Truyện có hai phan: Phần đầu kẻ về cuộc sống đây tủi nhục của MỊ và A Phủ ở Hồng Ngài — nơi bọn thống lý ngự trị độc tôn, người dân cực khổ có đấu tranh nhưng chỉ là đầu tranh tự phát c
Trang 1VỢ CHÒNG A PHỦ - 7ô Hoài
Tác giả: Tô Hoài là một trong những nhà văn lớn của nền văn học Việt Nam hiện
đại Ông sớm bước vào đời, vào nghề văn và cũng sớm tham gia hoạt động cách mạng Ông
viết ở nhiều thê loại và thể loại nào cũng gặt hái được những thành công rực rỡ Đặc biệt là
những tác phẩm viết về hiện thực cuộc sống và con người miền núi Tây Bắc, bởi ông rất
am hiểu về phong tục tập quán cũng như văn hóa nhiều vùng miền khác nhau Tô Hoài luôn
có những cố gắng tìm tòi, khám phá trong sáng tạo nghệ thuật, đó là một trong những yếu
tố góp phần làm nên sự hấp dẫn, sức sống và ý nghĩa lâu bền ở tác phẩm của ông đối với
đời sống tinh thần của người đọc nhiều thế hệ
Tác phẩm: Truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” được rút trong tập “Truyện Tây Bắc” viết năm 1952, là truyện ngắn xuất sắc nhất của tập sách này Tác phẩm vừa là một bức tranh chân thực về số phận bi thảm của người dân nghèo miền núi dưới ách áp bức, thống trị dã man của bọn chúa đất phong kiến, vừa là một bài ca về sức sống và khát vọng tự do, hạnh phúc của con người
Truyện có hai phan: Phần đầu kẻ về cuộc sống đây tủi nhục của MỊ và A Phủ ở Hồng
Ngài — nơi bọn thống lý ngự trị độc tôn, người dân cực khổ có đấu tranh nhưng chỉ là đầu tranh tự phát (chính là đoạn trích trong chương trình Ngữ văn 12); phần sau là thời kì ở Phiềng Sa — nơi thực dân là kẻ thống trị cao nhất, con người đấu tranh tự giác để tự giải phóng đời mình, dưới sự giác ngộ và lãnh đạo của Đảng
Lời dẫn: Đến với “Vợ chỗng A Phủ” chúng ta không thê tìm được những cá tính đặc sắc trong nhân vật như Xuân tóc đỏ trong “Số đó”, Tràng trong “Vø nhặt” hay Chí Phèo trong truyện cùng tên của nhà văn Nam Cao Bởi đó không phải là chủ đích của Tô Hoài khi viết thiên truyện này Nhà văn muốn dành sự quan tâm cho một vấn đề khác, cấp bách hơn: đó là “vấn đề số phận ” — số phận của con người, số phận của cả một cộng đồng người nông dân lao động đưới ách thống trị của bọn thực dân phong kiến trên những triền núi Tây Bắc heo hút
Thiên truyện đặc sắc này gồm 2 phần: nửa đầu là ở Hồng Ngài, nửa sau là ở Phiềng
Sa Đứng về mặt biểu hiện chủ đề, phần ở Phiềng Sa hết sức cần thiết để mang đến cho tác phẩm màu sắc và hơi thở của thời đại, là “guá trình phát triển cách mạng” khi Mi va A Phủ gặp cán bộ A Châu rồi trở thành du kích Thế nhưng, xét trên vẻ đẹp văn chương thì nửa Phiềng Sa nhất định phải chịu nhường nửa ở Hồng Ngài Chính nửa ở Hồng Ngài là nơi tập trung những tinh hoa của ngòi bút Tô Hoài Nó không chỉ mang hương sắc lạ về cảnh trí, con người mà là sự kết đọng tình cảm nhân đạo sâu sắc, khả năng phân tích diễn biến tâm lý tinh tế của nhà văn Điều mà sau này ông gọi là “một chất thơ vời vợi bay lên
từ cảnh vật và nhân vật của múi rừng thơ mộng Tây Bắc thân yêu ”
Trang 2NHỮNG NỘI DUNG QUAN TRỌNG
1 Nhân vật Mị - người con gái có sức sống tiềm tàng mãnh liệt
1 MỊ người con gửi tài năng,
xinh đẹp, giàu nhân phẩm
nhưng lại có cuộc song day
bat hanh
- Tai nang, xinh dep, giau
nhan pham:
Mị tài năng, xinh đẹp: “thổi
lá cũng hay như thổi sáo, có
biết bao người mê ngày đêm
thối sáo đi theo Mị ”
Mị giàu nhân phẩm: khi biết
cha con thống lý Pá Tra có ý
định bắt cô về làm dâu gạt nợ
Mị đã rất gay gắt phản đối:
+ Mi cầu xin bố: “Con nay
đã biết cuốc nương làm ngô,
con phải làm nương ngô giả
nợ thay cho bố Bố đừng bán
con cho nhà giàu” Câu nói
của MỊ chứng tỏ Mỹ là người
yêu lao động, yêu tự do
Nhưng dưới ách thống trị của
bọn thực dân phong kiến, Mị
vẫn ngang nhiên bị bắt về làm
dau gat no: dau don đến tan
cing Mi chi muon chét
+ Mi khéng đành lòng chết,
