TÀI LIỆU THI môn PHƯƠNG PHÁP múa sư PHẠM mầm NON

Đặc trưng của nghệ thuật múa khác với các đặctrưng của các loại hình nghệ thuật âm nhạc, tạo hình và kịch, múa chuyển động trong âm thanh, tiết tấu vàtrên các đội hình khác nhau.. Như vậ

TÀI LIỆU THI MÔN PHƯƠNG PHÁP MÚA

SƯ PHẠM MẦM NON

Do nhu cầu phát triển của xã hội nhà nước và xãhội thời kỳ này đã hoàn thiện 4 hình thái múa:

- Hình thái múa dân gian

- Hình thái múa tín ngưỡng

- Hình thái múa cung đình

- Hình thái múa tôn giáo

Nhu cầu thẩm mĩ, tính giáo dục, vui chơi, giải trí lànhững đặc điểm chuẩn mực trong nghệ thuật múatrong thời kì này

3.4 Nghệ thuật múa thời kì này

Thời kì cận hiện đại là thời kì rực rỡ nhất của nhânloại, là mốc son của lịch sử do khoa học công nghệphát triển mà tư duy, năng lực sáng tạo văn hóa pháttriển tầm cao văn minh hiện đại

Văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộý ỉà xu thếphát triển cùa nền văn hóa các quốc gia các tộcngười Sự tiến bộ nhảy vọt trên nhiều nhương diện,trên nhiều lĩnh vực là điều tất yếu Con người luônkhao khát vươn tói'đỉnh cao mới trong đó có văn họcnghệ thuật nói chung và nghệ thuật múả nổi'riêng,'múa mới ~ múa hiện đại có nhiều quan niệm, nhiềukhuynh hướng khác nhau đa dạng, đa kiểu, đa chứcnăng, cùng với múa hiện đại vẫn tồn tạí phát triểnhình thái múa dân gỉan

~ Hình thái múa tín ngưỡng

- Hình thái múa cung đình

- Hình thái múa tôn giáo

Photo Quang Tuấn - 0984.985.060 - Facebook: Photo Quang Tuấn

ĐC 1: Cổng Trường ĐHCN Tp HCM, Quảng Tâm, Tp Thanh Hóa

ĐC 2: Cổng sau Trường ĐH Hồng Đức, Quảng Thành, Tp Thanh Hóa

1

ĨK Đặc trưng cơ bản 'cua nghệ Ỉỉn&ậí múa

Nghệ thuật múa có thể đem ỉại cái đẹp và phản ánhcuộc sống muôn màu muôn vẻ Vói đặc trung riêngcủa mình, nghệ thuật múa truyền cảm, biểu hiện bằngđộng tác, đội hình Tất cả mọi chuyển động đều tiếnhành trong nhịp điệu, âm thanh, trong không gian váthời gian Nghệ thuật múa có sức: thu hút mạnh mẽđối với mọi người là ' nhò' có đặc uTiiìg riêng của nó.Đặc trưng của âm nhạc là hệ thống nốt nhạc, gồm 7nốt, hệ ihống ấy biến dạng rất phong phú vả khoa học.Nhờ có' hệ thống âm thanh, tiết tấu của âm nhạc mà

nó khác

li

Photo Quang Tuấn - 0984.985.060 - Facebook: Photo Quang Tuấn

ĐC 1: Cổng Trường ĐHCN Tp HCM, Quảng Tâm, Tp Thanh Hóa

ĐC 2: Cổng sau Trường ĐH Hồng Đức, Quảng Thành, Tp Thanh Hóa

2

biệt với múa, điêu kliăc, văn học, điện ảnh, Ta cóthê nói đặc trưng của âm nhạc là âm thanh Âmthanh.cùng các thành phần khác liên kết với nhauthành một thể thống nhất, cùng một mục đích, 1 chứcnăng.

