Đánh giá tác động giao thông các dự án phát triển cơ sở hạ tầng trong quản lý ùn tắc

Bài viết Đánh giá tác động giao thông các dự án phát triển cơ sở hạ tầng trong quản lý ùn tắc đề cập đến những vấn đề chính trong khuôn khổ TIA qua nghiên cứu tình hình thực hiện đánh giá tác động giao thông ở một số nước trong khu vực và trên thế giới, và đề xuất sớm xây dựng một cơ sở pháp lý và một hướng dẫn kỹ thuật cho việc thực hiện TIA cho các dự án phát triển CSHT ở Việt Nam.

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG GIAO THÔNG CÁC DỰ ÁN

PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG TRONG QUẢN LÝ ÙN TẮC

Trịnh Đình Toán

Trường Đại học Thủy lợi, email: trinhdinhtoan@tlu.edu.vn

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Các dự án phát triển cơ sở hạ tầng

(CSHT), tùy thuộc vào mục đích sử dụng và

mật độ xây dựng, thường có những tác động

đến giao thông xung quanh Khi mức độ phát

triển cao, các tác động tiêu cực đến giao

thông như ùn tắc xe, tai nạn giao thông và ô

nhiễm môi trường có thể gia tăng đến mức

không thể chấp nhận được đối với cộng đồng

Đánh giá tác động giao thông (TIA) là một

quá trình thu thập và phân tích dữ liệu nhằm

đánh giá tác động của một dự án phát triển

lên đường bộ và hệ thống giao thông nói

chung trong khu vực dự án Nói c ách khác,

TIA nhằm đánh giá liệu mạng lưới đường và

hệ thống giao thông vận tải xung quanh khu

vực dự án có khả năng đảm nhận được lưu

lượng giao thông phát sinh từ dự án, trong

khi vẫn duy trì hiệu năng sử dụng và an toàn

giao thông của hệ thống TIA là cần thiết để

hiểu một dự án phát triển sẽ tác động như thể

nào đến mạng lưới giao thông, dự kiến mức

độ gia tăng về giao thông từ dự án để có kế

hoạch thiết kế mở rộng, nâng cấp hệ thống

giao thông nếu cần thiết Việc tiên lượng các

vấn đề tiềm ẩn về xã hội và môi trường trong

giai đoạn lập dự án sẽ hiệu quả về thời gian

và chi phí hơn là phải giải quyết chúng trong

giai đoạn khai thác, vì vậy TIA giúp các nhà

quản lý và quy hoạch ra những quyết sách

hợp lý, kịp thời

Ở nhiều nước TIA là một yêu cầu bắt buộc

trước khi ra quyết định đầu tư một dự án Tại

các nước phát triển như Mỹ, Anh, Úc, New

Zealand, Singapore v.v, tiến trình TIA đã

được thể chế hóa bằng luật, được hướng dẫn

chi tiết và được chế tài thực hiện đầy đủ Ở

các nước đang phát triển khu vực Đông Nam

Á như Indonesia, Philippines, mặc dù TIA đã được luật hóa, nhưng triển khai thực hiện còn nhiều khó khăn do thiếu các tiêu chuẩn hướng dẫn về trình tự, thủ tục, thiếu kiến thức, kinh nghiệm và cả ngân sách, bên cạnh những trở ngại về thói quen, quan niệm Bài báo này đề cập đến những vấn đề chính trong khuôn khổ TIA qua nghiên cứu tình hình thực hiện đánh giá tác động giao thông ở một số nước trong khu vực và trên thế giới, và đề xuất sớm xây dựng một cơ sở pháp lý và một hướng dẫn kỹ thuật c ho việc thực hiện TIA cho các dự án phát triển CSHT

