Trong mdt he thdng cac gia tri, cd nhiing gia tri dugc mgi ngudi uu tien lua chgn nhilu hon cac gia trj khac, nhd do cac gia trj dugc sap xd'p theo mdt trinh tu uu tidn nha't dinh, ggi l
Trang 1I I
DjNH HUONG GIA TR!
CUA CHA ME VA CON LL/A TUOI
HOC SINH TRUNG HOC CO S&
PGS.TS Trirong Thj Khanh Ha
Trudng Khoa Tdm ly hoc, Dai hoc Khoa hoc xd hdi vd Nhdn vdn, Dai hoc Qudc gia
Hd Ngi
ThS Truong Quang L^m, ThS Hoang Mai Anh, ThS Dang Hoang Ng^n
Khoa Tdm ly hgc, Dgi iigc Khoa hgc xd hpi vd Nhdn vdn, Dgi hgc Qudc gia Hd Npi
TOM TAT
Npi dung bdi bdo tap trung phdn tich dinh hudng gid tri cua cha me vd con
Ufa tudi trung hgc ca sd hien nay, tim hieu ve nhCfng phdm chdt nhdn cdch md cha me
ddng dinh hudng gido due cho con ciia hg Nghien cihi dugc ihifc hien tren 360 hgc
sinh trung hgc ca sd vd cha, me cdc em tgi 3 dia bdn: Hd Npi, Hue, thdnh phd Ho Chi
Minh Ket qud cho thdy, cha me hudng tai nhiing gid tri truyen thd'ng ciia ddn tpc Viet
Nam, nhUng gid tri ve su hieu hgc, long nhdn di, su diing muc, sif an todn, sif chia se
nhieu han so vdi cdc gid tri hudng tim, kham phd mao hiem vd quyen luc
lis khoa: Dinh hudng gid tri; Dinh hifdng gido due gid tri; Cha me hgc sinh
trung hgc ca sd; Bdng khdo sdt gid tri Schwartz
Ngdy nhdn bdi: 5/9/2014; Ngdy duyet ddng bdi: 25/9/2014
1 Dat vain d e
Gia trj la nhiing gl chiing ta cho la quan trgng va cd y nghTa ddi vdi cudc
sdng Gia trj ma mdi ngudi hudng d i n cd anh hudng manh me den quan d i l m ,
hanh vi, ldi sdng cua hg Chi'nh vl vay, cac bac cha me thudng rat quan tam
djnh hudng giao due gia trj cho con Thudng ihl cac bac cha me ra'l vui khi thay
con hudng den nhiing gi ma cha me eho la quan trgng Ngugc lai, hg rat phien
ldng khi con eai khdng nghe ldi cha me va khdng hudng tdi nhiing gi cha me
'Nghl6n ciiu nay duqc tai tro bcfi Quy Phat trien Khoa hoc va Cong nghe Quoc gia
(NAFOSTED) trong de lai ma sd VII.1-2012-15
Trang 2Kung dot gia tri giiia hai the' he, dac biet la giOa cha me va con cai liia tudi thie'u nien
Bai vie't nay tap trang tra Icii cau hoi: Dinh hudng gia trj c i a cac bac cha
me va con cai ciia ho co su giS'ng nhau va khac nhau nhu the' nao trong bO'i canh hdi nhap qudc te' hien nay Cac bac cha me thu6ng hudng de'n giao due nhiing phim chat nhan each nao cho con cai ciia minh d lila tudi THCS
2 To churc va phuong phap nghien ciiru
2.1 Dia bdn vd khdch the nghien cim
IChao sat dugc tie'n hanh ct cac v&ng nong thSn va thanh pho tren dia ban
Ha Noi, Hueva thanh ph6' Ho C3ii Minh
IChach th^ gom 360 hoc sinh ldp 8, ldp 9; 360 ngu&i cha va 360 ngucri
me cua cac em Sau khi sang loc, s6' phie'u dat yeu cau con lai la 360 hoc sinh,
338 ngu6i cha va 346 ngu&i me ctia cac hoc sinh neu tren
2.2 Qud trinh thu thdp da lieu
Qua trinh thu thap dii lieu dugc tie'n hanh til thang 1 de'n thang 4 nam
2014 Trade tien chung tfti khao sat cac hgc sinh c» tren ldp Sau dd chung t6i giii bang khao sat ve cho cha va me cua tiing em (vdi su giup d5 ctia nha trudng
