Do đó, các cơ sở giáo dục đại học cần phải tiên phong trong việc chuyển đổi số.. 3 Chuẩn bị các điều kiện nềntảngcho chuyển đổisố 4 Xây dựng kếhoạchvàchỉđạotriểnkhai chuyển đổi số Việc x
Trang 1This paper is available online at http://jem.naem.edu.vn
CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONGCÁC cơ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VIỆT NAM
Phạm Quang Trình*
Ngày nhận bài: 03/03/2022 Ngày nhận đăng: 15/04/2022.
1 Học viện Quản lý giáo dục
e-mail: trinhpq_dhv@yahoo.com
Tóm tắt Chuyển đổi số là một nhiệm vụ quan trong của ngành giáo dục trong giai đoạn 2020-2025 Các cơ
sở giáo dục đại) học là nơi đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển xã hội, phát triển đất nước Do
đó, các cơ sở giáo dục đại học cần phải tiên phong trong việc chuyển đổi số Bài viết này sẽ bàn luận một số
vấn đề cơ bản Ịề chuyển đổi số trong các cơ sở giáo dục đại học
Từ khóa: Chuyển đổi số, Giáo dục, Cơ sỏ giáo dục đại học.
1 Đặt vấn đề
Khi nói đếnqhuyển đổi số trong một cơ quan đơn vị, câu hỏi đầutiên đặtrachomọi người là:cơ quan, đơn vị đó cần phái thực hiện những công việc gìđể chuyển đổi số
Trong bài “Chuyển đổi số trong giáo dục” các tác giảPhạmQuangTrìnhvàVũ Thị Nguyênđã nêu: Để triển khai chuyểtl đổi số trong giáo dục cần thực hiệnnhững hoạt động chính[2]:
- Tiếptục đẩy mạnh sốhóa trong ngành Giáo dục để tạo tiền đềcho chuyển đổi số
- Xây dựng môhìnhhoạtđộng sốdựa trên các nềntảngcông nghệ hiện đại AI, BigData, loT hướng tới chất lượng, hiệu quảvàđápứng ngày càng cao nhu cầuxã hội vềgiáo dục vàđào tạo
- Phát triển hạtầng cho chuyểnđổi số
Việc chuyển đổi số trong ngànhGiáo dục cần phảiđược triển khai mộtcáchđồng bộ, thống nhất trong toàn ngành.Muốnvậy, ngành giáodụccần thực hiện mộtsốgiải phápsau:
(1) NângcaOịnhậnthức, hiểu biết về chuyển đổi số
(2) Xác định cácnội dungcần thực hiện trongquátrình chuyển đổi số
(3) Chuẩn bị các điều kiện nềntảngcho chuyển đổisố
(4) Xây dựng kếhoạchvàchỉđạotriểnkhai chuyển đổi số
Việc xác địnhcách thức,các công việc cần thực hiện trong quátrình chuyển đổi số trong các cơsỏ giáo dục đại học sẽ giúp cho các cán bộ quản lý thấy được nhiệm vụ, trách nhiệm và hướng đi khi thực hiện chuyển đổi số trong các cơ sởgiáodục đại học
2 Tiếp tục đ|ẩy mạnh số hóa trong ngành Giáo dục đê tạo tiền đề cho chuyển đổi số
Số hóa(Digitization) là quátrình chuyển đổi thông tin vềdạng kỹthuật sốvà sử dụng các thông tin kỹ thuậtsố đểthực Ịiiện cácquy trình vận hành của cơ quan,đơn vị
Số hóa bao gồm hai nội dung:
(1) Sốhóathông tin,dữ liệu: Là việc chuyển đổicác thông tin, dữliệu ở các dạng khác nhau sang dạng
kỹ thuậtsố
Trang 2Phạm Quang Trình JEM., Vol 14 (2022), No 4.
