1. Trang chủ
  2. » Luận Văn - Báo Cáo

Tìm hiểu cơ chế gây nghiện từ góc độ tâm lý học thần kinh

7 5 0

Đang tải... (xem toàn văn)

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Tiêu đề Tìm hiểu cơ chế gây nghiện từ góc độ tâm lý học thần kinh
Trường học Viện Nghiên Cứu Sức Khỏe và Tâm Lý Học
Chuyên ngành Tâm Lý Học Thần Kinh
Thể loại Báo cáo khoa học
Năm xuất bản 2017
Thành phố Hà Nội
Định dạng
Số trang 7
Dung lượng 187,54 KB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Nội dung

Cdc nhd nghien cim vi sinh ly thdn Irinh cho thdy nghien lien quan den suxudi hien ciia cdm xiic duang tinh - euphoric do Idc ddng ciia cdc chdt gdy nghien vdo cdc dinh khu xdc dinh tren

Trang 1

TIM HIEU CO CHE G A Y NGHIEN

TD GOC DO TAM LY HOC THAN KINH

PGS.TS Vo Thi Minh Chi

Vien Nghien cdu Suphgm

I

TOM TAT

Theo dinh nghia cua Td chuc Y ti Thi gidi (WHO), nghien Id cdn benh mdn tinh cita ndo Cdc nhd nghien cim vi sinh ly thdn Irinh cho thdy nghien lien quan den suxudi hien ciia cdm xiic duang tinh - euphoric do Idc ddng ciia cdc chdt gdy nghien vdo cdc dinh khu xdc dinh tren ndo

TCr khoa: Nghien: Chit gdy nghien: Tdm ly hgc thin kinh; Ca chi gdy nghien tir cdch tiep can tdm ly hgc thdn kinh

Ngdy nhdn bdi: 31312017; Ngdy duyel ddng bdi: 25/3/2017

ABSTRACT

As defined by World Health Organization (WHO), addiction is a chronic disease of the brain Researchers in neurological physiology have indicated that addiction is related

to the presence of positive emotions called euphory due to the impacts of substances on certain zonations on Ihe brain

Keywords: Addiction: Addictive agents, Euphory emotions: Neurological psychology: Addictive mechanism based on the neurological psychology approach

Nghien la khai niem ma trong Tam ly hgc chua cd ndi ham rd rang nhung cho den nay, dinh nghTa dugc nil ra tu ket qua ciia cupc hdi thao ban

trdn eua Vien Y te Qudc gia Hoa Ky da dugc chap nhan, theo dd, nghien la '"mdt benh ciia ndo cd dien bien tuang tic nhu cdc benh mdn tinh khdc, duac bieu Men thdng qua cdc rdi loan phirc tgp hdnh vi do su tuang tdc ciia cdc yeu td di truyen, sinh hgc, tdm ly xd hdi vd dnh hudng ciia mdi trudng'' [1]

0 Viet Nam ngudi nghien ma tiiy da xuit hien d 100% eac tinh, thanh

phd, gan 90%o quan, huyen va khoang 70%i xa, phuong thi Irin; vdi mgi thanh phan trong xa hdi til hgc sinh, sinh vien, can bp cdng chirc, vien chirc din ngudi lao ddng Trong dd, dai da sd ngudi nghien d dp ludi lao ddng [1]

Trang 2

can thiep ho teg ve y tl [5], tam 1^, xa hpi [1] nhim lam thay doi nhan thiic,

hanh vi, tiln tdi giam tac hji cua nghidn va giam tinh trang sii dung ma tiiy trai

phep [6] Do ban chit nghidn la mpt loai benh man tinh ndn nguy ca tai nghien

la rat cao, thdi gian diiu trj lau dai va qua trinh dieu tri phiic tap, ddi hdi tinh