va giao vien chii nhiem ldp) Cha va me ciia mdi hgc sinh tra ldi ddc lap vdi nhau vao cac bang khao sat rieng biet Mijc tieu nghien ciiu va viec giii bi mat thdng tin ca nhan dugc neu ro cho tting khach th^
2.3 Phuang phdp nghien cim chinh
Bdng 1: Cde gid tri thdc ddy theo ly thuyet eua Shalom H Schwartz
Cac gia tri
Quyen lite
Power
Thdnh dgt
Achievement
Hifdng thu
Hedonism
Khdm phd, mao hiem
Stimulation
Dinh nghia va cac vi du
Vi the xa hoi, dang cap, su kilm soat hay quyin han ddi vdi con ngudi va cac ngudn luc (quyin lire xa hoi, uy tin va sir giau cd)
Sir thanh cdng ciia ca nhan the hien d kha nang dap iing cac tieu chuan ciia xa hoi (su thanh cdng, nang luc, tham vgng va suanh hudng)
Cam giac hai long cua ban than (su vui thfch, sir tan hudng cudc sdng va sir hudng thu)
Hiing thii, mdi la va thach thiic trong cudc sdng (tao bao, mot cugc sdng phong phii va soi dpng)
Trang 3Self-direction
Gid tri todn cdu
Universal ism
Long nhdn di
Benevolence
Truyen thdng
Tradition
Diing mifc
Conformity
An todn, dn dinh
Security
tao, tu do, ddc lap, to mo va tu lua chon muc tieu)
Su hiiu biet va bao ve lgi ich ciia con ngudi, thien nhien (suy nghT cdi md, thdng thai, cdng bang, binh dang xa hoi, hoa binh t h i gidi, mdt t h i gidi tuoi dep, hai hoa vdi thien nhiSn, bao ve mdi trucmg)
Bao ton va nSng cao phuc lgi cua nhung ngucri xung quanh (h&u ich, trung thuc, khoan dung, tha thii)
Tdn trong, cam ket va chap nhan truyln thdng van hoa hoac nhiing qui dilu tdn giao (khiem nhudng, cha'p nhan ph^n ciia minh trong cudc sdng, tdn trong tmyln thdng, hoa ddng) Kilm c h i cac hanh ddng thai qua va cac xung ddng co thi gSy kho chiu hoac ton hai din nguoi khac kilm che cac hanh
vi vi pham cac chu^n muc xa hdi (lich su, tuan thu, tu phe binh, tdn trong cha me va ngudi cao tudi)
Su an toan, hai hoa va on djnh cua xa hoi, cua cac mdi quan
he va cua ban than (su an toan ciia gia dinh, an ninh quoc gia, trat tu xa hdi, vS sinh an toan va cdng bang vl quyin lgi)
Chung tdi da sir dung bang khao sat gia tri ciia Schwartz - Profile Value
Questionnaire IV Schwartz, 1992, cho rang gia tri la nhihig nguyen tac dan
dudng trong cudc sdng hoac la nhiing muc tieu tdng the quy dinh hanh ddng ciia con ngudi*''^ Tac gia da xay dung mdt danh sach cac gia tri co ban cd trong tat ca cac nen van hda tren the gidi Tir dd, tae gia dua ra 10 gia tri dugc cdng nhan rdng rai d mgi nen van hda, dua tren cac muc tieu thuc day dac biet lam nen cho mdi gia tri (xem bang 1)
Bang khao sat gia tri cQa Schwartz - Profile Value Questionnaire P/ da
dugc thich iing vdi van hda Viet Nam
Ben canh dd, chiing tdi cung thie't ke bang hoi nham tim hieu nhiing pham cha't ma cac bac cha me thudng khuyen khich con cai ren luyen trong gia dinh
Ke't qua nghien cilu dugc xir ly theo chuong trinh thd'ng ke SPSS, phien ban 16.0
2.4 Tieu chi ddnh gid
Mdi item dugc cho diem tir 1 de'n 6 tuong ung vdi mirc do uu tien lua chgn ciia ngudi tra ldi Rieng ddi vdi bang khao sat gia tri ciia Schwartz: mdi
