa giữa các bên Và bạn chính là cầu nối về ngôn ngữ, ý tưởng, là người giúp dòng chảy thông tin giữa những người tham gia giao tiếp được liền mạch
Tuy nhiên, dịch thuật đòi hỏi sự trau dồi không ngừng nghỉ Đây là một công việc đòi hỏi nhiều kĩ năng
và kiến thức Thách thức sẽ không nhỏ chút nào Vì vậy cần phải học tập và rèn luyện thật tốt những thiếu sót trong quá trình học tập Bổ sung, cải thiện những yếu tố còn đang hay mắc lỗi, hay gặp phải Hy vọng báo cáo này sẽ là một tài liệu tham khảo hữu ích trong quá trình giảng dạy và học tập môn Dịch Tiếng Anh
01 của Trường Ngoại Ngữ - Đại học Thái Nguyên
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Bassnett, s (2014) Translation Studies London: Routledge
[2] Firoozkoohi, s, Beikian, A & Golavar, E (2012) Translation assessment in educational environments: Teacher’s criteria and students’ awareness Journal of Basic and Applied Scientific Research, Vol 2(5) [3] Gabr, M (2001) Towards a model approach to translation curriculum development Translation Journal, Vol 5 (2)
[4] Lộc Thị Hồng Phượng (2017) Các lỗi thường gặp trong dịch thuật mà sinh viên chuyên ngành tiếng Anh, Khoa Ngoại ngữ - ĐHTN thường mắc phải Trưòng Ngoại ngữ, Đại học Thái Nguyên
Trang 10[5] Nguyễn Hải Hà, Chu Thị Huyền Mi & Trần Thị Bích Ngọc (2015) Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gi ỉ Hà Nội
[6] Nguyễn Thị Thu Hằng & Triệu Thu Hằng (2015) Lỗi trong bài dịch Việt - Anh của sinh viên chuyên ngành biên dịch năm thứ 2 Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội
[7] Nguyễn Thị Như Ngọc & Nguyễn Thị Kiểu Thu (2020) Đánh giá chất lượng dịch trong đào tạo bậc đại học Educational Sciences, Volume 65, Issue 7, pp 37-47
[8] Snell-Hornt^y, M (1995) Translation Studies - An Integrated Approach Amsterdam: John
[9] Sonia, c (2015) Fundamentals of Translation Cambridge: Cambrige University Press
[10] Waddington^ c (2001) Different Methods of Evaluating Student Translations: The Question of Validity Translators’ Journal, 46, 311-325
ABSTRACT
A survey on factors affecting the second-year english majors ’ translation performace within English
translation practice module i, school of foreign languages - Thai Nguyen University
Our country Ì5 on the way of integration and development, so it’s undouted that a lot of new concepts and words will appear The researchers in the current study found out that if students do not learn, practice and update new knowledge, skills that an interpreter must master, they will be outdated and may give wrong translations in their internship or work in any foreign companies This study aims to find out the difficulties and causes of the students’ difficulties in learning English Translation 1 and propose solutions
to overcome the ạbove situation To complete this project, the research team conducted a survey of 28 second-year English language students - School of Foreign Languages - Thai Nguyen University The scope
of the survey is the basic difficulties that students often face when learning English Translation 1 The survey results clearly show that students make many mistakes in the process of practicing Vietnamese
- English and Eriglish translation - Vietnamese of the English Translation subject 01 English language major includes lexical errors <errors related to multiple meanings, errors of proper nouns, errors when using specialized words>; grammatical errors <noun phrases errors, plural noun errors, mistakes in building passive sentences, imperatives and especially stylistic expressions:*; idiom error <due to habit of translating word to word>