BÀI THUYẾT TRÌNH NHÓM 1 NGÂN HÀNG QUỐC tế và HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG QUỐC tế tại VIỆT NAM

Trên phương diện phân loại nghiệp vụ ngân hàng quốc tế là một dạng hoạt động kinh doanh quốc tế thì nghiệp vụ ngân hàng quốc tế của ngân hàng thương mại có thể được coi là việc thực hiện

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

-** -BÀI THUYẾT TRÌNH NHÓM 1

NGÂN HÀNG QUỐC TẾ VÀ HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG QUỐC TẾ

TẠI VIỆT NAM

Giảng viên hướng dẫn : TS Đinh Xuân Cường

Hà Nội, 11/2015

“NGÂN HÀNG QUỐC TẾ VÀ HOẠT ĐỘNG NGÂN

HÀNG QUỐC TẾ TẠI VIỆT NAM”

MỞ ĐẦU

Hiện nay, cùng xu hướng chung của toàn thế giới, nền kinh tế nước ta đang trongquá trình hội nhập, phát triển cả chiều rộng và chiều sâu Đặc biệt là với bối cảnh rào cản

gia nhập thị trường tài chính Việt Nam ngày càng được nới lỏng, gỡ bỏ trong lộ trình cam

kết song phương và đa phương với các nước trong khu vực và trên thế giới thì tính cạnh

tranh giữa các nền kinh tế càng trở nên gay gắt hơn Hệ thống ngân hàng thông qua

nghiệp vụ ngân hàng quốc tế, đã góp phần hỗ trợ cho sự phát triển của hoạt động ngoại

thương và thu hút đầu tư quốc tế, thúc đẩy thành công của quá trình hội nhập kinh tế quốc

tế Nghiệp vụ Ngân hàng quốc tế của hệ thống ngân hàng góp phần thúc đẩy mạnh mẽ

hoạt động xuất nhập khẩu của quốc gia, đồng thời là nhân tố tích cực kích thích sự luân

chuyển các luồng vốn đầu tư quốc tế vào quốc gia đó Việc phát triển nghiệp vụ ngân

hàng quốc tế sẽ gián tiếp giúp ổn định và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong thời kỳ hội

nhập hiện nay

Từ các lý do trên, Nhóm quyết định lựa chọn chủ đề: “NGÂN HÀNG QUỐC TẾ

VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG QUỐC TẾ TẠI VIỆT NAM”.

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGHIỆP VỤ

NGÂN HÀNG QUỐC TẾ

Trong thực tiễn thương mại quốc tế hiện nay, các ngân hàng không thể bó hẹp hoạtđộng trong phạm vi biên giới một quốc gia Để tận dụng cơ hội mà sự phát triển thương

mại quốc tế mang lại thì hoàn thiện và phát triển nghiệp vụ ngân hàng quốc tế ở mỗi ngân

hàng là yêu cầu cấp thiết đối với bất kỳ một ngân hàng thương mại nào

1.1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC TRƯNG CỦA NGÂN HÀNG QUỐC TẾ 1.1.1 Khái niệm về nghiệp vụ ngân hàng quốc tế

Trong những năm gần đây, các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế của các ngân hàngthương mại trên thế giới phát triển mạnh mẽ cả về chất lượng và số lượng Để hiểu rõ

khái niệm nghiệp vụ ngân hàng quốc tế, chúng ta hãy xem xét tiêu thức chủ yếu phân biệt

các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế và nghiệp vụ ngân hàng trong nước của các ngân hàng

giới quốc gia

Thứ ba, vì các ngân hàng hoạt động kinh doanh quốc tế có điều kiện thuận lợi kinhdoanh ngoại tệ, họ cũng thường kinh doanh ngoại tệ cho chính số tiền của họ

Một căn cứ nữa để phân biệt nghiệp vụ ngân hàng quốc tế và nghiệp vụ ngân hàngtrong nước của ngân hàng thương mại là nghiệp vụ ngân hàng quốc tế diễn ra giữa hai

hay nhiều quốc gia; còn nghiệp vụ ngân hàng trong nước chỉ diễn ra trong nội bộ quốc

gia và đối tượng khách hàng là pháp nhân, thể nhân của quốc gia đó.Như vậy, nếu dựa

vào nghiệp vụ ngân hàng thì ta có định nghĩa sau: Nghiệp vụ ngân hàng quốc tế là các

giao dịch ngân hàng liên quan tới một hoặc nhiều bên đối tác ở ngoài biên giới nước

có trụ sở chính của ngân hàng cung cấp dịch vụ.

Trên phương diện phân loại nghiệp vụ ngân hàng quốc tế là một dạng hoạt động

kinh doanh quốc tế thì nghiệp vụ ngân hàng quốc tế của ngân hàng thương mại có thể

được coi là việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình hoạt

động đầu tư và cung ứng dịch vụ tiền tệ và tài chính quốc tế trên thị trường trong

nước và quốc tế nhằm mục đích sinh lời.