29
Trang 4tmng binh cdng cua cac items tao nen gia tri dd Dilm c^ng cao, miic dd uu tien cang cao
3 Ke't qua va ban luan
3.1 Thang gid tri cua cha, me vd con
Cac gia trj dugc sap xd'p theo mdt trat tu uu tien nha't djnh tao thanh thang gia n:i Thang gia tri khdng phai tu nhien sinh ra ma dugc hinh thanh va phat trien, bien ddi theo thdi gian ciing vdi su phat triln, bie'n ddi cua xa hgi loai ngudi, cua dan tdc, cua cgng ddng, cua timg ca nhan Trong mdt he thdng cac gia tri, cd nhiing gia tri dugc mgi ngudi uu tien lua chgn nhilu hon cac gia trj khac, nhd do cac gia trj dugc sap xd'p theo mdt trinh tu uu tidn nha't dinh, ggi
la thang gia tri
Dl tim hiiu thang gia trj cua cha, me va con, trudc het chiing tdi tinh diem trung binh cua cac gia trj ma cha, me va con hudng tdi Ket qua thu dugc nhu sau:
Bdng 2: Diem trung binh cdc gid tri md cha, me vd con hudng tdi
Cac gia tri
1 An toan
2 Truyen thd'ng
3 Long nhan ai
4 Gia tri toan cau
5 Diing muc
6 Tit dinh hudng
7 Thanh dat
8 Hudng thu
9 Kham pha, mao hi^m
10 Quyen luc
Con DTB
4,03 3,69 4,33 4,36 4,16 3,98 3,81 3,99 3,64 3,20
SD 0,86 0,82 0,76 0,83 0,81 0,82 1,02 1,09 1,05 1,12
Cha DTB
4,43 4,18 4,29 4,20 4,27 4,08 3,80 3,49 3,35 3,32
SD 0,81 0,80 0,82 0,81 1,15 0,83 0,95 1,04 0,97 0,99
Me
DTB
4,61 4,32 4,29 4,27 4,25 3,98 3,68 3,48 3,16 3,16
SD 0,74 0,78 0,80 0,75 0,75 0,80 0,95
1,01
0,97 1,01
Sap xep cac gia tri theo thd tu uu tien dd'i vdi timg nhdm khach th^ va dua vao su khac biet cd y nghTa ve mat thd'ng ke, chiing tdi phan ra 3 mirc dd
uu tien:
TAPCHlTAMLyHQCSd 10 (187), 10-2014
Trang 5n - Nhdm cac gia trj dugc cac khach thi uu tien lua chgn d miic tmng binh; III - Nhdm cac gia trj dugc cac khach thi uu tien lua chgn d miic thap Cud'i ciing chiing tdi cd dugc thang gia trj ciia timg nhdm khach thi, thi hien thii tu uu tien ciia mdi nhdm khach the dd'i vdl cac gia trj trong bang khao sat
Bdng 3: Thii tu uu lien It^a chgn cdc gid tri cua cdc nhdm khdch the
Mure do
I
Cao
II
Trung binh
III
Thap
Cha
An toan
Long nhan ai
Diing muc
Gia tri toan cau
Truyln thdng
Tu dinh hudng
Thanh dat
Hudng thu
Kham pha, mao hiem
Quyin luc
Me
An toan Tmyln thong Long nhan ai Gia tri toan cau Diing muc
Tu dinh hudng Thanh dat Hudng thu Kham pha, mao hiem Quyen lire
Con Gia tri toan cau Long nhan ai Diing muc
An toan Hudng thu
Tu dinh hudng Thanh dat Truyln thdng Kham pha, mao hilm Quyin lire
Ke't qua cho tha'y, mac dii mgi ngudi diu hudng tdi tat ca nhiing gia tri neu tren d mirc dd nhat djnh, vi chiing tdn tai trong cudc sdng ciia tat ca chdng
ta Tuy nhien, ne'u xet theo thil tu uu tien thi cd mgt sd gia tri dugc coi trgng hon cac gia tri khac
Trong nghien cihi nay, cha, me va con cai deu hudng tdi cac gia tri an
todn, ldng nhdn di, gid tri todn cdu, su dimg muc 6 mile cao nha't Gia tri an todn (an toan ca nhan va an toan cua dat nude) dugc ca cha va me hudng tdi
