khách quan là những hành vi nhằm thỏa mãn các lợi ích vật chất và tinh thần,trong những hoạt động ấy, có những hành vi được pháp luật điều chỉnh mà chủthể bắt buộc phải thực hiện, gọi là
THỰC TIỄN VỀ VI PHẠM PHÁP LUẬT
Thực tiễn về vi phạm pháp luật
Tình hình vi phạm pháp luật:
Hiện nay, hoạt động các loại tội phạm có kiềm chế, giảm đáng kể Các cơ quan điều tra các cấp đã thực hiện nghiêm túc chủ trương, chính sách của Đảng,pháp luật của Nhà nước về phòng, chống vi phạm pháp luật và tội phạm; đẩy nhanh tiến độ điều tra các vụ án, khắc phục tình trạng điều tra kéo dài; rà soát giải quyết dứt điểm các vụ án tồn đọng Chất lượng điều tra, xử lý các loại tội phạm tiếp tục chuyển biến tích cực…
Tuy nhiên, tình hình tội phạm vẫn còn diễn biến phức tạp, nổi lên tội phạm: xâm phạm trật tự an toàn xã hội; tội phạm xâm phạm trật tự, quản lý kinh tế, tham nhũng và chức vụ; tội phạm về môi trường; tội phạm sử dụng công nghệ cao; tội phạm ma túy… với các hành vi manh động, thủ đoạn ngày càng tinh vi.
Tình hình vi phạm pháp luật diễn ra khá phổ biến, đa dạng và phức tạp ở hầu hết các lĩnh vực, chủ yếu là trong các lĩnh vực: trật tự, an toàn giao thông; phòng chống cháy nổ; môi trường; xây dựng; vi phạm ở một số cơ sở kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự và đặ biệt là vi phạm luật an ninh mạng.
Một số trường hợp vi phạm pháp luật:
Vi phạm pháp luật hành chính:
Trong nhiệm kỳ, các Tòa án đã thụ lý 36.354 vụ, đã giải quyết, xét xử được 32.466 vụ18, đạt tỷ lệ 89,3%, vượt chỉ tiêu Nghị quyết của Quốc hội đề ra (so với nhiệm kỳ trước, đã thụ lý tăng 10.889 vụ, đã giải quyết tăng 7.707 vụ). Trong đó, năm 2020, các Tòa án nhân dân đã thụ lý 12.470 vụ; đã giải quyết, xét xử được 8.582 vụ, đạt tỷ lệ 68,8% (so với năm 2019, thụ lý giảm 332 vụ, xét xử tăng 1.027 vụ) Tỷ lệ bản án, quyết định bị hủy là 3,26% (do nguyên nhân chủ quan là 2,62%); bị sửa là 2,92%(do nguyên nhân chủ quan là 2,54%) Tỷ lệ bản án sơ thẩm có kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm là 28,5%; tỷ lệ bản án sơ thẩm, phúc thẩm có kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm là 1,13% Các Tòa án nhân dân đã giải thích hoặc kháng nghị đối với 02 bản án, quyết định do tuyên không rõ ràng, gây khó khăn cho công tác thi hành án; ban hành 124 quyết định buộc thi hành án hành chính.
Vi phạm hình sự: a Thực trạng tình hình tội phạm ở nước ta trong giai đoạn đầu năm 2021:
- Năm 2020 là một giai đoạn đầy biến động của nước ta khi phải trải qua đại dịch Covid-19 kéo theo nhiều biến động của tất cả các mặt kinh tế xã hội Các thế lực thù địch, phản động tiếp tục gia tăng các hoạt động chống phá với nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi, nguy hiểm hơn Hoạt động của các loại tội phạm tiếp tục diễn biến phức tạp; tai nạn giao thông, cháy nổ còn gây thiệt hại nghiêm trọng Công bố số liệu (sơ bộ) về công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm của
Bộ Công an được đăng tải vào ngày 25/06/2021 cho thấy:
- Số vụ phạm tội về trật tự xã hội: t oàn quốc xảy ra 3.478 vụ; khám phá 2.966 vụ; bắt giữ, xử lý 5.974 đối tượng; tỷ lệ khám phá đạt 85,28%; triệt phá 165 băng, nhóm So với tháng 5/2021, giảm 149 vụ (-4,11%), giảm 20 số vụ khám phá (-0,67%), giảm 92 số đối tượng bị bắt giữ, xử lý (-1,52%), tăng 05 số băng, nhóm bị triệt phá (+3,13%).
- Số vụ phạm tội về trật tự quản lý kinh tế: t oàn quốc xảy ra 414 vụ, so với tháng 5/2021 tăng 153 vụ (+58,62%).