Để thực hiện nghiệp vụ ngân hàng quốc tế, các ngân hàng thương mại tổ chức bằnghai phương thức sau:

- Tiến hành các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế tại nước ngoài bằng cách thiết lập các chi nhánh, công ty con, văn phòng đại diện v.v ở nước ngoài

- Tổ chức một bộ phận kinh doanh quốc tế được chuyên môn hoá tại trụ sở để thực hiện các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế

1.1.2 Đặc điểm nghiệp vụ ngân hàng quốc tế

Nghiệp vụ ngân hàng quốc tế của ngân hàng thương mại ở các nước phát triển đadạng về hình thức cũng như nội dung và có một số điểm khác biệt tuy nhiên giữa chúng

vẫn có những đặc điểm chung sau:

Xu thế gia tăng nhanh hơn mức tăng tiềm lực sản xuất: Xu thế này thể hiện xu thế

quốc tế hoá hoạt động ngân hàng đang diễn ra mạnh mẽ Ngày nay, trình độ toàn cầu hoá

của thị trường tài chính trong đó có ngân hàng đạt ở mức cao hơn nhiều so với thị trường

hàng hoá Hàng ngày, lượng tiền tệ lưu chuyển trên thị trường tài chính thế giới cao gấp

30 lần khối lượng hàng hoá lưu chuyển trên phạm vi toàn cầu Đối với các nước đang

phát triển, chỉ trong 8 năm (1990-1997), dòng vốn đầu tư tư nhân đổ vào tăng hơn 5 lần

Trong khi mậu dịch quốc tế của giai đoạn này chỉ tăng 5%/năm thì dòng vốn tư nhân lưu

chuyển tăng 30%/ năm

Nghiệp vụ ngân hàng quốc tế đề cao nhân tố con người: Ngày nay, nhiều nhà ngân

hàng hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh quốc tế phải có hiểu biết sâu sắc về hoạt động

kinh doanh, cả kinh doanh trong nước lẫn kinh doanh đối ngoại, có kiến thức rộng và

thường xuyên cập nhật về thị trường trong nước và quốc tế, có trình độ ngoại ngữ, có khả

năng quyết đoán và nhạy cảm với thị trường tài chính quốc tế Trong nền kinh tế toàn cầu

hiện nay, lợi thế phát triển không còn là lao động rẻ với nguồn tài nguyên thiên nhiên

phong phú nữa mà là trí tuệ và hàm lượng công nghệ cao Điều này đặt cho các nước

đang phát triển nhiều thách thức cũng như nhiều cơ hội Một trong những nguyên nhân

gây ra cuộc khủng hoảng Đông Nam Á là sự phát triển yếu kém của nguồn nhân lực của

các nước đó

Nghiêp vụ ngân hàng quốc tế sử dụng thành tựu của khoa học kỹ thuật và công nghệ tiên tiến: Hiện nay, hầu hết các ngân hàng kinh doanh quốc tế đều sử dụng mạng toàn cầu

Swift, mạng giao dịch kinh doanh toàn cầu Reuter và ngày càng có nhiều ngân hàng thực

hiện giao dịch quốc tế qua mạng Internet Ngày càng có nhiều sản phẩm ngân hàng là sự

kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ máy tính, truyền thông và tài chính ngân hàng Quyền

lực của thông tin tuyên truyền ngày càng gia tăng sức mạnh mà không một loại quyền lực

nào có thể so sánh được Ngân hàng nào làm chủ được quyền lực thông tin, ngân hàng đó

có cơ may chiến thắng trong cuộc đua toàn cầu

Nghiệp vụ ngân hàng quốc tế có tính biến động cao: Do sự phức tạp của kinh doanh

quốc tế nên thường xảy ra việc tăng, giảm đột ngột về khối lượng ngoại tệ, lãi suất nhanh

chóng đảo ngược, trục trặc trong thanh toán quốc tế, biến động chính trị… Vì vậy nghiệp

vụ ngân hàng quốc tế có mức độ rủi ro cao hơn nghiệp vụ ngân hàng ở trong nước Tuy

nhiên, cũng giống như bất kỳ lĩnh vực kinh doanh nào, rủi ro càng cao lợi nhuận càng

lớn Bởi vậy, thời đại ngày nay chỉ ngân hàng nào phát triển hoạt động kinh doanh quốc

tế mới có cơ hội và tiềm năng phát triển lâu dài

Dịch vụ ngân hàng quốc tế chịu ảnh hưởng nhiều bởi luật pháp quốc tế và thông lệ quốc tế: Đặc điểm này do tính quốc tế của nghiệp vụ ngân hàngquốc tế quyết định Do sự

phức tạp trong môi trường hoạt động kinh doanh quốc tế, do sự không thống nhất về luật

pháp giữa các quốc gia, do trình độ phát triển không đồng đều mà đòi hỏi phải có luật

pháp quốc tế, thông lệ quốc tế tạo điều kiện thuận lợi và an toàn cho các ngân hàng thực

hiện nghiệp vụ ngân hàng quốc tế Bởi vậy, sự chi phối luật pháp trong nước đối với hoạt