vi néu “Mi chét thi b6 Mi con
khổ hơn bao nhiêu lần bây giờ
Cây côi đâm hoa kết trái là quy luật của tự nhiên, con gái lớn lên lấy chồng, tìm cho mình một bến đỗ êm ấm cũng là mơ ước của biết bao cô gái trẻ Thế nhưng, ông trời nhiều khi chơi ác, ngay cả hạnh phúc tưởng chừng như đơn giản ấy cũng không mỉm cười với Mị, nó quay lưng với cô và mở ra những trang đời đẫm đầy nước mắt
Vốn là cô gái tài năng, xinh đẹp và yêu đời, ngày trước
MỊ “thối lá cũng hay như thôi sáo, có biết bao người mê ngày đêm thôi sáo đi theo Mị ” Mị đã rất gay gắt phản đối khi nghe tin thống lý Pá Tra đòi bắt cô về làm dâu gạt nợ, món nợ từ cái ngày “bố Mị lấy mẹ Mị không đủ tiền cưới đến vay thống lý — bố của thống lý Pá Tra bây giờ, mỗi năm đem nộp một nương ngô, đến khi người vợ chết vẫn chưa trả hết nợ” Mị đã tha thiết cầu xin bố: “Con nay đã biết cuốc nương làm ngô, con phải làm nương giả nợ cho
bố Bố đừng bán con cho nhà giàu” Cô gái yêu tự do, yêu cuộc sống như cánh chim hải âu không sợ biến lớn, dẫu biết rằng món nợ truyền kiếp kia đến chết cô cũng không thể trả hết, nhưng cô sẵn sàng trả nợ bằng mọi giá
để được tự do bên bố - người đàn ông suốt đời gánh nợ trên vai nay đã đến tuổi cận tàn Nhiều người cho rằng, cái suy nghĩ “cuốc nương làm ngô giả nợ” cha Mi chi la
ảo tưởng, bởi cả bố và mẹ Mị làm quân quật cả đời người còn không trả nỗi, huống chỉ một mình Mị Nhưng cái gọi
là “ảo tưởng” ấy lại chứng minh cho bản lĩnh, cho niềm
tin vào tuôi trẻ, vào sức sống mãnh liệt của cô gái người
dân tộc miền núi: Mị thà sống nghèo khổ, thà phải làm
việc cực nhọc mà được tự do, còn hơn làm dâu cho nhà
giàu mà phải trở thành nô lệ
Nhưng dưới ách thống trị của bọn thực dân phong kiến,
sự tàn ác của bọn lãnh chúa thì số phan Mi nhu van bài đã định Mặc cho MỊ có ý thức hắn hơi về cuộc sống, về thân
phận của mình thì ngang trái vẫn chụp lên cuộc đời cô một
màu đen tang tóc: MỊ bị bắt về làm dâu gạt nợ nhà thống
lý, làm vợ A Sử - hai chit “gat no” nghe thật xót xa Số kiếp người phụ nữ đi làm dâu đã khổ, đã phải chịu biết bao cay dang tui hon, dang nay Mi bi bat vé lam dâu đã đành, lại mang thân phận “đu gạí nợ ” thì con chua xót
Trang 3
nữa Mị đành quay trở lại nha
thống lí”
+ MỊ cam chỊu và chấp nhận,
bởi người con gái tên Mỷ vẫn
luôn đặt chữ hiểu lên đấu
(hiếu thảo với cha)
- Mị có cuộc sống bắt hạnh:
được thê hiện qua việc miêu ta
cuộc sống cua Mi trong nhà
thống lý Pá Tra
+ Chan dung MỊị hiện lên
một cách đây thương xót: lúc
nào cũng “cúi mặt, cái mặt
buồn rười rượi ”; rồi câm lặng
“lui li như con rùa nuôi frong
xó cửa ” và buông xuôi “ở láu
trong cai khổ Mị quen rôi °
+ Cuộc sống thông khổ: làm
việc cả ngày cả đêm “Tết xong
lên núi hải thuốc phiện; giữa
năm thì giặt đay; đến mùa đi
nương bẻ bắp ”, không bằng
trầu, ngựa “con frẫu, con ngựa
làm còn có lục, đêm còn được
dung gai chân, nhai cỏ ””
+ Mi voi A Sử “không có
lòng mà vẫn phải sống với
nhau”, A Sử chưa bao giờ coi
Mi là vợ, nó đánh đập Mi hét
sức dã man
+ Mỹ là nạn nhân của chê
độ vay nặng lãi bị cường
quyên và thân quyền tước
dén nhường nào! Mị chỉ biết khóc, “đêm nào Mị cũng khóc ”, khóc là cách duy nhất để giải tỏa những đau đớn
trong lòng Rồi không chịu được nữa, Mị tron về tìm bố với “năm lá ngón trong tay” , Mi ‘ ‘chi muốn ăn để chết”, chết đề thoát khỏi cuộc sống cùng quấn này, nhưng MỊ lại không đành lòng chết Người con gái tên Mị, dù sống trong tận cùng của đau khô, vẫn luôn đặt chữ hiễu lên
dau, Mi hiéu rang: “nếu Mị chết thì bố Mị còn khổ hơn
bao nhiêu lân bây giờ nữa Mị đành trở lại nhà thống lí”
— cam chịu và chấp nhận số kiếp “làm dâu nhà giàu ”
Làm dâu nhà giàu, nhiều nương, nhiều bạc nhất đất
