ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN BÀI BÁO CÁO ĐỀ TÀI CHỦ THỂ VÀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT TRONG TÁC PHẨM “TUỔI THƠ DỮ DỘI” Học phần Lí luận văn học đương đại Mã học phần XN208 Giảng viên hướ.
Trang 1ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-BÀI BÁO CÁO
ĐỀ TÀI CHỦ THỂ VÀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT TRONG TÁC PHẨM “TUỔI
THƠ DỮ DỘI”
Học phần: Lí luận văn học đương đại
Mã học phần: XN208 Giảng viên hướng dẫn: Th.S Lê Thị Nhiên Nhóm thực hiện: 05
Ngày 30 tháng 10 năm 20022
NHÓM THỰC HIỆN
&
Sơn Kha Duy
Phạm Phước Lộc
Võ Phước Hậu
B2006445 B2015638 B2015625
Giới thiệu chung chủ thể và điểm nhìn trần thuật và kết luận Giới thiệu chung chủ thể và điểm nhìn trần thuật và kết luận
Tác giả Phùng Quán và tóm tắt “Tuổi thơ dữ dội”.
Trang 2Nguyễn Thị Trang Đài
Trần Kiều Như Ngọc
Lê Tường Oanh
Võ Thúy Hà
B1707907 B2006465 B2015656 B2015621
Giá trị nội dung “Tuổi thơ dữ dội”
Chủ thể và điểm nhìn trần thuật trong “Tuổi thơ dữ dội” Ngôn ngữ trần thuật trong “Tuổi thơ dữ dội”.
Ngôn ngữ trần thuật trong “Tuổi thơ dữ dội”.
MỤC LỤC
CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT. 4
1.1 Khái niệm chủ thể và điểm nhìn trần thuật. 4
1.2 Các yếu tố cơ bản của chủ thể và điểm nhìn trần thuật. 4
1.3 Vai trò của chủ thể và điểm nhìn trần thuật trong tiểu thuyết: 5
Chương II: TÁC GIẢ PHÙNG QUÁN VÀ TÁC PHẨM “TUỔI THƠ DỮ DỘI” 5
2.1 Tác giả Phùng Quán: 5
Trang 32.1.1 Cuộc đời: 5
2.1.2 Sự nghiệp sáng tác: 5
2.2 Tác phẩm “Tuổi thơ dữ dội” 6
2.2.1 Sơ lược về tác phẩm 6
2.1.2 Tóm tắt tác phẩm 6
2.3 Giá trị nội dung tác phẩm “Tuổi thơ dữ dội”- Bản hòa ca đầy cảm xúc trong chiến tranh 8
CHƯƠNG III: CHỦ THỂ VÀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT TRONG “TUỔI THƠ DỮ DỘI” 9
3.1 Điểm nhìn trần thuật trong tiểu thuyết :Tuổi thơ dữ dội”: 9
3.1.1 Điểm nhìn trần thuật gắn với chủ thể trần thuật trong Tuổi thơ dữ dội: 9
3.1.2 Điểm nhìn trần thuật gắn với không gian và thời gian trong cuộc kháng chiến: 11
3.1.3 Sự dịch chuyển một cách linh hoạt của điểm nhìn trần thuật: 14
3.2 Ngôn ngữ trần thuật trong tiểu thuyết “Tuổi thơ dữ dội” 15
3.2.1 Ngôn ngữ người kể chuyện 15
3.2.1.1 Phương ngữ 16
3.2.1.2 Ngữ vực 16
3.2.1.3 Trường: 17
KẾT LUẬN 18
CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT.