- Số vụ phạm tội về trật tự quản lý kinh tế: toàn quốc xảy ra 414 vụ, so với tháng 5/2021 tăng 153 vụ (+58,62%).
- Số vụ phạm tội về môi trường: toàn quốc xảy ra 86 vụ, so với tháng 5/2021 tăng 11 vụ (+14,67%).
- Số vụ phạm tội về ma túy: toàn quốc xảy ra 2.602 vụ, so với tháng 5/2021 tăng 431 vụ (+19,85%).
- Công tác truy nã: toàn quốc đã bắt, vận động đầu thú, thanh loại 502 đối tượng truy nã, 160 đối tượng nguy hiểm và đặc biệt nguy hiểm So với tháng 5/2021, số đối tượng truy nã đã bắt, vận động đầu thú và thanh loại tăng 32 đối tượng, số đối tượng nguy hiểm và đặc biệt nguy hiểm bị bắt, vận động đầu thú và thanh loại tăng 32 đối tượng. b Một số vấn đề đáng lưu ý:
- Thứ nhất, các loại tội phạm nguy hiểm, sử dụng bạo lực, hình thành các băng nhóm hoạt động có tổ chức, tính chất mức độ nguy hiểm, nghiêm trọng có xu hướng gia tăng, có sự móc nối với một số cán bộ, công chức suy thoái về phẩm chất đạo đức
- Thứ hai, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm có yếu tố nước ngoài, băng nhóm người nước ngoài hoặc là người Việt cấu kết với các đối tượng người nước ngoài để lừa đảo, buôn bán ma túy, buôn bán người, tổ chức phản động, thù địch, khủng bố.
- Thứ ba, hành vi phạm tội ngày càng manh động, tội phạm trong các vụ giết người do nguyên nhân xã hội chiếm tỷ lệ khá cao, có lúc lên đến khoảng 90%.
Có nhiều vụ nguyên nhân rất đơn giản là chỉ vì mâu thuẫn, cãi vã, chửi nhau dẫn đến tội phạm, đau lòng hơn là có những vụ người thân trong gia đình giết nhau
- Thứ tư, tội phạm xảy ra ở mọi lứa tuổi, mọi thành phần trong xã hội ( đáng quan tâm nhất là lứa tuổi vị thành niên).
Vi phạm dân sự: a Thực trạng tình hình vi phạm dân sự ở nước ta trong giai đoạn năm 2020:
- Theo báo cái Tổng kết công tác của Tòa án nhan dân tối cao được đăng tải vào tháng 12 năm 2020 cho thấy:
+ Trong đó, các Tòa án đã thụ lý 448.025 vụ việc dân sự; đã giải quyết 400.651 vụ việc dân sự, đạt tỷ lệ 89%
+ Các Tòa án đã thụ lý 4.067 vụ việc lao động; đã giải quyết 3.789 vụ việc; đạt tỷ lệ 93,2%.
+ Đã thụ lý 19.256 vụ việc kinh doanh thương mại; giải quyết 15.245 vụ việc; đạt tỷ lệ 79,2%.
+ Các Tòa án phải giải quyết 225 đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản, trong đó: ra quyết định không mở thủ tục phá sản đối với 45 trường hợp; ra quyết định mở thủ tục phá sản đối với 59 trường hợp, ra quyết định đình chỉ giải quyết 19 trường hợp, tuyên bố phá sản 30 trường hợp; các trường hợp còn lại đang được tiếp tục xem xét, giải quyết theo quy định của pháp luật. b Một số vấn đề đáng lưu ý:
- Thứ nhất, số vụ vi phạm dân sự tăng lên so với giai đoạn 2019 So với năm
2019, Tòa án nhân dân đã xét xử tăng hơn 32.365 vụ việc (Căn cứ theo Báo cáo Tổng kết công tác của Tòa án nhân dân tối cao năm 2020).
- Thứ hai, các vụ án về lao động chủ yếu do tranh chấp về xử lý kỷ luật, sa thải, đơn phương chấm dứt hợp đồng lao đồng; tranh chấp về bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm nghề nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động; tranh chấp về quyền, lợi ích liên quan đến việc làm, tiền lương.
- Thứ ba, các vụ tranh chấp kinh doanh thương mai chủ yếu là trong lĩnh vực đầu tư tài chính, ngân hàng, mua bán hàng hóa.
