Các mô thức của tính cá nhân tính cộng đồng ở việt nam

Trong ly thuydl vd tinh ei nhan/cdng ddng cua minh, Triandis 1999 dd xuat khii niem ci nhin/cdng ddng ndn dugc hidu theo mdt ciu true da chidu, biii ngay ci nhan luin vi edng ddng luin c

CAC MO THQC C U A TINH CA NHAN

TINH CONG DONG 6 VIET NAM-"

TS. L6 Van Hao

Trudng phdng Phdng Tdm ly hpc vdn hod, Vic-n Tdm ly hgc

TOM TAT

Cdc nhd nghiin cdu diu nhd'l Iri rang, tlnh cdng ddng Id mdt dgc diem ndi trdi

ciia ngudi Viet, dii tinh cd nhdn ciing song song tdn tai Kit qud nghien ciru d nhiiu

nen van hda khac dd phdt hiin ra 4 md Ihilclmdu hinh cd nhdn vd cdng ddng: cd nhdn

binh ddng vd thd bdc: cdng dong binh ddng vd thirbcic Kit qua nghien cim trin mdl

mdu chon 739 ndng ddn (tudi trung binh Id 49) tir Hd Tdy, Thdi Binh, Hue Long An,

Cdn Tha cho thd'y cdch thdc hdnh ddng, img xu theo chieu hudng cgng ddng thir bac

dugc ddnh gid cao nhd'l, hay duac sir dung nhd'l cdn cd nhdn llut bdc dugc ddnh gid

thdp nhd't, it dirge sir dung nhdt Tir viin cdnh qudc li'vd Viit Nam, bdi viet cimg bdn

lugn vi'xu hudng phdt trien cua tinh cd nhdn vd tinh cdng dong a Viet Nam trong bdi

cdnh xd hdi dang cd nhieu biin ddi

Ttr khoa: Tinh cd nhdn, Tinh cgng ddng: Md thdc tinh cd nhdn: Md thiic linh

cdng dong: Cd nhdn binh ddng: Cd nhdn Ihu bdc: Cdng ddng binh ddng: Cpng ddng

thu bdc: Ndng ddn Viet Nam

Ngdy nhdn bdi: 311012012: Ngdy duyet ddng bdi: 2011012012

1 Dat van de

Cac nha nghien cun nhu Dio Duy Anh, Tran Qud'c Vuong, Phan Huy

Le, Trin Dinh Hugu, Ha Van Tin, Phan Nggc, Hflu Ngoc, Nguydn Hdng

Phong, Dd Long, Trin Nggc Thdm vi nhidu ngudi khic - true Hep hay gian tidp

- ddu nhi't trf ring tfnh cdng ddng li mdt dac didm ndi trdi cia ngudi Viet Nam,

cua van hoa Viet Nam Mat khac, mdt sd nghien cflu khae cua Young (1998,

tr 147 - 155), Dd Long vi Phan Thi Mai Huang (2002), Le Vin Hao (2005)

cho thi'y, ngudi Vidt cung the hien ci tfnh vi mdt sd bidu hien khae cia tinh ci

nhin Nhidu nghien cuii trong tim ly hpc vin hda vi xuydn vin hda (Triandis,

1995; Le Van Hao, 2005) da chihig minh ring, tfnh ca nhin va tfnh cdng ddng

eung cd thd ldn tai song song, tuong phin nhung khdng loai irtt nhau Vd y nay

TAP CHI TAM ly HOC, Sd 11 (164), 11 - 2012 13

Tinh cdng ddng gidng nhu nude, cdn tfnh ca nhan gid'ng nhu bing Cic phin tut nude ed thd chuydn hda thinh bing da, nhung bing di cung cd thd lan ra thinh nude Vi the ma tdn lai cac kidu loai tfnh edng ddng vi c i nhin khac nhau, phu thupc vio su uu trdi cua cac phin t i li nude hay li da ehuydn hda thinh bing Quan didm nay dugc dinh gii li mang tfnh bidn ehiing va da duge ehung minh bang kdl qua nghidn cihi ttt nhidu nude trdn thd gidi nhu An Dd, Trung Qudc, Nhit Bin, Han Q u d c (xem chi licI Ld Vin Hio, 2005)

