Dânchủ XHCN là hình thức chính trị phổ thông của nhà nước XHCN, là đặc trưng bảnchất của CNXH, là quy luật hình thành và tự hoàn thiện của hệ thống chính trị XHCN.Việc nhà nước XHCN ra đ
Tính cấp thiết của đề tài
Dân chủ là khái niệm phong phú về nội dung, đa dạng về tính chất, muôn vẻ về hình thức Trong lĩnh vực vấn đề dân chủ đã xuất hiện nhiều loại, nhiều thuyết dân chủ: Dân chủ chủ nô, dân chủ tư sản, dân chủ vô sản (dân chủ xã hội chủ nghĩa), nhân chủ nhân dân, dân chủ tiên tiến, dân chủ hạn chế, dân chủ vô bờ bến, dân chủ tuần túy, dân chủ quản lý, dân chủ hình thức, dân chủ thực chất, dân chủ không tính từ, dân chủ kiểu mới, dân chủ kiểu Mỹ… Mỗi loại, mỗi thuyết đều có những nội hàm và sắc thái riêng mà lắm lúc không phải ai ai cũng phân định được trong khi đó giai cấp tư sản lại có những quan điểm và lợi ích riêng về các khía cạnh của dân chủ.
Bài viết cảnh báo về việc nhiều quan điểm nêu ra nhằm nói xấu CNXH, xuyên tạc nền dân chủ xã hội chủ nghĩa (XHCN) và ca ngợi nền dân chủ tư sản quá mức, từ đó tạo ra sự ngộ nhận cho nhiều người giữa lúc CNXH hiện thực đang đối mặt với khủng hoảng nghiêm trọng Vì vậy cần làm sáng tỏ quan niệm Mác-xít về dân chủ và khẳng định giá trị của dân chủ XHCN, như một khuôn khổ định hướng nhận thức và thúc đẩy các hành động mang tính dân chủ để thực hiện các mục tiêu mà Đảng ta đã đề ra.
Trước đây có một số nhà lý luận cho rằng dân chủ tồn tại trước Nhà nước, nhưng quan điểm ấy chưa có cơ sở vững chắc; thực tế dân chủ là sản phẩm của lịch sử, là thành quả của quan hệ giai cấp và đấu tranh giai cấp, đấu tranh giải phóng dân tộc, đấu tranh cho văn minh và tiến bộ xã hội qua các thời đại, và khái niệm này ra đời đồng thời với sự hình thành của Nhà nước Dân chủ dù không phải ở mọi Nhà nước đều tồn tại ở dạng phổ biến, nhưng không có hình thức dân chủ nào lại thiếu sự gắn kết với một chế độ Nhà nước nhất định; Chính Karmar từng cho rằng chế độ dân chủ là bản chất của bất kỳ chế độ Nhà nước nào và dân chủ có mối liên hệ với các giai cấp khác nhau, còn Lenin cho rằng dân chủ là một hình thái của Nhà nước Nhiều tác giả hiện đại cho rằng dân chủ có thể xuất hiện trước khi có Nhà nước, và thuật ngữ dân chủ xuất hiện vào khoảng thế kỷ VII–VI trước Công nguyên Những ghi chép của Aristoteles cho thấy Solon (khoảng 638–559 Tr.C.N.) đã đặt nền tảng đầu tiên cho nguyên lý dân chủ trong cai trị; các bằng chứng lịch sử khác cho thấy dân chủ về hiện thực lẫn thuật ngữ nảy sinh trong bối cảnh đã tồn tại Nhà nước Ở Hy Lạp cổ đại, quyền lực công cộng của các thành thị được ghi nhận như Nhà nước, vì vậy dân chủ là khái niệm dùng để chỉ tính chất của mối quan hệ giữa cộng đồng, dân chủ và Nhà nước Vậy dân chủ là gì?