Vi phạm kỷ luật: a Thực trạng vi phạm kỷ luật hiện nay:
- Trong lĩnh vực chính trị:
+ Vẫn còn một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức ý thức, trách nhiệm chưa cao, đạo đức công vụ chưa tốt, chưa thực sự là công bộc của dân; vi phạm kỷ luật, kỷ cương hành chính như đi muộn, về sớm, giải quyết việc riêng trong giờ hành chính; làm việc hình thức, đối phó, né tránh trách nhiệm; giao tiếp, ứng xử thiếu chuẩn mực; một số cán bộ, công chức, viên chức lợi dụng việc thực thi nhiệm vụ, vị trí công tác để tư lợi, sách nhiễu, gây phiền hà cho người dân, doanh nghiệp, vi phạm các quy định của Đảng và pháp luật Nhà nước.
- Trong lĩnh vực kinh tế:
+ Tình trạng tham nhũng, hối lộ vẫn còn khá phổ biến; việc quấy rối tình dục nơi môi trường làm việc vẫn còn diễn ra; vi phạm nghiêm trọng ky luật lao động về thời gian làm việc, nghỉ ngơi; một số người có hành vi xử sự kém văn minh, không phù hợp với thuần phong mỹ tục ở chốn công sở.
- Trong lĩnh lực giáo dục:
Những nguyên nhân dẫn đến vi phạm pháp luật
- Tác động từ xã hội và môi trường sống: là những nhân tố không thuận lợi từ môi trường sống gây ra sự hình thành nhân cách lệch lạc của cá nhân
Gồm:+ Các tiểu môi trường mà cá nhân đang sống và giao tiếp thường xuyên: gia đình, trường học, nơi cư trú, sinh sống,
VD: môi trường gia đình không hoàn thiện, môi trường cư trú có nhiều tệ nạn xã hội
+Môi trường xã hội vĩ mô: chính sách, pháp luật, phương tiện thông tin đại chúng, tác động của những ảnh hưởng tiêu cục mà người phạm tội chứng kiến hoặc nghe kể…
VD: tình trạng thất nghiệp, đói nghèo…
- Tác động từ những trường hợp bất khả kháng: Sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan, không thể tiên liệu được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết trong điều kiện và khả năng
VD: - Thiên tai,lũ lụt, động đất, núi lửa, chiến tranh…
- Những bất cập của pháp luật hiện hành.
Nguyên nhân chủ quan : Đầu tiên là nguyên nhân xuất phát từ ý thức của chủ thể Nó hầu như bắt nguồn từ những yếu tố thiên về cảm xúc như sự tức giận, tính ghen tuông, đố kị,
… nhất thời không làm chủ được bản thân mà gây ra Ví dụ về những cuộc ẩu đả, xích mích vì những lí do không xứng đáng như một câu nói đùa cợt, một lời trêu ghẹo,… Chúng ta có thể bắt gặp tình huống đó rất nhiều ở khắp mọi nơi.
Thứ hai, là nguyên nhân xuất phát từ nhận thức kém về pháp luật Mặc dù đã được học qua về luật pháp ở bất cứ độ tuổi nào theo mức độ được phân chia trong chương trình giáo dục, nhưng thái độ còn hời hợt, không hiểu được mức độ quan trọng của luật pháp, và trên hết chính là thái độ xem nhẹ, coi thường luật pháp, họ không biết được hậu quả của những vi phạm đó nên có thể dễ gây ra hành vi vi phạm pháp luật hơn Hiện nay, mạng xã hội đã giúp kết nối rất nhiều thông tin trong đó có luật pháp của nhà nước, người dân cũng không hề chủ động tìm hiểu, đọc thêm về các luật pháp hiện hành để có thể tránh những lỗi vi phạm Ví dụ thường gặp trong những vi phạm giao thông đường bộ là một bộ phận người tham gia giao thông không đội mũ bão hiểm, lạng lách đánh võng,…Dù biết hành vi trên là vi phạm giao thông nhưng vẫn tiếp tục thực hiện,gây nguy hiểm cho bản thân mình và cả nhũng người tham gia giao thông khác.
Tổng kết phần 2
Mặc dù các cơ quan nhà nước đã rất cố gắng trong việc làm nghiêm kỷ cương pháp luật, nhưng tỉ lệ tội phạm hình sự và các vi phạm khác vẫn không hề có dấu hiệu giảm Tất thảy đều có nguyên nhân khác quan và chủ quan, chủ yếu đều xuất phát từ nguyên nhân chủ quan của cá nhân mỗi người Thực trạng này khiến chúng ta cần phải ý thức thêm, có trách nhiệm hơn với xã hội này.
