Hiện noy, vấn đề mà người học quan lâm nhết là vấn dé nghe - hiểu, trong phạm vi bài viết này, chúng tôi chỉ muốn đề cập đến đối tượng là người học tiếng Anh ở trình dé so cp elementa
Trang 1Ki NANG NGHE - HIEU TIENG ANH
CHO NGUOI HOC O TRINH BO SO CAP (ELEMENTARY) THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HOÁ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC
ực tế, kĩ năng giao tiếp là kĩ năng được ứng
dụng nhiều nhất và đa số người học học liếng
nước ngoài lò để giao tiếp thông thường chứ
không vì mục đích nghiên cứu ngôn ngữ Hiện noy,
vấn đề mà người học quan lâm nhết là vấn dé nghe -
hiểu, trong phạm vi bài viết này, chúng tôi chỉ muốn
đề cập đến đối tượng là người học tiếng Anh ở trình
dé so cp (elementary) va dưa ra một số cách để «rèn
luyện kĩ năng nghe - hiểu” cho người học
Người học tiếng Anh ở trình độ sơ cốp thường chưa
có vốn từ vựng rộng, chưo có sự hiểu biết sâu về ngữ
phóp, cũng như chưa quen với việc nghe vò nói tiếng
Anh Vì vậy, chúng tôi muốn xôy dựng một cách học
nghe - hiểu tiếng Anh theo hướng tích cực hoá hoạt
động tự học (TCHHĐTHỊ của người học vò qua đó góp
phần rèn luyện bốn kĩ năng đọc, nghe, nói, viết
Để học tiếng Anh tốt nhốt, gióo viên thường khuyên
người học cố gắng nghe đoạn băng về bài đọc trước
khi nhìn vào văn bản viết Tuy nhiên, thực tế cho thấy,
với người bắt đầu học tiếng Anh (kể có người đã có
vốn ngữ pháp và từ vựng khá phong phú] phải nghe
đoạn băng khi chưa được xem quơ văn bản viết thì chỉ
thu nhận được khoảng 10% thông tin và từ của bài
đọc Hơn nữo, khi học tiếng, nghe băng luôn khó hơn
nghe trực liếp vì thiếu đi các yếu tố như điệu bộ, cử
chỉ (các tín hiệu phi ngôn ngữ] mà người nghe chỉ
có thể cảm nhận được khi nghe trực tiếp Vì vậy, nghe
băng trước khi nhìn văn bẻn viết đối với người học ở
trình độ sơ cấp rốt khó thu được hiệu quả và dẫn đấn
hiện tượng tâm li người học chán nản, mệt mỏi
Thói quen nhìn văn bản viết trước khi nghe băng
trong việc học tiếng thường làm cho học viên có tâm lí
ÿ lại, thụ động khi nghe và không phót triển được kĩ
năng nghe nhự mong muốn Tuy nhiên, đây la một
thói quen phổ biến đối với tết cả những người mới học
tiếng Anh và rất khó để có thể khắc phục được
Phương pháp dạy học «lốy người học làm trung
lâm” thực đem lại hiệu quả cao nhất khi người dạy
lam tốt vơi trò hướng dẫn vò người học cũng phải lòm
tốt vai trò trung tôm của họ là TCHHĐTH Để làm
được điều đó, người học cần có lối tư duy tích cực vò
có phương pháp học phù hợp với lối tư duy đó Áp
© LY TH! CHUNG THUY *
dụng phương pháp này vào việc học nghe - hiểu iếng
Anh, chúng lôi đã cố gắng đưa ra một số kĩ năng
giúp người học tự rèn luyện việc nghe - hiểu để dat
hiệu quá cao nhất mà không gay nhiều căng thẳng và nham chan
