Mục Lục MỤC LỤC Trang I ĐẶT VẤN ĐỀ 3 1 Lý do chọn đề tài 3 1 1 Lý do khách quan 3 1 2 Lý do chủ quan 5 2 Mục đích nghiên cứu 7 3 Thời gian nghiên cứu 8 4 Đối tượng nghiên cứu 8 5 Giới hạn phạm vi nội[.]
Trang 11 Cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn của việc thực hiện các biện
4 Các giải pháp tiến hành hướng dẫn đặt lời ca 16
5 Các phương tiện hỗ trợ thực hiện đề tài: 19
Trang 25.1 Phải gây hứng thú cho học sinh ngay từ phần mở đầu
5.2 Trong quá trình giảng dạy giáo viên phải biết phát huy
tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh để các em thấy
hứng thú với việc đặt lời ca mới
20
5.4 Sử dụng băng,đĩa ghi hình các làn điệu dân ca: 20
5.6 Sử dụng máy chiếu tranh minh hoạ: 20
* Một số bài hát được các em tự đặt lời 20
* Giáo án tiết 20 Âm nhạc 7 dạy sử dụng “Phương pháp hướng
dẫn học sinh đặt lời mới cho bài hát dân ca ở trường THCS”
22
3 Khuyến nghị 28
Trang 3
và coi đó là một trong năm tiêu chí xây dựng “Trường học thân
thiện, học sinh tích cực” Đồng thời thực hiện tốt nhiệm vụ giáo
dục dạy và học trong các nhà trường
- Trong kho tàng âm nhạc dân gian của nước ta, dân ca được xem là di sảnvăn hóa của dân tộc - Là quốc gia của một cộng đồng gồm 54 dân tộc anh emchung sống Mỗi dân tộc đều có đặc điểm địa lý, khí hậu, điều kiện, hoàn cảnhsống và những nét văn hóa khác nhau Điều đó đã sản sinh ra những bài dân camang hương sắc riêng của từng vùng miền Những bài dân ca đã được nhândân ta chắt lọc, mài dũa, lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Dân ca đãgắn bó với cuộc sống con người, đi vào đời sống tinh thần, tham gia vào cácsinh hoạt văn hóa, lao động hàng ngày của mỗi người dân lao động
- Ngay từ thuở ấu thơ, mỗi trẻ em trong cộng đồng dân tộc Việt đã đượctắm mình trong những âm điệu ngọt ngào, thiết tha của những câu hát ru.Những làn điệu dân ca tiêu biểu, đặc sắc của từng vùng miền đã làm rung độngtâm hồn mỗi người dân Việt
- Căn cứ công văn của Sở GD&ĐT thành phố Hà Nội về hướng dẫn thực
hiện nhiệm vụ năm học 2015 - 2016 đối với GDTrH
- Căn cứ hướng dẫn của Phòng GD&ĐT Huyện Mỹ Đức về hướng dẫn thựchiện nhiệm vụ năm học 2015 - 2016 cấp trung học cơ sở (THCS)
- Môn âm nhạc ở trường THCS sẽ cùng các môn học khác phát triển nănglực tư duy, trí tuệ, tạo cho các em một trình độ văn hoá âm nhạc, góp phần đàotạo những người lao động phát triễn toàn diện về Đức - Trí - Thể- Mỹ (theo nghị quyết TW II của Đảng về mục tiêu giáo dục)
- Xuất phát từ mục tiêu giáo dục phổ thông nói chung và tầm quan trọngcủa môn học âm nhạc trung học cơ sở (THCS) nói riêng
- Xuất phát từ đặc trưng bộ môn thuộc phạm trù nghệ thuật đòi hỏi sự hứngthú cao để học sinh phát huy năng lực học tập và khả năng lĩnh hội âm nhạc
- Xuất phát từ yêu cầu của việc đổi mới phương pháp là phát huy tính tíchcực chủ động sáng tạo của học sinh Có như vậy các em mới có điều kiện khắcphục khó khăn tiếp nhận kiến thức mới và mạnh dạn sáng tác lời mới cho cácbài hát dân ca trong chương trình học và ôn các bài hát
- Xuất phát từ tâm lý lứa tuổi học sinh THCS là lứa tuổi nhạy cảm hiếu
Trang 4động ham thích ca hát Nếu giáo viên gây được hứng thú trong bài dạy sẽ tạocho học sinh sự phấn chấn, hào hứng để tiêp thu bài học một cách có hiệu quả.
- Xuất phát từ mục tiêu giáo dục phổ thông nhằm giáo dục học sinh pháttriển toàn diện, không những nâng cao hiểu biết về kiến thức văn hoá mà còn phát huy năng lực cảm thụ âm nhạc và những năng khiếu âm nhạc khác
- Căn cứ vào tình hình thực tế của nhà trường về cơ sở vật chất, về đội ngũcán bộ giáo viên nhân viên (CBGVNV), của trường THCS nơi tôi đang trựctiếp tham gia giảng dạy
- Trong thực tế âm nhạc là món ăn tinh thần không thể thiếu được đối vớicon người Các hoạt động âm nhạc đã trở thành một nhu cầu, một quyền lợi vànhiệm vụ của mọi người trong xã hội Giáo dục âm nhạc trong nhà trường cómục đích là thực hiện quyền công bằng cho mọi trẻ em các dân tộc, mọi vùngmiền đều được học âm nhạc và trực tiếp tham gia vào các hoạt động âm nhạc
- Dân ca là một trong những tinh hoa văn hóa của dân tộc Việt Nam, đã
và đang được gìn giữ, phát triển Đối với giáo dục, các bài hát dân ca đã đượcđưa vào trong chương trình học của các bậc học Tuy nhiên, trong chương trìnhmôn Âm nhạc thì các bài hát dân ca còn rất ít Do vậy sự hiểu biết của các emhọc sinh về dân ca chưa thật sự sâu rộng Mặt khác sự xâm nhập tràn lan củanhững dòng nhạc hiện đại, nhạc giải trí đã khiến cho các em ít quan tâmtới việc lưu giữ các làn điệu dân ca riêng của quê hương đất nước mình.