Trong ly thuydl vd tinh ei nhan/cdng ddng cua minh, Triandis (1999) dd xuat khii niem ci nhin/cdng ddng ndn dugc hidu theo mdt ciu true da chidu, biii ngay ci nhan luin vi edng ddng luin cung cd cae kidu loai khac nhau mang dac didm vin hda xa hdi cu thd Vi du, tinh cdng ddng cia cic xa hdi nhu Nhit Ban hay Han Qudc khac vdi tinh cdng ddng d Israel (kibbutz) hay ti'nh cdng ddng o Xd Viet trudc diy (cic ndng trang tip thd) Tuang tu, tfnh ea nhin cia ngudi My khic vdi linh ca nhin cia ngudi Thuy Didn vi mdt vii nude Bic

Au Tfl thuc Id niy, Triandis (1995) dua ra 4 md thflc eua tfnh ea nhin/cdng

ddng: tfnh cdng ddng va ca nhin theo chieu ngang va chieu dgc Vd dai thd, md

thflc flng xu theo chidu ngang (du li mang tinh cdng ddng hay ca nhin) la md thflc trong dd coi "cii tdi" It nhidu ddu gid'ng ngudi khic, nha'n manh ddn su binh ding Cdn Irong md thflc ung x i theo chidu dgc thi coi "eai tdi" khic vdi ngudi khae, nha'n manh den thfl bic, trat tu trdn dudi Nhu vay, chung ta co 4

md thflc khac nhau: tfnh cdng ddng binh ding vi thfl bic, tinh c i nhin binh ding va thfl bic Qua thuc te kidm nghiem, cac nhi nghien cun vd tfnh ci nhin/cdng ddng trdn the gidi ddu ed su nhi't tri cao vd quan didm niy va cho ring vide nhin manh den mdi quan he xa hdi theo chidu ngang hay chidu dgc la mdt dac diem quan trpng nhat cua linh ca nhin/cdng ddng

Cu thd hon, tinh cd nhdn binh ddng (CNBD) the hien qua vide con ngudi

mud'n ddc lap vi ed ban sic rieng, theo dang "Tdi mud'n lim cic cdng vide cia rieng minh, theo cich cua rieng minh" Tfle li rit dde lip, "tfl tn" nhung khdng dac biet quan tam de'n viec phai cd vj thd cao han ngucri khac, ft canh tranh htJn

Trong khi dd, ngudi cd tinh cd nhdn thd bdc (CNTB) lai quan tim den viec

minh phii thit khac biet vdi ngudi khac, phai ed vj thd cao' thdng qua canh

tranh vdi mpi ngudi, cd xu hudng mud'n "tdi li sd 1" Trong md thflc theo tinh cgng ddng binh ddng (CDBD), moi ngudi ddu coi minh la gid'ng nhu nhau (mdi

ngudi mdt phidu) va nhin manh den mue dich chung, de'n su phu thude liu

nhau, nhung hp khdng dd ding luin theo ap dit cua quydn luc Vdi tinh cgng ddng thii bdc (CDTB), ngudi ta nha'n manh ddn tfnh loan ven eua nhdm ndi, sin

sing hy sinh muc dfch ea nhin cho mue dfch cia nhdm ndi, ing hd viec canh tranh cua nhdm minh (nhdm ndi) vdi nhdm ngoai Vi Igi ieh hay vi thd didn cia nhdm ndi, ca nhin theo md thiic nay dd dang tuin theo y chi cua quydn luc cho

didm ciia Triandis phi hgp vdi thuc td bidu hidn cua tinh ca nhin/cdng ddng d

nhidu nude khae nhau

Kdt qua nghien cuu tfnh ca nhin/cdng ddng 6 nhidu nude da cho thi'y

mpt sd didm khic biet ly thu theo khia canh thfl bic va binh ding Cin cfl vao ti

le lua chgn cua 4 each ung x i tren diy, cae nhi lim ly hpc cd thd lip mpt "hd

so van hda" cho tflng nude Vi du nhu "hd sa van hda" cia Australia (qudc gia

mang xu hudng ci nhin d mflc cao) nhu sau:

CNBD > CDBD > CNTB > CDTB (ca nhin binh ding hay dugc s i dung

nhi't, cdn cdng ddng thfl bic it dugc su dung nhit) Trong khi dd "hd so van

hda" cua Hdng Kdng (nai dugc cho la mang xu hudng cdng ddng d mflc vfla

phai) li CDBD > CNBD > CNTB > CDTB (khac vdi Australia, d Hdng Kdng,

edng ddng binh ding hay dugc s i dung nhit, edn edng ddng thfl bac it duoc sfl

dung nhi't)

Ciu hdi dit ra "hd so van hda" niy d Vidl Nam ra sao, dac biet trong bdi

cinh hien dai hoa, trong dd cd thay ddi dinh hudng gia In d Viet Nam lfl coi

trpng cdng ddng sang coi trgng ci nhin (Thii Duy Tuydn, 1994; Nguydn

Quang trin, Nguydn Thac va Mac Van Trang 1995; Le Thi, 1-997; Dd Nggc

Ha, 2001; Pham Minh Hac, 2002; Doan Dflc Hidu, 2003) ti'nh ci nhin/cdng

ddng d ngudi Viet thd hien theo cac md thflc nio theo chidu canh binh ding vi

thfl bic vfla trinh biy trdn diy? Md thflt nio chie'm im the?

2 Phuong phap nghien ciru

Phuceng phdp

Chung toi s i dung thang do gdm 24 item dugc rflt ra va chinh sfla ttt

nghidn cflu cia hai tic gia Triandis vi Gelfand (1998) Thang niy gdm 4 tidu

thang, mdi tidu thang cd 6 item do ludng 2 chidu canh cia tfnh ca nhin va cdng

ddng, cu thd li ca nhin binh dang, ci nhin thfl bic vi cdng ddng binh dang,

cdng ddng thfl bic Thang nay da dugc djch ra tidng Viet, didu chinh va su

dung trong mdt nghidn cflu trudc diy (Le Van Hao, 2005) Trong nghien cflu

nay.Cronbach's a CNBD = 0,66; CDBD = 0,72; CNTB =0,68; CDTB = 0,71

Chgn tndu

Miu nghidn cun 739 ndng din (ludi trung binh la 49), ti le nam ntt gan

bang nhau (nam 49,7%, ntt 50,3%), dang sinh sd'ng d cic vung da vi dang dd

thi hda d Ha Tiy (chiem 16% trong miu ehpn), Thii Binh (18,6%), Hud

(27,4%), Long An (19,9%), Can Tha (18,2%) Trong loin miu, ti Id lam ndng

nghiep chidm 76,0%, nghd phu 10,0%, budn bin vit 6,3%, kinh doanh 2,4%,

lam thud 8,8%, djch vu 0,7%, can bd nha nude 8,6% vi nghd khac chidm

11,0%

TAP CHI TAMiynCiG, S d l l (164), 11-2012 15

Kdt qua nghidn ciiu thuc td dugc trinh biy chi tidt trong bang 1 dudi diy

Bdng 1: Tinh cd nhdn, tinh cdng ddng theo 4 md thuc (N = 710)

Noi chung, TOI

ca nhan binh dang (A) Didm trung binh ciia 6 item

i Lam "viec rieng cia minh" it ii <l &tt\ viec ciia moi ngudi

2 Phin 16n dua vfio ban than minh v& fl dua v^o ngudi kh^c

3 Lfng xii (suy nghi, n6i nang, hinh ddng) mOt each th^ng than khi

trao d6i, thao luan v6i ngu6i khac

4 Dura vao chinh minh han la vao ngu5i khde

5 Tin rang nhimg gi xay ra vdi ngudi khde la viec ciia ho khSng phai

viec CLia 161

6 Hanh dOng nhu the' nao khOng phu thude vao viec ngu6i khac nghi

gi, noi gl

C6ng d6ng binh dang (B) Didm trung binh ciia 6 item

I Giup ho hang (theo kha nang ciia minh) n^u hp hang gap khd khan

ve tien bac

2 Duy iri su hai hoa irong cac nhom ma minh la thanh vien

3 Ludn lam gi dd de duy tri siJc khoe cua ban be/d6ng nghifip/hang

xdm (nhu cham sdc hoac hd trd ho vl mat tinh cam)

