III 1 Phương pháp đánh giá nhanh Phương pháp này nhằm thu thập, phân tích các dữ liệu nhanh chóng và đơn giản, chủ yếu là sử dụng các kỹ thuật nhân trắc, quan sát trực tiếp và một số kỹ thuật khác Mục.
Trang 11 Phương pháp đánh giá nhanh
Phương pháp này nhằm thu thập, phân tích các dữ liệu nhanh chóng và đơn giản, chủ yếu
là sử dụng các kỹ thuật nhân trắc, quan sát trực tiếp và một số kỹ thuật khác
Mục tiêu
- Thu thập và phân tích các dữ liệu nhanh chóng, phân tích các điều kiện hiện trạng của một địa phương (khu vực) và thể chế trong cùng một thời gian
- Thiết lập mối quan hệ hợp tác giữa các tổ chức và cộng đồng trong quá trình triển khai
- Sủ dụng kết quả phục vụ cho công tác quy hoạch và xây dung các chính sách quản lý và phát triển đô thị
Các bước tiến hành trong đánh giá nhanh
1- Xác định kế hoạch nghiên cứu: xác định các thông tin cần thiết để phục vụ cho công
tác quy hoạch hoặc xây dung các chính sách, nội dung quy hoạch, logic quy hoạch
2- Chọn nhóm nghiên cứu và chuẩn bị: Nhóm nghiên cứu được tổ chức bao gồm nhà đầu
tư, các nhà nghiên cứu, thiết kế, kết hợp với chính quyền địa phương Trong một số trường hợp, nhóm nghiên cứu mời hội đồng cố vấn Công việc chuẩn bị của nhóm là trao đổi, thảo luận về phương pháp đánh giá nhanh
3- Chọn địa điểm nghiên cứu: Chọn địa bàn để tiến hành đánh giá cho phù hợp với mục
đích, yêu cầu và lựa chọn mẫu để đánh giá
4- Thảo luận nhóm: Mọi người trong nhóm trao đổi về kế hoạch nghiên cứu, dự kiến kết
quả đạt được
5- Chọn phương pháp thu thập số liệu: Tuỳ theo mục đích và yêu cầu thu thập dữ liệu,
lựa chọn phương pháp thu thập số liệu cho phù hợp
6- Chuẩn bị đi thực địa; nội dung công việc bao gồm lấy số liệu thử, lập biểu thời gian,
phân công nhiệm vụ cho từng người…
7- Thực địa thu thập số liệu: Các phương pháp thường được áp dụng là phân tích tài liệu,
phỏng vấn sâu, phỏng vấn chuyên gia, khảo sát tại các hộ gia đình Cần lưu ý kiểm tra, giám sát
về số lượng và chất lượng trong quá trình thu thập số liệu
8- Phân tích, đánh giá số liệu: Nhóm nghiên cứu phân tích và đánh giá, xử lý các số liệu
đã thu thập được
9- Viết báo cáo: Viết báo cáo đánh giá nhanh cần được thực hiện ngay từ thời gian đI
thực địa trong khi thu thập số liệu, có sự trao đổi trong từng nhóm điều tra khảo sát Báo cáo cuối cùng được kết hợp với các báo cáo trong thời gian thực địa
10- Thông báo: Đại diện của nhóm nghiên cứu sẽ thông báo cho cơ quan hoặc cá nhân
chịu trách nhiệm nghiên cứu quy hoạch hoặc xây dựng chính sách về các kết quả đánh giá nhanh
Trang 22 Vẽ bản đồ có sự tham gia của cộng đồng.
Định nghĩa
Vẽ bàn đồ có sự tham gia của cộng đồng là một phương pháp, một kỹ thuật để giải quyết vấn đề có thể nhìn thấy được
Các bài tập vẽ bản đồ có nghĩa là các thành viên cộng đồng miêu tả thông qua vẽ các đặc điểm tự nhiên và xã hội của cộng đồng họ và các vấn dề bức xúc hiện tại, ví dụ các vấn đề môi trường
Vẽ bàn đồ thông tin là một phương pháp rất hữu ích để tìm hiểu về tình hình cộng đồng trên nhiều phương diện Các bản đồ có thể trình bày các vấn đề xã hội, các mạng lưới phụ nữ, sự phân bố không gian của các dịch vụ công cộng? nơi ở của người nghèo và sự tiếp cận của họ đối với cơ sở hạ tầng công cộng, các hoạt động kinh tế địa phương và v.v
Các bài tập vẽ bản đồ không chỉ cung cấp cho các cán bộ truyền thông và tuyên truyền viên thông tin về các đặc điềm tự nhiên của cộng đồng, mà còn mô tả các điều kiện kinh tế xã hội và thể hiện xem các thành viên nhận thức về cộng đồng của họ như thế nào Vẽ bản đồ cũng giúp các thành viên xác định các hành động dể giải quyết vấn đề
Các bước của phương pháp vẽ bản đồ
Phương pháp có sự tham gia của cộng đồng này có thể đựợc sử dụng trong các cuộc thảo luận nhóm trọng tâm và có thể thực hiện trong một giai đoạn dài Do đó, phương pháp này có thể
duy trì được sự cam kết của cộng đồng Thông thường, phương pháp này hấp dẫn và tạo ra nhiều tranh luận bổ ích giữa những người vẽ bản đồ và những người xem bản đồ
Các bản đồ minh họa quan niệm của người dân về các chủ đề và cũng cho phép thề hiện
có tồn tại sự khác nhau về quan điểm do yếu tố giới và nghèo tạo ra Cán bộ truyền thông hoặc tuyên truyền viên có thể sử dụng bài tập vẽ bản đồ như một sự hỗ trợ truyền thông trong quá trình thảo luận nhóm
Các bước sau đây cần phải được tôn trọng để tiến hành bài tập này:
- Chỉ mời tới thảo luận nhóm những người sống trong cùng địa bàn dân địa phương
- Giải thích cho các thành viên về khái niệm và mục đích của phương pháp vẽ bản đồ có
sự tham gia của cộng đồng
- Chia các thành viên thành 2 nhóm với mối nhóm 5-6 người
- Yêu cầu mỗi nhóm vẽ một bản đồ trên giấykhổ rộng trong đó nói lên được thông tin về địa điểm của các khu nhà công cộng mà tất cả mọi ngời đều biết (các trường học, các trung tâm y
tế, khu công sở, chợ v.v.)