- Giáo dục âm nhạc cũng như những môn học khác trong nhà trường phổthông đang ngày càng được hoàn thiện và từng bước đổi mới về cả nội dung vàphương pháp cũng như các trang thiết bị phục vụ cho công tác giảng dạy đểphù hợp với sự phát triển chung của đất nước và thế giới Đặc biệt là hướng dẫnđược các em khả năng tự đặt lời mới cho các bài dân ca và bài Tập đọc nhạckhông lời trong chương trình âm nhạc được học ở cấp THCS, đó sinh chính là
đã đổi mới phương pháp dạy và học để không ngừng nâng cao chất lượng giáodục cho học sinh đang được thực hiện ở tất cả các môn học và cấp học
Đối với giáo dục âm nhạc thì đổi mới phương pháp dạy học là phải gâyđược sự hứng thú, yêu thích và mạnh dạn tự tin đặc biệt với nội dung đặt lờimới là mang tính sáng tạo của mỗi học sinh Giáo viên (GV) phải lấy học sinhlàm trung tâm qua đó giúp các em được khám phá và tìm hiểu những điều chưabiết Giáo viên phải chú trọng đến các phương pháp rèn luyện thực tế, phải coi
“Thực hành là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình dạy và học”
- Từ thực tiễn giảng dạy cũng như thực tiễn của học sinh nông thôn ít cóđiều kiện để tiếp nhận tri thức về âm nhạc, nếu giáo viên tạo được hứng thú chohọc sinh học tập thông qua các tiết dạy sẽ giúp cho các em say mê học tập,hăng hái phát biểu, hát để thể hiện cái tôi của mình, từ đó trở nên yêu thíchmôn học mang tính nghệ thuật này
Hội nghị Trung ương V khoá VIII đã thông qua nghị quyết “Về xây dựng
và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc” và đây cũng là nền tảng tinh thần của xã hội chủ nghĩa và xã hội Cộng sản
chủ nghĩa
Theo chủ tịch Hồ Chí Minh: “Văn hoá văn nghệ là biểu hiện tập trung nhất của nền văn hoá, là đỉnh cao của đời sống tinh thần, văn nghệ phải gắn
Trang 5liền với thực tiễn của đời sống nhân dân, đó là cuộc sống lao động sản xuất, chiến đấu, sinh hoạt và xây dựng cuộc sống mới Văn nghệ vừa phản ánh thực tiễn vừa hướng cho nhân dân thúc đẩy sự phát triển của thực tiễn ấy theo qui luật của cái đẹp Văn nghệ phát triển sao cho xứng đáng với thời đại mới của đất nước và dân tộc, phải phục vụ cho quần chúng và được quần chúng yêu thích, đem lại những chuyển biến tích cực trong tư tưởng, tình cảm, tâm hồn của con người”.
Âm nhạc là một nhu cầu nhận thức hoạt động và giải trí của xã hội loàingười Môn âm nhạc THCS không nhằm mục đích đào tạo các em thànhnhững ca sĩ, nghệ sĩ chuyên nghiệp, mà chủ yếu thông qua môn học nhằm tácđộng vào thế giới tinh thần của các em, giúp các em có sự phát triển hài hoà,toàn diện về nhân cách, đạo đức và lối sống của mình Biết yêu, giữ gìn và pháthuy những cái hay cái đẹp trong dân ca
Mục tiêu nền giáo dục của chúng ta là giáo dục những con người toàn diện
có đủ kiến thức, lòng say mê, để đáp ứng với yêu cầu công nghiệp hoá hiện đạihoá đất nước Trong giai đoạn hiện nay âm nhạc là một loại hình nghệ thuậtphản ánh hiện thực khách quan bằng những hình tượng âm thanh có sức biểucảm phong phú âm nhạc là nghệ thuật thời gian, nó giúp cho con người yêu đờiyêu cuộc sống và thể hiện tình yêu quê hương đất nước khát khao khẳng địnhnăng lực của mình trước mọi người trong cuộc sống
Đây là một môn học nhằm cung cấp những kiến thức ban đầu nhưng hầuhết quan trọng nhất là về âm nhạc cho học sinh, bên cạnh đó còn bồi dưỡnglòng say mê, yêu thích môn học này, tạo cảm hứng cho các em thể hiện nhữngtình cảm của mình qua việc chọ dề tài và sáng tác lời ca mới, giúp các em cónhận thức đạo đức lối sống lành mạnh, yêu cuộc sống yêu quê hương đất nước.Qua đó ta người giáo viên phát hiện và bồi dưỡng và ươm mầm cho những tàinăng âm nhạc tỏa sáng
Qua môn học này học sinh có thể thấy được môn âm nhạc là một liềuthuốc tinh thần, tạo sự hưng phấn `chủ động và sáng tạo trong học tập âm nhạcnói chung và các bài hát dân ca nói riêng Học sinh cảm nhận được phần nào sựhấp dẫn của thế giới âm nhạc bởi: “Tiếng hát vẫn là hoa thơm, là không khí và
là ánh sáng mặt trời của trái đất”
Môn âm nhạc ở trường THCS sẽ cùng các môn học khác phát triễn nănglực tư duy, trí tuệ, tạo cho các em một trình độ văn hoá âm nhạc, góp phần đàotạo những con người lao động, học tập và phát triển toàn diện về Đức - Trí -Thể- Mỹ góp phần xây dựng và bảo vệ tổ quốc, biển đảo quê hương Việt Nam
Trang 6hôm nay và mai sau.