động kinh doanh quốc tế của ngân hàng được giới hạn ở mức độ nhất định

1.1.3 Cơ sở pháp lý của nghiệp vụ ngân hàng quốc tế

Khi xảy ra tranh chấp trong quan hệ kinh tế, các cơ quan tài phán thường quy chiếu

về một hệ thống luật pháp nhất định để xử lý, căn cứ vào quy phạm pháp luật có hiệu lực

tại thời điểm phát sinh tranh tụng Đây có thể là một hệ thống pháp luật tại quốc gia của

nguyên đơn, bị đơn hay tại một nước thứ ba mà các bên thống nhất dẫn chiếu Nghiệp vụ

ngân hàng quốc tế liên quan đến nhiều quốc gia và đồng tiền pháp định của các quốc gia

đó cho nên không thể tuỳ tiện làm theo chủ quan của bất kỳ ai để nhằm đảm bảo sự ổn

định và trật tự trong kinh doanh.Hơn nữa trong thanh toán quốc tế hiện nay, chưa có một

đồng tiền nào làm tốt chức năng tiền thế giới như tiền vàng, do đó đối tượng gốc của kinh

doanh ngân hàng là đồng tiền pháp định, đồng tiền có giá trị lưu hành cưỡng chế từ luật

pháp Nhà nước Đối chiếu đồng tiền các nước với nhau nảy sinh quan hệ tỷ lệ về giá trị

trao đổi thường được gọi là tỷ giá hối đoái giữa các đơn vị tiền tệ Ngày nay, hầu hết các

nước đều duy trì tỷ giá hối đoái thả nổi với mức độ khác nhau

Cũng như bất kỳ hoạt động kinh tế nào, nghiệp vụ ngân hàng quốc tế đòi hỏi mộtchính sách pháp lý vững chắc làm nền tảng đó là hệ thống luật pháp quốc gia hoàn chỉnh

và luật pháp quốc tế cùng thông lệ quốc tế đã được thể chế hoá

Luật pháp quốc gia là một công cụ hữu hiệu bảo vệ chủ quyền đất nước và quyền lợicủa thể nhân nước đó; điều hành tốt các hoạt động xã hội diễn ra,trong đó hoạt động ngân

hàng không phải là ngoại lệ Khi mở cửa với thế giới bên ngoài, chúng ta tiếp xúc với các

nền văn minh khác nhau nên rất cần giữ vững bản sắc dân tộc hợp pháp Các giao dịch

ngoại thương nhanh chóng phát triển cả về khối lượng và tính chất phức tạp, không tránh

khỏi tranh chấp Lúc đó, các bên chỉ trông cậy vào sự hữu hiệu của luật pháp để bảo vệ

quyền lợi chính đáng của mình Khi toà án xử lý tranh tụng phát sinh, người ta thường

xác định vụ việc xảy ra vào lúc nào, tại đâu để dẫn chiếu hệ thống pháp luật hiện hành và

xử lý

Luật pháp quốc tế: Luật pháp quốc gia chỉ có giá trị bên trong đường biên giới quốcgia, không áp đặt cho các nước khác được Để dung hòa sự khác biệt giữa các nước, các

tổ chức chuyên môn quốc tế soạn ra một bộ luật mang tính quốc tế như Luật hàng không

quốc tế, Luật hàng hải quốc tế mà các nước có thể tình nguyện gia nhập khi phê chuẩn

để có thể bổ cứu cho hệ thống luật pháp trong nước

Thông lệ và tập quán quốc tế được thể chế hoá như UCP 500, URC 525, ISP 1998

bản chất chỉ là thói quen của giao dịch quốc tế, dần dần được chấp nhận một cách rộng

rãi nên được Phòng thương mại quốc tế (ICC) thể chế hoá cho thống nhất

Nghiệp vụ ngân hàng quốc tế tự bản thân nó thấy phức tạp và hàm chứa nhiều rủi ro phải

được thể chế hoá Các mặt nghiệp vụ được định danh và kèm theo các hệ thống luật phải

được thực hiện Ngân hàng Nhà nước, cơ quan quản lý và quan sát các nghiệp vụ ngân

hàng phải soạn thảo dự luật trình Quốc hội biểu quyết thông qua

1.2 Các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế

1.2.1 Thanh toán quốc tế

Thanh toán quốc tế là việc thực hiện chi trả bằng tiền, liên quan đến các dịch vụ muabán hàng hoá hay cung ứng dịch vụ không mang tính chất hàng hoá giữa tổ chức hoặc cá

nhân của nước này với tổ chức hay cá nhân của nước khác; hay giữa một hoặc nhiều

quốc gia với một hoặc nhiều tổ chức quốc tế, thông qua quan hệ giữa các ngân hàng của

các nước liên quan Do vậy, hoàn toàn khác với thanh toán trong nước, thanh toán quốc

tế liên quan đến việc trao đổi tiền quốc gia nước này lấy tiền quốc gia nước khác

Nghiệp vụ thanh toán quốc tế là sự vận dụng tổng hợp các điều kiện thanh toán quốc

tế trong đó phương thức thanh toán là điều kiện quan trọng bậc nhất Thanh toán quốc tế

qua ngân hàng có ba phương thức thanh toán chủ yếu là chuyển tiền, nhờ thu và thanh

toán tín dụng chứng từ, trong đó thanh toán qua tín dụng chứng từ là phổ biến nhất

+ Phương thức tín dụng chứng từ (Documentary payment)