4 Hay trao ddi va tham khao y kie'n cua ban than trudc khi dua ra mOt

quyei dinh

5 Chia se nhung thii nho nhd (dung cu, bat dOa, td bSo ) vdi hang

xdm

6 Hop tac vdi ngudi idiac, danh thdi gian lim gi dd cDng vdi ngudi

khac

a nhan thil bac (C) Di^m uung binh ciia 6 item

1 Cd gang pha'n da'u dd lam Id'l hdn ngudi khac

2 Th£[y khd chiu khi ngudi khde lam Idt hon minh

3 Cd' gang lam viec trong cac tinh hudng cd sir canh tranh vdi ngudi

khac

4 Cho rang canh tranh la qui luat tu nhien

Didm trung binh 1,88

1,35 2,17 2.54

2.49 1,29 1.37

2,28 2.46 2,30 2,42 2,34 2,15

1.97 1,65 2,39 0,85 1.63 2,03

Cd lech chuin

0,60 1,12 1,00 0,74

0,80 1.08 1,08

0.56 0,74 0.91 0.79 0,85 0.95

0,95 0,65 0,80 1,09 1,09 1,07

16

minh

6 Cho rang ne'u khdng cd canh tranh thi se khdng th^ cd mdt xa hdi

tdt dep

Cdng ddng thU bac (D) Didm trung binh ciia 6 item

1 Cd thd Iam viec gi dd dd gia dinh vui ldng, cho dti rai khdng thich

viec iam dd

2 Day con cdi minh phai dat bdn phan, trach nhiem cao hdn viec

hudng thu cua ban than

3 TU bo hoat ddng m i minh rit thich thd (nhu xem li vi, dil bdng )

ne'u nhu gia dinh khdng ddng y

4 Tuan theo quyei dinh ciia tap th^

5 Hy sinh quyen loi ca nhan vi quyln loi cua tap thd

6 Cham sdc gia dinh ngay ca khi phai hy sinh nhiJng dilu minh mud'n

2,00 2,29 1.94 2.59

1,70 2.53

2,40

2.58

1,10 0,56 1,00 0,76

1,10 0.75 0,80 0,70

Ghi elm- Pligm vi diem: 0 - khdng diiiiglmi vol' tdi: 1 - diing mdt phdn nhe?: 2 - dimg phdn ldn

va 3 - dling

Ke't qud chung

+ Trudc he't, each thflc hanh dpng, flng x i theo chidu hudng cgng dong thit bdc (diem trung binh (DTB) = 2,29) dugc ddnh gid cao nhd't, hay dugc sii dung nhd't, con cd nhdn thti bdc (DTB = 1,65) dugc ddnh gid thdp nhdt, it dugc sudung nhd't "Hd so van hda" vd tfnh ca nhin, tfnh edng ddng cua cu dan ndng

thdn Viet Nam nhu sau: CDTB > CDBD > CNBD > CNTB (xem chi tidt bing 1) Hai tidu thang do ludng xu hudng cdng ddng cd didm trung binh cao han 2 tidu thang do ludng xu hudng ci nhin Didu niy cd thd hidu la ca tinh cdng ddng vi tfnh c i nhin cung tdn tai song song, nhung xu hudng cdng ddng dugc thd hien uu trdi han Didm trung binh cia 2 tidu thang do tinh cdng ddng gin nhu nhau (2,28 vi 2,29) ggi y ring, ca chidu eanh cdng ddng thfl bic va edng ddng binh dang ddu dugc ua chudng d mflc do tuong tu trong flng x i lidn