toan dien, ddng bp

Trong thyc te, da cd nhttng ngudi cai nghien thanh cdng dugc nhiiu nam

nhu nhttng ngudi d Cau lac bd Kit ndi thanh cdng - Hai Phdng va dac biet, tim

guang ciia Le Trung Tuan (Chu tich Hdi ddng Sang lap Trung tam Nghien ciru va

Hd trg tam \^ cho ngudi nghien ma tiiy - PSD) - ngudi da doan tuyet duge vdi ma

toy va trd thanh doanh nhan thanh dat Da ed nhimg ly giai ve ca chd nghidn, tai

nghien cung nhu nhieu phuong phap cai nghien da duge ap dung, my nhien ty Id

tai nghien van eao Thuc te nay da dat ra van dd can tidp tuc nghidn cim vd cac eg

chd nghidn tu nhieu each tiep can khae nhau, tu dd tim ra cac phuong phap dieu

tri, gdp phan cai nghien, giam thieu viec tai nghidn

1 Cac khai niem ctf ban

- Ciidl gdy nghien:

Theo djnh nghia ciia Td chttc Y tl Thi gidi (WHO), chit gay nghien la

mpt chit hda hpc gay sttng sd, hdn me hoac vd cam vdd dau ddn Thuat ngu nay

thudng dl cap din trong y te la thudc phien - opioid hay gpi la thudc giam dau

CO chat gay me

Lich su nghidn ciiu ve chat gay nghien cho thiy, Hippocrates la ngudi diu

tien six dung thuat ngtt "vapKoinKo?" - tiing Hy Lap ed nghia la hda da, vdi cac md

ta vl sir gay mat cam giac hay lidt Thuat ngtt nay cung dugc bac si ndi tieng cua

thdi cd dai, Claudius Galen stt dung Khi de cap den eac chat nay, Galen da ndi

"vapKomKd;" cd chung "goc tir" vdi mdt gidng cay doc va hat gidng cay thudc

phien

Trong tieng Anh, tu "narcotic" dugc diing de chi thudc phien, tranh nham

lan vdi "drug" vdi nghTa chinh xae nhat la "thudc me, thudc ngii"

Ngay nay, chat gay nghien ed the dugc phan loai Iheo nhieu each, song

phd bien la nhdm thudc hgp phap va bat hgp phap

- Ddi vdi nhdm hgp phap (dugc cho phep), bao gdm cac loai thudc:

thudc la, rugu va mdt sd thudc sir dung trong y le Viee sd huu va sir dung

nhung chiit nay khdng phai chiu hinh phat, cd the inua ehiing trong cac cira

hang hoac nha thudc

Trong sd nhdm thudc bit hgp phap (bi cim), pho biin nhit la hashish,

cocaine va heroin

TAP CHi TAM LV HOC, Sd4 (217) 4-2017 45

Trang 3

niem ro rang ve sy nguy hidm cua chat gSy nghidn [3],

Cac chat gay nghidn bat hgp phap hay hgp phap ddu dugc dSc trung bdi: Tac ddng len he thdng thin kinh tnmg uomg, ma tryc tiep la bd nao con ngudi, din den mat cam giac va nhttng dinh hinh lien quan ddn khdng gian

va thdi gian, tac ddng den cac trai nghidm cam xiic, cung nhu nhan thiic "cai tdi" ca nhan

- Lam nang them cac benh nhu AIDS Vao cudi thi ky XX, trong sd bdnh nhan AIDS, cd ban 80%) la ngudi nghien Ngoai ra, sy tang trudng nghien ed quan he tryc tiep va sy lan truyen nhanh ehdng ciia eac loai bdnh viem gan, kd ca

B va C Cac bdnh nay dien ra d ngudi nghidn hau nhu khdng thi chira dugc [3]

Theo hang thdng tan qudc td AMI ve ehdng nghidn ma tiiy va Hiep hdi

kinh doanh thudc, trong nam 2005, da cd hgn 90.000 tdi pham lidn quan din

ma liiy, trong sd dd ngudi nghien chiem 60%

- Su phu thudc vdo chdt gdy nghien:

Day la khai niem phan anh ehinh xae "mdi quan he qua lai" giua ngudi nghien va chat gay nghien Chi Irong mpt thdi gian ngan sti dung chat gay nghidn, d ca nhan da xuat hien thdi quen sir dung chat gay nghien, ed nghTa la,

su le thudc (theo dung nghTa den) vao viec sir dung chat gay nghien, cung nhu viec phai tim kiem ngudn lai chinh de ngudi nghien ed the sd httu duge lupng chat gay nghien can thiet