Hồng Ngài, ắt phải sung sướng, phải được sống trong nhung lụa “có bao giờ phải xem cái khô mà biết khổ, biết buôn ” Nhưng không, Mỹ lại có cuộc sống đây bất hạnh trong nhà thống lý, chân dung Mị hiện lên một cách đầy thương xót qua những câu văn nghe that ai oan: “Ai o xa
về có việc vào nhà thống lí Pá Tra thường trông thấy có một cô gái ngồi quay sợi gai bên tảng đá Lúc nào cô ấy cũng cúi mặt, cái mặt buôn rười rượi ”, trông cái dáng
điệu đã gợi lên một con người chất chứa những bi kịch
Người ta thường quen với cái sướng, quen ăn ngon mặc đẹp, đẳng này Mị lại quen với cái khổ: “ở lâu trong cái khổ, Mị quen rôi Bây giờ thì Mị tưởng mình cũng là con trâu, mình cũng là con ngựa ”, rồi Mị trở nên câm nín
“lui lñi như con rùa nuôi trong xó cửa” Tại sao một cô
gái xinh đẹp, tài năng, lại làm dâu nhà giàu mà gợi cho người đọc cảm giác đầy ám ảnh như vậy? Bởi từ ngày làm dâu nhà thống lý, cô gái xinh đẹp ấy chưa một giờ phút nào được ngơi tay, phải làm việc quần quật cả ngày cả đêm với những công việc lặp đi lặp lại: “Tế? xong lên múi hải thuốc phiện; giữa năm thì giặt ẩay, se đay; đến mùa
di nương bẻ bắp suốt năm, suốt đời như thế” Quan trọng hơn, đối với một người phụ nữ đi lẫy chồng, chỉ mong sao lấy được người đàn ông yêu thương, che chở cho minh Dù cuộc sống có nghèo khố một chút, có khó khăn, thiếu thốn một chút họ cũng căm lòng Nhưng không “hông nhan thì bạc phận”, MỊ đã quá thông khổ
về thể xác lại đau đớn hơn cả về tỉnh thân, bởi “Mj với A
Sử không có lòng mà vẫn phải sống với nhau”, A Sử chưa
bao giờ coi Mi 1a vo, nó đánh đập MỊ hết sức đã man Tắt
cả những gì Mị gánh chịu ngày hôm nay, nếu nói một cách
Trang 4
quyên tự do và hạnh phúc cá
nhân: mặc dù không đồng ý
nhưng cô vẫn ngang nhiên bị
bắt (cường quyên) về “cúng
trình ma” nhà thông lý (thần
quyển) và bị con ma theo ám
suốt đời
+ Hình ảnh căn buông Mị
nam kin mit — chon dia ngục
trần gian: chỉ có một “7#
vuông bằng bàn tay lúc nào
trông ra cũng chỉ thấy trăng
trắng, không biết là sương hay
la nang”
2 Trong Mị ấn chứa một sức
sống tiỀm tàng, sức sống ấy
đã trỗi dậy vào đêm tình mùa
xuân đến trên đất Hông Ngài
- Những tác nhân đánh thức
tâm hôn đã chết của Mị:
+ Cảnh sắc mùa xuân:
“những chiếc váy hoa aa dem
ra phơi trên mỏm đá xòe như
con bướm sặc sỡ”; “tiếng trẻ
con nñnồ đùa” cùng với đó là
những cơn “gió rét thổi vào cỏ
gianh vàng ứng `
+ Tiếng sáo rú bạn khiến MỊị
“thiết tha bôi hôi”, tiếng sáo
chính là sự hiện thân của một
phần tuôi trẻ và những ký ức
tươi đẹp
chính xác thì không phải do sé phan hay do dinh ménh ma
do sự tàn ác của hủ tục, của chế độ thực dân phong kiến
miễn núi, của chính sách vay nặng lãi cùng sự đầy đọa của
cha con thống lí đã biển Mị thành nô lệ, bị tước đoạt tuổi trẻ, quyền tự do và hạnh phúc cá nhân Dần dần đối với
Mi thời gian là vô nghĩa, cô cũng quên hắn việc tự tử của những năm về trước Còn muốn chết nghĩa là Mị còn ý thức được nỗi đau của mình, nhưng đến bây giờ cô gái xinh đẹp ấy cũng chẳng buôn chết nữa Căn buồng kín mít
Mi nằm, cũng để lại cho chúng ta những cảm xúc khó quên, nó chỉ có một ô cửa nhỏ “J vuông bằng bàn tay lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là
sương hay năng ”, đúng là một cách diễn tả tuyệt hay về
chốn địa ngục trần gian, nó không chỉ là nơi giam hãm
thân xác Mị mà nó cách li tâm hồn cô với cuộc đời, nó vùi dập tuôi xuân và vắt kiệt nhựa sống của cô, nó biến Mi tir
cô gái trẻ trung, phơi phới, tràn đầy nhựa sống thành một
con người vô cảm, câm lặng, lùi lũi
Người ta cho rằng cuộc sống tủi cực, tăm tối đã chôn vùi
Mị khiến cô không còn nhớ đến con người tự do của mình trước kia nữa Nhưng không, không phải là MỊ không bao giờ nhớ đến “con người tự do ” của mình nữa, mà là không
có một tác nhân nào gợi cho MỊ nhớ đến điều đó
Và mùa xuân năm ấy, núi đồi Tây Bắc ngập tràn sắc xuân: “wững chiếc váy hoa đã đem ra phơi trên các mom
đá xòa như con bướm sặc sỡ”; “tiếng trẻ con nô đùa, cười