1.1 Khái niệm chủ thể và điểm nhìn trần thuật
Chủ thể và điểm nhìn trần thuật chỉ ra những cách thức mà một câu chuyện được kể đến– một hay nhiều phương thức được thiết lập bởi tác giả bằng ý nghĩa mà độc giả được giới thiệu với những cá tính, đối thoại, những hành động, sự sắp đặt và những sự kiện mà trần thuật cấu thành trong một tác phẩm hư cấu
Trang 41.2 Các yếu tố cơ bản của chủ thể và điểm nhìn trần thuật
Theo lí thuyết tự sự học, có ba yếu tố cơ bản về kiểu nhìn gắn với ba kiểu điểm nhìn phổ biến ở người kể chuyện:
- Nhìn “từ đằng sau” gắn với điểm nhìn toàn tri khi người kể chuyện có vai trò toàn năng với cái nhìn thông suốt tất cả
- Nhìn “từ bên trong” gắn với điểm nhìn bên trong khi người kể chuyện là nhân vật Điểm nhìn bên trong thường thể hiện qua độc thoại nội tâm của nhân vật
- Nhìn “từ bên ngoài” gắn với điểm nhìn bên ngoài: Đây là điểm nhìn của người kể chuyện khi anh ta đứng ngoài, chỉ kể “chuyện” chứ không hiểu rõ tâm lí nhân vật Đây cũng là điểm nhìn từ các nhân vật khác
Thật ra, trong các tác phẩm văn học, chọn kiểu nhìn nào và xuất phát từ điểm nhìn nào để người kể chuyện kể lại “chuyện” chính là do cách tổ chức “truyện” có dụng ý của nhà văn Dù nhà văn kể với tư cách là người kể chuyện hàm ẩn hay trao quyền cho nhân vật, dù từ điểm nhìn nhân vật hay điểm nhìn của chính bản thân, mọi cách nhìn, xuất phát
từ mọi điểm nhìn đều thể hiện được trực tiếp hay gián tiếp quan niệm, tư tưởng, thái độ của chủ thể sáng tạo Trong nghệ thuật kể chuyện có những tác phẩm chỉ có một kiểu điểm nhìn từ đầu đến cuối, có những tác phẩm phối ghép nhiều kiểu điểm nhìn hoặc luân phiên trượt điểm nhìn Tuy nhiên, trong khuôn khổ một bài nghiên cứu, chúng tôi không thể trình bày sâu các hình thức trần thuật gắn với ba kiểu điểm nhìn cơ bản này Chúng tôi tập trung vào hình thức trần thuật từ ngôi thứ nhất với điểm nhìn bên trong bởi đây được xem là một dạng trần thuật phổ biến của tiểu thuyết Việt Nam đương đại
1.3 Vai trò của chủ thể và điểm nhìn trần thuật trong tiểu thuyết:
Truyện bao giờ cũng được kể từ một điểm nhìn nhất định và bởi một người kể chuyện nào đó Pospelov khẳng định vai trò quan trọng của điểm nhìn trần thuật trong tác phẩm
tự sự: “Trong tác phẩm tự sự, điều quan trọng là tương quan giữa các nhân vật với chủ thể trần thuật, hay, nói cách khác, điểm nhìn của người trần thuật đối với những gì mà anh ta miêu tả”.
Chương II: TÁC GIẢ PHÙNG QUÁN VÀ TÁC PHẨM “TUỔI THƠ DỮ DỘI” 2.1 Tác giả Phùng Quán:
2.1.1 Cuộc đời:
Phùng Quán (1932-1995), quê tại phường Thủy Dương, thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên - Huế Ông là nhà văn, nhà thơ Việt Nam và bắt đầu sáng tác vào khoảng thời
Trang 5gian của cuộc chiến Đông Dương Năm 1945 ông tham gia Vệ quốc quân, là chiến sĩ trinh sát trung đoàn 101 Sau đó ông tham gia Thiếu sinh quân Liên khu IV, đoàn Văn công Liên khu IV Đầu năm 1954, ông làm việc tại cơ quan sinh hoạt văn nghệ Quân đội thuộc Tổng cục chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam
2.1.2 Sự nghiệp sáng tác:
Phùng Quán nổi tiếng với những tác phẩm văn xuôi và thi ca Trong các tác giả văn học Việt Nam, có thể nói Phùng Quán là một trong những cây bút xuất sắc của mảng văn
học thiếu nhi Ông đã tạo tên tuổi cho mình ở ngay tác phẩm đầu tay là “Vượt Côn Đảo”
và tác phẩm đã mang lại giải thưởng của hội Nhà Văn Việt Nam năm 1955 Năm 1957,
Phùng Quan tham gia phong trào Nhân Văn – Giai Phẩm bằng hai bài thơ “Lời mẹ dặn”
và “Chống tham ô lãng phí” Khi phong trào này chấm dứt, dưới tác động của nhà nước
Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Phùng Quán bị kỷ luật, mất đi tư cách hội viên Hội Nhà văn
Việt Nam Đến năm 1987, tiểu thuyết “Tuổi thơ dữ dội” ra đời được trao giải A giải
thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật và chính thức xuất bản năm 1988 Sau 30 năm bị