Âm nhạc còn là một loại hình nghệ thuật nhằm phản ánh hiện thực kháchquan bằng những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh Với học sinhTHCS môn âm nhạc là một trong những phương tiện hiệu quả nhất để thựchiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức, thẩm mĩ cho học sinh nhằm góp phần giáodục toàn diện cho học sinh theo mục tiêu đào tạo, tạo cơ sở hình thành nhâncách con người mới Việt Nam Tuy nhiên âm nhạc trong nhà trường THCS với
tư cách là một môn học có mức độ nhất định về mục đích và nội dung Songmục đích của việc dạy và học môn âm nhạc trong nhà trường phổ thông là giáodục văn hoá âm nhạc cho học sinh, nhằm trang bị cho các em những kiến thức
âm nhạc cơ bản, các kỹ năng nhằm tạo điều kiện cho học sinh có khả năng cảmthụ, hiểu và thể hiện nghệ thuật âm nhạc, khơi dậy ở các em những khả năngsáng tạo trong hoạt động âm nhạc Củng cố thêm về tình cảm đạo đức, vềniềm tin, thị hiếu nghệ thuật và nhu cầu âm nhạc, đồng thời một phần nào đógiúp các em có năng khiếu âm nhạc có điều kiện để phát triển tài năng củamình
Thông qua những phương tiện của nghệ thuật âm nhạc để bồi dưỡng khảnăng nhận thức, phát triển tư duy, óc sáng tạo góp phần cùng các môn học khácphát triển năng lực trí tuệ cho học sinh, bồi dưỡng những năng khiếu nghệthuật, đẩy mạnh phong trào văn nghệ trong nhà trường làm cho không khí họctập của nhà trường thêm vui tươi lành mạnh
Từ mục tiêu giáo dục và những lí do chung của môn học âm nhạc nói trên,bản thân tôi nhận thấy hướng dẫn học sinh khả năng tự đặt lời mới cho các bàihát dân ca đó là một hướng nghiên cứu và là một phương pháp giáo dục đúngđắn mang tính đặc thù của việc giáo dục cái hay cái đẹp trong dân ca, giáo dụcthể hiện tình cảm qua lời ca mình đặt và thẩm mỹ âm nhạc truyền thống, gópphần quan trọng vào việc hình thành nhân cách toàn diện của con người mới Trong nghệ thuật, nhất là âm nhạc, sự sáng tạo của mỗi cá nhân đóng vaitrò cực kì quan trọng Sáng tạo có nhiều mức độ, có thể phát triển từ những ýtưởng đã có, hoặc cũng có thể là thay đổi hệ thống nguyên tắc đó
Học sinh THCS đang trong thời kì phát triển nhanh về thể chất, tâm sinh
lí, giai đoạn này các em có nhiều ước mơ, suy nghĩ về cuộc sống Trong quátrình học âm nhạc, đây là giai đoạn rất thích hợp để phát huy tính sáng tạo củahọc sinh Các em có thể đặt lời ca theo những chủ đề mà em yêu thích
Học âm nhạc ở trường phổ thông nói chung và trường THCS nói riêngđang ngày một được đánh giá đúng vị trí, bởi qua môn học này các em khôngchỉ đơn giản là có thể cùng nhau hát đúng 1 bài hát dân ca, biết bài hát đó thuộcvùng miền nào, đọc đúng bài tập đọc nhạc hay thưởng thức một bản nhạckhông lời, mà hơn thế các em được phát triển một thị hiếu thẩm mỹ lành mạnh
đó là viết một lời ca mới theo một chủ đề mới cho một bài hát dân ca đã học.Kết cùng các môn học khác như: Giáo dục công dân, văn học, lịch sử Giáodục cho các em lòng yêu quê hương đất nước, yêu cuộc sống, yêu mái trường,yêu gia đình, yêu bao điều quanh em và vượt xa hơn nữa là tình yêu nhân loạiqua đó các em có rất nhiều đề tài, lĩnh vực lựa chọn để đặt một lời ca mới
Được đánh giá như vậy nên từ vị trí “môn phụ” âm nhạc đã trở thành
Trang 7môn học chính thức ở nhà trường THCS Bản thân người giáo viên dạy bộmôn năng khiếu nói chung và bộ môn âm nhạc nói riêng phải cho học sinh hiểuđược khái niệm về âm nhạc và những tác dụng của âm nhạc đối với cuộc sống,
từ đó giáo viên cho học sinh được học và làm quen với âm thanh thông qua cácnốt nhạc và các bài hát Dựa trên những nốt nhạc đó các nhạc sỹ đã sáng tácnên những giai điệu bài hát và đó chính là những tác phẩm mà các em đã vàđang được tìm hiểu từ đó có thể đặt lời ca mới cho bài hát dân ca theo thanhâm
Từ việc hiểu giáo viên sẽ phải hướng dẫn sao cho các em phải biết chọnchủ đề thích hợp, gieo vần của từng câu theo đúng giai điệu và tiết tấu của lời
ca chính, biết nắm vững cao độ, trường độ và nắm được những yêu cầu tínhchất cơ bản về nhạc lý trước khi đặt lời mới cho một bài dân ca
Ba mức độ biểu hiện của học tập tích cực là bắt chước - tìm tòi - sáng tạo
và sẽ rất thiệt thòi cho các em nếu người giáo viên âm nhạc không cho các emhiểu sâu săc về nguồn gốc và tính chất nghệ thuật của các bài dân ca thì giáoviên sẽ không tạo được hứng thú học tập cho học sinh trong giờ học, mà nếukhông có hứng thú học thì hiệu quả công việc và kiến thức thu được của họcsinh gần như không có Môn âm nhạc ở trường THCS mỗi khỗi lớp sẽ đượchọc một số bài hát dân ca ở một số vùng miền trên cả nước và một số bài dân
ca nước ngoài Vậy phải làm như thế nào để sau mỗi bài hát dân ca được họccác em không những yêu thích, thuộc bài hát đó mà còn có thể tự đặt một lời camới theo giai điệu bài hát với một chủ đề mà mình thích ?