THỰC TIỄN VỀ MỐI QUAN HỆ NHÂN QUẢ GIỮA VPPL VÀ HẬU QUẢ XẢY RA
Một số trường hợp thể hiện mối quan hệ nhân quả giữa VPPL và hậu quả xảy ra 3 Tổng kết chương 3
Trên thực tế, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm pháp luật và hậu quả thể hiện khá đa dạng Có thể chỉ một hành vi trái pháp luật là nguyên nhân của hậu quả; cũng có thể nhiều hành vi trái pháp luật cùng là nguyên nhân của hậu quả Vì vậy mà việc xác định mối quan hệ nhân quả trong các trường hợp là khác nhau Chúng ta cùng xem xét một số trường hợp sau đây. a) Tình huống1: Theo báo cáo Của Bộ trưởng bộ Tài nguyên môi trường công bố, hải sản chết bất thường bắt đầu từ Hà Tĩnh từ ngày 06-04-2016 và lan dần ra 4 tỉnh Miền Trung.
Từ việc xem xét các cở sở để xác định mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và hậu quả của nó Các sự việc được cho là nguyên nhân của vụ việc này là: do công ty Formosa gây ra trong quá trình vận hành thử nghiệm tổ hợp nhà máy, đã có những vi phạm và để xảy ra sự cố, dẫn tới nước thải có chứa độc tố phenol, xyanua chưa được xử lý đạt chuẩn xả ra môi trường
Chính những nguyên nhân đó dẫn đến các hậu quả vô cùng nghiêm trọng Trong báo cáo, Trong báo cáo, Chính phủ đã chi tiết công bố những thiệt hại cả kinh tế và xã hội về việc hải sản chết hàng loạt Về kinh tế, riêng số hải sản chết dạt vào bờ là khoảng 100 tấn Đến thời điểm điều tra, cấp độ ô nhiễm bởi các độc tố như Sắt, Amoni, Phenol,… đã giảm dần, đảm bảo an toàn cho người tắm biển Tuy nhiên, điều khó xử lý hơn cả là đáy biển vẫn còn lớp huyền phù, màng bám keo tụ tại các khu vực san hô, đá cứng… và cần tiếp tục đánh giá tính chất, mức độ độc hại.Về hoạt động nuôi trồng thủy sản, có 9 triệu tôm giống bị chết, hàng nghìn lồng nuôi cá cũng bị tổn hại Hoạt động du lịch thì không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp ở 4 tỉnh miền Trung từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiên Huế vì theoChính phủ, nhiều doanh nghiệp du lịch ở Hà Nội và TP.HCM cũng bị thiệt hại khi khách dự định đến 4 tỉnh miền Trung hủy tour, khiến công suất sử dụng phòng tại bốn tỉnh trên mất 40-50% Riêng Hà Tĩnh, tỉ lệ đặt phòng khách sạn chỉ còn 10-20% Về xã hội, Chính phủ thừa nhận sự việc này đã làm giảm lòng tin của các tầng lớp nhân dân Người dân nghi ngờ về các quá trình thẩm định và phê duyệt đầu tư; giảm cả lòng tin về khả năng của các cơ quan chức năng trong ứng phó các tình huống khẩn cấp về môi trường Một bộ phận không còn tin vào sự an toàn của cá biển và các sản phẩm liên quan như nước mắm, rong tảo… Ngoài ra, sự việc này còn tiềm ẩn nguy cơ an ninh khi nhân dân lo lắng về sinh kế, thất nghiệp, thậm chí nợ nần dẫn đến phá sản do không tiêu thụ được hải sản. Không những vậy, về lâu dài, do các rạn san hô, phù du sinh vật cũng chết nên có nguy cơ làm gián đoạn chuỗi thức ăn biển, khiến suy giảm đa dạng sinh học và nguồn lợi thủy sản khu vực, ảnh hưởng đến sinh kế lâu dài của dân “Hệ sinh thái biển bị ảnh hưởng nghiêm trọng b) Tình huống 2: Sáng ngày 16/10/2020, anh Tuấn, 20 tuổi, tham gia giao thông bằng xe máy trên đường Hoàng Quốc Việt, Hà Nội nhưng không đội mũ bảo hiểm, bị ngã xe gây chấn thương sọ não Như vậy, anh Tuấn đã vi phạm pháp luật, vì hành vi không đội mũ bảo hiểm của anh Tuấn khi tham gia giao thông bằng xe máy là hành vi trái pháp luật và có lỗi, do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện, xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ Nếu công ty đảm bảo các hoạt động đúng pháp luật thì có thể không dẫn đến hậu quả này.