“treo bút” thì ông cũng đã được phục hồi hội tịch Hội Nhà văn Việt Nam
2.2 Tác phẩm “Tuổi thơ dữ dội”.
2.2.1 Sơ lược về tác phẩm.
“Tuổi thơ dữ dội” là tiểu thuyết dài tám phần được tác giả chắp bút vào năm 1968
và xuất bản năm 1988 của nhà văn Phùng Quán Tác phẩm xoay quanh cuộc sống chiến đấu và hy sinh của những thiếu niên 13, 14 tuổi trong hàng ngũ Đội thiếu niên trinh sát của trung đoàn Trần Cao Vân Những Lượm, Mừng, Quỳnh sơn ca, Hòa đen, Bồng da rắn, Vịnh sưa, Tư dát mỗi người một hoàn cảnh song đều chung quyết tâm, nhiệt huyết
và lòng yêu nước, đã tham gia chiến đấu hết mình và hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ
2.1.2 Tóm tắt tác phẩm.
“Tuổi thơ dữ dội” kể lại ᴄâu ᴄhuуện ᴄủa Đội Thiếu niên Trinh ѕát trung đoàn Trần
Cao Vân Kháᴄ ᴠới những ᴄâu ᴄhuуện ᴄhiến tranh thường thấу, tác phẩm không tập trung miêu tả những anh lính ᴄụ Hồ oai phong lẫm liệt, những mối tình ᴄhiến ѕĩ đi ᴄùng năm
tháng, mà nhân ᴠật ᴄhính ᴄủa “Tuổi thơ dữ dội” là những ᴄhú bé tham gia Vệ Quốᴄ Đoàn
từ năm 12, 13 tuổi
“Tuổi thơ dữ dội” kể lại câu chuyện của Đội Thiếu niên Trinh sát trung đoàn Trần
Cao Vân - trung đội Vệ quốc đoàn đóng tại mặt trận Thừa thiên Huế Trung đội gồm 31 chiến sĩ nhỏ với độ tuổi từ 10-15 Truyện mở đầu bằng cảnh chen chúc tìm hiểu tin tức kháng chiến của người dân Huế ở một bên cầu Bao Vinh, bên kia cầu là mặt trận Giữa lúc hỗn loạn, cậu bé Mừng đã lọt qua vòng vây của anh lính gác để chạy về bên kia cầu
Đã nhiều lần, cậu thấy bên phía mặt trận có một toán trẻ con được tập trận, đi hành quân
và Mừng đã trà trộn vào đám trẻ ấy Khi bị phát hiện, Mừng tha thiết xin đội trưởng gia nhập đội và xung phong làm mẫu bộ môn nhảy từ thành cầu xuống sông để đội trưởng
Trang 6biết cậu có khả năng đánh giặc Mừng có cha dượng và mẹ ruột nhưng đã nói dối mình mất cha mẹ để được vào đội Sau đó, đội trưởng xin phép cấp trên và cậu được gia nhập đội, nâng tổng số đội thiếu niên Vệ quốc đoàn của Huế lên 31 em
Trong trung đội, mỗi em có một hoàn cảnh gia đình khác nhau, cách gia nhập đội chiến đấu cũng không em nào giống em nào Chính vì vậy, câu chuyện về các em được Phùng Quán sắp xếp song song và xen kẽ nhau tạo nên một bức tranh rực rỡ, nhiều gam màu nhất
Lượm – chú bé gan góc và mưu trí, sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng và cha là một cán bộ Việt Minh Lượm thể hiện mình là một chiến sĩ cừ khôi với bản lĩnh vững vàng như một chiến sĩ trưởng thành ngay từ những ngày đầu tiên tham gia
Vệ Quốc đoàn Mọi người hay gọi Lượm sút, là một chiến sĩ trưởng ban ám sát đồn Hộ Thành và rải truyền đơn luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ khi được giao Nhưng rồi Lượm bị chính đồng đội của mình là Kim điệu phản bội, chú bé bị giặc bắt tra tấn, kìm kẹp và đe dọa Tuy chưa bao giờ gục ngã nhưng Lượm đã không giữ được lòng mình mà bật khóc và suy sụp khi chỉ huy trưởng bị bắt vào nhà lao Thiên Phủ Đó là giây phút yếu lòng của chú bởi chú cũng vẫn chỉ là một đứa trẻ có sự ngây thơ Lòng yêu nước luôn cháy rực trong con người bé bỏng, Lượm vượt tù 3 lần bị bắt là cả 3 lần tìm cách bỏ trốn