ei nhan vi gifla c i nhin vdi cdng ddng Ndu chia didm sd ttt 0 ddn 3 theo 3 mflc dd: tfl 0 ddn 1 l i miic thip; 1,1 ddn 2 la mflc trung binh vi 2,1 ddn 3 la mflc cao thi thiy didm Irung binh cia hai lieu thang do ludng ti'nh cdng ddng (2,28 vi 2,29) nim trong pham vi cao nhung d gin nguong dudi cia mflc niy Cdn didm sd trung binh cua hai lidu thang do ludng linh ci nhin (1,65 ya 1,88) roi vao mflc dd trung binh d gan nguong tren Diem trung binh cua 2 lieu thang

ca nhin co khic nhau: ci nhin thfl bic thip hon so vdi ca nhin binh dang v6i khoang each kha ro (1,65 so vdi 1,88) Kdt qua niy ggi y rang, gidng nhu tit ca

17

binh ding dugc ua chudng han tfnh ci nhin thfl bic Ndi each khac, xdt vd mit van hda ung x i trong cae hinh vi xa hdi, ngudi Vidt mud'n cd ddc lip, ban sic, mud'n tu lip, tu cudng (cd le xuit phat ttt truydn thdng tu cip, tu tuc) nhung it eanh tranh hon khdng die bidt quan tim dd'n vide phii li sd mdl, phii thil khic biet vdi ngudi khic Nhttng hinh vi canh tranh thd hien "loi la sd 1" dd hi qui gin li "tdt ldi", "chai trdi" dd bj ghen ghet hay dd ky) Die didm nay vin tidp lue tic ddng dcii hinh vi cua ngudi Vidt, it nhi't la nhflng ndng din sdng 6 vung ven dd dang dd thi hda hicn nay trong mSu chgn cua nghidn cflu niy

-t-+ Trong so 24 item cd 4 item dgt diem trung hinh cao nhdt vdi DTB > 2,50

tren thang 3 didm Trong sd dd cd 3 ilem thude linh cdng ddng, 1 item Ihudc tinh ci nhin Ba item thude nhdm ilem do ludng tinh cdng ddng li "Day con cai minh phai dat bdn phin, trach nhidm eao hon vide hudng thu cua ban than" (DTB = 2.59); "Cham sde gia dinh ngay ca khi phii hy sinh nhflng didu minh mudn" (DTB = 2,58) vi "Tuin theo quydt djnh cua tap the" (DTB = 2,53) Ca 3

item ddu xoay quanh mdl didm chung la vi ngudi khde, ddt sii hdi hda trong nhdm vd led ich ciia ngtriri khde cao hon ciia minh Til nhidn, ngudi khic trong

trudng hgp nay chi ydu li thinh vien gia dinh, tfle li nhdm ndi Du sao thi diy cung li mdt die diem lim ly ri't tfch cue dugc hinh thanh va hun due liu dai trong Ijch si Chung tidp luc ddng vai trd tich cue trong vide gan kdl gia dinh, ddng hp vi rdng han li cdng ddng

Cung vdi ilem do ludng tinh ci nhin via ndu ("ung x i - suy nghT, ndi nang, hinh ddng mdl each thing thin khi trao ddi, thao luin vdi ngudi khic" vdi DTB = 2,54), ba item khac cung thupc tidu thang do tinh ca nhin li "Dua vao chi'nh minh hon la vio ngudi khic" DTB = 2,49; "Phin ldn dua vio ban thin minh vi ft dua vio ngudi khae", DTB = 2,17 vi "Cd ging phi'n diu de lam td't hon ngudi khic", DTB = 2,39 cung thude sd cac item cd didm trung binh cao (DTB > 2) Diy la mdt di'u hieu thd hidn mdt xu hudng quan trgng trong phit tridn con ngudi Viet Nam trong giai doan cdng nghidp hoa, hidn dai hoi theo hudng tu luc, tu cudng, phat huy sfle manh cua mdi ca nhin va cia loan cpng ddng "Cd ging phan dau lim td't hon ngudi khac" cung phan inh su sin sing eanh tranh nhu mot yeu td lit ye'u cia kinh td thj trudng da dugc tidp nhin trong hon 20 nim qua, die bidt trong bdi cinh loan ciu hda, dd thj hda hidn nay Cd le diy li ndt mdi tidp nhin, mdi Ihay ddi trong nhflng nim ddi mdi vi hdi nhip?