Dù cố gắng đến mấy người mới học cũng không thể nghe quen, nghe thao tiếng Anh khi mà họ chưa từng được biết đến cách viết, cách đọc và nghĩa của một từ mới Tuy nhiên, vẫn có một phương pháp nghe rết hiệu quả, đó là cố gống nghe được những từ đã biết và lấy dó làm cơ sở để đoán nghĩa của những từ chưo biết, rồi xác định nội dung thông tin của cả câu Nhưng việc đoán từ, doán nghĩa là rất khó đối với
những người mới học và tâm Ìï chung là họ thường muốn nghe được trọn vẹn cỏ câu rồi mới xác định
được thông tin của câu Việc «nghe nhiều cho quen”
chỉ thực sự có gió trị và không gôy nhàm chán khi đã nắm được cách viết cũng như nghĩa của từ Việc nghe băng chủ yếu dén nay là để «chuẩn hoá” cách phót
ñm vò nói theo đúng ngữ điệu của người bản xứ,
đồng thời lập hiểu và tiếp cận thông tin bằng đường
nghe (không phỏi bằng cách đọc trên văn bản viết)
Để rèn luyện kĩ năng nghe - hiểu nói chưng và chuẩn
bị cho một bài nghe cụ thể nói riêng theo hướng TCHHĐTH, người bắt đầu học tiếng cần tộp trung theo các bước sau:
- Bước ]: Tìm hiểu ban đầu về bài đọc Người học nên có «chuẩn bị về từ” dựa trên văn bản viết, như
hiểu nghĩa một số từ mới mờ người học cảm thấy cần
biết, biết cách đọc thông qua kí hiệu phiên âm và nhớ
sơ qua cách viết từ đó
- Bước 2: Định hình về cấu trúc câu [ngữ pháp] của những câu dài và khó dựa trên văn bản viết Khi
hiếu được trật tự ngữ pháp của câu, chúng ta sẽ dễ
nhớ và dễ hình dung lại trật tự của các từ Irong câu
vừa nghe Tết nhiên, hai bước này không yêu cầu
người học đọc hiểu nội dung văn bản trước khi nghe
ma chỉ yêu cầu người học tìm ra những từ và cấu trúc
câu mới theo trực quan, cảm tính chứ không tuôn theo
trật tự logic của bài đọc
* Trưởng Đại học Vinh
Tap chi Gido duc s6 160 (1a 1-4/2007)
Trang 2
Bước 3: Chương pháp Nghe - hiểu tiếng Anh theo Nghe - hiểu tiếng Anh
Nghe băng | 9 >> phương pháp thông thường theo hướng TTHHĐHT
Day lò bước Giống Xem trước bài đọc (văn bản viết) Xem trước bài đọc (văn bản viết)
Hep ni an nọi - Xem trước các bài đọc như là một bước | - Chỉ xem trước một số từ và mẫu câu
dung cia bai đọc hiểu trọn vẹn nội dung văn bản và | khó trong bài đọc mà hoàn toàn chưa đọc thông việc nghe - hiểu sau đó chỉ là sự thay đổi | hiểu nội dung bài đọc Việc nghe - qua việc hình thức tiếp cận thông tin, còn thực chất hiểu chỉ thực hiện trong quá trình
nghe - hiểu đã hiểu văn bản bằng hình thức đọc hiểu | nghe băng -
: - Bồn kĩ năng nghe, nói, đọc, viết bị tách | - “Tích hợp" được cả bến kĩ nang
Trong quá | Khác rời mà không có sự liên kết với nhau nghe, nói, đọc, viết, Các kĩ năng cơ
cần tới hiện - co tinh chất học thuộc lòng bài đọc | - Có tính chất gợi ý giúp cho quá trình loi những từ trước khi nghe s„ oo nghe - hiểu có hiệu quả hơn
enna - Kt nang nghe - hiéu thuc chat la ki nang | - Rèn luyện kĩ năng nghe - hiểu theo
moi va trật tự đọc - hiểu, việc nghe lại chỉ là một cách | đúng nghĩa và đúng cách
từ [ngữ để kiểm tra trí nhớ của người học
phdp) da
được chuẩn bị trong bước 1 và bước 2, người nghe