Trong vụ vi phạm trên, giữa hành vi không đội mũ bảo hiểm của anh B với hậu quả chấn thương sọ não của chính anh ta có mối quan hệ nội tại và tất yếu với nhau Hành vi không đội mũ bảo hiểm xảy ra trước, hậu quả chấn thương sọ não xảy ra sau, nguyên nhân dẫn đến tình trạng chấn thương sọ não của anh ta là do không đội mũ bảo hiểm Nếu anh B đội mũ bảo hiểm đảm bảo chất lượng và đúng quy cách theo quy định thì có thể không dẫn đến hậu quả này. c) Tình huống 3: Hành vi của Lê Văn Luyện trong vụ án cướp tiệm vàng Ngọc Bích xảy ra ngày 24/08/2011
Trong tình huống này, hành vi vi phạm pháp luật gây ra thiệt hại trực tiếp cho nạn nhân và gián tiếp ảnh hưởng nguy hiểm đến xã hội Nguyên nhân xác định
Hậu quả gây nên cái chết của 2 vợ chồng chủ tiệm vàng Ngọc Bích, đứa con trai mới 18 tháng tuổi và con gái lớn bị chém mất tay; gây tổn thương tinh thần gia đình của bị hại; thiệt hại về tài sản và gây nên bất bình trong xã hội.
Có thể nói thực tiễn về mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm pháp luật và hậu quả thể hiệnkhá phức tạp Chính vì vậy , qua việc xác định, và phân tích những yếu tố làm cơ sởđánh giá mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm pháp luật giúp cho chúng ta định hướng phần nào để giảm mức độ nguy hiểm của cho xã hội Đồng thời, qua việc phân tích này giúp cho sinh viên chúng ta có những nhận thức đúng đắn và cần thiết.
THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT Ở NƯỚC TA
Các biện pháp thực hiện pháp luật
a.Công tác tham mưu và ban hành chỉ đạo:
Thứ nhất, Đảng lãnh đạo toàn diện, tuyệt đối trong hoạt động của của hệ thống chính trị Nguyên tắc này đòi hỏi hoạt động công vụ và tham mưu chính sách pháp luật phải phù hợp với đường lối lãnh đạo của Đảng.
Thứ hai, phân định thẩm quyền giữa các cơ quan, người có thẩm quyền trong bộ máy nhà nước trong quá trình tham mưu xây dựng chính sách pháp luật Nguyên tắc này hướng tới việc minh bạch hóa hệ thống cơ quan nhà nước trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng chủ thể Trong Chính phủ, làm rõ thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng, các thành viên Chính phủ (thẩm quyền tập thể và cá nhân); tương tự là với các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các cấp Đây cũng là việc thực hiện nghiêm túc thẩm cấp của một nền hành chính mà cán bộ, công chức khi tham mưu cần nắm vững (chuyên viên tham mưu cho cấp vụ; cấp vụ tham mưu cho bộ trưởng; bộ trưởng tham mưu cho Chính phủ,
Thủ tướng) Chính quyền địa phương cũng phải có kỹ năng tham mưu theo thẩm cấp Nguyên tắc này cũng là sự cụ thể hóa một luận điểm quan trọng của khoa học quản lý: “Mỗi việc cần được giải quyết dứt điểm ở một cấp” và “mỗi người cần làm công việc của chính mình”; vì vậy cần phải lựa chọn và bố trí người có khả năng tham mưu giỏi, có khả năng dự báo chính sách pháp luật.
Thứ ba, khách quan, khoa học, chống lợi ích cục bộ, lợi ích nhóm trong quá trình tham mưu xây dựng chính sách pháp luật Kinh nghiệm đã chỉ ra rằng, cán bộ, công chức khi tham mưu, nếu đặt lợi ích chung của đất nước, dân tộc làm mục tiêu của hoạt động công vụ thì khả năng phát triển hài hòa, đồng bộ kinh tế
- xã hội sẽ có hiệu quả, bền vững; ngược lại, nếu vì cục bộ địa phương, ngành hoặc lợi ích nhóm, hiệu quả sẽ không cao và hạn chế tính bền vững của chính sách pháp luật.
Thứ tư, kỹ năng phối hợp trong tham mưu xây dựng chính sách pháp luật Xây dựng chính sách pháp luật là sự huy động trí tuệ của đội ngũ cán bộ, công chức của hệ thống chính trị Một ý tưởng sáng tạo khó có thể được thực hiện khi không có sự phối hợp chặt chẽ, cùng vào cuộc của đội ngũ tham mưu tại các cơ quan, tổ chức Quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật đã được quy định chặt chẽ nhưng hiệu quả chưa cao, bởi lẽ việc phối hợp còn gặp rào cản bởi chính các cơ quan, tổ chức có liên quan trong quá trình lấy ý kiến phản biện, thẩm định, thẩm tra hoặc trong quá trình thực hiện và kiểm tra việc thực hiện pháp luật Quan niệm bộ, ngành nào tham mưu, xây dựng, trình chính sách pháp luật, bộ, ngành đó tự chịu trách nhiệm đã dẫn đến tình trạng trên.Phối hợp trong xây dựng chính sách pháp luật là một phương thức của quản lý Một chính sách pháp luật ra đời là kết quả hoạt động của cả bộ máy “chính sách pháp luật là sự đánh giá cao của tính sáng tạo trong quá trình phối, kết hợp liên ngành của nền hành chính phát triển, là sự phủ nhận những ý tưởng đen tối của các cá nhân không biết đặt lợi ích của mình xuống dưới lợi ích chung”.