Trong “Tuổi thơ dữ dội”, Lượm là chỗ dựa tinh thần vững chãi cho những đứa trẻ khác
khi chú bé luôn là một đại diện cho lòng yêu nước cháy bỏng và niềm tin hi vọng
Cậu thiếu niên Vịnh sưa – đội trưởng của tiểu đội 4, gia nhập đội do chứng kiến bọn giặc hành hạ và giết hại nhiều người trong gia đình mình Cậu xin theo một đội trinh sát sau vài lần được đội nhờ làm liên lạc, đến khi Huế thành lập đội Vệ quốc đoàn, Vịnh được đưa về gia nhập đội và hi sinh ngay nhiệm vụ lớn đầu tiên của đội mình Vịnh cùng
ba em khác được cử vào một đội trinh sát cho trận đánh lớn sắp tới và cậu đã tình cờ vào giữa lòng địch trong đêm trinh sát Cậu tìm và đoán được phía sau ngôi nhà cậu lạc vào là kho xăng đạn của giặc, không hề nao núng, Vịnh đã liều lĩnh leo lên cột cờ của khu nhà
và đánh tín hiệu về đài quan sát Giây phút ban chỉ huy nhận được tín hiệu yêu cầu bắn của Vịnh cũng là giây phút cậu hi sinh Vịnh trở thành ngọn đuốc sống, thiêu cháy kho xăng đạn của giặc
Quỳnh – sơn ca là cậu bé mang dáng dấp công tử, trắng trẻo, dịu dàng đến mức mỏng manh Ấy vậy, cậu lại là người dám từ bỏ gia đình giàu có nhưng là Việt gian của mình và vào chiến khu, đến chết cũng không tha thứ cho gia đình Quỳnh là người chiến
sĩ nhỏ đã cống hiến cho kháng chiến những bản nhạc hào hùng, làm trỗi dậy ý chí chiến đấu của toàn thể bộ đội lúc bấy giờ Cái chết của Quỳnh là sự hi sinh mãnh liệt đến mức
ám ảnh – cậu đột tử sau khi gắng gượng hết sức để hát bài ca cách mạng do chính cậu sáng tác Cậu muốn nói cho những người thân muốn bắt cậu rời cách mạng rằng dẫu có chết, Quỳnh cũng sẽ chết tại chiến khu, với trái tim yêu cách mạng thuần khiết không gì lay chuyển nổi
Và cuối cùng là cậu bé Mừng, nhân vật đã gia nhập đội trong một hoàn cảnh rất buồn cười Mừng yêu bạn, yêu chiến khu với trái tim ngây thơ vô cùng, tuy là đứa nhỏ con nhất
Trang 7đội nhưng việc gì cậu cũng dám làm, kể cả việc ôm bom cảm tử Cậu chỉ sợ quả bom to quá, cậu không ôm nổi! Mừng là người liên lạc kỳ tài, nhỏ bé như vậy nhưng cậu đọc rành rọt bản đồ trận địa cứ như đã học từ trong bụng mẹ, đi trinh sát và dẫn đường chưa bao giờ đi sai Ấy vậy mà, chỉ vì sự ngây thơ của mình, Mừng đã phải trả giá bằng cả mạng sống Cậu bị người bạn đã từng cùng đội – nay đã trở thành gián điệp cho giặc đánh lừa, khiến cả chiến khu nghi ngờ cậu là Việt gian Cậu bé ngây thơ đó, đến cả nghĩa của từ Việt gian, cậu cũng không hiểu hết Cậu chỉ biết đó là một từ rất xấu xa và có hại với cách mạng mà thôi Mừng bị xa lánh, ghét bỏ và một mình chống chọi với cả chiến khu cho đến tận cuối câu chuyện