có thể tái hiện bằng trí nhớ, nhưng tốt nhất là cố gắng
viết ra những từ đã nghe được, có thể là rời rạc nhưng
sau do phdi sắp xếp lợi trật tự những từ đã nghe được
theo tu duy logic về ngữ pháp tiếng Anh của mình
Người học có thể nghe thêm nhiều lần để xác định lại
những thông tin mò họ cám thấy chưa chắc chắn
Với các bước nêu trên, người học đã tự tích cực
hoá hoạt động nghe - hiểu tiếng Anh của minh theo
hai chiều thông tin «Thông tín xuôi” được thực hiện
khi người học chuẩn bị cho việc nghe hiểu trong bước
1 và bước 2 {người học đã có sự nhận biết thông tin
về từ vò cốu trúc côu dựa trên việc xem trước văn bản
viết «Thông tin ngược” được thực hiện bằng cách
người học tái hiện lại những từ vẻ trật tự từ đó trong
qué trình nghe băng ở bước 3 {thực hiện thao lác
nghe - viết) ở đây, người học có thể củng cố thêm kĩ
năng viết thông qua việc nghe
Tuy nhiên, không yêu cầu người học đọc hiểu nội
dung vỡn bản trước khi nghe, ở bước ] và bước 2 chỉ
yêu cầu người học chọn ra những từ mới và những câu
có trột tự ngữ pháp khó hiểu để chuẩn bị trước Hành
động «chọn « là tìm theo trực quan cảm tính - nhìn vòo
bài đọc cảm thấy từ nào khó thì «nhat” ra chứ không
phỏi là thực hiện việc dọc hiểu từ đầu đến cuối bòi rồi
mới †ra cứu những từ mình chưa biết Người học không
nên học thuộc tốt cả các côu, lừ trước khi nghe mò chỉ
nên nhớ những từ và câu mà họ hoàn toàn chưa biết
Squ đó, trong quá trình nghe, người nghe sẽ liên kết
cdc tir dé vaio trong câu hoàn chỉnh Tóm lại, việc chuẩn
bị trước khi nghe chỉ để hỗ trợ cho việc nghe có hiệu
qué hon, hoàn toàn không phỏi là sự đọc hiểu trước khi
nghe Người học có thể hình dung cụ thể hơn về vốn đề
này thông qua bảng so sánh sau: (xem bảng]
Vi dy: Nghe bai tiếng Anh sau đây:
«Where will you stay ?
Our limousine will take you to the world famous
Savoy Hotel You'll have some time to relax before
Tap chi Gido duc sé 160 (xi 1-4/2007)
dinner if you're tired ater the journey Dinner will be
a five - course meal with champagne in the hotel”
Thao tóc đầu tiên, người học cần chuẩn bị cho
việc nghe hiểu là «nhä!” ra những từ khó, những mẫu
câu mới theo trực quan mà tuyệt đối không tiến hành
đọc hiểu cả bòi đọc Chẳng hẹn, khi nhìn vào bài đọc người học bắt gặp ngoy một số từ mới như «Limousine”,
«relax”, «Íve - course”, người học sẽ sử dụng từ
điển để biết nghĩa, cách phát âm vò cách viết của từ
đó Thường thì các mẫu côu có liên quan tới bài đọc
sẽ được giáo viên dạy trước khi cho học viên luyện
nghe Nhưng nếu chưa biết về mẫu câu với động từ
«Will”, khi tự học, người học có thể tham khảo trong
sách ngữ pháp về mẫu câu đó và nắm được cếu trúc
câu cơ bản của «Will” là: [S + WIll + V [Without to”) Te đây, người học sẽ tiến hành nghe đoạn băng
về bài đọc mà hoàn toàn chưa hiểu gì về nội dung
của bài học đó
Từ quan điểm, người bắt đầu học tiếng Anh nên