Su phu thupc la hien lugng mang tinh chat ca ve thi chit iin tinh than (tam ly), dugc the hien bdi cac trieu chung kinh dien cua vide cai (kieng nhin), khi ma ngudi nghien phai trai nghiem Irang thai rat nang ne vdi cac con dau Ihuc the hay chuc nang mpl each tram trgng

Cac nghien ciru ve nghien cho thay, dii chat gay nghidn la loai nao thi cung lac dpng len nao theo eo che chung Do vay, viec lim hilu, xac djnh cae vimg dinh khu chirc nang tren nao gay nghien la cd co sd khoa hpc

2 Co che benh sinh eiia nghien

Trude het, cac nha nghien cim, ca ve ly luan iin thyc nghiem tren ddng vat cd nao, deu khang dinh, nghien dii bat cir tac ddng eiia dang chit gay nghien nao thi chac chan ciing deu lien quan den ITnh vyc cam xiic trong boat ddng sdng ciia chii the Chinh xac hon la su xuit hien va hinh thanh nghien Irong nhttng budc dau lien ludn dugc ket ndi vdi cac tae ddng ciia chit gay nghien vao cac trung tam cam xiic ducmg tinh cua nao Tiip Iheo, nhung biin ddi cam xuc do tac ddng CLia cac chat gay nghien dan den hinh Ihanh cai gpi la "phan xa eiia

Trang 4

qua hanh vi ciJa nguoi nghien

He thdng da chirc nang benh Iy sau m6i ciing c6 mai cang trd ndn vung chic han, din din su bdn vung them cua trang thai benh Iy Nhir vay, khi b^n Iu$n vd ca chd bdnh sinh ciia nghidn, cho du mang tinh xac suit, cung khong thd khong dd cap den van dd c^m xiic

Cac nghidn cihi vd cam xiic tu goc do sinh ly thSn kinh da duoc cac tac gia P.I Pavlov, P.K Anokhin [7] dd cap den tu lau CJ day se chi ban ddn nhung npi dung ve cam xiic duang tinh, lidn quan ddn co chd gay nghidn; tren

ca so do tim hidu dinh khu ciia co che nay tren nao nguoi

Khi CO tac d6ng ciia chat gay nghien, cam xuc duong tinh nay sinh Truac het, cam xiic duang tinh da de cap den dugfc goi la euphoria - sang khoai bdnh Iy (tieng Hy Lap la enphoria) - la trang thai khi nguoi benh co khi sac bdnh hoan vui ve tang nhung khong c6 nguyen nhan thuc td

Nhihig buoc dau tien trong sir hieu biet vd giai phau va sinh ly hpc than kinh cua cam xuc da duac thirc hidn bai nha khoa hgc Thuy ST Y.W Hess, vao nam 1928 Khi lam vide voi mpt con meo tinh tao, Hess sii dung vi dien cue gay kich thich dien vao cau true than kinh khac nhau, mgt phan trong do la viing duai doi thi (xem so do hinh 1) tren nao, da gay ra o con vat hanh vi tan bao voi tat ca cac dau hieu ben ngoai cua con thinh no, tiic gian (voi tu each la phan ung tu ve), trong khi trong thuc td, con vat khong phai dap ting voi mgt tac ddng nao gay khiing bd, sp hai Cac thi nghiem ciia Hess da dugc hoan chinh bdi thi nghiem ciia W Cannon - mdt nha sinh ly ndi tieng khac trong cac nghien cuu hanh vi ciia dgng vat (ciing trdn mpt con meo) sau khi giai phau cat

bo phan nam d phia duoi vung dudi ddi thi Khi bi kich thich, d con vat da xuat hidn phan iing gian du khong c6 nguydn nhan thuc te Trong trudng hpp do, neu nhat cat dugc thirc hidn thap hon viing dudi doi thi (nghTa la chia cat vung gian nao va nao giira), phan iing ciia "con thinh no gia" se bien mat hoan toan Cac thi nghiem da cho phep Hess va Cannon dua ra mpt sd ket luan thii vi: + Viing dudi ddi thi la mdt trong nhiing trung tam than kinh tham gia vao dieu khien cac hanh vi cam xiic duang tinh ciia con vat