âm trên sân chơi ” cùng với đó là những cơn “gió rét thối vào cỏ gianh vàng ng” như báo hiệu một điều gì đó sắp xảy đến trên đất Hồng Ngài Ngày xuân, thanh niên đôi lứa thi nhau thối sáo gọi bạn đi chơi, „ghe tiếng sáo “Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng
nh những đêm tết ngày trước” Lần đầu tiên tiếng sáo xuất hiện trong tác phẩm cũng là lần đầu tiên sau bao năm
dài câm nín trong nhà thống lí: “Mỹ thay thiết tha bổi hồi
Mi ngôi lâm thẩm theo lời bài hát” Ngày Tết, Mị cũng
uống rượu, “M⁄j lén lấy hũ rượu, cứ wong ung UC tung
bát ”, cách uống ấy như nuốt cay, nuốt đắng, nuốt mọi ấm
ức vào lòng Rượu làm MỊ say, ai đó đã từng nói: “mdt khi rượu đã không còn đủ sức làm người ta quên thì nó lại đánh thức cả con từn lân lý trí” Quả đúng là như vậy,
Trang 5
+ Chat men cia rwou: “Mi
lén lay hii ruou, cu udng ừng
uc tung bat”, regu lam Mi say
- Diễn biến tâm lý và hành
động phức tạp của Mị trong
đêm tình mùa xuân:
+ Lòng Mị sống về quả khứ:
cái thời “Mj uốn chiếc lá trên
môi, thổi lá cũng hay như thôi
sáo Có biết bao người mê,
ngày đêm thổi sáo đi theo ”
+ Chua xót với hiện tại: MỊ
sống trong nhà thống lý không
bằng con trâu, con ngựa; “A Sứ
chưa bao gio’ cho Mi di choi
tết”; “Mi voi A Sử không có
lòng mà vẫn phải chung sống
với nhau ”
> Äị muốn chết: “nếu
có nắm lá ngón trong tay lúc
này Mị sẽ ăn cho chết ngay
chứ không buôn nhớ lại nữa ”
+ Trong suy nghĩ: MỊ nhận
ra “Mi tré lam, Mi van con tre,
Mị muốn đi chơi `
+ Hành động: “Mị đến góc
nhà, lấy Ống mỡ, xắn một
miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho
sang”; “Mi cuon lai téc, Mi
với tay lấy cải váy hoa vắt ở
phía trong vách `
chât men của rượu hòa quyện cùng tiêng sáo chính là tác
nhân đánh thức phần đời đã mất của Mi Tiếng sáo là sự hiện thân của một phân tuổi trẻ và những ký ức tươi đẹp
của Mị, đó là những tháng ngày vô tư hồn nhiên bên bó,
được tự do, được thỏa thích ném pao ngày Tết
Quá khứ khiến lòng Mị thật chua xót khi nghĩ đến
cuộc sống hiện tại: MỊ sống trong nhà thống lí không băng kiếp con trâu con ngựa; “4 Sử chẳng bao giờ cho Mị
di choi tét”, quan trong là “A Sử với Mị, không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau”, có cay đắng nào bằng cuộc sống hôn nhân mà không xuất phát từ tình yêu, tinh nghĩa vợ chồng mà không có sự gắn kết, điều đó làm cho
Mi ước: “nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay chứ không buôn nhớ lại nữa Nhớ lại, chỉ
thấy nước mat tra ra” Lại một lần nữa Mị muốn chết,
muốn chết để cuộc sống bớt đau thương hơn, bớt tủi nhục hơn Như vậy, tiếng sáo gọi bạn kia chính là tắm gương
dé Mị nhìn rõ hơn về cuộc sống hién tai cua minh Mi da muốn “chết ngay”, nghĩa là MỊ đã không chấp nhận thực
tại, Mị muốn phản kháng lại hoàn cảnh, phản kháng nghịch cảnh Đây là hành động hoàn toàn trái ngược với
cô Mi lầm lũi suốt bao năm trong nhà thống lí
Sau khi nghe tiếng sáo: “Mj thấy phơi phới trở lại,
trong lòng đột nhiên vui sướng như những đêm tết ngày frước ” Tuôi xuân, tuôi trẻ, ký ức ngày xưa của Mị cứ thế
lớn dần lên, cho tới khi chiếm trọn tâm hồn cô, Mị chợt
nhận ra: “Mỹ frẻ lắm, Mi vẫn còn trẻ, Mi muon di choi”,
Mi khéng con 1a cé gai cam chiu, chap nhan, “ii lai như con rua nudi trong xó cứa ” như trước đây nữa Thay vào
đó, là suy nghĩ của một người ham sống, muốn sống và khao khát sống Điều đó không chỉ dừng lại ở trong suy nghĩ mà còn Mi hành động để thực hiện suy nghĩ đó của
mình: “Mj đến góc nhà, lấy ống mỡ, xắn một miễng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng ” MỊ sửa soạn dé di choi: “Mi
quấn lại tóc, Mị với tay lấy cái váy hoa vắt ở phía trong
vách” — Nhà văn Tô Hoài thật tinh tế, thật thành công