làm quen với kĩ năng nghe - hiểu đồng thời với các kĩ năng nói, đọc, viết (không nên «làm giàu” vốn từ vựng,
ngữ phóp tách rời việc rèn luyện kĩ năng nghe), để tạo
cho người học sẽ có khả năng gido tiếp iếng Anh với
sự tự tin ngoy từ giai đoạn mới bắt đầu học bằng cách
thực hiện ba mức độ nghe - hiểu tiếng Anh, đó là:
- Nghe đồng thời nhìn vào văn bản viết; - Nghe hiểu sau khi đã xem qua văn bản viết; - Nghe hiểu ma
hoàn toàn không cần nhìn văn bản viết
Có rất nhiều phương pháp rèn luyện kĩ năng nghe
- hiểu, nhưng sự lựa chọn đó còn phụ thuộc vào
trình độ của người học Với người học đã có một
vốn từ vựng phong phú và một sự hiểu biết khá chắc chắn về ngữ pháp tiếng Anh, có thể rèn luyện kĩ
năng nghe - hiểu theo cách đoán nghĩa của côu thông
qud những tờ dã biết (với vốn lờ vựng cho phép]
hoặc xóc định mục đích trước khi nghe và chỉ cần nghe những thông tin liên quan đến điều cần biết
(Xem Hiếp trang 28)
©
Trang 3tách rời, độc lập, thì chương trình Ngữ văn mới được
xêy dựng theo nguyên lốc tích hợp Dạy học theo hướng
tích hợp là một xu thế phổ biến trong dọy và học hiện
đại của nhiều nước trên thế giới Sự phút triển của khoa
học, kĩ thuật và công nghệ thông tin; với những quy
trình tự động hoé vò điều khiển từ xơ cùng với cách tiếp
cận hệ thống - cấu trúc của nhiều ngành khoa học đã
lúc động trực tiếp đến nhà trường Vì thế, trong một thời
giơn nhất định (thường từ 5-}O năm] ở nhiều nước phát
triển(5), nội dung chương trình, sách giáo khoa, PP,
phương tiện dọy học vò kiểm tra đónh gió đều được xây
dựng lại hoặc hiện đại hoá
Do đặc điểm đó củo thời đại, nhằm giỏi quyết mau
thuẫn giữa yêu cầu về học vấn phổ thông, khả năng
tiếp thụ và khối lượng tri thức khổng lề của nhôn loại
ngày cỏng tăng theo cap sé nhan, thi day-hoc theo
hướng tích hợp là con đường phù hợp nhất Việc tách
rời ba phân môn dễ tạo nên ở GV và H§ thói quen cứng
nhắc trong quá trình lổ chức dạy vò học Ngữ văn
Con đường tích hợp là con đường gắn kết, phối
hợp các lĩnh vực trí hức gần nhau của các phôn môn
Văn, Tiếng Việt, Làm văn vò làm cho chúng có quon
hé hữu cơ, từ đó, hình thành và rèn luyện tốt cóc kĩ
năng nghe, nói, đọc, viết cho HS Theo tinh thần này,
khi dạy đọc - hiểu tác phẩm văn học cho HS, nhà
trường THPT phải hình thành cho các em năng lực
vận dụng một cách tổng hợp cóc trì thức và kĩ năng
không chỉ của văn (bao gồm cóc kiến thức về lịch sử
văn học, lí luận văn học, } mà còn phải huy động
cóc kiến thức và kĩ năng khóc, trước hết là kiến thức
tiếng Việt, kiến thức làm văn và các kiến thức lịch sứ,
van hod, nghệ thuột khac nữa
Dạy đọc - hiểu các tác phẩm nghị luận trung
đại lại càng chú ý hơn việc tích hợp cóc tri thức văn
hoá này Trong suốt quá trình lịch sử của chế độ
phong kiến Việt Nam, nhiều tóc phẩm nghị luận có
giá trị đã ra đời Đây là những tác phẩm của những
nhân vệt lịch sử nổi tiếng, phản ánh những biến cố
lớn lao của đất nước, để cao những phẩm chốt tốt