(2) Số hóa quy trình: Là việc sử dụng các thông tinkỹ thuật số để thực hiện các quy trình vận hành, quảnlý vàđiều hành
Hai nội dungnàyphải diễn rađồng thời thì mới cóthểmang lại hiệuquả trong quản lý, điều hành và hoạt động của cơ quan,đơn vị Có thểhiểu một cách đơn giản, số hóa thông tin dữ liệu chủ yếumang lại hiệuquả trong việc tổ chức,lưu trữthông tin, dữ liệu còn sốhóa quy trình manglạihiệuquả trong việc khai thác dữliệu số phục vụcho việc giải quyết công việc
Có thể minh họa cho số hóa dữ liệu và số hóaquy trình như su: Khi quảnlý cán bộcủa một cơ quan được thực hiện bằng thủ công, thông tin của cán bộ được lưu trữ bằng hồsơ giấy, sốhóa hồ sơcán bộ là việc chuyển từ việclưutrữ hồ sơ cán bộ trêngiấy thành hồ sơ lưutrữ trên máy tính(dướidạng file văn bản, file dữliệu trongcơ sởdữ liệu) Tuy nhiênnếu chỉdừng lại ỏ đây, khi chúng ta muốntìmkiếmmột hồ sơ cánbộthỏa mãn các điều kiện nàođó, chúng ta phải dò tìm từnghồ sơ trong các file để đối chiếutìm cán
bộthỏa mãn các điều kiện cầntìm kiếm Để quản lý cán bộ hiệu quả, chúng ta phải có phần mềm có thể thực hiện chức năng tracứu hồ sơ Khi đó, để tìm kiếm một hồ sơcán bộ thỏamãncác điềukiệnnào đó, người dùng chỉnhập các điều kiệntìm kiếm, còn việc tìm kiếm vàđưa ra kế quả sẽ do phần mềm xử lý.số hóa quytrình ở đâylà việc chuyển quátrìnhtìm kiếm bởi con người thành tìm kiếm bằng máytính dựa trên
dữliệu đã số hóa
về bản chất, số hóa là việc tin học hóa các hoạt động của cơ quan, đơn vị Nói cách số hóa là quá trìnhtriểnkhaiứng dụng côngnghệthông tin vàotrongcác hoạtđộng của cơ quan, đơn vị nhằm tăng hiệu quả các hoạt động Tuy nhiên,nó chỉ dừng lại ở mức chuyên đổidạng dữ liệu và sửdụng phần mềm máy tính để xửlý, tìm kiếm, lưu trữ,phân phát dữliệu dựa trên mô hình, phương thức hoạt động truyền thống Mức độ số hóa ỏ các cơ sở giáodụcđạihọc rất khác nhau tùy theo năng lực, chiếnlược của các cơ sỏ giáo dục Việc số hóa sẽ tạo ra sự thay đổi lớn trong công táctổ chức, lưu trữ dữ liệu cũng như quá trình
xửlý dữ liệu, giúp các các cơsở giáodụcđạihọc hoạt động hiệuquảhơn Tuy nhiên, số hóachưa làm thay đổi căn bảncách thức quảnlý, vận hành, mô hình hoạt động và phương thức cungcấpdịch vụ cho khách hàngnhằm nângcao hiệu quả hoạtđộng vàcung cấpdịch vụcủa các cơ sởgiáodụcđại học Đặc biệt, sự tác động của việc sốhóaỏ một cơ sỏ giáo dụcđạihọc không tác động nhiều đến các bên liênquan
Chuyển đổi sốdựa trên các sảnphẩmsố hóa vàmột số công nghệ mớisẽ làm thay đổi mô hình, cách thứchoạt động của các cơ sở giáodụcđại học.Vì vậy, chuyển đổi số khôngchỉ tác động đến cáchoạt động bên trong các cơ sỏ giáo dục đại họcmàcòn tác động đến cả các bên liên quan của cơ sỏ giáo dục đại học nhưphụ huynh, họcsinh, đối tác, thị trườnglao động, xãhội,
Như vậy đểthực hiện chuyển đổisố,các cơsởgiáodụcđạihọc ngoài việctiếptụccông việc số hóa còn phải có mô hình hoạt động mới (mô hình hoạt động số), có cácđiều kiện nền tảng và nguồn nhânlực cho hoạt động số Có thể nói, sốhòa là giaiđoạn đầu của chuyển đổi số
3 Xây dựng mô hình hoạt động số
Mô hình hoạt động của mộtcơsởgiáo dục đạihọcliênquan đến nội dung hoạt động, sơ đồ tổ chức, các nguồn lực; cácquytrình nghiệp vụ, vận hành; phương thứcquảnlý, điềuhành; cácquy định;cácđốitác và bên liên quan và các mối quanhệ