Trong buôn bán quốc tế, khoảng cách giữa người mua và người bán ở xa nhau, cókhi rất xa; vì vậy, không phải lúc nào hai bên cũng hoàn toàn hiểu biết, tin tưởng nhau

Do đó, khi gửi hàng, người xuất khẩu không được tự cho phép mình chỉ được trông chờ

đơn thuần người mua ở cách xa họ luôn sẵn sàng trả tiền Khi xuất hàng với một hành

trình xa như vậy, rõ ràng đồng vốn của người xuất khẩu bị ứ đọng, đó là điều họ không

hề mong muốn Nhưng người xuất khẩu cũng không thể đòi hỏi người mua trả tiền trước

cho đến khi người mua được cam kết rằng hàng hoá họ đã ký hợp đồng để mua đã đến

nơi giao hàng và đạt chất lượng như đã thoả thuận Tất cả những vấn đề này được ngân

hàng giải quyết kịp thời qua việc sử dụng một phương thức thanh toán quốc tế - phương

thức tín dụng chứng từ, mà kỹ thuật của phương thức này hoàn toàn có thể đáp ứng được

yêu cầu của hai bên mua và bán

Phương thức thanh toán tín dụng chứng từ là phương thức thanh toán trong đó ngânhàng (ngân hàng mở thư tín dụng) theo yêu cầu của khách hàng(người yêu cầu mở thư tín

dụng) sẽ trả một số tiền nhất định cho một người khác (người hưởng lợi thư tín dụng)

hoặc chấp nhận thư hối phiếu do người này ký hoặc uỷ quyền cho một ngân hàng khác

thanh toán hoặc chấp nhận hối phiếu trong phạm vi số tiền đó khi người này xuất trình

cho một ngân hàng một bộ chứng từ thanh toán phù hợp với những quy định đề ra trong

thư tín dụng

Phương thức tín dụng chứng từ được tiến hành trên cơ sở văn bản pháp lý thôngdụng "Các quy tắc và thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ, bản sửa đổi năm 1993,

Phòng thương mại quốc tế, xuất bản số 500", Tập quán ngân hàng tiêu chuẩn quốc

tế Tín dụng chứng từ là phương thức thanh toán phổ biến và thông dụng nhất hiện nay

và được coi là phương thức thanh toán sử dụng trong hầu hết các hợp đồng buôn bán

thương mại quốc tế bởi các đặc tính thuận lợi và hiệu quả của nó mang lại, giúp cho việc

buôn bán của các công ty ở các nước khác nhau dễ dàng hơn, góp phần vào việc mở rộng

buôn bán quốc tế Phương thức này được coi là phương thức thanh toán quốc tế đặc biệt

và phức tạp, tuy nhiên, nó thể hiện được khả năng thanh toán, khả năng đảm bảo một

cách chắc chắn quyền lợi và nghĩa vụ không chỉ của người bán, người mua mà còn của

ngân hàng trong vai trò của một ngân hàng quốc tế qua các đặc tính ưu việt và tính chặt

chẽ của nó Phương thức này, ngân hàng không chỉ tham giavới tư cách là trung gian mà

còn tham gia với tư cách là “người hưởng lợi quốc tế" hay “người thanh toán quốc tế”

+ Phương thức chuyển tiền (Remittance)

Chuyển tiền là phương thức thanh toán trong đó một khách hàng của ngân hàng yêucầu ngân hàng của mình chuyển một số tiền nhất định cho người khác ở một địa điểm

nhất định bằng phương tiện chuyển tiền do khách hàng yêu cầu.Đây là phương thức

thanh toán đơn giản nhất và xuất hiện sớm nhất trong lịch sử các phương thức thanh toán

Thanh toán chuyển tiền là phương thức thanh toán trực tiếp giữa người chuyển tiền và

người nhận tiền Ngân hàng khi thực hiện việc chuyển tiền và trả tiền chỉ đóng vai trò

trung gian thanh toán theo sự ủy nhiệm của khách hàng mà không bị ràng buộc gì đối với

cả hai bên, có hưởng phí dịch vụ, do đó ít chịu rủi ro trừ khi có sự cấp tín dụng cho người

có hợp đồng thanh toán Các ngân hàng có thể tham gia vào nghiệp vụ chuyển tiền với

hai vai trò: vai trò trung gian và thu phí dịch vụ hoặc ngân hàng là chủ thể chuyển tiền

hoặc nhận tiền để phục vụ cho nhu cầu chuyển tiền của bản thân mình.Để tiến hành được

chuyển tiền quốc tế cũng như thực hiện các nghiệp vụ thanh toán quốc tế khác, việc thiết

lập mối quan hệ với các ngân hàng thanh toán ở nước ngoài là rất cần thiết Trong nghiệp

vụ chuyển tiền, phải có ít nhất hai ngân hàng tham gia vào quy trình của nghiệp vụ

chuyển tiền là ngân hàng đại diện cho người chuyển tiền (gọi là ngân hàng chuyển tiền)

và ngân hàng đại diện cho người hưởng lợi (gọi là ngân hàng đại lý)