+ Chuc nang viing dudi ddi thi kiem soat cam xiic dugc dieu khien bdi nao trude (vd tran ban cau dai nao)

+ Cac phiin iing cam xiic cd the xay ra chi trong trudng hop cac ket ndi

than kinh giira viing dudi ddi thi va cku triic khac cua nao dupe bao tdn Trong

hau het cac nghien ciru sau ciia cac nha sinh ly hgc th§n kinh vd chuc nang nao

bp cho thay, viing dudi doi thi ve nguyen tfic, khong phai la trung tam duy nh§t

TAP CHI TAM LV HOC, Sd4 (217), 4 - 2017 47

Trang 5

cd the tai dien khi kich thich v4o mdt s6 phan cOa nSo giiJa, thjm chi ngay ca trong trudng hgp nao gitta dugc phlu thuSt t4ch rdi khdi tit cA cic thanh phan nim cao hon trong he thdng thin kinh Irung uomg Tuy nhidn, cac thi nghiem tiip theo Cling da khing dinh, c4c trung tSm cim xdc c i a nao gitta d t o bao sy phdi hgp gitta cac ciu thanh v|ta dOng ciia phin iing c t o xiic nhung ban th4n

nd khdng cd tac dpng diiu hinh ISn c4c trung tam cao hon ndn vide tu nd lan tda c t o xuc la khdng thi [7]

3 Binh khu chAc ning g&y nghifn trdn nio

Nhin chung, vide diiu hinh phin xa cua trang thai c t o xiic ddng hanh cimg trang thai nghidn diin ra nhu sau:

Hinh i Dinh kliu cac chirc n i n g gfty cam xuc tren nao ngirai

Chii thich hinh ve: [8]'

/ Vimg ddi thi;