Để xây dựng mô hình hoạt độngsố,các cơ sở giáodục đại họccần thực hiện cáccông việc chính sau:
(1) Xác định rõ các nội dung chuyển đổi số dựa trên chức năng, nhiệm vụ
Bất kỳmột cơ sởgiáodụcđại họcnàokhi thành lậpđều được xác định chức năngnhiệm vụ và phạm vi hoạt động gắnvới các chức năng nhiệm vụ của cơ sỏ giáo dục đại học đó
Đê’ triểnkhaichuyển đổisố hiệu quả,các cơ sởgiáo dục đạihọccầnxác địnhcụthể các hoạtđộngtheo chức năng, nhiệm vụ Chẳng hạn,vớichứcnăng đào tạo trình độ đại học cầnphảilàm rõ cáchoạt độngliên quan: Tuyểnsinh, tổchức đào tạo, quản lý văn bằng Trên cơ sở đó, xác địnhcáccông việc sẽ thực hiện khichuyển đổi số đối với từnghoạtđộngcụ thể
Chẳnghạn, đối vớihoạt động tuyểnsinhgồm các công việc:Xác địnhchỉtiêu,Xácđịnh yêu cầu,Thông
10
Trang 3báotuyểnsinh, Tiỉếp nhận hồsơ tuyển sinh,Xéttuyển,Thôngbáo trúng tuyển, Nhập học
Khi chuyển đoi số, các cơ sỏ giáo due đại học cần xác định được nhữngcông việc nào cần thựchiện, nội dung, phương thứcchuyển đổiđốivới từng công việcđó
Chẳng hạn, vợi côngviệc thôngbáo tuyển sinh,trước đâycác cơ sở giáo dục đại học có thể đăng tải thông tintrênInternet thông qua: website, trang thông tin điện tử, những điều cần biết về tuyển sinh Tuy nhiên có rấtnhiềv học sinh, phụ huynhsẽ không tiếp cận được thông tin tuyển sinh của cơsở giáo dụcnếu
họ không trực tiếp tiếp cận các trang thông tin đó Để giúp học sinh, phụ huynh tiếp cận thôngtin tuyển sinh, sơsỏ giáodục có thể xây dựnghệ thống tự động liênkết để cungcấp thông tin hoặctư vấn hỗ trợ khi
có người tìm kiếníthông tin liênquanđến tuyển sinh
Muốn vậy,bộphận tham mưu vềđào tạo phải nắm rõ được thựctrạng, đề xuất ý tưởng vói lãnh đạo cơ
sở giáodục đểtrien khai
(2) Xác định các tác nhân bên ngoài và các mối quan hệ với hoạt động của cơ sở giáo dục
Mỗi cơsởgiáodụcđạihọc là một hệ thống nênnócó tác độngvàchịu sự tác động của các tác nhân bên ngoài Cơ sỏ giáo dụccầnxácđịnh rõ các tác nhân bên ngoàivà các mối quan hệgiữacơ sỏ giáodục đại học với các tác nhân đó Chẳnghạn, mỗi cơsở giáo dục đại học thườngcó mối quan hệ với Bộ Giáo dụcvà Đào tạo, các cơ sò giáodục đạihọc khác,cácđơn vị tuyển dụng
Với mỗitác nhân cần xác định các mối quan hệ traođổithông tin để từ đó xác định các nguồn thông tin, thông tin cầnsố hóa cũngnhư phương thức trao đổithông tin khi chuyển đổi số Chẳng hạn,với luồng thông tin trao đổi giữacơquancơthẩmquyềnvớicơ sỏ giáodụcđạihọcvề xác định văn bằngcủamộtsinh viên đã đượcđàotạotạicơ sở giáo dụcđại học, theo cách thựchiện hiện nay: Đơn vị có thẩm quyền sẽ có công văn yêu cầu cơ sở giáo dục đại học xác minhvề văn bằng; cơ sở giáo dục đại học sẽ tiến hành xác minh vàphúc đáịp bằng văn bản cho cơquancó thẩm quyền
Tuy nhiên, trổng mô hìnhchuyển đổi số, liệucơ quan có thẩm quyền có cần yêu cầu các cơsở giáo dục đại học xácminhnữa hay không hay chỉ cần vào cơ sỏdữliệu của cơ sởgiáodục đạihọc hoặc cơ sỏ dữliệu
cá nhân để kiểm ra.Tuy nhiên muốn thựchiệnđược điều này, cần phải xác định được các ràng buộc pháp
lý vềmối quanhệgiữacơquan cần xácminhvới cơsở giáo dục đại học
(3) Xác địnhịmô hình quản lý, điều hành dựa trên nền tảng số, môi trường số,công nghệ mới trong chuyển đổi số
Trên cơ sở xácđịnh được nội dung chuyển đổi số, cácmối quan hệvà phươngthức trao đổithôngtin, các cơ sở giáodụcđạihọc cần phảixácđịnhđược mô hìnhquản lý, điều hành các hoạt động trên môi trường