- Thể hiện cuộc sống và âm thanh Đó là: giai điệu,tiết tấu, hòa thanh

- Âm nhạc luôn kết hợp chặt chẽ, hữu cơ bởi cácthành phần: giai điệu, 'tiết tấu, hòa thanh trong mộtkhoảnh khắc để thể hiện đặc trưng của mình Đặctrưng ây thế hiện, phản ánh nội dung, cuộc sống vàgiáo dục thẩm mĩ cho mọi người

Đặc trưng của tạo hình là đường nét, mảng khối,ánh sáng diễn biến trong không gian 3 chiều Đặctrưng tạo hình là đem lại sự cảm thụ nghệ thuật, chủyếu là cái đẹp của đường nét, hình khối Đường nét,hình khối ấy có đầy đủ khả năng thể hiện cuộc sốngmuôn màu, muôn vẻ của con người

Đặc trưng'của kịch là hành động xuyên suốt, mâuthuẫn xung đột Mọi hành động mang kịch tính, mâuthuẫn xung đột đều được diễn biến trong ngôn ngữtiếng nói, tạo nên đặc trưng riêng của nghệ thuật kịchnói

Đặc trưng của nghệ thuật múa khác với các đặctrưng của các loại hình nghệ thuật âm nhạc, tạo hình

và kịch, múa chuyển động trong âm thanh, tiết tấu vàtrên các đội hình khác nhau Động tác được cách điệu,nội dung được khái quát, sự vật được tượng trưng,chúng được liên kết vói nhau, tồng hòa thành đặc

12

trưng của nghệ thuật múa Như vậy, đặc trưng của.nghệ thuật múa là: Cách điệu, tượng trưng, khái quát,tạo hình.

Những đặc trưng này đều chứa đụng trong hệ thốngngôn ngữ múa - ngôn ngữ chuyển động

;

Chúng ta hãy lần lượt tiến hành, nghiên cứu, phântích đặc trưng riêng của nghệ thuật múa

1 Đăc trưng cách áiẽu

Đặc trưng cách điệu trong nghệ thuật múa là mộtđặc trung rất quan trọng trong sự phát triển ngôn ngữmúa Nó là cơ sở bổ sung, phát triển vô tận trong hệthống ngôn ngữ múa Tính cách điệu làm cho nghệthuật múa phong phú, đa dạng trong việc biểu hiệncuộc sống Nó không chỉ gò bó, giới hạn bởi nhữngđộng tác tụ’ nhiên Khi những động tác trong sinhhoạt, trong tự nhiên được chọn lọc có thế trở thànhnhững động tác nghệ thuật và hấp dẫn về nội dung, ýnghĩa của động tác và sự hoạt động tự nhiên ây phùhọp vớỉ quy luật vận động của nghệ thuật múa, thì cóthể cách điệu thành động tác múa Nói tới động tácmúa là nói tới cái đẹp, vốn có, tự tại trong nghệ thuậtmúa Như vậy, sự tự nhiên, sơ lược không tồn tại,không thuộc về nghệ thuật múa Bất luận hoàn cảnhnào, điều kiện nào, và việc biểu hiện nội dung phứctạp nào, động tác múa phải đẹp, phải hấp dẫn Do vậy,những động tác tự nhiên trong sinh hoạt, trong cuộcsông của chúng ta đều phải được cách điệu, nâng cao

13

khi đó mới trở thành ngôn ngữ múa, mới là mạchnguồn vô tận của nghệ thuật múa.

Không thể đưa những động tác tự nhiên thô thiển,

sơ lược vào nghệ thuật múa mà cho rằng đó là độngtác múa Cũng không phải động tác múa là sự vậnđộng tự nhiên, mà là vận động có quy luật, có điềukiện, có nghệ thuật

Đặc trưng cách điệu của nghệ thuật múa không phảingày nay chúng tạ mới phát hiện ra, mà nó vốn có từ lâu đời Có thể nói đây là đặc trưng quan trọng thuộc

về bản chất riêng biệt của nghệ thuật múa Đặc trưng cách điệu luôn phát triển không ngừng, trải qua nhiều giai đoạn của nhiều dân tộc, của nền nghệ thuật thế giới Múa của dân ' tộc nào cũng có những điệu múa, những động tác được cách điệu và trở thành thuộc tínhnghệ thuật của dân tộc đó

Trong nghệ thuật múa Việt Nam dặc trưng cáchdiệu luôn thể hiện rồ nét Từ thướ xưa nền nghệ thuậtcủa dân tộc, tính cách điệu đã được ghi nhận trênnhiều hiện vật mà khảo cổ học, điêu hắc, kiến trúc đãnghiên cứu xác định Qua những hiện vật đã đượckhai quật, khi nghiên cứu các loại trống đồng, đồgốm, đồ đá cho ta xác minh được nhiều loại động tác,điệu múa của dân tộc Việt Nam đã phát huy cao độđặc 'trưng cách điệu trong nghệ thuật múa Chúng tacùng nhau nghiên cứu các nét hoa văn, các hình tượngtrên mặt các loại trống đồng càng thấy rõ sự ưu việtcủa đặc trưng ! cách điệu trong nghệ thuật múa