Nghiệt ngã thay, mẹ của cậu tìm đến chiến khu ngay thời điểm cậu bị xem là Việt gian, mẹ cậu trút hơi thở cuối cùng với niềm day dứt và nỗi đau đến vô tận Và Mừng
cũng thế, cậu ôm xác mẹ, kêu gào rồi chỉ lặp đi lặp lại duy nhất một câu: “Con không phải Việt gian! Con là Vệ quốc đoàn” Trong thời khắc như mê dại đi vì nỗi đau mất mẹ,
bị mẹ nghĩ là Việt gian, Mừng chợt bừng tỉnh và chạy đến đài quan sát đúng thời điểm cả đội quan sát trúng đạn hi sinh dưới chân đài Mừng được đội trưởng giao nhiệm vụ quan sát, khoảnh khắc Mừng ra hiệu cho bom nổ, toàn bộ toán giặc chết, em cũng hi sinh Câu nói cuối cùng mà Mừng nói với đại đội trưởng qua ống nghe đã át hết tất thảy tiếng bom
đạn: “Anh ơi, anh đừng nghĩ em là Việt gian nữa anh hí.”
Bên cạnh đó, “Tuổi thơ dữ dội” còn kể cho chúng ta nghe rất nhiều câu chuyện đẹp
về người chiến sĩ, về những cậu bé sống hết mình cho cách mạng, về những con người vì cách mạng mà dám từ bỏ nhà cửa, tài sản để cống hiến hết mình
2.3 Giá trị nội dung tác phẩm “Tuổi thơ dữ dội”- Bản hòa ca đầy cảm xúc trong
chiến tranh.
2.3.1 Những đứa trẻ mang tầm vóc anh hùng.
Sinh ra và lớn lên trong hoàn cảnh đất nước lâm nguy, trải qua tuổi thơ bên bom đạn
và chứng kiến sự tàn độc của đế quốc, những chiến sĩ nhỏ tuổi đã bỏ qua những mộng mơ
mà mang lòng căm thù giặc sâu sắc Với sự dũng cảm cùng quyết tâm đẩy lùi giặc đế quốc và Việt gian, những chiến binh nhỏ đã góp phần làm nên hình hài đất nước
Nếu Vinh-sưa đã hóa ngọn lửa cháy rực màu cờ Việt Nam giữa biển trời mênh mông thì Lượm đã cắn chặt răng chịu những đòn tra tấn dã man mà không tiết lộ một thông tin nào Nếu Quỳnh đã dám từ bỏ gia đình Việt gian để đến với Vệ quốc đoàn thì Mừng đã dám nhận mình mồ côi để được gia nhập đội Họ vốn dĩ là những đứa trẻ sống với những ước mơ cháy bỏng, họ vốn dĩ là những đứa trẻ với những sắc màu khác nhau Họ - những anh hùng trẻ tuổi đã dấy lên ngọn lửa hừng hực khí thế cho cách mạng Họ - những con người bản lĩnh đã đấu tranh giành tự do, độc lập và mang đến hòa bình cho đất nước Thông qua hình ảnh sợ hãi tiết lộ hết mọi bí mật cách mạng khi bị giặc đánh của Kim điệu, chúng ta thấy rõ những chiến binh đã đứng giữa lằn ranh bản thân và đất nước Nếu trên vai Kim điệu là lợi ích của bản thân thì trên vai những chiến sĩ Vệ quốc đoàn là trách
Trang 8nhiệm, là sự trung thành tuyệt đối với đất nước Chúng ta thật biết ơn khi được sống trong vòng tay che chở của anh hùng dân tộc!
“Chúng ta quyết định ra đi thà chết không lui, để góp phần cùng các anh lớn đánh đuổi bọn thực dân cướp nước ra khỏi bờ cõi Tổ quốc thân yêu của chúng ta Khi đất nước
đã tự do, Tổ quốc đã hoàn toàn độc lập, thì nhất định người Việt Nam chúng ta sẽ được hưởng một cuộc đời sung sướng, hạnh phúc gấp trăm nghìn lần hôm nay.”