Thứ năm, nguyên tắc trách nhiệm của người làm công tác tham mưu xây dựng chịu trách nhiệm trước kết quả tham mưu của mình Ngoài việc sử dụng khả năng, kiến thức để tham mưu, bản lĩnh trong tham mưu, người làm công tác tham mưu phải chịu trách nhiệm chính trị và trách nhiệm pháp lý trong hoạt động xây dựng chính sách pháp luật Phải xác định ai chịu trách nhiệm chính trong việc tham mưu để chính sách pháp luật ban hành chậm hoặc gây ra những hậu quả tiêu cực trong hoạt động quản lý Hiện nay đã có quy chế làm việc của các bộ, ngành, của Chính phủ, nhưng chỉ là trình tự, thủ tục trình các dự án, văn bản mà chưa quy định rõ trách nhiệm của người làm công tác tham mưu xây dựng chính sách.
Thứ sáu, sự tham gia của các chuyên gia, các nhà khoa học trong quá trình đề xuất xây dựng chính sách pháp luật và thực thi pháp luật Kết quả tham mưu chính sách pháp luật của bất kỳ cơ quan quản lý nào cũng cần mang tính khoa học, sáng tạo Tính khoa học thể hiện ở chỗ, những vấn đề lý luận và thực tiễn đòi hỏi phải có sự tương hỗ lẫn nhau Lý luận có thể đi trước hoặc sau tổng kết thực tiễn, nhưng các ý tưởng tham mưu cần phải có sự bổ sung cho nhau về mặt lý luận và thực tiễn thông qua việc ứng dụng các công trình nghiên cứu khoa học Phản biện khoa học của các chuyên gia, nhà khoa học góp phần cung cấp thông tin khoa học khi tham mưu, đặc biệt là quá trình đánh giá tác động của chính sách pháp luật Quá trình lấy ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học vừa là dự liệu các phương án khác nhau khi xây dựng, vừa là sự kiểm nghiệm tính ổn định khả thi của chính sách pháp luật trong quá trình thực thi.
Một là, ý tưởng xây dựng chính sách pháp luật. Đây là giai đoạn tiền đề mà người làm công tác tham mưu cần nhận rõ Ý tưởng có thể xuất hiện trong quá trình quản lý, điều hành kinh tế - xã hội của chủ thể có thẩm quyền, chẳng hạn ý tưởng về phát triển thương mại quốc tế củaViệt Nam trong điều kiện cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung đang diễn ra Chủ thể tham mưu có thể là cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân nhưng cũng có thể chính là người làm công tác tham mưu Ý tưởng này phải căn cứ vào cơ sở chính trị, khoa học và pháp lý để phân tích, tham mưu cho cấp có thẩm quyền quyết định.
Hai là, phân tích chính sách pháp luật.
Giai đoạn này đòi hỏi chủ thể tham mưu phải xem xét chính sách pháp luật ở nhiều góc độ, từ tính phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, tính hợp lý của chính sách pháp luật, tính thời sự cấp bách, tính khả thi, tính dự báo hiệu quả chính sách pháp luật đến thời điểm có hiệu lực của chính sách pháp luật khi được ban hành Việc phân tích chính sách pháp luật bao gồm: xác định rõ mục đích, yêu cầu của việc ban hành chính sách pháp luật; xây dựng kế hoạch nghiên cứu; thu thập tài liệu; lấy ý kiến chuyên gia, các nhà khoa học; khảo sát thực tiễn; xử lý tài liệu, thu thập; phân tích chính sách; đưa ra ý kiến về phân tích chính sách Lưu ý, khi phân tích chính sách cần loại bỏ ý chí chủ quan và đưa ra các phương án thực hiện chính sách pháp luật (nếu có) và phải có lập luận cho từng phương án để trình cơ quan, người có thẩm quyền.
Ba là, lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức có liên quan đến chính sách pháp luật.