đẹp củo dân tộc, được viết bởi nhỡng tài năng thật
sự Sức sống của những tác phẩm uu tú này không
những phỏn ánh nội dụng, tư tướng tiến bộ, những
thao thức về đời, về đạo, mà còn toát lên vẻ đẹp
của hình thức, của văn phong, nghệ thuật Nhiều
tác phẩm nghị luận trung đại có những đóng góp
lo lớn về thể tài, ngôn ngữ, tiết tấu, am điệu, kết
cốu, lạo nên những ốn tượng sêu sắc cho người
đọc, gợi nên không khí hào hùng, trang nghiêm, bi
tráng, của một thời odi hing xa xưa như còn
đồng vọng đến hôm nay
Chính vì thế, PP dạy đọc - hiểu các tác phẩm nghị
luận trung đại theo tình thần mới càng có ý nghĩa hơn
bao giờ hết Nghị luận là một thể văn đặc biệt Nó
khác với các tác phẩm tự sự và trữ tình Tác phẩm tự
sự và trữ tình được xôy dụng bằng hình lượng nghệ
thuật, hình tượng cổm xúc, lác động vòo tâm lư, tình cảm, trí tưởng lượng củo người đọc Văn nghị luận với hệ thống luận cớ, luận chứng bàn về một vốn đề nào đó trong đời sống nhôn sinh và đời sống nghệ thuột, thường tác động đến nhộn thức, tư duy là chính Dĩ nhiên, vẫn có những óng văn nghị luận lay
động sâu sắc đến tình cảm, cảm xúc
Sức hếp dẫn và thuyết phục của văn nghị luận là
ở hệ thống luận điểm chặt chẽ, logic; ở hệ thống luận chứng xóc thực, cụ thể và ở cách người viết trình
bày các quan điểm, thái độ, suy nghĩ, tình cảm củo mình đối với vấn đề đặt ra Quá trình dẫn dắt luận điểm, cùng với nó, là hệ thống các thủ phớp, cức cấu trúc ngôn ngữ rõ ràng, khúc chiết
Việc nghiên cứu PP dạy đọc - hiểu cóc tác phẩm nghị
luôn nói chung vò nghị luận trung địại nói riêng thực sự
là một yêu cầu cấp thiết nhằm bổ sung thêm cho Ìi luận day hoc bộ môn va dap ứng những đòi hỏi củo thực tiễn
day học theo chương trình, SGK Ngữ văn mới
(1) Hoàng Tuệ Ngôn ngứ và đời sống văn hoá NXB
Giáo dục, H 1996, tr 275
(2) Tổ Hữu Xây dựng một nên văn nghệ lớn, xứng
đáng với nhân dân ta, với thời đại ta NXB Văn học, H
1973, tr 438
(3) Một số kinh nghiệm dạy giảng văn ở cấp II phổ
thông NXB G¡4o đục, H 1979, tr 10, 11
(4) Phan Sĩ Tấn “Biên văn và giảng dạy biên văn”, trong: Vấn để giảng dạy tác phẩm văn học theo loại thể NXB Giáo dục, H 1978, tr 77
(5) An Interrational Comparative Study of School Curriculum - NIER - Tokyo 1999
Kĩ năng nghe - hiểu
(Tiếp theo trang 43) Việc nghe đồng thời nhìn vào văn bản viết chi nên
úp dụng khi người học làm dạng bòi tập nghe và
kiểm tra lại thông tin [sắp xếp câu, điền tờ, viết lại câu ] Đối với người học ở trình độ sơ cếp muốn
học nghe - hiểu để rèn luyện kĩ năng thì nên học nghe - hiểu theo hướng TCHHĐHT chứ không nên đọc - hiểu trước khi nghe theo cách xem trước đáp
án hoặc cách học thuộc lòng
Tài liệu tham khảo
1, Nội san Ngoại ngữ Trường Đại học Ngoại ngữ Hà
Nội, 6/1998
2 Tom Hutchinson Life tines NXB Vdn hoá thong tin
H 2002
3 Carl Rogers Phuong phdp day va hoc hiệu quả
NXB 7z¿ TP Hô Chí Minh 2001
Tạp chí §iáo dục số Tó (xi 1-4/2007)