14

Những động tác chèo thuyền, phóng lao đều đượccách điệu Không những cách điệu động tác mả đạo

cụ để múa như khiên, mộc, ỉaò, cung tên cũng đượccách điệu với tính cách dân tộc độc đáo Trang phục

từ chỗ thô sơ, tự nhiên khi có vai trò cách điệu thâmnhập, tác động thì trở nên có tính nghệ thuật và hấpdẫn

Từ những động tác chèo đò, có thể cho ta cách điệuthành những động tác múa khá đẹp, có đủ khả năngdiễn tả nội dung Qua nliững động tác chèo đò ngườixem cỏ lliề hiếu được con nguôi đang điều khiển con

đò, bập bềnh trên sông, khỉ bình yên trên sông, khidập dờn vượt qua giông tố

Loại động tác cách điệu được thể hiện rất rõ trongmúa chèo truyền thống Vì*t Nam như động tác chèo

đò, đu tiên, vót bèo, se chỉ, dệt vải, soi gương 1

Không đâu xa lạ, từ động tác đi cấy, đi cày, gặt hái

và lao động trên đồng áng, có thể cách điệu thànhđộng tảc múa Phải có sự chọn lọc cho phù họp vớiđặc trưng cách điệu của nghệ thuật múa Chúng phảituân theo qui ỉuật vặn động của íoại động tác múa.Đặc biệt phải phù hợp với ý nghĩa, nội dung thể hiệntrong tác phẩm và phủ họp với bản chất của nghệthuật Đặc trưng cách điệu nhằm mục đích thể hiệnnội dung và đem đến cái đẹp cho mọi người trong xãhội

2 Đăc trưng tương trưng

Những hiện tượng vận động của tự nhiên trong thếgiói bao la như mặt trời, sông nước, cây cỏ, hoa lá,

15

trăng sao, mưa gió đều có liên quan đến nghệ thuậtmứa Những hiện tượng ấy có quan hệ và gắn liền vớiđời sống tinh thần, vật chất của con người Bởi vậy,con người cần biểu hiện chúng trong sinh hoạt tinhthần.

Đặc trung tượng trưng cũng là một phạm trù, mộtlĩnh vực phát triển quan trọng của nghệ thuật Nhờ đặctrưng này mà con người đã đưa được những hiệntượng tự nhiên trong thế giới bao la vào nghệ thuậtmột cách hấp clẫn, sinh động

Muốn truyền đạt nội dung, ý muốn của con người,muốn mô tả thiên nhiên bằng động tác điệu bộ thìtượng trưng là điều kiện cơ bản để phát triển sự phongphú và khả năng đa dạng của nó

;

Đặc trưng tượng trưng là một nét riêng biệt, độcđáo của loại hình nghệ thuật múa Với loại ngôn ngữchuyển động bằng hình dáng, tư thế, động tác cũng cóđầy đủ khả năng để miêu tả thế giới bao la như mặttrăng, mặt trời, ánh sáng, hoa lá, núi rừng

Từ thưở xa xưa loài người đã biết sử dụng đặctrưng tượng trung trong nghệ thuật múa như một thủpháp quan trọng để phát triên ngôn ngữ múa Đây làmột đặc trưng ưu việt của loại hình nghệ thuật Khôngphải mô tả thiên nhiên theo trình tự vận động củachúng, cũng không phải mô tả chi tiết sự vật Tùy theođiều kiện, nội dung, tùy theo nhu cầu của cuộc sống

mà con người miêu tả Tính tượng trưng cho phépvượt ra khỏi điều kiện của thiên nhiên không lệ thuộc

16

hoàn toàn vảo thiên nhiên, làm sao có thê đem lại chomọi người lĩnh hội được sự vật cần miêu tả bằng xúccảm, bằng tinh thần mà đặc trưng nghệ thuật múa đemlại, đó là điều quan trọng Nhờ có tính tượng trưng màtrên sân khấu nhỏ bé ta có thể miêu tả sông núi mênhmông, trời biển bao la, và biết bao hiện tượng thiênnhiên khác Mọi sự miêu tả đều phải qua sự vận động

có quy luật của con người trong múa

17

Con người là phương tiện duy nhất mới có khảnăng diễn tả mọi sự vật trong thiên nhiên, tròi đất,

thần thánh mà chúng ta chưa sờ thấy nhìn thấy bao

giờ

Đặc trưng tượng trưng thông qua phương tiện biếuhiện của con người, cũng có thể biến những khái niệmtinh thần về các vị thần thánh, thành vật chất cụ thể

mà nghệ thuật múa hư cấu Hư cấu đó dựa trên kháiniệm tinh thần, truyền thuyết về các vị thần thánh xưa,bằng cách điệu và tượng trưng, làm cho con ngườihiểu được các vị thần thánh cụ thể đã in sâu trong kháiniệm trìu tượng của họ Ta có thề nói tượng trưng làmột sức mạnh, một thủ pháp quan trọng của loại hìnhnghệ thuật múa