Suy nghĩ và hành động ngoan cường của các cậu khiến những người trưởng thành phải nghiêng mình thán phục Bên trong hình hài nhỏ bé ấy chứa đựng một trái tim quả cảm và một lòng nồng nàn yêu nước, tạo nên một lịch sử bất khuất, hào hùng của dân tộc Việt Nam Các cậu đã mãi mãi dừng lại ở độ tuổi mười mấy, lấy xương máu để bảo vệ tổ quốc, lấy xác thịt để xây dựng quê hương
“Tuổi thơ dữ dội” là những trang sử thi hào hùng mang sự ám ảnh và bầu không khí
đau thương xen lẫn những cảm xúc đẹp đẽ về tình quân dân, tình đồng chí đồng đội và tình yêu quê hương đất nước Tác phẩm chứa đựng giá trị hiện thực và nhân đạo nhưng không kém phần mới mẻ, khiến chúng ta nghẹn ngào đắm chìm trong dòng chảy cách mạng Được thấy bề dày lịch sử, chúng ta sẽ trân quý hơn giá trị của hòa bình độc lập, từ
đó biết ơn công lao và học hỏi tinh thần thép của cha ông ta, giữ vững truyền thống yêu
nước nồng nàn
2.3.2 Tố cáo cuộc chiến tranh phi nghĩa và nhiệm vụ thời đại.
Đề tài chiến tranh - hòa bình luôn còn vẹn nguyên giá trị trong nền văn học thế giới
và nước nhà vì ở thời kì lịch sử nào thì lòng yêu nước thiêng liêng, cao quý vẫn luôn là giá trị cốt lõi của nhân loại
Tác gia Phùng Quán đã thành công trong việc phác họa lại bức tranh hiện thực chiến
tranh tàn khốc thời vệ quốc Chỉ là độc giả tiểu thuyết “Tuổi thơ dữ dội” mà tiếng bom
đạn vang rền trong những trang sách vẫn còn hiện hữu trong tâm trí chúng ta Vậy, những
gì nhân loại phải gánh chịu trong cuộc chiến tranh phi nghĩa là quá nặng nề!
Họ - kẻ ngoại xâm - những con người - những đồng loại của chúng ta - sẵn sàng giết chúng ta Họ đến và tước đi quyền tự do, quyền được sống và quyền mưu cầu hạnh phúc của chúng ta Họ khao khát quyền lực và sự xa hoa trên xương máu của đồng bào Họ đến
và gieo rắc nỗi lo sợ cho nhân dân ta, nỗi lo cơm áo và nỗi sợ bom đạn Đau đớn thay, những thanh niên trai tráng tòng quân đánh giặc Đau đớn thay, những phụ nữ thay son phấn lụa là bằng vũ khí chiến đấu Đau đớn thay, những mẹ Việt Nam Anh Hùng đã hi sinh bảo vệ người lính Tổ quốc Và đau đớn thay, những đứa trẻ độ tuổi mộng mơ đã phải liều mình chiến đấu trên mặt trận khốc liệt Ông cha ta với tinh thần thép và ý chí bất khuất đã đối mặt và đấu tranh đến hơi thở cuối cùng để bảo vệ đất nước
Tinh thần nhân đạo chủ nghĩa và lòng yêu thương con người là tiền đề cho Phùng Quán tô màu bức tranh anh hùng ca Bởi yêu nước thương dân và sự cảm thông sâu sắc cùng niềm đau xót khôn nguôi mà ông căm phẫn những kẻ đã xuống tay với đồng loại
“Tuổi thơ dữ dội” viết lại sự dữ dội của tuổi thơ nhưng không có đèn ông sao, cũng chẳng
có cánh diều hay trò chơi dân gian mà chỉ có bom đạn lạnh lẽo và cái chết trực chờ
Trang 9Những trang sách lên án gay gắt những kẻ phản bội bán nước, những bất công và áp bức bóc lột của kẻ khơi mào chiến tranh phi nghĩa khiến đất nước chịu nhiều đau khổ Sáng tác là lời động viên, là món ăn tinh thần tiếp thêm sức mạnh và động lực cho những con người thời đại Khơi dậy lòng tự hào dân tộc rằng ông cha ta đã dành cả cuộc đời cho cách mạng mà không hề tiếc nuối Vậy, chúng ta – những người thừa hưởng thành quả của một thế hệ oanh liệt, có nhiệm vụ kế thừa và giữ vững độc lập cho đất nước!