hang dau Cac bac phu huynh chgn phuang an cho rang hg gidng vdi nhung
ngudi cd dinh hudng nhu sau:
Sdng trong mdi trudng an todn la quan trgng ddi vai anh dy Anh dy trdnh xa nhitng gi cd thede dga de'n sitan todn eiia minh
Ddi vdi anh dy, su an todn cita ddt nude Id rdt quan trgng
Anh dy rdt nd life de khoi bi dm Dieu rdt quan trgng ddi vdi anh dy Id giifgin site khde
Trang 6ldi viec giif gin trat ttt xa hpi
Hgc sinh cQng hudng tdi gia tri an toan d miic cao, nhung theo thii tu uu
tien chi xep b vj tri thii 4 So vdi cha me, cac em it lo lang hon de'n nhiing va'n
dl an toan cua ca nhan va da't nude
Nhiing gia trj long nhdn di, gid tri loan cdu, sii ddng muc la nhiing gia
trj da tham sau vao suy nghT va ldi sd'ng cua ngudi Viet Nam, mang tinh nhan van va dac trung ciia van hda phuong Ddng Mac du cd nhilu vu viec va mdt sd hien tugng mat nhan tinh xay ra d mgt sd ngudi trong thdi gian gan day (dugc biet de'n tren cac phuong tien truyen thdng dai chiing), nhung nhiing ngudi ludng thien van hudng de'n nhung gia trj tdt dep nay d miic cao Hg thudng
chgn phuong in gidng vdi nhiing ngudi cd djnh huc^g sau:
Dieu rdt quan trgng dd'i vdi anh dy la giitp dd nhiing ngudi xung quanh Anh dy mud'n quan tdm de'n mgi ngudi
Anh dy tin tudng sdu sdc rang con ngudi cdn quan tdm de'n thien nhien Dd'i vdi anh dy, bdo ve mdi irudng xung quanh la dieu quan trgng
Anh dy tin rang tdt cd mgi ngudi tren trdi ddt cdn sdng hda hap Dieu quan trgng vdi anh dy la thuc day su hda binh giiia tdt cd cdc nhdm ngudi
Dd'i vdi anh dy, c^uan trpng la bd qua cho nhiing ngudi cd ldi vdi minh Anh dy cd gdng nhin thdy nhiing gi tdt dep d hg vd khdng thd hdn
Dieu quan (rgng dd'i vdi anh dy la cd nhiing hdnh vi dung ddn Anh dy mudn trdnh nhifng hdnh dpng md mgi ngifdi cho la khdng ditng ddn
Ca cha me va con cai diu hudng den nhiing gia tri tu dinh hudng va
thdnh dgt a miic thii 2 Dilu nay phii hgp vdi dac diem liia tudi ciia cha me va
con eai Cac bac cha me hien dang d do tudi 40 - 55, diu dang cd viec lam Dd'i vdi hg nhu cau thanh dat va tu dinh hudng khdng cdn cao nhu thdi thanh niln, khi chua rd hudng di va chua cd viec lam dn dinh Con cai hg dang d do tudi thie'u nien, ciing chua cd nhu e^u ca'p bach la phai tu xac djnh hudng di va thanh dat trong eudc sdng Chinh vl vay, dii cha me va con cai diu hudng tdi cac gia tri nay, nhung d miie vira phai
Mgt dac diem niia cd the nhan ra ngay la cac nhdm khach the diu hudng
de'n nhung gia tri kich thich, mao hiem va quyen life d miic thap nha't Hg thudng chgn phudng an il gidng vdi nhiing ngudi cd dinh hudng nhu sau:
Ddi vdi anh dy quan trgng la trd nen gidu cd Anh dy mud'n cd nhieu lien
vd nhung do vgt dai gid
Trang 7nhiing viec cdn ldm Id dieu quan trgng ddi vdi anh dy Anh dy mud'n mgi ngudi ldm theo nhiing gi anh dy ndi
Anh dy ldc ndo cSng mud'n la ngUdi dua ra quyet dinh Anh dy thich ldm ldnh dgo
Anh dy cho rdng, quan trgng la ldm duac nhieu viec khdc nhau trong cupe sdng Anh dy ludn mud'n tim kiem nhiing cdng viec mdi me de thu thdch