Với đặc trưng tượng trưng con người có thế múatrên đội hình vòng tròn, tạo thành mặt trời vui múa.Những người múa có thể ở sau chiếc vòng tròn, hoặcnửa vòng tròn màu đỏ, dần dần những cánh tay giơlên và,rung rung để miêu tả các tia nắng mặt’trời lunglinh Những cánh tay tượng trưng cho tia nắng mặttrời tỏa sáng khắp nơi

Từ những dáng hình, những đôi tay vận động trongmúa có thể tạo thành những làn nước hiền hòa, êmđềm trôi Trong những cánh tay ấy còn có khả năngdiễn tà những đợt sóng trên,đại dưong bao la

Tính tượng trưng có thể miêu tả tất cả trong thế giới tự nhiên, mặt tròi hay sông núi Với cơ thể con

người cùng vói đôi tay, chân vận động trong múa cóthể diễn tả cảnh núi rừng bao la, núi non chót vót

Những cánh tay giơ cao vói góc cạnh, ghồ ghề dángngười vươn dài, đôi chân thẳng đứng vươn lên như

tạo thành rừng cây, rừng có thể đúng im trong không

gian, rùng có thể đung đưa theo chiều gió, rùng có thểngả nghiêng rung chuyển trong phong ba bão tố

Những cánh tay, con người uốn lượn trong múa nhưmiêu tả cây lụa đang cựa mình, rũ hạt sương đêm, đónánh bình minh của một ngày nắng đẹp Đồng lúa nhưreo vui, rộn ràng uốn mình theo làn gió Đồng lúa lại

có thể vật vã, ngả lỊghiêng trong cơn mông bão Tính

tượng trưng cách điệu có thể vẽ nên bức tranh đồnglúa vàng rất đẹp, chỉ bằng động tác múa, chứ khôngphải bằng màu sắc của hội họa mả người xem vẫn tiếpnhận được bức tranh ngày mùa đầy sống động Đặctrưng tượng trưng có khả năng thể hiện những vườnhoa, những bông hoa đẹp bàng động tác múa Nhờđộng tác này mà biết bao điệu múa ca ngợi nhữngbông hoa đẹp ra đời Bằng động tác múa tượng trungcủa nghệ thuật múa ia cỏ ílìể miêu íả quá trình sựsống của những mùa hoa, và những bông hoa Xemmúa, ta có thể hiểu được đó ỉà những nụ hoa đang nỏ'cánh, những bông hoa đang khoe sắc, mềm mại,

duyên dáng trong ảnh sáng ban mai Hoa ồ đây được

tượng trưng cách điệu, là hoa biết hoạt động, biếtkhoe sắc

Từ xưa đặc trung tượng trung đã là cơ sở phát triền rất nhiều điệu múa của u tộc.

Ý nghĩa tượng trưng trong nghệ thuật múa khôngchỉ là sự phát triển tác phẩm, thể hiện nội dung, tácphẩm, mà có khi còn thê hiện ở những động tác tư thê,

3 Đăc trưng khái quát

Cuộc sống thực tại của chúng ta có biết bao nhữngcon người anh hùng, những sự kiện, những kì tíchtuyệt đẹp Và biết bao vẻ giàu đẹp của đất nước, củamỗi dân tộc cần được phản ánh, ca ngợi Tất cả cáihay, cái đẹp trong cuộc sống luôn luôn diễn biếnmuôn sắc, ngàn hoa của thòi đại ngày nay Một hìnhtượng anh hùng, một tinh yêu, một cảnh nước non,một ánh trăng, một mặt tròi rực rỡ, một em bẻ trongnôi, một người mẹ chờ trông đều có thể đi vào tácphẩm múa một cách hấp dẫn diệu kì Muốn có sự hấpdẫn diệu kì đó, phải thông qua những đặc trưng củanghệ thuật là cách điệu, tượng trưng, khái quát Chúng