Có bao nhiêu ngân hàng tham gia vào quy trình chuyển tiền phụ thuộc vào mạnglưới ngân hàng đại lý của ngân hàng chuyển tiền và sự lựa chọn ngân hàng đại lý trả tiền

của thanh toán viên Nếu tại nước người hưởng lợi có ngân hàng đại lý tài khoản của

ngân hàng chuyển tiền thì chỉ cần hai ngân hàng tham gia vào quy trình nghiệp vụ chuyển

tiền là ngân hàng chuyển tiền và ngân hàng đại lý tài khoản của nó tại nước người hưởng

lợi Nếu tại nước người hưởng lợi không có ngân hàng đại lý tài khoản của ngân hàng

chuyển tiền thì phải có ít nhất là ba ngân hàng tham gia vào quy trình chuyển tiền là ngân

hàng chuyển tiền, ngân hàng đại lý tài khoản của nó và ngân hàng đại lý giao dịch của nó

tại nước người hưởng lợi

Phương thức chuyển tiền quốc tế là một phương thức thanh toán đơn giản, khá phổbiến cho những giao dịch thương mại quốc tế kim ngạch nhỏ Nó chính là phương thức

hỗ trợ cho các phương thức thanh toán quốc tế tiên tiến khác Tuy nhiên, nó cũng mang

nhiều nhược điểm do không có cơ sở pháp lý nào đảm bảo chắc chắn là người nhập khẩu

sẽ trả sớm và trả đầy đủ cho người xuất khẩu Việc trả tiền cho người xuất khẩu hoàn

toàn phụ thuộc vào thiện chí của người nhập khẩu Như vậy, việc thanh toán bằng

phương thức này khó bảo đảm quyền lợi cho người bán do dễ nảy sinh việc chiếm dụng

vốn Ngoài ra, việc chuyển tiền này còn bị ảnh hưởng nhiều bởi sự quản lý của Nhà nước

về dòng lưu chuyển ngoại tệ Cũng chính vì những nhược điểm này, nên trong quan hệ

buôn bán thương mại quốc tế, hình thức chuyểntiền này chỉ thường được áp dụng trong

các trường hợp sau:

* Thanh toán các khoản chi tiêu phi thương mại và các chi phí liên quan đến xuất nhập khẩu hàng hoá, trị giá hợp đồng nhỏ, đối tác quen biết, tín nhiệm

* Chuyển vốn ra bên ngoài để đầu tư

* Thanh toán hàng hoá xuất nhập khẩu (khi hai bên mua bán có quan hệ lâu đời và tín nhiệm lẫn nhau hoặc khi trị giá hợp đồng không lớn)

+ Phương thức nhờ thu (Collection of payment)

Theo URC 522, nhờ thu là phương thức thanh toán quốc tế trong đó các ngân hàng

xử lý các chứng từ phù hợp với chỉ dẫn đã nhận để thực hiện thanh toán và hoặc chấp

nhận thanh toán, hoặc cung cấp các chứng từ dựa trên số tiền chi trả và/hoặc dựa trên số

tiền chấp nhận, hoặc cung cấp các chứng từ dựa trên các nghĩa vụ hoặc điều kiện khác

Các chứng từ trong nhờ thu có thể là các chứng từ tài chính (hối phiếu, giấy hứa trả tiền,

séc ) hoặc các chứng từ thương mại (hoá đơn, vận đơn, chứng từ sở hữu ) Theo

phương thức thanh toán này, người xuất khẩu sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ giao hàng

hoặc cung ứng một dịch vụ cho người nhập khẩu mới được uỷ thác cho ngân hàng của

mình thu hộ số tiền từ nhà nhập khẩu trên cơ sở hối phiếu họ lập ra

Phương thức nhờ thu được tiến hành trên cơ sở văn bản pháp lý quốc tế thông dụngcủa nhờ thu đó là “Quy tắc thống nhất về nhờ thu” số 522 của Phòng thương mại quốc tế,

bản sửa đổi 1955 (URC 522) có hiệu lực từ 1/1/1996 Trong phương thức thanh toán nhờ

thu, ngân hàng tham gia với tư cách là trung gian và hưởng hoa hồng Trên cơ sở giấy uỷ

thác và bộ chứng từ hàng hoá của người xuất khẩu, ngân hàng tiến hành thu hộ tiền hàng

Ngân hàng không chịu trách nhiệm kiểm tra chứng từ và cũng không liên quan gì đến

việc nhờ thu đó có được người nhập khẩu chấp nhận hoặc trả tiền không Tuy nhiên,

trong nhiều trường hợp, trách nhiệm của ngân hàng không chỉ dừng lại ở việc thu hộ tiền

hay tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát việc giao hàng và việc trả tiền giữa người xuất

khẩu và người nhập khẩu mà ngân hàng còn có trách nhiệm tư vấn cho khách hàng những

thông tin cần thiết liên quan đến các vấn đề như lập chỉ thị nhờ thu, thiết lập bộ chứng từ

hoàn hảo để người xuất khẩu có thể nhận tiền, còn người nhập khẩu có thể nhận hàng ,

tránh những điều khoản bất lợi khi kí kết hợp đồng hay quy định trong chỉ thị nhờ thu cho

khách hàng, đảm bảo lợi ích cho các bên để quá trình thanh toán diễn ra thuận lợi

Phương thức thanh toán quốc tế qua nhờ thu, nhất là nhờ thu hối phiếu trơn thường gặp

rất nhiều rủi ro trong thanh toán Người ta thường sử dụng phương thức nhờ thu trong các