- Yêu cầu mỗi nhóm vẽ bản đồ về các loại thông tin khác: các địa danh (tư nhân hoặc công cộng) mà ở đó, môi trường bị đe dọa do có hành vi ứng xử không đúng về vệ sinh môi tr-ường
- Giúp mọi người bắt đầu vẽ nhu thế nào nhưng để cho họ tự vẽ bản đồ Hãy kiên nhẫn và không làm họ bị ngắt quãng công việc
- Người hướng dẫn ngồi phía sau và xem cái gì được vẽ trước, cái gì được vẽ lớn nhất, phần nào của bản đồ gây ra nhiều tranh luận nhất trong số các thành viên)
Trang 3- Khi bản đồ đã được vẽ xong, yêu cầu một thành viên của một nhóm giải thích bản đồ cho các thành viên của nhóm khác
- Ghi chép các vấn đề để theo dõi về các thảo luận tiếp theo Tạo điều kiện cho các cuộc
thảo luận của các vấn đề đã nêu ra (các giải pháp và kế hoạch hành động đề xuất)
- Nói với các nhóm phải giữ hồ sơ của những phát hiện và quyết định của họ
- Hẹn trước buổi thảo luận tiếp theo với cùng sô thành viên tham gia để đánh giá sự thay đổi
Các số liệu chi tiết hơn không thể đề cập trên bản đồ được thì nên được viết vào sổ tay Bản đồ và cuốn sổ tay nên được đánh dấu với tên của các đường phố, tháng và năm những số liệu được thu thập)
Một số người chủ chốt sau này cũng có thể hoàn chinh bản đồ thu được bằng cách đi thực địa vòng quan địa bàn của cộng đồng
Lưu giữ hồ sơ và các kết quả hoạt động
Cán bộ truyền thông và tuyên truyền viên cần phải lưu giữ lâu dài các hồ sơ của các vấn đề liên quan trong địa bàn làm việc của họ (bao gồm tên của các thành viên trong nhóm thảo luận, các giải pháp đề xuất và các kế hoạch hành động)
Các thành viên này sẽ được tiếp tục sử dụng trong các cuộc thảo luận, theo dõi và đánh giá tiếp theo Các quyết định do các nhóm đưa ra có thể được trưng bày trên tường của UBND
xã, phường nơi mà mọi người còn lại trong cộng đồng có thể xem được
Các cán bộ truyền thông và tuyên truyền viên đảm bảo rằng các hồ sơ được mang tới cuộc họp sao cho có thể dễ dàng xem lại kết quả của các buổi họp trước Nếu như nhóm
không chắc chắn về việc cần phải làm gì bị lầm lẫn, không có khả năng đạt được thòa thuận: hoặc sự tham gia bị giảm đi thì cán bộ truyền thông và tuyên truyền viên có thể giúp các thành viên trong nhóm thông qua việc rà soát lại các quyết định và kết luận đạt được trong các buồi họp trước
Đánh giá từng hoạt động
Phản hồi về mức độ liên quan của các hoạt động, về những gì mà nhóm cho là tốt và xấu hoặc về việc các cải thiện có thể được làm ở đâu là hết sức quan trọng Do đó, mỗi hoạt động cần được đánh giá khi hoạt động đó kết thúc và trước khi tiến hành một bước mới trong hoạt động tiếp theo
Giới
Công cụ truyền thông này cũng liên quan tới việc thực hiện cách tiếp cận nhạy cảm về giới vì trong một nhóm có cả nam và nữ, các thành viên có thề nhận thức được quan điểm của cả phụ nữ và nam giới
Việc sử dụng phương pháp vẽ bản đồ
Các vấn dề sau đây có thể được thảo luận với sự hỗ trợ của bài tập vẽ bản đồ:
Trang 4- Ba vấn đề chủ yếu liên quan tới môi trường mà bạn thấy phường/cụm dân cư hiện nay
là những vấn đề gì? Hãy tìm ra các nguyên nhân của các vấn đề này? Bạn có thế gợi ý bất kỳ một giải pháp nào để giải quyết các vấn đề dó không?