số và việcsử dụng các côngnghệhiện đại như trongquản lý điều hành
Đểlàmrõ điềlu này, chúng ta cóthể lấymột ví dụ cụthểsau: Khichuyển đổi số,mỗi sinh viên sẽcó một
mãđịnhdanh và việcquản lý quátrình, kếtquảhọctập củasinh viênđều thông quamãđịnhdanh.Do đó, thay vì trước đây sinh viên phải đăng ký học lớp tínchỉ, đượcxét duyệtkhi thỏa mãn điềukiện tiên quyết của mônhọc và số người học của lớp đăng ký chưavượtquá số lượng quy định Sang mô hình chuyển đổi
số đăng ký môn học trênhệ thống, hệ thống sẽtự kiểmtra việc thỏa mãnđiềukiện tiên quyết dựa trên dữ liệu về kếtquả hộc tậpcủa sinh viên đểchấp nhận cho hoặc không cho sinh viên tham gia
Trêncơ sở xáịc địnhđược môhình, cơsỏgiáo dục sẽ xác định được các côngnghệ cần sử dụng Chẳng hạn, đểhệthốngtựđộngtheo dõi, giám sátquá trình, kếtquảhọctập vàxétđăng ký học sẽ có thể sử dụng đến công nghệ B ogchain
(4) Nghiên cưu cấu trúc lại sơ đồ tô chức
Khi mô hình thay đổi, cơsở giáo dục đạihọccầnnghiên cứucấu trúc lại sơ đồ tổchứcđể phùhợpvới
mô hìnhvà trêncơ sỏ đó xác định các loại nguồn lực cầnthiết, các điều kiện mang tínhnềntảng để hoạt độngtheo mô hìr h mới Chẳng hạn, hiện nay mỗi cơ sở giáodục đạihọcthườngcó cácđơn vị chuyên trách
về quản lý sinhviên, quản lý đào tạo Khi chuyển đổisangmô hình hoạt động sốthì có cần thiết tồn tại cả hai đơn vị đókhảng?
Trang 4Phạm Quang Trình JEM., Vol 14 (2022), No 4.
(5) Chuẩn bị các điều kiện nền tảng cho hoạt động số
Chuẩn bị dữ liệu số: Như đã ừình bày ở trên,để chuyển đổi số trước hết cần phải thực hiện sốhóađể tạoradữ liệu số Cơ sởgiáo dục cần nghiêncứu cáchthức tổ chức dữ liệu sốđểlưu trữvà khai thác hiệu quả Muốn vậy cầnxác địnhđược các dạng lưu trữ, cấutrúc lưutrữ, liênkết dữ liệu, môi trường lưutrữ Chuẩn bị hạtầngtruyềnthôngsố:Có thể nói,trongmô hình chuyển đổi sốhầu như các công việc được giải quyết trên môi trườngInternet vàloT Do đóhạ tầngtruyềnthông số đóng vai tròhết sứcquan trọng
Cơ sở giáodục đại học cần xây dựng hạ tầng truyền thông sốđáp ứngđược kết nối vạn vậtvàtốc độxử lý
dữ liệu lốn
Phát triển hệ thống các phần mềm ứng dụng trên nềntảng các công nghệ mới: Các công nghệ mới có thểsử dụng trong mô hìnhhoạtđộng số cóthể là AI,điện toán đámmây, Big data, IoT,tựđộnghóa Trong
mô hình hoạt động số, nhiều công việcsẽ được hệ thống xử lýtự động dựa trên cơ sở phân tích,xử lý dữ liệu trong cơsỏ dữ liệu Do đó, khi chuyển đổi số cầncó các phầnmềmthôngminhđể thu tập, xử lývàphân phátthông tin
Xây dựng cơ sởpháplý: Xây dựng và ban hành hệ thống cácvăn bản, quy định đảm bảo tính pháp lý liênquanđến hoạt động, giaodịch trong mô hình hoạt động số
Chúng ta có thểhình dung trước đây việc thi trắc nghiệmđượcthực hiệnthông quan làm bài thi trên giấy Việc chấm thi trắc nghiệm do conngười thực hiện Hiện nay, việclàmbài thi trắc nghiệm có thểthực hiệntrêngiấy/phần mềm máy tínhvàviệcchấm thi trắcnghiệmcóthể domáy thực hiện Tuy nhiên, kếtquả thi trắcnghiệmphải được in ra vàxácnhận của người cótrách nhiệm Việcxétvàcấp bằng tốt nghiệp cho sinh do Hội đồngxét tốtnghiệpthực hiện dựatrên kếtquả học tập.Hội đồng này được thành lập và đảm bảotínhpháplý cho kếtquảxét tốt nghiệp để cấp bằng Vănbằng sẽ được in ragiấy