trong việc miêu tả diễn biến tâm trạng của Mị trong đêm tình mùa xuân, qua những câu văn ngắn mang nhịp điệu gấp gáp như thê Mị đang nhanh chóng, dứt khoát thực hiện hành động giải phóng cho mình, rũ bỏ khỏi con ma
Trang 6
- Đỉnh điểm của bỉ kịch: là sự
xuất hiện của A Sử - nó trói
đứng, không cho MỊ đi chơi
+ Trong bóng fôi, tiêng sáo
van diu dat tam hon Mi theo
cũng cuộc chơi:
"Anh ném pao
Em không bắt
km không yêu
Quả pao rơi rồi
Em yêu người nào
Em bắt pao nào ”
+ Hiện thực cuộc sống, thân
phận Mị không bằng con
mình không bằng con ngựa ”
+ Câu chuyện ám ảnh về
người đàn bà đời trước, cũng
bị chồng trói đến chết khiến
Mi sợ chết
> NMị là nhân vật điển
hình bị tước đoạt hết quyên
làm người, bị dìm xuống kiếp
ngựa trâu ở miễn núi Tây Bắc
dưới ach thống trị của bon
thực dân
Qua đêm tình mùa xuân, MỊ
vẫn trở về với ô cửa lỗ vuông
băng bàn tay, vẫn tảng đá cạnh
cái tàu ngựa, vẫn những công
việc đầu năm, giữa năm, cuối
mùa Nhưng tâm trạng và hành
động của MỊ trong đêm tinh
ngựa: “Mj thốn thức nghĩ
nhà thông lí, thoát khỏi căn buông kín mít, thoát khỏi chôn địa ngục trần gian chôn vùi tuôi xuân của cô
Ngọn lửa sống vừa mới được nhen nhóm, ngay lập tức
đã bị dập tắt một cách tàn nhẫn bởi sự xuất hiện của A Sử
Nó không cho MỊ di chơi, nó “xách cả một thing soi day
ra trói đứng Mị vào cột nhà Tóc Mị xa xuống, A Sử quấn luôn tóc lên cột, làm cho Mị không cúi, không nghiêng
được đầu nữa” A Sử đâu biết rằng, nó chỉ có thê trói được
thân xác Mị, còn tâm hồn Mị vẫn sống trọn vẹn trong thế
giới của riêng mình: “Mj đứng lặng im, như không biết
mình đang bị trôi Hơi rượu còn nông nờn Mị vẫn nghe
tiếng sáo đựa Mị đi theo những cuộc chơi ” Tiếng sáo kia
quá tha thiết, quá mạnh mẽ, nó dìu hén Mi bay lên trên hoàn cảnh, nó là biểu tượng của niềm khao khát sống, khát
khao yêu, khao khát tự do Trong phút chốc Mị quên mất mình đang bị trói, “A⁄j vùng bước đi” theo tiếng gọi của
tự do và “vàng đi” như muốn bắt quả pao của người Mị thương Nhưng cái đau đớn thê xác liền kéo Mi về đúng thân phận của mình, Mị “chỉ còn nghe tiếng chân ngựa
đạp vào vách” - khô khan, lạc lõng đến mức tàn nhẫn
Thân xác Mị đã nằm trọn trong vòng dây trói, “Ä⁄j thốn thức nghĩ mình không bằng con ngựa ”
Tâm trang Mi lic nay vừa mơ vừa tỉnh “khắp người dây trói thít lại, đau nhức Lúc lại nông nàn tha thiết
nhớ”, MỊ nhớ về quá khứ, nhớ tự do, nhớ những ký ức
tươi đẹp và nhớ luôn cả việc không cần nhớ Đó là câu chuyện kề về người đàn bà bị trói đến chết trong nhà thống
lý: người đàn bà ấy, rồi tiếp theo sẽ là Mị, số kiếp đàn bà
làm dâu nhà giàu đều sẽ chết Nghĩ thế Mị sợ quá, và “ca quậy xem mình còn sống hay chết” Ý nghĩ về cái chết lúc
này khiến Mi sợ, nó khác hăn cái chết lúc Mi cam nam 14
ngón trên tay chạy về quỳ xin bố Cho nên khi người chị
dâu đến cởi trói, Mị không đỗ xuống hay ngã xuống mà
“sup xuống”, bởi MỊ hiểu ra rằng, kết cục của những người đàn bà sống cái nhà này, trong chế độ này, trong xã
hội đều phải như vậy
Cuộc trỗi dậy lần thứ nhất của Mị không thành, Mị
không thoát ra được cảnh tù ngục ở nhà thống lý nhưng ít nhất Mị cũng được sống lại những thời khắc tươi đẹp của
tuổi trẻ Sức sống của MỊ được đặt trong một thử thách khắc nghiệt, qua đó nhà văn đã khăng định một chân lý:
Trang 7
mùa xuân đã thê hiện ngòi bút
nhân đạo của nhà văn với biệt
tài miêu tả tâm lý nhân vật
bằng ngôn ngữ mộc mạc, giàu
chất thơ
3 Mj có sức phán kháng
mạnh mẽ Điều đó được thể
hiện rõ nhất trong đêm cởi
troi cho A Phi
Vi mai bẫy nhím, A Phủ vô
tinh dé hé vd mat một con bò
nên anh phạt bị chịu trói đứng
cho đến khi tìm thấy bò
- Lúc đầu: Mị dửng dưng, vô
cam “Mi van thản nhiên thổi
lửa hơ tay” — dẫu hiệu của sự
tê liệt tỉnh thân
- Về sau: khi nhìn thấy dòng
nước mắt của A Phủ, Mị mới
“thức tính — sự thức tỉnh của
nhân phẩm con người:
+ Mị nhớ tới mình từng bi A
Sử trói đứng như thế “sước