Xuất phát từ những lý do khách quan và chủ quan nêu trên bản thân tôinhận thấy việc hướng dẫn các em đặt một lời ca mới cho các bài hát dân ca đãhọc theo các chủ đề khác nhau là một vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết, đểgóp phần đưa những đường lối, phương hướng của Đảng vào thực tiễn giáo dụcgóp phần khuyến khích học sinh đặt lời mới cho các bài dân ca, qua đó các emyêu thích và tự tin đặt lời mới cho các bài hát thuộc thể loại dân ca mà các emgặp, đồng thời có ý thức tìm hiểu sâu sắc hơn về dân ca Việt Nam Nhằm giữgìn bảo tồn và phát huy những nét đẹp mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc Nó
có ảnh hưởng rất lớn tới việc nâng cao chất lượng giáo dục truyền thống vănhóa của đất nước trong việc dạy và học của nghành giáo dục và đào tạo hiệnnay
Phương pháp này như một phần nhỏ trong một mặt của giáo dục toàndiện, đó là giáo dục âm nhạc trong giáo dục thẩm mĩ Hơn nữa đăt lời mới cho
một bài hát dân ca dân gian - đó là cái hồn của dân tộc, là tài sản vô giá, là bản
sắc văn hoá dân tộc đang cần được bảo tồn và phát huy Vì vậy nó là động lựcrất lớn giúp tôi đi sâu nghiên cứu và chọn đề tài: “Phương pháp hướng dẫn
học sinh đặt lời mới cho bài hát dân ca ở trường THCS”
2 Mục đích nghiên cứu.
Giúp giáo viên âm nhạc có những phương pháp dạy học bộ môn âmnhạc, đặc biệt đối với tiết học các bài hát dân ca đạt hiệu quả cao nhất, để gâyđược hứng thú học tập cho học sinh, yêu thích và hăng hái thể hiện trong giờhọc âm nhạc
Tạo cho học sinh thấy yêu thích học các bài hát dân ca, cảm thụ được cái
Trang 8hay cái đẹp của dân ca Qua các bài hát mà các em được học mỗi em có thể tựmình đặt một lời ca mới theo giai điệu đã học bằng một chủ đề tự chọn.
Cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản cần thiết về dân ca vànhững kỹ năng âm nhạc tối thiểu ban đầu trong sáng tác lời ca mới cho một bàidân ca
Nhằm giáo dục học sinh những tình cảm trong sáng lối sống lành mạnh,yêu dân ca biết bảo tồn và phát huy những di sản văn hóa truyền thống của dântộc, đồng thời góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho học sinh THCS
Trải qua chiều dài lịch sử phát triển trong công tác giáo dục và đào tạocủa đất nước, nền giáo dục của chúng ta đã trải qua 2 hình thái dạy học cơ bản
và đang trong giai đoạn thực hiện hình thức dạy học thứ 3 Nếu ở hai hình thứcdạy học cũ với chủ trương lấy người thầy là hạt nhân, trung tâm của mô hìnhgiáo dục với hình thức “Thầy giáo chỉ đạo toàn diện học tập của học sinh” thì
ở hình thái thứ 3 này chúng ta đã tiến một bước và thay đổi lớn, trung tâm giáodục là đối tượng học sinh như trong Luật Giáo dục tại điều 28.2 đã nêu
“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tính cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.
Điều này sẽ dẫn đến vấn đề nảy sinh là yêu cầu các thầy cô giáo phảithay đổi phương pháp giáo dục sao cho phù hợp với nhu cầu học tập của họcsinh, phải gây được sự hứng thú học môn âm nhạc, từ đó các em trở nên yêuthích đồng thời qua đó phát huy tối đa năng khiếu âm nhạc của mình đáp ứngđược yêu cầu xu thế phát triển của thời đại, góp phần xây dựng, đào tạo con
người đảm bảo được ba mặt Đức - Trí –Thể, kết hợp giữa việc giữ gìn, bảo tồn
và phát huy những di sản văn hóa truyền thống với xây dựng đất nước, pháttriển nền kinh tế theo chủ trương công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
3 Thời gian nghiên cứu.
- Qua thực tế giảng dạy và nghiên cứu phương pháp giảng dạy khoa học
“Phương pháp hướng dẫn học sinh đặt lời mới cho bài hát dân ca ở trường THCS” từ đầu năm học 2015 – 2016 đến nay, và thực hiện nghiên cứu ở tất cả
các khối lớp 6, 7, 8, 9 tại trường THCS nơi tôi đang tham gia giảng dạy
4 Đối tượng nghiên cứu.
- Học sinh trường THCS nơi tôi đang trực tiếp tham gia công tác giảngdạy
- Học sinh các khối 6, khối 7, khối 8, và khối 9
5 Giới hạn phạm vi nội dung nghiên cứu.
- Học sinh trường THCS nơi tôi đang trực tiếp giảng dạy
- Học sinh các khối 6, khối 7, khối 8, và khối 9
- “Phương pháp hướng dẫn học sinh đặt lời mới cho bài hát dân ca ở trường THCS” được gây hứng thú học tập cho học sinh trong các giờ học âm
nhạc, nhằm tạo cho các em những yêu thích học dân ca và phát triển một bộmôn năng khiếu
6 Nhiệm vụ nghiên cứu.
- Nhiệm vụ trọng tâm của đề tài là khai thác phương pháp mới về việc
Trang 9hướng dẫn người học đặt lời mới cho bài hát dân ca Qua đó, giáo viên có đượcgiải pháp cụ thể để tiện lợi khi hướng dẫn người học có hiệu quả mà không bịthụ động; người học nắm được kiến thức để áp dụng sáng tạo vào việc chọnchủ đề và đặt một lời ca mới dễ dàng.