C
HƯƠNG III: CHỦ THỂ VÀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT TRONG “TUỔI THƠ
DỮ DỘI”.
3.1 Điểm nhìn trần thuật trong tiểu thuyết “Tuổi thơ dữ dội”:
3.1.1 Điểm nhìn trần thuật gắn với chủ thể trần thuật trong “Tuổi thơ dữ dội”:
Từ điển thuật ngữ văn học do nhóm tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn
Khắc Phi (đồng chủ biên) (Nhà xuất bản Giáo dục, 2004) đã nhìn nhận tác giả văn học từ góc độ “bên trong” để nêu lên cách hiểu: Tác giả văn học là chủ thể của hoạt động sáng tạo nghệ thuật Thế nên ta có thể nhìn nhận chung rằng điểm nhìn trần thuật bao giờ cũng
đi liền với ngôi kể, vì bởi khi sáng tác, tác giả phải đặt mình và xem xét xem nên viết ra câu chuyện như thế nào, thể hiện nội dung, ý nghĩa ra sao, tác phẩm đó sẽ phản ánh được điều gì Từ đó chọn cách kể phù hợp để có thể bọc lộ rõ nhất các yếu tố đó
Dựa trên đề cập của Ths.Cao Kim Lan với lý thuyết về điểm nhìn nghệ thuật của R.S Choles và R Kellogg, phân biệt điểm nhìn thành 3 loại chính tương ứng với ba kiểu người kể chuyện: Điểm nhìn của người kể chuyện toàn tri; Điểm nhìn của người kể chuyện ngôi thứ ba; Điểm nhìn của người kể chuyện ngôi thứ nhất Gắn với ba điểm nhìn này chính là hai ngôi kể là ngôi thứ ba và ngôi thứ nhất
Điểm nhìn của người kể chuyện toàn tri là cái nhìn bao quát, nhìn tổng thể mọi câu chuyện từ xa đến gần, từ ngoài vào trong và ngược lại Với điểm nhìn này, tác giả sử dụng ngôi kể như là người biết toàn bộ câu chuyện, đọc rõ được mọi việc đã xảy ra và đang xảy
ra Đây là điểm nhìn tổng quát nhất cũng như là ngôi kể chung nhất Qua đó, người kể sẽ không bộc lộ bản thân mình là ai, mà họ sẽ ẩn mình vào chính những nhân vật như thể chỉ
là người nhìn qua nhưng lại hiểu và phán đoán được toàn thể mọi chuyện mà đánh giá Người đọc cũng có thể thông qua ngôi kể này mà nắm rõ toàn thể các tuyến nhân vật một các tổng quan Điểm nhìn này và điểm nhìn của người kể chuyện ngôi thứ ba là tương đương nhau nhưng điểm nhìn của người kể toàn tri thì có góc nhìn bao quát hơn, am hiểu hơn về mọi vật, mọi sự kiện đang diễn ra
Về điểm nhìn của người kể chuyện ngôi thứ ba, đây là điểm nhìn của người kể ẩn danh, sử dụng ngôi để trần thuật lại câu chuyện người kể chuyện, mượn điểm nhìn nhân
Trang 10vật trong tác phẩm để tổ chức diễn ngôn Với các góc nhìn này, ta có thể đứng ở góc độ từ
xa để quan sát thế giới xung quanh, giúp cho câu chuyện được diễn biến linh hoạt ở đa góc nhìn
Còn điểm nhìn của người kể chuyện ngôi thứ nhất mang ý nghĩa cá nhân của một chủ thể và cũng chính là cái để người đọc dựa vào mà đánh giá toàn thể những gì xảy ra trong nội dung câu chuyện Với ngôi kể này thì ta – những độc giả sẽ tiếp cận tác phẩm thông qua lời dẫn dắt, kể lại toàn bộ câu chuyện bởi người kể chuyện xưng “tôi” - được coi là