Kdl qui nhu phin tfch vua ndu giup hinh dung cu the han theo hudng khing dinh xu hudng c i nhin/cdng ddng cung tdn lai, nhung tfnh cdng ddng (theo ea hai ehidu li thfl bic va binh ding) dugc the hien trdi hem

+-H- Hai item cd diem trung binh thip nhi't (va cung 6 trong ngudng thip < 1) trong tdng sd 24 item li "Tdi thi'y.khd chju khi ngfldi khae lim tdt

ngudi khie lam td't hon minh" (DTB = 0,92) Diy la cam giic "chip nhin" su khac biet trong cude sd'ng vd'n ngiy cing mang tfnh canh tranh vi phin hda hon Diem sd cing thi'p (gid'ng nhu thuc te via ndu), thi cang cd xu hudng khdng chip nhin duong diu vdi canh tranh Ndi each khic ngudi khae ed lim tdt han thi tdi vin khdng cim thi'y "khd chju" hay "cang thing", bdi tdi khdng mang tinh chi't canh tranh, ganh dua Kd tidp, 3 item "Tdi tin ring nhttng viec xiy ra vdi^mpi ngudi la viec cia hg" (DTB = 1,29); "Lam "vide ridng cia minh", ft dd y ddn viee cia mpi ngudi" (DTB = 1,35); "Hinh ddng nhu thd nio khdng phu Ihudc vao viec ngudi khic nghT gi, ndi gi" (DTB = 1,37) cung dat didm d mflc trung binh gin vdi ngudng dudi (< 1,50/thang 3 didm) Tuang ttr nhu 2 item vfla ndu trdn, ehung ddu thude sd cac item do ludng tfnh ca nhin, vdi didm cang cao tinh ca nhan cang cao va ngugc lai Mflc diem & mflc trung

binh gin vdi ngudng dudi cflng cd nghTa la ngudi tham gia nghidn cflu nghieng

ve phia phdn ddi nhieu hon Id ddng y Kdl qua nay phin anh tinh cdng ddng trdi hem tinh cd nhdn vd "sd'ng chi bie't minh" khdng dugc coi trgng

Kdl qua trinh bay d bang 1 cho bidt xu hudng chung cua ti'nh ca nhan va cdng ddng Cau hdi bay gid li sd lugng vi li le khach thd phan bd theo tflng mflc dd (tha'p, trung binh, cao) thd nao? Dd tra ldi ciu hdi nay, chung ldi linh didm trung binh cia tflng trudng hgp theo 2 lieu thang do ludng linh cdng ddng (li die diem ndi trdi 6 ngudi Viet) va chia didm sd ttt 0 ddn 3 eung theo 3 mflc

dd nhu da trlnh bay d trdn Kdt qua 6 bang 2 cho thiy mdt bflc tranh rd ban

Bdng 2: Ty le khdch the chia theo 3 miic do thdp, trung binh, cao

Mure dp

Tha'p (DTB ttt 0 - 1 )

Trung binh (DTB ttt 1,1-2)

Cio (DTB ttt 2,1 de'n 3)

Khdng cd thdng tin

Tdng

Diem trung binh cpng dong binh dang (B)

Sd ngudi

21

227

470

21

739

Ti le % 2,8 30,7 63,6 2,8

100

Diem trung binh cdng ddng thir bac (D) So' ngudi

24

198

489

28

739

Ti le % 3,2 26,8 66,2 3.8

100

Xdt ridng cac nhdm theo chidu canh cdng ddng binh ding thi thi'y cfl

100 ngudi trong miu nghien cflu thi cd tdi gin 64 ngudi thd hien tfnh cdng

ddng b mflc dp cao, 31 ngudi d mflc trung binh vi gin 3 ngudi d mflc thi'p Ndu

xem xdt theo chidu canh cdng ddng thfl bic, chung ta cung cd mdt kdt qua gan

hien qua hinh anh la se thi'y nhu trong bidu dd I

70

j-60

50

40

30

-20

10

()