- Liên hệ chặt chẽ với những kiến thức âm nhạc cơ bản đồng thời hìnhthành được cách đặt lời ca mới cho một bài hát dân ca trong chương trình âmnhạc THCS để làm sao cho học sinh ngoài việc nắm chắc được những kiếnthức cơ bản có hứng thú với môn học này các em còn tự mình xây dựng nhữngchủ đề khác nhau để viết lời ca mới cho bài hát dân ca
- Sưu tầm thêm một số phương pháp hay khác nhau mà học sinh có thể dễ
dàng học tập và vận dụng kiến thức âm nhạc được học vào các hoạt động thuộcphạm trù dặt lời ca mới cho một bài dân ca đã học và những lĩnh vực kháctrong quá trình học tập ở trường trung học cơ sở
- Sử dụng đầy đủ các phương tiện hổ trợ giảng dạy như: Đàn, băng, đĩa,bảng phụ, thanh phách, song loan, máy chiếu
- Truyền tải được toàn bộ những vấn đề và phương pháp đã nghiên cứu đếnvới đối tượng học sinh Học sinh phải lĩnh hội hết tất cả và vận dụng phát huymột cách chủ động, sáng tạo trong cách trình bày và biểu diễn một bài hát dân
ca do mình tự đặt lời mới, hay nhận xét, đánh giá góp ý về lời ca do các bạnđặt Hoặc cùng chọn một chủ đề và cùng nhau đặt lời ca theo chủ đề đó và cùngnhau thể hiện
7 Phương pháp nghiên cứu.
* Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:
- Nghiên cứu qua nội dung SGK, sách giáo viên, sách tham khảo, sách bồidưỡng giáo viên âm nhạc chu kỳ II và chu kỳ III
- Nghiên cứu qua nội dung tài liệu bồi dưỡng chuyên đề cho giáo viênTHCS môn Âm nhạc
- Tài liệu tập huấn về dạy hát và cách đặt lời mới cho các bài hát dân ca
- Tài liệu tìm hiểu về dân ca các vùng miền Việt Nam
- Tài liệu tập huấn chuyên đề bồi dưỡng Năng lực của môn Âm nhạc.Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Âm nhạc theo định hướng phát triển Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Âm nhạc theo định hướng phát triển
năng lực HS, Biên soạn chủ đề dạy học Âm nhạc THCS
- Tuyển tập những ca khúc dân ca thiếu nhi ba miền của nhà xuất bản giáo
dục
* Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tế:
- Nghiên cứu qua việc giảng dạy thực tế các khối lớp 6, 7, 8, 9 ở trườngTHCS nơi tôi đang trực tiếp tham gia công tác giảng dạy
- Dựa trên cơ sở của phân phối chương trình môn âm nhạc cấp THCS do
Bộ GD & ĐT ban hành
Sách giáo khoa âm nhạc lớp 6 bản in tháng 4 năm 2005
Sách giáo khoa âm nhạc lớp 7 bản in tháng 4 năm 2005
Sách giáo khoa âm nhạc lớp 8 bản in tháng 4 năm 2005
Sách giáo khoa âm nhạc lớp 9 bản in tháng 4 năm 2005
Sách hướng dẫn giáo viên, sách bài soạn 2013 – 2014
Trang 10Sách bồi dưỡng năng khiếu cho học sinh cấp trung học cơ sở
- Qua dự giờ của các giáo viên giảng dạy Âm nhạc THCS của PhòngGD&ĐT – huyện Mỹ Đức
- Qua dự giờ thăm lớp của các giáo viên giảng dạy một số môn học khácnhư: Văn, sử, địa, sinh trong tổ xã hội của nhà trường
- Qua tham gia một số giờ học ngoại khóa về chủ đề âm nhạc
- Qua việc đánh giá kết quả học tập của học sinh trong quá trình học tập
* Phương pháp nghiên cứu hỗ trợ:
- Xem đĩa dạy mẫu của Bộ Giáo dục
- Dạy 3 tiết thể nghiệm có đồng nghiệp dự giờ rút kinh nghiệm (dạy tronghội thi thao giảng cấp trường năm học 2015 - 2016)
- Tham gia dự thi giáo viên giỏi môn âm nhạc cấp trường và huyện năm
học 2016 – 2017
* Khảo sát số liệu ban đầu:
Khối T.số HS Số HS tham gia đặt lời ca. Tỉ lệ
%
Số HS đặt lời đạt yêu cầu.