+ Bao thanh toán tương đối ( Factoring)

Hợp đồng Bao thanh toán tương đối tương đối (Factoring contract) là hợp đồng giữađơn vị bán và đơn vị bao thanh toán (factors), theo đó người bán có thể hoặc sẽ chuyển

nhượng cho các đơn vị bao thanh toán các khoản phải thu phát sinh từ hợp đồng mua bán

hàng hóa hoặc dịch vụ giữa người bán và người mua hàng

Bao thanh toán tương đối là công cụ tài chính cung cấp cho người bán hàng hoặcmột thực thể kinh doanh bốn yếu tố dịch vụ rất quan trọng, đó là: tài trợ vốn lưu động,

thu hộ tiền thanh toán từ người mua hàng, quản lý sổ bán hàng và đảm bảo rủi ro

Bao thanh toán tương đối quốc tế (international factoring): là Bao thanh toán tươngđối liên quan tới ít nhất hai quốc gia khác nhau, dựa trên hợp đồng xuất nhập khẩu Điểm

khác biệt của bao thanh toán quốc tế so với bao thanh toán nội địa là khả năng có sự tham

gia của hai đơn vị bao thanh toán ở hai nước đứng ra làm đại lý cho nhau để cũng cấp

dịch vụ cho người xuất khẩu hoặc người nhập khẩu

+ Bao thanh toán tuyệt đối ( Forfaiting)

So với Bao thanh toán tương đối (Factoring), thì Bao thanh toán tuyệt đối (Forfaiting) ítđược áp dụng hơn Bao thanh toán tuyệt đối là thuật ngữ dùng chỉ việc mua lại các khoản nợ

phải trả trong tương lai, phát sinh từ việc giao hàng hóa hoặc dịch vụ, chủ yếu là từ hoạt

động xuất khẩu hàng hóa với điều kiện miễn truy đòi lại nhà xuất khẩu

Bao thanh toán tuyệt đối là một cơ chế tài chính nhằm chuyển hoạt động bán hàngtheo hình thức tín dụng của nhà xuất khẩu sang giao dịch tiền mặt

+ Cho thuê (Leasing)

Cho thuê là hình thức tài trợ mà trong đó Người chủ tài sản (người cho thuê) chophép một người khác (người đi thuê) được sử dụng tài sản của mình trong một thời gian

nhất định (thời gian thuê) theo những quy định mà hai bên đã thỏa thuận trong hợp đồng

cho thuê, đồng thời bên đi thuê phải trả cho bên cho thuê một khoản tiền nhất định, gọi là

tiền thuê

Cho thuê tài chính quốc tế là một thỏa thuận hợp đồng cho phép một bên (bên đithuê) được sử dụng tài sản thuộc quyền sở hữu của công ty cho thuê (bên cho thuê) và

thực hiện các khoản chi trả định kỳ được quy định cụ thể Bên đi thuê có thể thuê từ nhà

xuất khẩu nước ngoài, hoặc có thể thuê trực tiếp từ công ty cho thuê nước ngoài Thực

chất hoạt động cho thuê tài chính quốc tế là hoạt động tài trợ trung, dài hạn cho người

nhập khẩu thông qua việc cho thuê máy móc, thiết bị và các động sản khác

1.2.3 Kinh doanh ngoại hối

Trong xu thế hội nhập với nền kinh tế quốc tế, các ngân hàng đang hoàn thiện môhình tổ chức quản lý và đa dạng hoá các nghiệp vụ theo hướng tài chính hoá Trong bối

cảnh đó, kinh doanh ngoại tệ đang dần khẳng định vị thế của mình: góp phần tạo cơ sở và

điều kiện phát triển, bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động ngoại thương, thanh toán quốc tế diễn

ra suôn sẻ; trở thành một hoạt động không thể thiếu được trong hoạt động kinh doanh

tổng thể của ngân hàng hiện đại, góp phần nâng cao uy tín và vị trí của ngân hàng trong

toàn ngành

Kinh doanh ngoại tệ theo nghĩa rộng bao gồm việc mua bán ngoại tệ, đảm bảo ổnđịnh số dư tài khoản kinh doanh ngoại tệ tại nước ngoài và tìm cách thu lời thông qua

chênh lệ tỷ giá và lãi suất giữa các đồng tiền khác nhau Theo nghĩa hẹp, kinh doanh

ngoại tệ chỉ đơn giản là việc mua bán số dư trên tài khoản bằng ngoại tệ Các ngân hàng

thương mại thường tiến hành một số dịch vụ kinh doanh doanh ngoại tệ sau:

Giao dịch giao ngay (Spot): Kinh doanh ngoại hối giao ngay là giao dịch mua bán

một số lượng ngoại tệ giữa hai bên theo tỷ giá thời điểm giao dịch và kết thúc việc thanh

toán trong 2 ngày làm việc tiếp theo kể từ thời điểm giao dịch đã được thoả thuận giữa

hai bên Giao dịch giao ngay là loại hình giao dịch quan trọng và phổ biến trên thị trường

ngoại hối, 58% trong tổng số các giao dịch mua bán ngoại tệ trên thế giới và làm cơ sở

cho các giao dịch khác Còn ở Việt Nam hiện nay, giao dịch này chiếm trên 90% khối

lượng giao dịch hối đoái

Nghiệp vụ Arbitrage: Nghiệp vụ Arbitrate là một dạng biến tướng của nghiệp vụ

kinh doanh ngoại tệ giao ngay Theo ý nghĩa nguyên thủy, nghiệp vụ Arbitrage là việc lợi

dụng chênh lệch tỷ giá giữa các thị trường ngoại hối khác nhau để thu lời thông qua hoạt

động mua bán Nội dung của nghiệp vụ này bao gồm việc mua một lượng ngoại tệ nhất

định tại một thị trường hối đoái rẻ nhất hoặc bán một lượng ngoại tệ ở thị trường đắt nhất

vào một thời điểm nhất định Việc mua với tỷ giá thấp và bán với tỷ giá cao gọi là

Arbitrage chênh lệch hay Arbitrate không gian Mục đích của việc kinh doanh ngoại tệ

chênh lệch là để bảo toàn vốn và kiếm lời nhờ chênh lệch giá tại các thị trường khác

nhau

Giao dịch có kỳ hạn (Forward exchange trading): Giao dịch ngoại hối kỳ hạn là

nghiệp vụ kinh doanh, trong đó, các yếu tố của giao dịch (tỷ giá, số tiền, ngày giao dịch)

được xác định ở thời điểm hiện tại, còn việc thực hiện chúng thì ở một thời điểm trong

tương lai Hay nói cách khác, đó là việc mua bán ngoại tệ mà việc giao nhận sẽ tiến hành

sau một thời gian nhất định, theo một tỷ giá thoả thuận lúc ký kết hợp đồng Khác với

nghiệp vụ mua bán giao ngay là kinh doanh chênh lệch giá để kiếm lời, nghiệp vụ mua

bán kỳ hạn chủ yếu là để phòng ngừa rủi ro do biến động của tỷ giá tại thời điểm chuyển

đổi quyền sở hữu về tài sản hữu hình của các chủ thể trong nước và nước ngoài với tỷ giá

tại thời điểm thanh toán giao dịch trong tương lai

Nghiệp vụ hoán đổi tiền tệ (SWAP): Nghiệp vụ hoán đổi tiền tệ là một nghiệp vụ đặc

biệt kết hợp giữa việc mua trao ngay và bán theo thể thức các kỹ thuật cổ truyền khi kết

thúc các giao dịch có kỳ hạn nhằm bảo toàn vốn, lợi dụng những thay đổi hiện tại và dự

đoán chênh lệch lãi suất để tránh rủi ro và kiếm lời Đây là hình thức, cùng một lúc, ngân

hàng đồng thời thực hiện hai nghiệp vụ: một giao dịch giao ngay theo tỷ giá giao ngay và

một giao dịch kỳ hạn theo hướng ngược lại được thực hiện cùng với một tài khoản đối

ứng với cùng một bạn hàng Phí tổn của giao dịch phụ thuộc vào chênh lệch lãi suất của

hai đồng tiền tính theo số ngày trên cơ sở tỷ giá giao ngay

Nghiệp vụ quyền lựa chọn tiền tệ (Currency options): Hợp đồng quyền chọn tiền tệ

cho phép người mua hợp đồng có quyền (không phải nghĩa vụ) mua hoặc bán tiền tệ tại

một mức tỷ giá đã thoả thuận trước (gọi là tỷ giá quyền chọn) trong tương lai Do quyền

chọn là một tài sản chính nên nó có giá trị, vì thế trong hợp đồng này, người mua phải trả

cho người bán một khoản đảm bảo, thông qua đó, người mua được quyền mua hay bán

một loại ngoại tệ nào đó Mặt khác họ có thể chối bỏ quyền lựa chọn của mình nếu thấy

bất lợi Nếu huỷ hợp đồng, họ sẽ mất tiền đặt cọc đảm bảo thực hiện hợp đồng nhưng số

tiền mất này nhỏ hơn nhiều so với việc thực hiện giá trị hợp đồng Ngược lại, đối với

người bán hợp đồng quyền chọn không có bất kỳ sự lựa chọn nào ngoài việc sẵn sàng

giao dịch khi người mua muốn, họ phải chịu rủi ro không hạn mức khi tỷ giá biến đổi

không thuận lợi cho anh ta

Hợp đồng tương lai (Futures): Hợp đồng tương lai là một thoả thuận về việc bán

một tài sản trong tương lai tại một mức giá cố định Giá cả được thoả thuận hôm nay

nhưng việc giao nhận tài sản và thanh toán xảy ra sau này Các hợp đồng tương lai được

sử dụng để phòng ngừa rủi ro và đầu cơ Đây là loại hợp đồng đã được tiêu chuẩn hoá và

được thực hiện trên sàn giao dịch của Sở giao dịch tiền tệ tương lai

1.2.4 Bảo lãnh quốc tế

Bảo lãnh ngân hàng là một hợp đồng giữa hai bên, một bên là ngân hàng phát hànhbảo lãnh (guarantor) và một bên là người thụ hưởng bảo lãnh (benefiary), trong đó bên

bảo lãnh cam kết sẽ hoàn trả một khoản tiền nhất định cho người thụ hưởng trong trường

hợp người được bảo lãnh (account party) không thực hiện một nghĩa vụ nào đó được quy