-Bieu dS I: Cgng dSng ihi'fhdc vd Cdng (lan,ii binh ddng

chia theo 3 muc do (thap, trung hinh, cao)

Mot so khac biet

Khac biet theo gidi linh

So sanh theo gi6i ti'nh thi tha'y chi co ti^u thang ca nhan thu: bac ( p h ^ C

trong bang 1 tr6n day) ia co su khac biSt m6t each co y nghia v6 mat thC'ng kfi nhu trinh bay trong bang 3 dir6i day Cu the, nam gi6i co xu hudng thi hifin

tfnh ca nhan thii bac (tinh canh tranh) cao hcfn niJ gidi (DTB^^^ = 1,74 > DTB^s

= 1,57 6 miic c6 y nghia vdi p < 0,001) Ket qua nay kh6ng gay ngac nhien, no chi khang djnh nhitng gi thudng quan sat tha'y trong cupc s6ng hang ngay

Bdng 3: Khac biet d chieu canh cd nhdn thi'f bdc theo giai tinh

Gidi tinh

Nam

Nu

N

340

363

DTB 1,7438 1.5721

DLC 0.65749 0,64593

1 3,491 3,489

Muc cd \ nghia 0.001 0.001

Ghi chti: DTB la diem trung binh: DLC Id dp lech chudn

Khde biet theo hoc vd'n

So sinh theo trlnh dd hpc vi'n eung cho thi'y mpt vai khac biet Kiem dinh ANOVA cho ra ke't qua bang 4 dudi diy Nhung ngudi cd hpc vi'n thip hon cd xu hfldng the hien cac hanh vi xa hdi theo hudmg cdng ddng thfl bic rd hon Didu nay cung cd nghTa la hp thd hien cic hanh vi mang tfnh ea nhin it

hien hanh vi mang tinh edng ddng cao han so vdi ngudi cd hpe vin THPT Phi hgp vd mat Idgfc vdi kdt qui nay, ngudi ed hge vi'n THPT hay cao dang cd xu hudng thd hidn tinh cdng ddng thi'p han so vdi ngudi cd hgc vi'n tidu hgc hay THCS Ly giai didu nay can phii nghien euu thdm, nhung mdt nghien cflu d Han Qud'c giup soi sing phin nao ciu hdi lidu hgc vi'n cd luang quan thd nao tdi linh ca nhan hay cdng ddng Jae-Ho Cha (1994) trong phin nghidn cflu vd cic khia canh cia tfnh ci nhin/cdng ddng hidn nay d Han Qud'c cd dfla ra mdl ke't luin lidn quan ddn bidn sd nhin khau d Hin Qud'c: nhdm "hien dai" hon (cd hgc vi'n dai hgc trd ldn, sd'ng d Seoul) cd xu hudng ci nhan cao nha't (lflc la xu hudng cdng ddng thip nhit); nhdm it "hidn dai" hon (hge vi'n phd thdng hoac thi'p hon, sd'ng d ving ndng thdn) cd xu hudng ci nhin thi'p nha't (tfle la xu hfldng cdng ddng cao nhit) Nhdm cang "hidn dai" bao nhieu (hgc vin cao, sd'ng d dd thj, nhidu tai sin) thi cang djnh hudng ddn gia dinh cia rieng minh (n|dm ndi, nhd) nhidu hon va dinh hudng ddn da't nude (nhdm ldn) il hon

Bdng 4: Chieu cgnh ciing ddng thd bdc theo trinh dd hgc vdn

(I) Trinh dp

hoc van

Ti^u hoc

THCS

THCS

(J) Trinh dd hoc van

THPT

CTao dang

THPT

Cao dang

Khac biet DTB (I-J)

0,13988(*) 0,52533(*) 0,12797(*) 0,5I342(*)

IVIlirc cd y nghTa

0,025 0,042 0,010 0,044

Ghi chu: * Khac biet diem trung binh co y nglua a miic 0,05

Khde biet theo Ida tudi

Cau hdi tie'p theo li Ueu tfnh ci nhin hay linh cdng ddng cd lidn quan gi den Ifla tudi (dung han la thd he) hay khdng? Dd tra ldi cau hdi nay, chung tdi chia cac khich the theo 3 nhdm ludi nhu sau: nhdm dfldi 35 tudi li nhdm Ire, tfl