Tỉ lệ
Trong những năm qua, từ khi nước ta bước sang thế kỷ XXI, sự nghiệpgiáo dục và đào tạo âm nhạc có điều kiện phát triển những bước cao hơn Chođến ngày nay việc đưa âm nhạc vào học đường đã được chú trọng vì những lợiích quan trọng của nó trong việc giáo dục học sinh thành những con người toàndiện Bởi vậy việc dạy học ở trường nói chung và bộ môn âm nhạc nói riêngmặc dù không nhằm đào tạo các em thành những con người hoạt động nghệthuật chuyên nghiệp mà chủ yếu là giáo dục văn hoá âm nhạc, làm cho các emyêu thích nghệ thuật âm nhạc, h́ình thành ở học simh một tâm hồn trong sáng,một thị hiếu âm nhạc lành mạnh, cách tư duy sắc sảo, lòng khát khao sáng tạo,giàu tình cảm nhanh nhẹn hoạt bát và sống vui tươi, yêu đời, yêu cuộc , yêu đấtnước và con người Việt Nam Biết trân trọng giữ gìn, bảo tồn và phát huynhững giá trị âm nhạc truyền thống của dân tộc
Trang 11Ngay từ thuở ấu thơ, mỗi trẻ em trong cộng đồng dân tộc Việt đã đượctắm mình trong những âm điệu ngọt ngào, thiết tha của những câu hát ru.Những làn điệu dân ca tiêu biểu, đặc sắc của từng vùng miền đã làm rung độngtâm hồn mỗi người dân đất Việt Cho đến ngày nay, những di sản nghệ thuậtquý báu ấy vẫn là những nguồn sữa dinh dưỡng để bồi bổ, nuôi dưỡng tâm hồncho mỗi con người, nhất là trong bối cảnh của thời kì hội nhập và toàn cầu hóa,khi mà sự giao thoa và tiếp biến các giá trị văn hóa nói chung và văn hóa dângian nói riêng đã tạo nên những trào lưu mới trong xã hội, và cũng tạo nênnhững ảnh hưởng không ít tới sự hình thành và phát triển những nét tâm lý, tínhcách của thế hệ trẻ
Những bài hát dân ca là một trong những tinh hoa văn hóa của dân tộcViệt Nam, đã và đang được gìn giữ, phát triển Đối với giáo dục, các bài hátdân ca đã được đưa vào trong chương trình học của các bậc học đặc biệt là bậcTHCS, với nhiều bài hát hay và ý nghĩa chia vào các khối lớp Với những lànđiệu dân ca đặc sắc của các vùng miền thì ngoài việc cho các tìm hiểu , học hátthì người giáo viên nên mở rộng hướng dẫn các em biết đặt một lời mới theomột chủ đề khác như: Thầy cô, mái trường, tình bạn, mùa xuân Đó chính làcách để khắc sâu cho các em về một làn điệu dân ca thuộc vùng miền nào đó,
từ đó hướng các em quan tâm tới việc lưu giữ các làn điệu dân ca riêng của quêhương mình.
Âm nhạc phát triển tối đa những tố chất sinh lý, những phẩm chất tâm lýcủa lứa tuổi học sinh, tạo điều để các em hoàn chỉnh và cân đối về tâm hồn, trítuệ và thể chất, làm phong phú tình cảm của lứa tuổi học trò Mặt khác qua đóphát triển bồi dưỡng những mầm non nghệ thuật cho tương lai đất nước Đây làmột môn học còn rất mới mẻ không giống những môn học khác, môn học âmnhạc là môn mang tính nghệ thuật cao, học sinh học theo phương châm học vui
- vui học Vì vậy người giáo viên cần tạo cho các em những nguồn cảm hứng,
say mê sáng tạo và hứng thú học tập là rất cầnthiết
Nếu tìm ra biện pháp giảng dạy cho học sinh biết cách đặt lời mới chomột bài hát dân ca một cách thiết thực hơn, và ứng dụng nó một cách khoa học
để gây được hứng thú học tập bộ môn âm nhạc cho học sinh th́ì chất lượng họctập phân môn âm nhạc và các môn học khác của các em sẽ được nâng cao
Ta đã biết rằng bất kỳ làm việc gì nếu có hứng thú thì sẽ đi đến thànhcông, đặc biệt là đối với học sinh do đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi các em.Nếu thích thú thì các em sẽ làm tốt, khi hoạt động nhận thức của học sinh dựatrên cơ sở của hứng thú nó sẽ trở nên hào hứng, thoải mái và dễ dàng đạt đượckết quả như mong đợi
Hướng dẫn học sinh đặt lời ca mới cho bài hát dân ca trong chương trìnhhọc âm nhạc ở nhà trường nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, nuôi dưỡng ởcác em lòng ham muốn chính đáng trong việc không ngừng vươn tới nhữngđỉnh cao của việc nắm kiến thức văn hóa âm nhạc dân gian, luôn tìm tòi học tậpcái mới tích cực sáng tạo từ những cái đã học áp dụng vào hoạt động thực tiễnxây dựng một giai điệu theo ý tưởng của riêng mình
Môn học nào cũng có khả năng gây hứng thú cho học sinh Âm nhạc bản
Trang 12thân nó cũng là nguồn cảm hứng cho nhiều người tạo cho các em hứng thú đặcbiệt với các bài dân ca có giai điệu thiết tha nhẹ nhàng dễ đi vào lòng người,gần gũi với đời sống của người dân Việt Nam Hướng dẫn cho các em cách đặtgiai điệu cho bài hát dân ca không chỉ nâng cao hiệu quả dạy học mà còn làmcho các em vui tươi phấn khởi thoải mái về tinh thần và luôn nỗ lực để xâydựng thành quả thật tốt cho riêng mình.