định trong bảo lãnh

Bảo lãnh ngân hàng mang tính độc lập và tách biệt trong quan hệ vay nợ hoặc hợpđồng mua bán Trong đó, bảo lãnh quốc tế là loại bảo lãnh mà người yêu cầu bảo lãnh,

người được bảo lãnh và ngân hàng đứng ra bảo lãnh ngoài phạm vi một quốc gia Mục

đích của bảo lãnh là nhằm ngăn chặn những rủi ro có thể phát sinh trong các dịch vụ mua

bán không thường xuyên đồng thời bù đắp những thiệt hại về mặt tài chính cho người thụ

hưởng một cách nhanh chóng và chắc chắn vì thế có mục đích thực hiện ngay

Bảo lãnh ngân hàng có chức năng sau:

* Bảo lãnh ngân hàng mang chức năng pháp lý vì nhà xuất khẩu thông qua thư bảo lãnh do ngân hàng của mình mở thừa nhận nghĩa vụ thực hiện hợp đồng của mình

* Bảo lãnh ngân hàng mang chức năng thúc đẩy: Việc thanh toán bảo lãnh dựa trên sự viphạm hợp đồng của người được bảo lãnh Người thụ hưởng luôn có quyền yêu cầu ngân hàng phát hànhthanh toán bảo lãnh nếu người được bảo lãnh vi phạm hợp đồng Người được bảo lãnh thì luôn chịu áp lựccủa việc bồi hoàn bảo lãnh Như vậy bảo lãnh có vai trò đốc thúc người được bảo lãnh thực hiện hợp đồng

* Bảo lãnh ngân hàng còn mang chức năng đền bù vì trong trường hợp hợp đồng không được thực hiện, người nhập khẩu được nhận tiền bồi thường phát sinh

Bảo lãnh ngân hàng có những đặc điểm cơ bản sau:

16

* Tính độc lập là một đặc điểm quan trọng của dịch vụ bảo lãnh ngân hàng Điều đó có nghĩa

là bảo lãnh ngân hàng tồn tại độc lập với hợp đồng cơ sở phát sinh nhu cầu bảo lãnh Mặc dù mục đích củaviệc bảo lãnh là bồi hoàn cho người thụ hưởng những thiệt hại từ việc không thực hiện các nghĩa vụ của hợpđồng của người được bảo lãnh nhưng việc thanh toán một bảo lãnh chỉ hoàn toàn căn cứ vào hợp đồng bảolãnh mà không được viện dẫn đến những tranh chấp trong hợp đồng cơ sở

* Trách nhiệm của ngân hàng chỉ là trách nhiệm tài chính: Ngân hàng không có trách nhiệmcung cấp hàng hoá hay thực hiện một hành động cụ thể nào thay cho nghĩa vụ không được thực hiện Ngânhàng chỉ có trách nhiệm trả cho người nhận bảo lãnh trong trường hợp người uỷ nhiệmvi phạm hợp đồng

Hoạt động bảo lãnh thường được tiến hành trên cơ sở văn bản pháp lý quốc tế thôngdụng của bảo lãnh là "Các quy tắc thống nhất về bảo lãnh theo yêu cầu của Phòng thương

mại quốc tế số 458, ban hành vào tháng 04/1992" (URDG 458) Bảo lãnh quốc tế có

nhiều loại, căn cứ vào mục đích của bảo lãnh có: bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện

hợp đồng, bảo lãnh thanh toán, bảo lãnh tiền ứng trước, bảo lãnh nhận hàng; theo phương

thức phát hành bảo lãnh : bảo lãnh trực tiếp, bảo lãnh đối ứng, bảo lãnh xác nhận

1.2.5 Tài trợ xuất nhập khẩu

* Tín dụng tài trợ cho người xuất khẩu: Ngân hàng thương mại cho các thương nhân xuấtkhẩu vay dưới hình thức như chiết khấu hối phiếu, cầm cố hàng hoá, cho vay trong quá trình sản xuất.Người xuất khẩu có thể vay ngân hàng bằng cách chiết khấu các hối phiếu chưa đến hạn trả tiền Đây là loạitín dụng rất phổ biến ở các nước Số tiền vay bằng cách chiết khấu hối phiếu thường nhỏ hơn số tiền ghi trênhối phiếu Số tiền chênh lệch là lợi tức chiết khấu Ngân hàng còn cho người xuất khẩu vay căn cứ vào quátrình chuẩn bị và thực hiện hợp đồng xuất khẩu hàng hoá và cung ứng dịch vụ Tín dụng ngân hàng cấp chongười xuất khẩu là loại tín dụng có hàng hoá làm vật đảm bảo Vì vậy, hạn mức được vay có khi đạt tới 80%giá trị hàng hoá và thời hạn vay là ngắn hạn

* Tín dụng tài trợ cho người nhập khẩu: Các ngân hàng thương mại cấp tín dụng cho ngườinhập khẩu dưới hình thức cho vay thấu chi, mở thư tín dụng thương mại, chấp

17