36 de'n 59 l i nhdm trung tudi va ttt 60 trd ldn tam ggi li nhdm eao tudi Kidm dinh ANOVA cho ra ke't qua nhu trong bang 5 dudi diy

Ttt bang 5 cd the thi'y, ne'u xem xet tfnh cdng ddng thi thi'y, theo chidu canh binh dang (CDBD), nhdm trung tudi the hien cao hon nhdm Ire tudi vi nhdm cao tudi cung the hien mflc dp CDBD cao hon nhdm tre ludi Ndu xem xdt tfnh cdng ddng theo chidu canh thfl bic (CDTB) thi nhdm trung tudi the hien nd d mflc dd cao hon so vdi nhdm tre tudi, nhdm cao tudi thd hien mflc dp

hudng thd hidn linh edng ddng (binh ding vi thfl bic) cao hem

Bdng 5: Chieu cgnh cdng ddng binh dang vd thii bdc theo 3 nhdm tudi

(I) Tuoi Irun^ binh

Cdng d6ng binh dAng:

Nhbm iriinR luOi

Nhdm cao tudi

C\iiip dOng thu bac:

Nlinin trung tu6i

Nhom cao lu6i

(J) Tuoi trung binh

Nhom Ire Iu6i

Nh6m tre Iu6i

Nhom tre tu6i

Nh6m tre ludi

Nh6m trung tu6i

Khac bi6t DTB (I-J)

0.19298(*) 0.21438(*)

0.27011{*) 0.37397(*) 0.10386(*)

MlJ^c c6 y nghTa

0,002 0.003

0,-000 0,000 0,046

Ghi chii: * Khac biet diem trung hinh cd y nglna dindc 0,05

4 Thiy phac thao xu hudng bien ddi tinh ca n h i n , tinh cpng dong d

Viet Nam

Nhin tic vien cdnh Viet Nam

Qui trinh dd thj hda d Viet Nam dang didn ra nhanh chdng Luc bit diu ddi mdi (1986) chi cd 19,3% din sd Viet Nam sdng d dd thj Hai muai nim sau (2006) con sd niy li 27,1% (VGSO, 2006) Tmh trang qui tai, die biet 6 eac

dd thj ldn duge tic gia Mac Dudng ggi la "dd thj qui dd" di kem vdi "dd thj khung hoing" (Mac Dudng, 2010) Cic cude tranh luin trdn didn din bio chf lien tuc dd cip ddn su xud'ng ci'p vd mat van hda, van minh dd thj, vd dd thj hda ndng thdn (vd mat xay dung) vi ndng thdn hoa dd thi (vd mil van hda) Trong bdi canh ay, tinh ca nhin vi cdng ddng cia ngudi Viet se bidn ddi ra sao? Tinh cdng ddng cia ngudi Viet Nam dugc nhidu ngudi thfla nhin, nhung

d ci'p dd lang, nude, tim ly cd kdt cdng ddng co ve ehi thd hidn trong mdt sd didu kien dac biet Khi sd phan chung (vi du su de doa lfl ben ngoai hay thidn tai, djch benh) ma ro ring thi eic ca nhan rit cd thd se trd thanh ngfldi mang xu hudng ed ke't (tinh cdng ddng) trong ri't nhidu mdi quan he cia minh Cdn trong didu kien binh Ihudng thi cai "tinh rdi rac cin ban" (tinh c i nhin) cd xu hudng anh hudng den hinh vi flng x i nhidu hon Tfnh cich cd die didm la nd khi bdn vflng nhung khdng phai la bit bien, kd ca tfnh cich din tdc

Nhu da ndi 6 tren, mpt sd tic gia cho ring: (i) chd dd rudng cdng cia cdng xa ndng thdn, (ii) eudc di'u tranh chdng thidn nhidn trucmg ky gian khd va

22 TAP CHI T A M Ly HOC, Sd 11 (164), 11 - 2012