- Trong phường/cụm dân cư của bạn, các vấn đề chủ yếu cách đây 5 năm là gì? Nếu các vấn đề đó không còn tồn tại, lý do gì đã làm chúng mất đi?
- Bạn có thấy các hàng xóm của mình đang phải đối mặt với cùng các vấn đề đó không Nếu khác thì khác gì và tại sao?
Khi kết thúc tiến hành vẽ bản đồ có sự tham gia của cồng đồng, bản đồ thu được cần phải được trình lên chính quyền địa phương và các nhà quy hoạch Bản đồ đó có thể được sử dụng để hiểu được nhận thức của cộng đồng về dự án quy hoạch và đề xuất của cộng đồng về các thay đổi cuối cùng Điều đó có nghĩa là vẽ bản đồ có sự tham gia của cộng đồng có thể được sử dụng trong quá trình thu thập số liệu và trong quá trình tham vấn cộng đồng để xây dựng các mối ưu tiên trong đồ án quy hoạch đô thị
Bản đồ và các hồ sơ ý kiến cộng đồng nên được xem là một công cụ mạnh để thực hiện được dân chủ ở cấp cơ sở
Trang 53 Phương pháp phân tích vấn đề hình cây
Định nghĩa:
Là một công cụ trực quan để thu hẹp và xác định các nguyên nhân sâu xa của vấn đề
Phân tích vấn đề hình cây được đi kèm với phân tích mục đích hình cây là công cụ để phát hiện các biện pháp giải quyết vấn đề
Các công cụ này là những bài tập thực hành trước khi phân tích khung logic
Một khung logic tóm tắt theo biểu mẫu tiêu chuẩn:
- Dự án sẽ đạt được mục tiêu gì
- Phải tiến hành hoạt động gì để đạt được các kết quả và mục tiêu
- Cần phải có nguồn lực gì
- Liệu có những vấn đề gì có thể ảnh hưởng tới sự thành công của dự án
- Tiến độ và sự thành công cuối cùng của dự án sẽ được xác định thông qua các chỉ tiêu và được thẩm định như thế nào
Mục đích của phân tích vấn đề hình cây:
- Hiểu được các nguyên nhân và ảnh hưởng của một vấn đề hoặc một hoạt động của đời sống con người
- Xác định mối liên hệ giũa các nguyên nhân và tác động ảnh hưởng
Các nguyên tắc xây dựng vấn đề hình cây:
- Xác định vấn đề thực sự mà dự án phải giải quyết và viết tên vấn đề vào giữa trang giấy
- Xác định các nguyên nhân trực tiếp và viết ra theo hàng ngang dưới tên vấn đề
- Viết ra các tác động hoặc ảnh hưởng của từng nguyên nhân
- Thảo luận các mối liên hệ giữa các nguyên nhân và tác động
- Nhắc lại quá trình bằng cách tiếp tục hỏi liệu các nguyên nhân hoặc hậu quả khác của vấn
đề
- Phân cấp các nguyên nhân và hậu quả để phân tích mức độ quan trọng
Tiến hành phân tích vấn đề hình cây:
- Để phân tích vấn đề hình cây có sự tham gia của cộng đồng, các bên liên quan phải được mời tham gia đối thoại ở từng bước, đóng góp ý kiến về việc làm thế nào thy đổi những khó khăn hiện tại
- Chia các th ành viên tham gia thành 2 nhóm, mỗi nhóm 5-6 người
- Yêu cầu mỗi nhóm xác định 2-3 nguyên nhân hoặc yếu tố chính tạo ra vấn đề ưu tiên
- Mỗi câu trả lời được ghi vào một thẻ và dán vào dưới vấn đề ưu tiên
- Yêu cầu từng nhóm xác định các tác động, ảnh hưởng của vấn đề ưu tiên thông qua câu hỏi: “ Hậu quả của vấn đề này là gì”
- Mỗi nhóm trình bày và giải thích cây vấn đề
- Ghi chép các vấn đề để theo dõi trong các cuộc thảo luận sau này
Phân tích mục đích hình cây:
- Cây mục đích cần phải được xây dựng sau khi đã hoàn thành cây vấn đề, trong khi cây vấn đề chỉ ra quan hệ nguyên nhân và hậu quả giữa các vấn đề, cây mục đích thể hiện quan hệ phương tiện - kết thúc giữa các mục đích
- Cuối phần phân tích cây mục đích, các nhà quy hoạch có thể hoàn tất khung logic , hiểu biết rõ hơn các vấn đề cần phải giải quyết