Tùy theo phạm vi chính sách pháp luật do chủ thể tham mưu đề xuất, cơ quan, người có thẩm quyền phải chủ động (hoặc theo đề xuất của người tham mưu chính sách pháp luật) phải gửi lại dự thảo chính sách đến các cơ quan có liên quan, tổ chức xã hội, các doanh nghiệp chịu sự tác động của chính sách pháp luật (có thể gửi lấy ý kiến, tổ chức hội thảo, hội nghị chuyên đề về nội dung chính sách pháp luật); đồng thời đề xuất việc tạo điều kiện để các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia góp ý kiến vào dự thảo chính sách pháp luật Ý kiến tham gia góp ý phải được người làm công tác tham mưu nghiên cứu, tiếp thu trong quá trình chỉnh lý dự thảo chính sách pháp luật.
Bốn là, đánh giá tác động của chính sách pháp luật.
Chủ thể làm công tác tham mưu xây dựng chính sách pháp luật phải tiến động của chính sách pháp luật phải đưa ra: vấn đề cần giải quyết; mục tiêu của chính sách pháp luật; các giải pháp thực hiện chính sách pháp luật; chi phí, lợi ích của các giải pháp; so sánh chi phí, lợi ích của các giải pháp; lựa chọn các giải pháp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân và lý do của việc lựa chọn; đánh giá tác động thủ tục hành chính; tác động về bình đẳng giới (nếu có).
Năm là, tổ chức lấy ý kiến phản biện việc xây dựng chính sách pháp luật.
Tùy theo từng ý kiến tham mưu xây dựng chính sách pháp luật, chủ thể tham mưu có thể tổ chức lấy ý kiến phản biện của các chuyên gia, các nhà chuyên môn có liên quan đến chủ đề tham mưu Khác với lấy ý kiến nhân dân và đối tượng, thủ tục phản biện chính sách pháp luật thường được tổ chức hẹp, các ý kiến cần nói rõ, cụ thể ưu điểm và hạn chế của dự thảo chính sách pháp luật. Đây là kênh nhằm nâng cao tính khoa học, tính thực tiễn của chính sách pháp luật Các nhà khoa học, giới chuyên môn có thể đưa ra các luận cứ và phương án khác nhau để chủ thể nghiên cứu, tiếp thu, báo cáo người có thẩm quyền Phạm vi phản biện đi sâu vào ý tưởng và các nội dung quan trọng của chính sách pháp luật Về lý thuyết, sử dụng công cụ trong khoa học chính sách công và khoa học quản lý tiên tiến Về thực tiễn, vận dụng các quy luật đã và đang tồn tại trong đời sống xã hội hiện nay.
Sáu là, xây dựng dự thảo văn bản chính sách pháp luật.
Từ ý tưởng đến quy trình nêu trên được chủ thể tham mưu xây dựng thành dự thảo văn bản hoặc các cơ quan giao cho tổ chức, cá nhân khác xây dựng, hình thành văn bản hoặc một cơ quan chủ trì có sự phối hợp của các bộ, ngành liên quan Các ý kiến tham mưu xây dựng chính sách đều được thể hiện bằng dự thảo và được trình theo quy chế làm việc của các cơ quan, tổ chức (trừ trường hợp theo yêu cầu trực tiếp của cơ quan, người có thẩm quyền).
Tuy nhiên, theo trách nhiệm công vụ, chủ thể tham mưu xây dựng chính sách pháp luật vẫn phải báo cáo cấp trên trực tiếp của mình (chẳng hạn, Thủ tướng yêu cầu một chuyên viên cao cấp hoặc thứ trưởng, bộ trưởng của một bộ, tham mưu về một chính sách pháp luật nào đó thì khi thực hiện phải báo cáo các cấp hành chính mà mình là thành viên (vụ trưởng, bộ trưởng) Đối với việc giao cho tập thể thực hiện (bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ) thì bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ phải tiến hành các thủ tục nêu trên Ủy ban nhân dân các cấp cũng thực hiện quy trình này.
Bảy là, thẩm định, thẩm tra chính sách pháp luật.