Sangmô hình chuyển đổi, việc công nhận kết quả chấm thicủa máy tính,việccông nhận điều kiện tốt nghiệp để cấp bằngcó thể do hệ thốngtựxử lý dựatrênkết quảlàm bài, kếtquảhọctập đãcó trong cơ sỏ
dữliệu, từ đó có thểcấp bằng dạng số vàđưa vào dữ liệu cá nhân của sinh viên Để làm đượcđiều này cần phải có những vănbản quy định đểđảm bảo tính pháp lý về công nhậnkếtquả đó, được xã hội chấp nhận
(6) Phát triển nguồn nhân lực số
Cũng như khi chuyển từ mô hình hoạtđộng truyềnthống sang mô hìnhcó ứngdụng công nghệ thông tin, khichuyểnsangmô hình hoạt độngsốnguồn nhânlực là yếu tốquyếtđịnh củasự thànhcông của quá trìnhchuyển đổi số Trong mô hình hoạtđộng số, nguồn nhân lực cầnphải có những kiến thức, năng lực nhấtđịnhvềcôngnghệthôngtin, Internet;cókhảnăng cập nhật kiếnthức, công nghệ mới Đặcbiệt, nguồn nhân lựctrong mô hình hoạt động số cần có nhậnthứcđúng vànhữnghiểu biết cơbản về chuyểnđổi số Nguồnnhân lực trong mô hình hoạt động sốbaogồmnhân lực quảnlý, nhân lực thiết kếhệthống, nhân lực quản trị hệ thống, nhân lực về cơsở dữ liệu,người dùng Mỗi nhóm nhân lực trong mô hình hoạt động sốcần phảiđápứng được những yêu cầu nhất định Chẳnghạn, trong mô hìnhhoạt độngsố ỏcơ sỏ giáo dục đại học đội ngũ cán bộ quảnlý phảicó hiểu biết nhất địnhvề chuyển đổi số;phải có cách tư duy mới về quản lý;phảicó ýthức đổi mới, dám nghĩ, dám làmvàgiámchịutrách nhiệm; có năng lực công nghệ thông tin cao hơn Đốivới ngườidùng hệ thống cũngphải cóhiểu biết cơ bản về chuyển đổi số; có năng lực nhất địnhvề ứng dụng công nghệthông tin,sửdụng Internet; đặc biệt phảicóý thức vềchuyển đổi số để khai thác các ứng dụng trên môi trườngsố Để có nguồnnhân lực cho chuyên đổi số, các cơsởgiáodục đại học cần quantâm đào tạo, bồi dưỡng đểphát triển nguồnnhân lực này
4 Kết luận
Hiện nay, việc chuyểnđổi sốđang vừa là cơ hội, vừalà tháchthức đối vớicác cơ sỏgiáodục đạihọc Mặc dù các cơ sỏgiáo dụcđại học có đội ngũ nhân lực có trìnhđộ cao nhưng việctiên phongtrong triển khai chuyển đổi sẽ gặp rấtnhiều khó khănvềcách thức, nội dung, các điều kiện nền tảng cho chuyểnđổi
số, nhận thức của người dùng cũng nhưnguồn lực số Mục đích của bài viết này đề xuất mô hình, các nội dungvà các điều kiện nềntảngcho chuyển đổisố ỏcơ sỏ giáo dục đạihọc
12
Trang 5TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Chínhphủ, Òuyết định Phêduyệt“Chươngtrìnhchuyển đổi sốQuốc gia đến năm2025, địnhhướng đến năm 2030”,số 749/QĐ-TTg ngày3 tháng 6 năm 2020
[2] Phạm Quang Trình, Vũ Thị Nguyên,Chuyển đổi số trong giáo dục, Tạp chí Quảnlý giáo dục, Vol 13,
Số 2, năm2Q21
[3] Đỗ Thị Ngịọc Quyên (2021) Chuyển đổi số ttong giáo dục: Những thách thức và nguy cơ
, truy cập: 05/02/2021 07:00 https://tiasaiig.com.vn
[4] Phan Thị Bịch lợi (2021) Quy trình thiếtkế dạy học trực tuyến Tạp chí Khoahọc giáo dục, số 42, tháng 6
ABSTRACT Digital transformation in Vietnam’s higher education institutions
Digitaltransformationis an important taskof the education sector in the periodof 2020-2025 Higher education institutions are places to train human resources to meet the requirementsof socialdevelopment and national development Therefore, highereducation institutions needto pioneerin digitaltransformation This articlewilldiscuss somebasicissues of digitaltransformation in higher education institutions
Keywords: Digital transformation, Education, Higher education institutions.
\