ở Việt Nam

2 CÁC VẤN ĐỀ CHÍNH CỦA TIA

2.1 Các mục tiêu chính của TIA Theo [2], các mục tiêu chủ yếu của một nghiên cứu TIA bao gồm:

 Nhận diện những tác động của dự án phát triển đến mạng lưới giao thông chung và

đề xuất các biện pháp thích hợp nhằm giảm thiểu các tác động tiêu cực

 Đảm bảo sự kết nối, tính tiếp cận và tiện lợi của dự án trong mối quan hệ với mạng lưới giao thông chung, khuyến khích vận tải công cộng và giao thông phi c ơ giới

 Xác định các yêu cầu về giao thông của

dự án nhằm đưa ra các giải pháp thiết kế, bố trí công trình mới hoặc nâng cấp CSHT nhằm đáp ứng nhu c ầu giao thông tương lai 2.2 TIA trong tiến trình lập dự án

Điều kiện triển khai TIA: TIA không nhất

thiết phải được lập cho mọi dự án, mà chỉ yêu cầu với các dự án có khả năng phát sinh đáng

kể lưu lượng xe Theo kinh nghiệm của

Singapore, một TIA là cần thiết khi nó đáp

ứng các điều kiện về quy mô đối với từng

loại dự án, được phân thành các dự án xây

dựng khu nhà ở, khu văn phòng, khu mua

sắm, khu c ông nghiệp, khu giáo dục, khách

sạn, giải trí Ví dụ: c ác trung tâm mua sắm có

tổng diện tích sàn lớn hơn 10,000m², hạy khu

văn phòng lớn hơn 20,000m² sẽ phải lập TIA

[2] Phạm vi nội dung được đề cập trong một

TIA còn tùy thuộc đặc thù giao thông của dự

án, ví dụ c ác dự án có tỷ lệ đi bộ và xe đạp

cao sẽ được xem xét ưu tiên

Năm đánh giá: Năm đánh giá có thể là

năm đầu tiên khi đưa dự án vào hoạt động,

hay khi dự án được khai thác đầy đủ

Singapore yêu cầu việc đánh giá thực hiện

vào năm thiết kế, thường là 5 năm sau khi dự

án bắt đầu hoạt động Với các dự án được

xây dựng theo giai đoạn cần phải đánh giá

riêng cho mỗi giai đoạn Thời điểm đánh giá

là thời điểm mà giao thông mạng lưới chịu

tác động nhiều nhất bởi giao thông phát sinh

từ dự án, thường tương ứng với c ác giờ c ao

điểm buổi sáng và cao điểm buổi chiều

Khu vực nghiên cứu đánh giá tác động TIA

bao gồm tất cả các điểm tiếp cận dự án và các

nút giao chính gần dự án (Hình 1) Khi quy

mô dự án gia tăng thì phạm vi nghiên cứu có

thể mở rộng, c ăn cứ đặc điểm mạng lưới

Hình 1 Phạm vi nghiên cứu của TIA

Đơn vị chịu trách nhiệm lập TIA: ở Úc

người lập dự án chịu trách nhiệm lập TIA Ở

Singapore người lập dự án chỉ định một cơ

quan tư vấn có năng lực và tư cách pháp

nhân lập TIA trình lên cơ quan có thẩm

quyền phê duyệt

2.3 Các nội dung cơ bản của một TIA Một nghiên cứu TIA cần được chuẩn bị với mức độ chi tiết phù hợp, bao gồm những nội dung cơ bản sau [1]:

- Nghiên cứu các đặc thù c ủa dự án phát triển liên quan đến giao thông;

- Đánh giá tình trạng giao thông và CSHT hiện tại của mạng lưới giao thông khu vực

dự án;

- Dự báo lưu lượng giao thông phát sinh từ

dự án và lưu lượng giao thông tương lai;

- Đánh giá tác động của dự án phát triển đến giao thông trong tương lai;

- Đề xuất các giải pháp giảm thiểu hay cải thiện mạng lưới nếu cần thiết

2.4 Tiến trình của một TIA Tiến trình cụ thể của một TIA phụ thuộc quy định c ủa mỗi nước căn cứ vào quy mô, tính chất dự án, nhưng nhìn chung bao gồm các bước sau đây (Hình 2):