Anh dy thich mgo hiem Anh dy ludn lim kiem cdc cupe phieu luu Anh dy thich nhiing dieu bdt ngd Ddi vdi anh dy, quan trgng la cd mdt cupe sdng sdi dpng ddy dn tugng
Bin canh nhiing dilm tuong ddng giiia cha me va con eai neu tren, thi giiia hg cung cd nhiing dilm khac biet Dd la cac bac cha me hucnig den gia trj
truyen thdng cf miic cao, trong khi cac con hg chi hudng den gia trj nay d miic
thap Ngugc lai, cac bac cha me hudng din gia trj hudi2g thu a miic thap, trong
khi cae con hg hudng den gia trj nay d miic cao
Bieu dd I: So sdnh gid iri truyen thdng, hudng thu,
an todn giua cha me vd con
Dilu nay cd the ly giai mdt mat bdi su khac biet liia tudi, cac bac cha me phai thudng xuydn lo lang vdi nhilu bdn phan va trach nhilm trong gia dinh va
xa hdi VI vay, ho it cd dilu kien hudng tdi su hudng thu, ma hudng tdi trach nhilm va nhihig gia tri truyln thdng nhilu hdn Trong khi dd, nhOng diia tre 14
33
Trang 8thii cao hon Su phat trifa xa hdi va su giao thoa van hoa ciing khien cho the' he
tre cd xu hudng tie'p eta vdi nhflng gia tii cua ldi sdng hien dai hon la nhiing
gia tri trayen thd'ng Dilu kien kinh te' eua cac gia dinh dugc cai thien hon trade day cflng la mdt ye'u to thuto lgi cho the' he tre hudng tdi gia tri hudng thii va su thoa man ea nhan nhidu hon
Mac dii co nhieu diem tuong dong trong thang gia tri d cha va me, giiia
hg cung cd mdt sd' dilm khac biet: nhin chung ngudi me danh gia cao hon
ngudi cha d mgt so gia tri nhu: gia tri an todn (DTB me = 4,62; DTB cha = 4,44;
p < 0,001); gia tri truyen thdng (DTB me = 4,34; DTB cha = 4,19; p < 0,001)
- C h a
- M e
Truygn thong
Bieu do 2: So sdnh mite do dinh hudng tdi mdt sd gid tri
giQa ngudi cha vd ngudi me
Ngugc lai, ngudi cha lai danh gia eao hon ngudi me d gia tri quyen luc (DTB cha = 3,33; DTB me = 3,17; p < 0,001); gia tri thdnh dat (DTB cha = 3,81; DTB me = 3,68; p < 0,001); gia tri khdm phd, mao hiem (DTB cha = 3,36; DTB
me = 3,17; p < 0,001)
Chiing tdi cho rang, dieu nay phan anh nhiing khac biet gidi; dan dng hudng tdi quyen luc, su thanh dat, su mao hiem nhieu hem so vdi phu nu; ngugc lai, phu no hudng tdi sij an toan va cac gia tri truyln thd'ng nhilu hon
So sanh dinh hudng gia tri giiia hgc sinh ndng thdn va thanh phd, chiing
tdi tha'y cd sir khac biet cd y nghia thd'ng ke d 2 gia tri: quyen life va hudng thu Tre em thanh phd hudng tdi gia tri quyen life va hudng thu nhilu hon tre
em ndng thdn Dieu nay cd the ly giai bdi tre em d thanh phd ed dilu kien kinh
te, dieu kien vui choi, giai tri cao va da dang hon Hgc sinh d thanh phd' cflng y
Trang 9su giau cd) trong xa hdi Dd'i vdi cac gia tri khac, khdng cd su khac biet cd y
nghia vl mat thdng ke giOa hai nhdm tre
I Nong thon
• Thanh pho
Bieu do 3: So sdnh gid tri ciuyen li/c vd hudng thii
giaa hgc sinh ndng ihdn vd thdnh phd
Ngudi Idn, tre em cac viing miln khac nhau (Ha Ndi, Hul, thanh phd Hd