Đánh giá chung
Có thể nói rằng, thực tiễn thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay có biểu hiện tương đối tốt Thực hiện Đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam, chính sách của nhà nước, sự quan tâm chỉ đạo của các ban cấp lãnh đạo, công tác tuyên truyền pháp luật của các cơ quan chức năng; tất cả những nhân tố đó đã tạo cho người dân một cái nhìn tổng quan và chính xác nhất về pháp luật, từ đó, người dân chấp hành, tuân thủ và thực hiện pháp luật một cách tự giác, chủ động và nghiêm chỉnh Ví dụ như có nhiều vụ tham nhũng của các cán bộ công chức nhà nước như tham nhũng về đất, tiền đóng góp của người dân đã bị người dân khiếu nại, tố cáo Nhân dân ủng hộ nhiệt tình với các chủ trương của chính phủ trong việc giải quyết dứt khoát, không tránh né dù đối tượng có cương vị, trọng trách cao đến đâu, cũng có nghĩa rằng nhu cầu công bằng xã hội được dư luận xã hội quan tâm, tán thành, ủng hộ Không chỉ đem lại quyền lợi cho người dân mà thể hiện tính dân chủ của nhà nước Điều này cũng cho thấy nhận thức về pháp luật của người dân đã được củng cố và nâng cao.
Nhìn chung, xã hội hiện nay tương đối ổn định, có điều kiện phát triển kinh tế xã hội; để có được điều này là nhờ có hoạt động thực hiện pháp luật của con người được đảm bảo, duy trì và giữ vững.
Bên cạnh những mặt tích cực trong thực tiễn hoạt động thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay thì trong thực tế vẫn còn tồn đọng một số hạn chế, bất cập trong quá trình thực hiện pháp luật Mặc dù có sự chỉ đạo của các cơ quan chức năng có thẩm quyền, đường lối chính trị đúng đắn của nhà nước, tuy nhiên, trong xã hội vẫn tồn tại một bộ phận không nhỏ thực hiện pháp luật trái với quy định nhà nước, có thể gọi là vi phạm pháp luật và tội phạm Ý thức pháp luật của một bộ phận người dân vẫn còn thấp Họ chưa tôn trọng pháp luật, thái độ thờ ơ và lẩn tránh các quy định của pháp luật vẫn còn xảy ra nhiều, sự tùy tiện trong việc chấp hành kỉ luật lao động, sinh hoạt và làm việc
Nhân dân Việt Nam vẫn còn chiếm tỉ lệ lớn trong các ngành nông nghiệp, quanh năm chú trọng đến sản xuất, chăn nuôi, người dân sống và thực hiện trách nhiệm của mình bằng các phong tục, tập quán từ lâu đời do đó ý thức vẫn còn thấp trong hiểu biết và chấp hành pháp luật
Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đa dạng về hình thức, đồ sộ về số lượng, không được thường xuyên rà soát, hệ thống hoá khiến người dân rất khó tiếp cận, tìm hiểu và tuân thủ đúng yêu cầu của pháp luật
Hệ thống pháp luật có tính ổn định thấp Nhiều văn bản pháp luật, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế tài chính, ngân hàng thường xuyên thay đổi Nguyên nhân khách quan của tình trạng này là sự chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, sự phát triển năng động và phức tạp của các quan hệ kinh tế- xã hội, những biến động do khủng hoảng kinh tế toàn cầu và khu vực Nguyên nhân chủ quan là do khả năng dự báo, điều tiết các quan hệ kinh tê' thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hoạch định chính sách thiếu tầm nhìn chiến lược.
Chưa làm tốt việc tập hợp, hệ thống hóa các quy phạm pháp luật, nên văn bản mới ban hành dễ chồng chéo, thậm chí, có trường hợp mâu thuẫn với các văn bản đang có hiệu lực
Tổng kết phần 4
Để quản lý xã hội bằng pháp luật và pháp luật có vị trí thượng tôn, việc tổ chức thực hiện pháp luật là một yếu tố rất quan trọng Một mặt, Nhà nước có trách nhiệm tổ chức thực hiện pháp luật một cách có hiệu quả, hiệu lực nhất, mặt khác, bản thân Nhà nước cũng phải tuyệt đối tuân thủ các quy định của pháp luật Hai yếu tố này có mối quan hệ tương hỗ với nhau ViệcNhà nước tuyệt đối tuân thủ các quy định pháp luật là cơ sở để tổ chức thực hiện pháp luật có hiệu quả, hiệu lực Ngược lại, việc tổ chức thực hiện pháp luật có hiệu quả đặt ra yêu cầu tất yếu là Nhà nước phải tuân thủ tuyệt đối các quy định của pháp luật.
Những năm gần đây, tuy nhiên vẫn còn nhiều điểm hạn chế nhưng công tác phổ biến giáo dục pháp luật ở nước ta đã được Đảng và Nhà nước quan tâm chú trọng nhiều hơn Những hoạt động của các cấp các ngành trong việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật đã góp phần nâng cao ý thức pháp luật của người dân, hầu hết người dân đã nắm rõ được tầm quan trong của pháp luật trong đời sống từ đó mà nhìn nhận đúng và tự giác hơn trong việc chấp hành pháp luật mà nhà nước đề ra.