1 Nghiên cứu các chi tiết về dự án phát triển, nhất là các đặc tính liên quan đến

giao thông

2 Điều kiện giao thông và CSHT giao thông hiện tại quanh khu vực dự án

- Vị trí và loại, dạng của các đường ra vào khu vực dự án

- Tình hình giao thông và mạng lưới giao thông quanh khu vực dự án, bao gồm chức năng và cấp hạng đường, tình trạng đường và

an toàn giao thông

- Các công trình giao thông c ông c ộng và giao thông phi c ơ giới hiện c ó

- Năng lực khai thác của mạng lưới giao thông vận tải hiện tại

3 Dự báo giao thông tương lai: lưu lượng

giao thông đi và đến dự án vào giờ và ngày cao điểm, cho kịch bản có và không có dự án

4 Phân tích đánh giá giao thông tương lai

- Phân tích năng lực thông qua của nút giao và của các đoạn tuyến

- Đánh giá tác động của dự án đến hiệu quả khai thác mạng lưới và an toàn giao thông, đặc biệt tai c ác nút giao quan trọng

5 Nghiên cứu các biện pháp giám thiểu tác động hoặc đề xuất cải thiện mạng lưới

6 Xem xét chấp thuận dự án

Yes No

1 Dự án phát triển

2 Khảo sát và phân tích giao thông hiện tại

3 Dự báo lưu lượng giao thông tương lai

6 Xem xét chấp thuận

dự án

4 Phân tích đánh giá điều kiện giao thông (ĐKGT)

tương lai

ĐKGT: Chấp

thuận?

5 Các biện pháp giảm

thiểu

Hình 2 Tiến trình chung của một TIA

3 TRAO ĐỔI

Ở Việt Nam, những năm gần đây chứng

kiến sự phát triển mạnh mẽ của các dự án

phát triển, đặc biệt là các khu nhà cao tầng ở

các thành phố lớn như Hà Nội và thành phố

Hồ Chí Minh Do không có quy định pháp lý,

việc cấp giấy phép xây dựng của nhiều dự án

không xét tới khả năng của hạ tầng giao

thông, vì vậy ngay khi đưa dự án vào sử dụng

đã gây nên hiện tượng ùn tắc giao thông tại

các điểm ra vào, lan truyền ra mạng lưới giao

thông khu vực Hiện tượng này ngày càng trở

lên nghiêm trọng về phạm vi và mức độ

Ở nhiều nước TIA là yêu cầu bắt buộc

trong tiến trình thực hiện dự án, là một công

cụ ra quyết định của các nhà quản lý đô thị,

phục vụ cho sự phát triển bền vững TIA ở

nước ta là một khải niệm tương đối mới, tuy

nhiên nhận thức đang ngày càng trở lên rõ

ràng Nhiều ý kiến của các nhà quản lý, c ác

nhà quy hoạch, và một số đại biểu quốc hội

đều có chung quan niệm rằng TIA cho các dự

án phát triển là cần thiết và cấp bách

4 KẾT LUẬN

Để triển khai một TIA trước hết cần một khuôn khổ pháp lý nhằm thể chế hóa yêu cầu đánh giá tác động giao thông, quy định rõ mức độ và quy mô các dự án cần triển khai TIA, vai trò quản lý của nhà nước và trách nhiệm của các bên liên quan đến dự án Ngoài

ra cần có một khuôn khổ kỹ thuật hướng dẫn

về nội dung, trình tự và phương pháp đánh giá, làm cơ sở để triển khai thực hiện

5 TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Guide to Traffic Impact Assessment (2017) Department of Transport and Main Roads, State of Queensland

[2] Trans port Impact Assessment Guidelines for Developments (2017) Land Trans port Authority of Singapore