Chf Minh) cung cd nhilu dilm tuong ddng va khac bilt trong dinh hudng gia
tri Chiing tdi se ban de'n va'n dl nay trong nhiing dip tie'p theo
3.2 Mdi quan he giiia dinh hu&ng gid tri cua cdc thdnh vien trong gia
dinh
De tim hiiu md'i quan he giiia djnh hudng gia tri ciia cac thanh vien
trong gia dinh, chung tdi tinh he sd tuong quan Pearson ddi vdi mdi gia tri giira
cha - me - con Vi du, tinh tuong quan giiia miic do dinh hudng gia tri an todn
cua ngudi cha vdi miie dd djnh hudng gia tri an todn cua ngudi me, giiia cha va
con, giu'a me va con Kit qua thu dugc nhu sau:
Nhin vao bang 4, ta tha'y dinh hudng gia tri ciia cac thanh vien trong gia
dinh cd tUdng quan thuan vdi nhau dd'i vdi tat ca cac gia tri Trong dd, tuong
quan giiia cap vg chdng chat che hdn tUdng quan giiia cae cap cha con, me
-con Dilu nay chiing td md'i quan he g^n giii, tUdng tae lan nhau giira vg va
chdng trong gia dinh cd anh hudng den dinh hudng gia tri cua hg va d mdt miic
dd nha't dinh da tao thanh djnh hudng gia trj chung cua cap vg chdng Din lugt
minh, djnh hudng gia tri chung ciia cha me cd anh hudng nha't dinh din dinh
Trang 10chung cua mdi gia dinh
Bdng 4: He sd tuang quan Pearson (r) ddi vdi mdi gid tri
giiia cdc cap cha - me - con
Cac gia tri thiic d^y
An loan
Long nhan ai
Dung muc
Gia tri toan cau
Truyen thdng
Tu dinh hudng
Thanh dat
Hudng thu
Kham pha, mao hiem
Quyen luc
r (Cha - Me) 0,482**
0,524**
0,278**
0,558**
0,515**
0,501**
0,484**
0,399**
0,449**
0,417**
r (Cha - Con) 0,237**
0,288**
0,179**
0,256**
0,129*
0,226**
0,170**
0,188**
0,143*
0,136*
r (Me - Con) 0,197** 0,281** 0,215** 0,319** 0,169** 0,277** 0,159** 0,216** 0,169** 0,137*
* Tuang quan vdi mite y nghia p < 0,05; ** Tuang quan vdi mite y nghia p < 0,01
3.3 NhOng phdm chdt cha me thudng gido diic con hien nay
Viec cha me lua chgn nhiing ph^m chat dl giao due con ddng vai tro quan trgng, phan anh nhan thiie, nhu e^u ciia cha me vl cac gia tri ma hg mong mud'n dinh hudng cho con cai hg Dudi day, dua vao diem trang binh lua chgn eua cha me, chiing tdi nhdm cac nhom pham cha't va xe'p theo thir tu uu tien ma cha me thudng xuyen khuyin khich con ren luy6n va khuyen khich con hudng
tdi, tir dilm trang binh cao nhSt (xIp thil 1) de'n diem trung binh thap nha't (xIp thii 10) Diem trung binh giu'a cac nhdm phSm cha't cd su khac biet mdt each cd
y nghia ve mat thd'ng ke (One-Sample T-test, p < 0,01) Cae nhdm pham chat nay cd the coi la nhiing gia tri phuong tien, nhiim dat de'n nhihig gia tri dich trong bang khao sat gia tri cua Schwartz
Cd thi tha'y, ba nhdm phim cha't dSu tien la nhiing phim cha't lien quan de'n cac gia tri truyln thd'ng ciia dan tdc Viet Nam, dd la eac phim cha't; hieu
hge Id phep, eo hie'u vdi cha me, cdn cd chiu khd, yeu thuang, giiip da, chia se, sdng ed tinh nghia, eo long nhdn di
Ba nhdm pham cha't tie'p theo ed gan bd chat che vdi sir tu dinh hudng, sir dung muc, su an toan Dd'i ehieu vdi kit qua thu dugc tii thang do gia tri ciia