“người phát ngôn tự sự” thứ nhất Nghĩa là người nắm quyền sẽ kể toàn bộ câu chuyện và không ngừng can dự vào câu chuyện dưới nhiều hình thức, các tác phẩm đều bắt đầu và kết thúc bằng lời kể của người phát ngôn này Người kể trực tiếp kể ra những gì mình nghe, thấy, trải qua như là người trong cuộc, “mình kể chuyện mình”, có thể trực tiếp nói
ra những suy nghĩ, tình cảm của chính mình, làm tăng tính chân thực và sức thuyết phục của văn bản Góc nhìn và cách kể này mang hàm nghĩa tương đối, mạch diễn biến dưới góc nhìn cá nhân của “tôi”, đó chính là cách kể thể hiện màu sắc tâm tình, bộc lộ tình cảm, cảm xúc, ý nghĩ,… của người kể chuyện; tạo cho người đọc cảm giác gần gũi, thân quen
Trong tiểu thuyết “Tuổi thơ dữ dội”, người kể chuyện trong tiểu thuyết này có sự hòa
phối giữa ngôi thứ nhất và ngôi thứ ba, tức điểm nhìn của người kể có sự thay đổi
Điểm nhìn của người kể chuyện ngôi thứ ba là điểm trọng yếu trong tác phẩm Nhìn theo góc độ này, nội dung được miêu tả lại sẽ được tả thực và bao quát, mang tính khách quan và sinh động hơn Khi trải dài khắp các trang sách là tiếng bom rơi đạn lạc, những đau thương chết chóc cứ thế hiện ra qua từng chương truyện Tính mạng con người trở
nên mong manh biết bao, tựa ngọn đèn chẳng biết bao giờ sẽ vụt tắt “Khắp thành phố tiếng súng của bọn giặc bị vây hãm nổ ran ran… chúng bắn lên tới tấp từ bốn phía, như những lằn roi bầm tím quất lên bầu trời thành phố u ám mây chì” Góc nhìn cho ta thấy
được về cuộc sống thường ngày của người dân trong kháng chiến, cuộc sống quanh họ đã phải chịu gánh nặng của nỗi lo cơm áo gạo tiền, cuộc sống thì bấp bênh và khốn khó cứ thế đeo bám, không biết phải làm thế nào để thoát ra Cái “Tụi Tây” còn hết sức tàn bạo
và láo xược, ức hiếp dân lành giữa thanh thiên bạch nhật, coi người dân như rơm như cỏ
Họ sống trên chính đất nước, trên chính quê hương của mình nhưng mình phải chịu tủi nhục biết bao Không chỉ tiếng bom đạn, không chỉ nỗi sợ hãi trước bọn đế quốc tàn bạo
mà còn một điều khiến người ta phải bất bình căm phẫn, đó chính là sự đê tiện của bọn Việt gian bán nước Góc nhìn này còn nhìn thẳng vào các tuyến nhân vật như Kim điệu từng làm trinh sát cùng Lượm và Tư “dát”, sau làm gián điệp cho Tây và lên chiến khu ăn cắp bản đồ của đội trưởng, bố mẹ Quỳnh “sơn ca” - phó Tổng trấn Trung Kỳ thì làm tay sai phản quốc Còn biết bao những người chiến sĩ đã nằm xuống, đã hi sinh thân mình để đổi lấy độc lập, tự do cho đồng bào, cho dân tộc Máu như chảy ra từ ngòi bút, những gì
mà chiến tranh đem lại không thể diễn tả trong một vài dòng ngắn ngủi Không phải những câu chuyện cổ tích dành cho thiếu nhi, không phải những mẩu chuyện tình yêu lãng mạn tuổi học trò, đây là cuốn tiểu thuyết về cuộc chiến đấu và hy sinh của các chiến
sĩ nhỏ tuổi Chính cái góc nhìn tổng qua và ngôi kể này đã thể hiện cụ thể hóa và toàn thể cuộc sống chiến đấu đầy sự anh dũng của các đồng chí nhỏ