ta đều biết rằng ngôn ngữ để thể hiện nghệ thuật múa

là thứ ngôn ngữ vô thanh, “lời nói ” của nó chính là

động tác và điệu bộ Vì sự cấu tạo đặc biệt của ngônngữ múa không thể diễn tả mọi chi tiết, sự kiện xảy ratrong cuộc sống thứ tự và tỉ mỉ Đó là giới hạn phạm

vi đặc trưng riêng của mỗi loại hình nghệ thuật

Đặc trưng khái quát là một đặc tính vốn có củanghệ thuật múa Đặc trưng khái quát nhằm miêu tảnhững sự kiện, hành động chi tiết, mâu thuẫn, xungđột có tính chất điển hình Mọi sự điển hình ấy phải

16

phù hợp với đặc trưng đặc điểm ngôn ngữ - động tác.

—

I

Những điển hình ấy phải thông qua sự diễn tả, thểhiện hàng loạt động tác 'múa, đem lại sự tiêp nhận dễhiểu cho đối tượng thưởng thức, Ngay cả trong loạikịch múa có nhân vật, có hành động diễn biển phứctạp, có mối quan hệ, có mâu thuẫn xung đột, có kịchtính, cp cốt truyện cũng phải tuân thủ khả năng, đặcđiểm, đặc trưng của nghệ thuật múa Vượt khỏi nhữngđặc trưng bản chất vốn có thì nghệ thuật không thểthực hiện được nhiệm vụ, chức năng của mình Đó làtruyền đạt nội dung của tác phẩm múa, bàng đặc trưngbản chất của nghệ thuật, trong đó có đặc trưng kháiquát

Khái quát ở đây gồm có: nội dung phản ánh, kếtcấu tác phẩm và ngôn ngữ thể hiện Hai mặt này cùngphục tùng đặc trưng khái quát để tiến hành trong nghệthuật

Ví dụ: Tác phẩm múa: Ánh sáng Bác Hồ

Tác phẩm nhằm khái quát đất nước Việí Nam sốngtrong những ngày đen tối, con người không có tự do,

cỏ cây hoa lá không có ánh sáng mặt tròi Con người

và đất nước chìm đắm trong đêm đen dày đặc

Rồi mây mù tan đi, cỏ cây hoa lá bừng tỉnh ldii ánhmặt trời chiếu sáng Đó là hình ảnh, ỉà tiếng vọng Bác

Hồ hiện lên, tỏa sáng khắp nơi nơi, như ánh mặt trờichiếu rọi cho mọi vật sinh tồn Con người có sự sống,đất nước đứng lên, hoa lá rung cánh tắm ánh nắng mặt

17

trời Đất nước Việt Nam vươn lên theo ánh sáng Bác

Hồ, cuộn dâng theo làn sóng đỏ - làn sóng cách mạng.Việt Nam có Bác Hồ - Việt Nam có mùa hoa

Phần I - Những ngày đen tối

Sân khấu một màu tím ngắt, chỗ mờ, chỗ sáng.Những con người được cách điệu, cỏ cây, hoa lá tạothành những hình tượng nhấp nhô, cao thấp, xa gầntượng trung cho cảnh đất nước chìm dần trong đêmtối Tất cả như im lặng trong âm thanh của đoạn nhạc

Từ phía núi, 1 bà mẹ Việt Nam xuất hiện Múahành động biểu hiện tâm trạng của đấl nước, quặnđau, lầm than, nhóm người biến đổi cách tạo hình vàchuyển động dần như tiếng vọng của lòng đất

Tình cảm cùa nhân vật bà mẹ càng trào dâng mãnhliệt, uất ức, gào thét Cùng lúc đó các nhóm ngườicách điệu, hòa cùng tâm trạng bà mẹ Việt Nam: Đấtnước lầm than, đất nước kêu cứu

Phan II - Ánh sáng Bác Hồ

Sân khấu màu vàng tươi, tạo hình các lóp ngườinhư thảm đỏ, những bông hoa đang im lặng trongtiếng nhạc trong trẻo, màn sương như tan dần Các côgái each điệu (nhân cách hóa) những ánh nắng hiệndân lên vui múa, những cánh tay diễn tả những tianắng rung rinh tỏa ra những tia nắng vàng, cỏ cây hoa

lá nhẹ nhàng, đung đưa (múa tắm nắng từ thấp lêncao)

Âm hưởng bài ca Pac Bó vans vọns lên nhữns âmthanh tha thiết, trong sáng Hình ảnh Bác ĩiồ hiện dầu

18