mắt chảy xuống miệng, xuống
cố, không lau đi được ”
+ Mị nhớ tới người đàn bà
đời trước cũng bị trói đứng
đên chết
+ Mi thương cảm cho A
Phi: “Co chung chi dém mai
la nguoi kia chét Chét dau,
chết đói, chết rét, phải chết ”
dù lay lăt đói khô, bị đày đọa đên cùng cực thì sức sông con người không hề chết mà luôn âm ỉ cháy, chỉ gặp thời
cơ là bùng lên mạnh mẽ Hành động của MỊ trong đêm tình mùa xuân tuy bột phát nhưng hứa hẹn một tương lai bừng cháy ở phía trước
Cuộc sống trong nhà thống lí Pá Tra không có chỗ cho
tình thương và lương tri tồn tại, nó làm cho Mi trở nên lạnh lùng, vô cảm với tất cả mọi nguoi, kế cả với A Phủ -
một người bị trói đứng sắp chết trước mắt Mị Từ sau đêm tình mùa xuân, ngay chính bản thân mình MỊ cũng không còn tha thiết, không còn xót thương nữa, huống chỉ với
người khác Bởi nếu có tự xót thương, han Mi đã thêm
một lần thầm nghĩ đến nắm lá ngón để chết
Mùa đông trên các dẻo núi cao vùng Tây Bắc lạnh thấu xương, ai cũng cỗ khoác thêm cho mình những tắm áo dày nhất để giữ ấm cho cơ thể và Mị cũng không ngoại lệ Hang dém, Mi thường dậy trở lửa hơ tay cho 4m, “néu không có bếp lửa sưởi thì Mị cũng đến chết héo ” Sau bao biến có xảy ra Mị không còn tha thiết với cuộc cống nữa, nhưng tai sao Mi van day théi lita ho tay, phai chăng cô vẫn nuôi dưỡng một ước vọng manh mong để sưởi ấm
cuộc đời lạnh lẽo của mình, mặc dù bị A Sử đánh “nhưng đêm sau Mị vân ra sưởi như đêm trước”, dù rất mơ hồ
nhưng có lẽ đó là điều duy nhất níu kéo Mị không đi đến
tuyệt vọng
Trước một người sắp chết, Mj dứng dưng vô cảm, “Mị
van thản nhiên thối lửa hơ tay”, sự thản nhiên của Mị
như liều thuốc độc giết chết một mạng người đang cận kế cái chết Chúng ta hoàn toàn có thể trách, trách cô gái kia sao tàn nhẫn đến vậy, nhưng sẽ ở một thời điểm khác Từ ngày về làm dâu nhà thống lý, làm vợ A Sử với biết bao đau khổ giằng xé từ thể xác đến tinh thần, cô gái lương
thiện yêu đời ngày xưa chết rồi, thay vào đó là một tâm hồn đã bị tê liệt Vậy nên, “ nếu A Phủ là cái xác chết
đứng chết đáy, cũng thể thôi ”
Nhưng đến đêm hôm sau, dưới ánh lửa bập bùng, bất
giác Mị hé mắt trông sang thấy “một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại” của A Phủ,
Mi mới “?ức tỉnh” Một nhà phê bình văn học nỗi tiếng
đã từng nói rằng: “K7i tình thương chạm vào trải tim thì
Trang 8=> Nhận ra: “Chúng nó
thật độc ác!” — điều mà từ
trước đến nay Mị chưa bao giờ
nhận ra
- Quyết định cắt dây cởi trói
cứu A Phủ:
+ Trước khi cat: Mi so “so
cha con thống lý sẽ đồ cho Mi
cởi trôi, Mị phải trói thay vào
đấy” Nghĩ thế, nhưng làm sao
Mi cũng không thấy sợ —
lòng thương người trong MỊ đã
lớn hơn tất cả sự sợ hãi
+ Mị rón rén bước lại: rút
con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút
dây mây - một hành động phản
kháng trước cái ác của Mi
+ Cất xong Mị cũng hốt
hoảng, vì MỊ không ngờ mình
lại dám làm một chuyện động
trời như vậy
+ Khi A Phú chạy đi rỗi,
“Mi dung lang trong bong
toi”, roi Mi chạy theo: “7rởi
toi lắm, Mi van băng di”
> “Bước chân vụt chạy”
của Mị đã đạp đỗ mọi áp chế
của bọn thực dân phong kiến
miền núi để đến với tự do
+ Mi goi voi theo: “A Phi
cho tôi đi với Ở đâu thì chết
mắt” - câu nói thê hiện lòng
ham sống, khát vọng tự do
mãnh liệt của MIỊ
cho du sỏi đã cũng thành châu lệ” Quả đúng là vậy, dòng nước mắt của A Phủ đã đánh thức và làm hồi sinh tình thương người trong Mị Giọt nước mắt của thân phận nô
lệ đang bất lực trước số phận, không chỉ đơn thuần chảy trên gò má đã xám đen của A Phủ mà nó còn chảy vào cả trai tim bang gid cia Mi Nó đánh thức trái tim vốn dạt đào tình yêu thương của cô, tại sao vậy? Vì MỊ thương cho người cùng cảnh ngộ, Mi hiểu cảm giác bị trói đứng
đến chết: “chết đau, chết đói, chết rét, phải chết” là như thế nào rồi, chính Mị đã từng bị A Sử trói đứng như thé