Với tư cách là một nhà giáo, giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn âmnhạc tôi nhận thấy cần phải nghiên cứu kỹ cơ sở khoa học và nắm vững cáckiến thức về bộ môn, phương pháp giảng dạy kết hợp với sự liên hệ âm nhạcvới các môn học khác cùng với sự sáng tạo trong tiến trình dạy hứng dẫn các
em phương pháp hợp lý để mỗi em đề có thể tự mình đặt một lời ca mới chobất kỳ một bài hát đan ca nào mà các em gặp
và phát triển “Nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc
dân tộc” đến Đại hội X, Đảng xác định tiếp tục phát triển sâurộng, nâng cao chất lượng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm
đà bản sắc dân tộc; gắn kết chặt chẽ hơn với phát triển kinh tế
xã hội; làm cho văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực đời sống xãhội; xây dựng và hoàn thiện giá trị, nhân cách con người ViệtNam; bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong thời
kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế; bồidưỡng các giá trị văn hóa trong thanh niên, sinh viên, học sinh,đặc biệt là lý tưởng sống, lối sống, năng lực trí tuệ, đạo đức vàbản lĩnh văn hóa Việt Nam
Ngày 22/7/2008 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có Chỉ thị số40/2008/CT- BGDĐT và Kế hoạch số 307/KH-BGDĐT về việcphát động và triển khai phong trào thi đua “Xây dựng trườnghọc thân thiện, học sinh tích cực", trong đó có nội dung đưadân ca vào trường học Bộ Giáo dục đã có hướng dẫn chỉ đạo
cụ thể như: Đưa các nội dung giáo dục văn hoá truyền thốngvào nhà trường thông qua các hoạt động trò chơi dân gian, thihát dân ca…
Thực hiện Quyết định số: 49/2008/QĐ-BGDĐT ngày 25tháng 8 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo vềviệc ban hành quy chế tổ chức và hoạt động của trường phổthông dân tộc nội trú trong đó quy định nhiệm vụ giáo dục họcsinh về truyền thống tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc ViệtNam, bản sắc văn hóa của dân tộc và đường lối, chính sáchdân tộc của Đảng và Nhà nước Việc bảo tồn, phát huy các giátrị văn hóa đậm đà bản sắc của dân tộc trong đó biện pháp
Trang 13thông qua các làn điệu dân ca để truyền bá làm cho giới trẻ trẻnói chung và các em học sinh nói riêng sống có lý tưởng, làmcho các em biết trân trọng và giữ gìn những giá trị văn hóa tốtđẹp mà ông cha ta đã dày công xây đắp nên.
Ở môn học âm nhạc, sự hướng dẫn và thực hành của giáo viên rất cầnthiết để đưa học sinh vào thế giới âm nhạc phát triển tài năng lứa tuổi học sinhtrung học cơ sở - Lứa tuổi đang có những thay đổi đầu tiên về tâm sinh lý, nhạycảm hiếu động ham thích ca hát và có những cái nhìn khác nhau về âm nhạc
Từ đó người giáo viên cần nhận biết để tạo cho các em những hứng thú họcmôn âm nhạc từ đó hướng dẫn các em cách đặt lời mới cho bài hát dân ca
2 Thực trạng của vấn đề lựa chọn nghiên cứu.
- Âm nhạc là một môn học độc lập trong chương trình THCS Dạy và họcnghiêm túc, có kiểm tra, thi đánh giá cuối năm và kết quả là một trong nhữngtiêu chuẩn để xét lên lớp hay tốt nghiệp bậc học
- Từ nhiều năm nay, Bộ giáo dục đã đưa chương trình dạy dân ca vào cáctrường học phổ thông với nhiều hình thức đa dạng, phong phú Do vậy, họcsinh sớm được làm quen với các bài hát dân ca, nên các làn điệu dân ca khôngcòn lạ đối với các em Theo đó, những điệu hò man mát xa khơi, những tiếng ruvời vợi trưa hè, những bài ca thấm đẫm tình đất, tình người…đã trở nên quenthuộc đối với nhiều học sinh, góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, hình thành nhâncách các em, từ đó các em có thể dễ dàng đặt một lời mới theo giai điệu củamột bài hát dân ca đã học.
- Bộ giáo dục đã cung cấp cho các trường THCS một số cuốn nhạc về dân
ca để phục vụ cho việc dậy và học trong nhà trường, đồng thời khuyến khíchhọc sinh nghiên cứu và tìm hiểu về dân ca Việt Nam
- Nhà trường và Ban giám hiệu (BGH) quan tâm thường xuyên tới bộ môn
Trang 14- Nhà trường thường xuyên tổ chức các hội thi văn nghệ, các buổi giao lưumít tinh kỷ niệm những ngày lễ lớn của đất nước, của nghành với các chủ đềnhư: Em yêu dân ca, Lời hay cho bài dân ca hay, Sáng tác dân ca tặng thầy tặng
cô, tặng mẹ, ca ngợi quê hương đất nước nhân dịp các ngày lễ 2/9, 20/10,20/11, 22/12, 8/3, 26/3, 30/4, 19/5 để tạo cho các em những sân chơi bổ íchqua đó các em cố cơ hội được phát triển năng khiếu âm nhạc và những kiếnthức âm nhạc đã được học
* Khó khăn:
- Cơ sở vật chất cho việc dạy và học âm nhạc ở THCS nơi tôi đang côngtác còn thiếu thốn Nhạc cụ được cấp từ lâu đã hư hỏng, băng, đĩa nhạc kémchất lượng, tranh ảnh để phục vụ cho việc dạy học bộ môn âm nhạc còn thiếunhiều
- Sách đọc thêm và các tài liệu tham khảo về dân ca các vùng miền còn rấthiếm Giáo viên phải tự tìm tài liệu, sưu tầm đồ dùng dạy học phương tiện hỗ trợ
để giúp các em có cái nhìn đầy đủ về ý nghĩa và cái hay cái đẹp của dân ca để từ
đó các em thấy thích thú với việc đặt một lời ca mới cho bài hát dan ca Trongkhi đó yêu cầu của việc hướng dẫn các em một cách đầy đủ phải có những trangthiết bị hiện đại (video, đài đĩa, trang phục và các hình thức thể hiện văn hóa cácvùng dân ca) để để các em có cái nhìn tổng quát phục vụ cho cho yêu cầu thựctiễn giảng dạy
B Về phía học sinh.