2 Ndo giira;

3 The ludi;

4 Viing duai ddi thi;

5 Tuyin yen;

6 Cdu Varoliev;

7 Hdnh ndo

^ Ptian chii ttiich bang tieng Vigt do tdc gia bAi b i o thirc hi^n

Trang 6

dan truydn cua minh dem ddn vd ban cku dai nao thdng tin vd su thay ddi lien

tuc ciia mdi trudng bdn ngoai Ngo^i ra, di vao cac dinh khu trdn^ cdn cd cac

thdng tin tu xiic giac va xung tir cac bo phan nhan cam ben trong nam d cac co

quan ndi tang Vide phan tich cac thdng tin thu duoc se kdt thiic bang sir hmh

thanh cac md hinh hudng t§m vd ket qua du kidn ciia hoat ddng Cac dudng lidn

he phong phii trdn vd n^o, vung dudi ddi thi va sir tham gia ciia eae xung ddng

than kinh din den hinh thanh mgt trang thai cam xiie nhat dinh Thdng qua mdi

lien he giiia viing dudi ddi thi vdi ndp cuon d thuy tran, vd nao se hinh thanh

viec nhan bidt cam xiic duong tinh hay am tinh va sau do, nhd ed cac kdt ndi ly

tam cua nep cuon, cac cau thanh van ddng va than kinh thuc v$t ciia hanh vi cam

xiic dupe hinh thanh

Nhu vay, hanh vi cam xiic ciia mdt co the thdng nhii duoc xac dinh bdi

sir tac ddng qua lai phiic tap ciia h4u hdt cac bd phan trdn nao, tao ndn mot he

thdng nhat dinh dupe ggi la "vong Pape" (theo ten gpi ciia nha benh ly thSn kinh

ngudi Nam My) hay cdn dupe gpi la "he thdng limbic" Cau triic trung tam dac

trung dd "phan phdi cam xiic" la bd phan dudi ddi thi tren nao Bang cae phuang

phap dan truyen than kinh eiia minh, bd phan dudi ddi thi lien kdt vdi eac nhan

phia trude ciia ddi thi, rdi qua do di den viing dae biet ciia vd nao - nep cudn

vanh dai, nai ma theo J Pape, la viing phdng ehieu eiia vd nao [4], dam trach

viec tri giae va hieu cam xiic

Tdm lai, dinh khu chirc nang trdn nao khi co tac dgng eiia cae chat gay

nghien la dinh khu cd he thdng He thdng nay eon dupe Vien sT N.P Andkhina

gpi la he thdng ciing co [7] Ngoai dieu hanh cam xuc, he thdng cdn Hen quan den

viec dieu khien khi sac, ddng ca, truang luc tam sinh ly hanh vi va kha nang thich

ling cua con ngudi noi chung vd) mdi trudng xung quanh Dac biet hon, vong

Pape cdn dupe biet den vdi chirc nang dieu khien tri nhd ciia con ngudi dang hoi

chiing Cooxacov (nhd qua khii, quen hien tai) [4] Cd the van dung he thdng chiic

nang nay ciing vdi cae phuong phap tdng the tac dgng tranh tai nghien

4 Ket luan

Nhu vay, vice tim hieu co che gay nghien tir gdc do Tam Iy hpe than kinh

tren co sd tim ra mdi lien he giua djnh khu cac vCing chiic nang tren nao va

cam xuc duang tinh do tac dgng ciia cac chat gay nghien, dugc gpi la sang khoai

benh iy, la eo co sd khoa hoc

Tii mdi quan he ciia he thong dinh khu cac chiic nang nay vdi viec dieu

khien tri niid d ngudi binh ihuOTg, cd thd dd xuk phuong an gop phkn tranh tai

nghien bang each tu van va tap hu^n dd tao ra cho ngudi nghien ludn cd lien

tudng vdi nhirng hinh anh lanh manh, tdt dep trong tri nhd vdi hanh vi da trai

TAP CHI TAM LV HOC, Sd4 (217), 4 - 2017 49

Trang 7

xay dvmg kha nang "chdng lai" su dam me cua cac con them thudc

Tai lif u tham khao

1 Bp Lao dong, Thuong binh va Xa hdi, Be dn ddi mdi cdng tdc cai nghien ma tiiy a VielNam din nam 2020, 2013

2 Bao cao ting kit: Nghien deu nguyen nhdn Idi sir dung tdi nghidn a ngudi cai nghien ma luy Trung Idm Nghien ciru vd Hd Ira Idm ly cho nguai nghidn ma tuy (PSD),

2014

3 Bid Thi Xuan Mai, Gido Irinh Chit gdy nghien vd xd hdi, Dai hpc Lao dpng - Xa

hoi, NXB Lao dpng - Xa hpi, 2013

4 A.R Luria, Ca sd Idm ly hgc thin kinh, Vo Thi Minh Chi, Pham Minh Hac, Trin

Trong Thuy (dich), H., NXB Giao dye, 2002

5 Nguyen Dien Hdng, Nghien ciru cdt can ddi ma lily (nhdm opiat) bdng phucmg phdp dien chdm, Luan an tien sT Y hpc, Dai hpc Y Ha Npi, 2003

6 Nghiem Xuan Minh, Nghien cdu dac diem phgm nhdn dang chdp hdnh dn hinh su

ve ma tuy phuc vu cdng tdc phdng ngira tdi phgm cua luc luong cdnh sdt nhdn ddn,

Luan an tien sT Luat hpc, Hpc vien Canh sat nhan dSn, 2013

7 Sudakov K.V., Kuzichev LA., Nhikolaev A.B., Su phdt trien ciia thuat ngd hoc va

sa do he thdng chdc ndng Irong n-udng phdi khoa hoc P.K Anokhin, Matxcova,

2010

8 httpyAvww.google.coni.vn/seaidi?q=google&riFlClAOHY_viVN708VN708&ocf=g&aqs= chrome.3.69i6012j69i65j

Ngày đăng: 26/10/2022, 15:57

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

🧩 Sản phẩm bạn có thể quan tâm

w