Ở đoạn văn này, nhà văn Tô Hoài không hé đề cập đến nỗi đau về thê xác của Mị, cũng không hê viết về nỗi tủi
nhục của A Phủ nhưng tất cả điều hiện lên rất rõ Mị đã
cảm nhận nỗi đau của A Phủ bằng chính những cảm xúc xuất phát từ nỗi đau của mình Mị căm phẫn khi nhớ lại người đàn bà đời trước cũng bị trói đến chết trong căn nhà
này Lần đầu tiên Mi nhận thức được tội ác của cha con
thống lý một cách cặn kẽ: “Chúng nó thật độc ác”- điều
mù từ trước đến nay, ngay củ khi bị trói đến không cựa
duoc Mi cing chưa từng nghĩ
Tất cả đã thôi thúc Mị cắt dây cởi trói cứu A Phủ, dù
đã quyết định, nhưng trong đầu Mị vẫn lóc lên nỗi băn
khoan, Mi so , so “cha con thong ly sé biết rồi trói Mị
thay vào đấy ” Lúc này, lòng thương người đã lớn hơn
tắt cả, “Mị rón rén bước lại, Mị rút con dao nhỏ cắt nút
đáy mây” cởi trói cứu A Phủ Sau khi cắt xong, Mị hoảng hốt, Mị cũng không ngờ mình dám làm một chuyện động
trời đến thế Mị chỉ kịp thì thào lên một tiếng “Đi ngay”
rồi nghẹn lại A Phủ khuyu xuống không bước nổi Nhưng trước cái chết có thê đến nơi ngay, A Phủ lại quật sức vùng lên, chạy Còn Mi vẫn đứng lặng trong bóng tối Ta có thé hình dung được tâm lí ngốn ngang trăm mối của Mị lúc này: chạy theo A Phủ hay ở đây chờ chết? Chấp nhận cuộc sống trong nhà thống lý hay vùng lên giải thoát? Rồi Mị
sẽ thế nào, bọn bất nhân kia có để cho Mi yén hay phải chết thay A Phủ ở cái cọc ấy? Cuối cùng, sức sống
mãnh liệt trong Mi théi thúc, MỊ vụt chạy theo A Phú
“Trời tối lam, Mi van băng đï” - bước chân “băng đi” của Mị như đạp đồ mọi áp chế, cường quyên, thần quyền của bọn lãnh chúa phong kiến đã đè nặng tâm hồn Mị suốt bao nhiêu năm qua MỊ gọi với theo: “4 Phủ Cho tôi đi!
Trang 9Hành động cắt dây cởi trói
cứu A Phú chính là bước
ngoặt quan trọng Írong cuộc
doi Mi Từ thân phận nô lệ
Mị vùng lên tự làm chủ cuộc
đời mình; từ sức sống tiềm
tùng, âm ỉ đã phát triển thành
sức mạnh giải phóng để thay
đổi cuộc đời
Ở đây thì chết mát”, câu nói trong giây phút hỗn loạn đó
chính là khao khát sống, khát khuo tự do mãnh liệt của
Mị Câu nói ấy khi phát ra làm quặn đau trái tim độc giả,
bởi nó chính là nguyên nhân - hệ quả của việc Mị cắt đứt
sợi dây vô hình ràng buộc cuộc đời của mình với nhà
thống lý
Thé la Mi va A Phi chạy xuống dốc núi Hai người chạy khỏi Hồng Ngài - nơi mà những kỉ niệm đẹp đối với
họ quá ít, còn nỗi buồn đau, nỗi tủi nhục thì chồng chất
không sao kế xiết Qua đoạn trích trên, Tô Hoài đã ca ngợi những phẩm chất đẹp đế của người phụ nữ miễn nui noi riéng và những người phụ nữ Việt Nam nói chung
Từ đó, nhà văn khẳng định được chân lí muôn đời: ở đâu
có áp bức bất công thì ở đó có sự đấu tranh để chống lại
nó dù đó là sự vùng lên một cách tự phát như MỊI
2 Nhân vật A Phủ, chàng trai của núi rừng — sự hiện thân của lòng ham sống, khát
vọng sông
2.1 A Phú có số phận éo le,
bất hạnh, đây thương cảm
nhưng lại mang trong mình
những phẩm chất tốt đẹp
- Xuất thân: mồ côi cha mẹ từ
nhỏ, không nơi nương tựa,
không người thân, lại nghèo:
+ Cha mẹ, anh chị em mất
het trong mot tran dịch đậu
mùa khi A Phủ mới mười tuôi
+ Không người thân, không
nơi nương tựa: bị người làng
bắt đem bán cho người Thái, A
Phủ không thích ở cánh đồng
thấp nên trốn và lưu lạc tới
Hồng Ngài
+A Phú nghèo: “không có
bạc, không có ruộng nương ”
nên không lẫy được vợ
Nếu chân dung Mị hiện lên bằng những câu văn nghe
thật ai oán thì sự hiện diện của A Phủ cũng không kém
phân thảm thương A Phủ bắt phạt vạ vì tội đánh con quan Mỗi mảnh đời xuất hiện ở trong nhà thống lí đều gắn liền
với hình ảnh bị trói, bị đánh, bị bắt nợ hay phạt vạ và A
Phủ cũng không ngoại lệ
A Phủ có số phận éo le, bất hạnh, đây thương cảm:
anh mồ côi cha mẹ từ nhỏ, những người thân thích nhất
cũng đều mất hết trong một trận dịch đậu mùa khi anh