* Thuận lợi:
Học sinh ngoan, đa số các em rất yêu thích môn âm nhạc đặc biệt khi đượchướng dẫn và tự mình đặt được lời cho một bài dân ca Học sinh cảm nhận vàxây dựng giai điệu mới cho bài dân ca khá tốt Thực hiện các bài hát với đànhoặc đĩa kết hợp với trình diễn theo thể loại dân ca của tùng vùng miền tươngđối tốt
Các em học sinh trung học cơ sở cũng đã lớn nên ý thức và khả năng tiếpthu trong môn âm nhạc cũng nhanh và dễ dàng hơn so với học sinh tiểu học
Do phổ cập bộ môn âm nhạc từ lâu, đúng độ tuổi nên trình độ nhận thức
về âm nhạc đặc biệt là âm nhạc truyền thống của học sinh tương đối tốt và kháđồng đều
Học sinh tiếp thu nhanh và hăng hái trong các hoạt động âm nhạc ở lớpcũng như hoàn thành đầy đủ bài tập về đặt lời mới ở nhà và đến lớp thể hiệntheo yêu cầu của giáo viên
Học sinh có thể tự tổ chức các hoạt động vui chơi thi đặt lời mới cho mộtbài dân ca với các chủ đề khác nhau dưới sự hướng dẫn của giáo viên
* Khó khăn:
+ Đối với học sinh trường THCS nơi tôi đang tham gia công tác nói chung
đa phần là con em gia đình làm nông nghiệp và lao động tự do, nên điều kiệncòn khó khăn, các em ít được quan tâm đến việc học tập và tiếp cận với nhiềuthể loại dân ca của các vùng miền khác nhau Vì vậy với thời lượng một tiết trêntuần âm nhạc cũng không ngoại lệ học sinh ít được quan tâm, vì thế hiểu biết vềdân ca đang còn hạn chế, hiểu biết chưa sâu rộng, không kích thích các em họctập Đa phần học sinh bị chi phối, ảnh hưởng bởi các môn chính như: Toán, lý,
Trang 15hóa, văn, sử Lo cho thi, lo đánh giá nên phần nào sao nhãng việc học môn âmnhạc
+ Điều kiện kinh tế gia đình nguồn thu nhập không đồng đều, đời sống vậtchất một số gia đình còn gặp nhiều khó khăn,cho nên việc quan tâm học tập củacon em còn hạn chế chưa đến nơi đến chốn ở lớp cũng như ở nhà
+ Trình độ dân trí không đồng đều nên ý thức vai trò giáo dục của một sốbậc phụ huynh chưa có
+ Trong lớp học lực không đồng đều thậm chí chưa nhớ tên bài hát giaiđiệu ,hát giọng còn Ê, A, không gọn tiếng
+ Một số học sinh còn lơ là ở bộ môn này các em tập trung chủ yếu vàomôn học chính như toán ,văn,vật lý, tiếng anh v v…
Môn âm nhạc rất nhiều học sinh kể cả giáo viên vẫn coi môn âm nhạcnhư là một môn học phụ, nên các em chưa chú trọng vào môn học, ở tiểu họcgiáo viên dạy rất sơ sài, hoặc thậm chí không dạy đến âm nhạc nên khi các emvào lớp 6 các em còn bỡ ngỡ về kiến thức âm nhạc dẫn đến học sinh hát sai,
“sai truyền thống” nên giáo viên gặp rất nhiều khó khăn nên có ảnh hưởng đếnchất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh
Xuất phát từ sự thay đổi về mặt tâm sinh lý lứa tuổi và một số học sinhcòn xem môn học âm nhạc là một môn phụ, các em chỉ quan tâm đến môn học
mà các em đã định hướng cho nghề nghiệp tương lai sau này nên một số họcsinh chưa thực sự hứng thú học dẫn đến khi phải đặt lời ca mới cho một bài dân
ca các em rất lúng túng không biết bắt đầu như thế nào
Tình hình thế giới hiện nay đang có nhiều biến động về an ninh chính trịcũng như kinh tế chính vì vậy việc đề cao tinh thần dân tộc, xây dựng và pháthuy những nét đẹp văn hóa truyền thống là một điều hết sức cần thiết Chính vìvậy việc hướng dẫn các em học sinh đặt một lời mới cho một bài hát dân ca làđặt cho các em những yêu cầu phải tìm hiểu về truyền thống dân tộc từ đó biếtđược sự ra đời của dân ca của vùng miền
2.2 Mục đích yêu cầu.
- Mục tiêu trọng tâm của đề tài là khai thác phương pháp mới về việchướng dẫn người học đặt lời mới cho bài hát dân ca Qua đó, giáo viên có đượcgiải pháp cụ thể và tiện lợi khi hướng dẫn người học có hiệu quả mà không bịthụ động; Người học nắm được kiến thức cơ bản để áp dụng sáng tạo cho việcđặt lời ca theo những chủ đề tự chọn, mà không bị gò bó bởi một chủ đề nhấtđịnh
- Tôi đã tìm hiểu và tham khảo qua một số đồng nghiệp cùng giảng dạy bộmôn Âm nhạc THCS trong huyện, và dự một số tiết dạy có liên quan đến việcđặt lời mới cho bài TĐN và cho các bài dân ca Qua tâm tư với một số Thầy,
Cô và qua nhìn nhận thực tế trên các tiết dạy, thì việc hướng dẫn cho HS đặt lờimới cho một bài TĐN hay một bài hát dân ca vẫn còn mang tính ước lệ, chưa
có phương pháp cụ thể, mức độ lĩnh hội của HS cũng chỉ mang tính trừu tượng
vì vậy việc đưa ra một phương pháp để hướng dẫn học sinh các bước để đặtmột lời mới là rất quan trọng
- Tạo điều kiện để các em làm quen với hình thức âm nhạc truyền thốngtrong nước và dân ca các nước trên thế giới qua đó các em có cơ sở và điều