mười tuổi Một đứa trẻ mới mười tuổi, chưa qua vòng thơ
bé, không người thân thích, không nơi nương tựa phải sống bươn trải khắp nơi Đã vậy, người ta không thương còn bắt A Phủ đem bán cho người Thái ở vùng thấp Nhưng do bản tính ngang bướng không thích ở cánh đồng
thấp nên A Phủ trốn và lưu lạc tới Hồng Ngài
Dù hoàn cảnh có éo le, bất hạnh nhung A Phi van mang trong mình những phẩm chất tốt đẹp rã đáng trân trọng Lớn lên giữa núi rừng Tây Bắc hùng vĩ cùng hoàn
cảnh ở đợ làm thuê cực nhọc, vất cả đã hun đúc để A Phủ trở thành chàng trai có cả tính mạnh mẽ, táo bạo, có thể
chất dôi dào: A Phù “khỏe, chạy nhanh như ngựa”, anh
cham chi, chịu khó, yêu tự do và yêu lao động: A Phủ
“biết đúc lưỡi cày, biết đục cuốc, lại cày giỏi và săn bò
fót rất bạo ” Chính vì vậy, A Phủ trở thành niềm ao ước
Trang 10
- Niột người mang nhiêu
phẩm chất tốt đẹp:
+A Phú yêu tự do, yêu lao
dong: “biết đúc lưỡi cay, biét
đục cuốc, cày giỏi và săn bò
tót rất bạo ”
+ Là niềm khao khát của
bao cô gái: nhà nào “có được
A Phủ cũng bằng được con
trâu tốt trong nhà ”
+ Có một tâm hôn phóng
khoáng, yêu đời: ngày Tết, di
chẳng có quần áo mới như
nhiều trai làng khác, A4 Phủ
vẫn đem sáo, khèn, con quay
va qua pao di fÌm người yêu `”
2.2 A Phú là nạn nhân của
chính sách vay nặng lãi, của
cường quyên do bọn chủ nô
phong kiến miễn núi đặt ra
+ Là người yêu chính
nghĩa, không sợ phải đối mặt
voi ben con quan: A Phu da
thắng tay đánh thằng A Sử khi
nó hỗng hách quấy phá cuộc
vui xuân của đám thanh niên
trong làng
+ Vị tội đính con quan, A
Phủ bị thống lý bắt về xử kiện,
bị đánh đập rất dã man
+ Cuối cùng A Phủ bị nộp
va mot tram bac trang, theo
của biết bao cô gái trong làng, họ kháo nhau: “Đứa nào được A Phú cũng bằng được con trâu tốt trong nhà, chẳng máy lúc mà giàu ” Người ta nói vậy thoi cht A Phú nghèo lắm: không có cha mẹ, không có ruộng nương, không có
bạc thì làm sao lấy được vợ khi những hủ tục của người Mèo vẫn còn đè nặng Nếu ở xã hội khác, A Phủ xứng
đáng được hưởng hạnh phúc nhưng anh cũng như bao số
phận người dân lao động khác bị chà đạp, bị đối xử bất
công trong cái xã hội thực dân phong kiến, nơi bọn thống
lý ngự trị độc tôn này
Tuy cuộc sống có thiếu thốn, có nghèo, có đói khổ
nhưng A Phú vẫn luôn lạc quan, yêu đời, “ngày Tết, dù chẳng có quân áo mới như nhiêu trai, chỉ có độc một chiếc vòng trên cổ A Phủ cũng cứ cùng trai làng đem sáo, khèn,
con quay và quả pao đi tìm người yêu ở các làng trong rừng ” Qua số phận và tính cách nhân vật A Phủ, Tô Hoài
đã thôi vào nhân vật của mình một sức sống mãnh liệt, một tinh thần mạnh mẽ vượt lên hoàn cảnh, vượt lên khó
khăn để vươn tới cuộc sống tốt đẹp ở phía trước
Ở vùng núi cao những năm sau Cách mạng, khi ánh sảng của Đảng chưa rọi được vào nhận thức của người dân thì bọn chúa đất như thống lý Pá Tra là trời, còn con trai thống lý là con trời, không ai đám động tới Nhưng A Phủ không sợ, anh không sợ phải đối mặt với bọn con quan, anh đã thăng tay trừng trị A Sử - thằng con trai thống lý khi nó hồng hách quấy phá cuộc vui xuân của đám thanh niên làng Su “trang tri” moi ha hê làm sao! A Phủ “vung tay ném thang con quay bang go 2 lăng vào mặt A Str” roi
“xộc tới nắm cải vòng cổ, kẹp dập đâu xuống, xé vai áo,
đánh tới tap” Hành động dữ dội đó của A Pht cho thấy anh là không sợ cường quyên, luôn đứng về chính nghĩa,
mot chang trai gan dạ và chí khí Nhưng trận đánh “kinh
thiên động địa” đầy hào hứng ấy lại mở đầu cho một chặng đời ngang trái A Phủ bị bắt về xử kiện, bị đánh đập
hết sức dã man Người ta sẽ nhớ mãi đến cái cảnh phạt vạ này: các động tác vuốt ngược cái đầu trọc; cái giọng lè nhè của thống lý Pá Tra; cái dáng quỳ bất động suốt một
ngày đêm của A Phủ; cái cách hành hạ tàn bạo của bọn
tay sai “đứa đánh, đứa quỳ, đứa chửi, thang dung thang