Ngay từ thời cổ đại trong ngôn ngữ Hy Lạp cổ đã xuất hiện khái niệm
Demokratia là từ ghép bắt nguồn từ hai từ Hy Lạp cổ đại: Demos nghĩa là nhân dân và Kratos nghĩa là quyền lực hay sức mạnh Sự kết hợp này làm nổi bật khái niệm quyền lực thuộc về nhân dân và được thực thi qua các cơ chế dân chủ Hiểu theo cách này, Demokratia không chỉ là một hình thức nhà nước mà còn là nguyên lý đảm bảo tiếng nói của mỗi người dân được phản ánh trong quyết định công cộng và trong các thể chế quyền lực.
Dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân; bản chất của Nhà nước là ở chỗ quyền lực ấy thuộc về nhân dân và được thể hiện qua pháp luật Tuy nhiên, ở các thời kỳ lịch sử khác nhau, khi tồn tại xã hội có phân tầng giai cấp, dân chủ không còn giữ nguyên nghĩa ban đầu mà bị chi phối bởi quan điểm của giai cấp cầm quyền, trở thành một hình thức Nhà nước hay chính quyền do một giai cấp thống trị nắm giữ Thực tế cho thấy khi Nhà nước xuất hiện, xã hội phân thành hai lực lượng đối lập: một nhóm nhỏ nắm quyền và một số đông bị mất quyền, bị thống trị Nhóm cầm quyền nhân danh cộng đồng và lợi ích chung để ban hành pháp luật, thao túng quyền lực và tước bỏ quyền làm chủ của nhân dân Vì vậy, ở nghĩa rộng nhất, dân chủ là hình thức Nhà nước mà quyền lực chính trị thuộc về nhân dân, mọi công dân được bình đẳng trước pháp luật, có quyền tham gia công việc Nhà nước và được hưởng các quyền tự do dân chủ theo nguyên tắc thiểu số phục tùng đa số.
Sự xuất hiện của dân chủ XHCN là sự thay thế tất yếu cho dân chủ tư sản trong tiến trình lịch sử, đồng thời dân chủ XHCN thể hiện hình thức chính trị phổ thông của nhà nước XHCN, là bản chất của CNXH và là quy luật hình thành, tự hoàn thiện của hệ thống chính trị XHCN Khi nhà nước XHCN ra đời, với vai trò là công cụ của chuyên chính vô sản để chống lại giai cấp bóc lột và bảo vệ lợi ích thiết thân của quần chúng nhân dân đang xây dựng xã hội mới, nó đồng thời mở ra một kiểu dân chủ mới trong lịch sử: nền dân chủ cho đại đa số nhân dân lao động.
Thực tế, nền dân chủ XHCN xuất hiện lần đầu dưới tư cách một chế độ nhà nước chỉnh thể sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga Cách mạng Tháng Mười không chỉ mở ra một thời đại và một hệ thống xã hội mới mà còn mở ra một nền dân chủ mới trong lịch sử nhân loại.
Nền dân chủ không chỉ thừa nhận các quyền và tự do của công dân mà còn tạo ra các điều kiện kinh tế - xã hội để thực hiện những quyền ấy một cách thiết thực Nhân dân, đặc biệt là lực lượng lao động, được tham gia vào quá trình ra quyết định, tiếp cận đầy đủ giáo dục, việc làm và chăm sóc sức khỏe, đồng thời được hưởng một môi trường pháp lý công bằng và ổn định Chính sách công khai, minh bạch và sự phân bổ nguồn lực hợp lý giúp nâng cao đời sống, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội bền vững, từ đó bảo đảm các quyền tự do của mọi người được thực thi đầy đủ trong thực tế.
Vượt qua cảnh bị áp bức và bóc lột về kinh tế, nô dịch về chính trị và tinh thần, người lao động từ địa vị nô lệ nay có đầy đủ điều kiện để tham gia thực sự quản lý nhà nước và xã hội; việc thiết lập một chính quyền nhà nước kiểu mới dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản là tiền đề cho sự hình thành nền dân chủ XHCN, một nền dân chủ khác về chất so với dân chủ tư sản CNXH và nền dân chủ XHCN là kết quả tất yếu của quá trình lịch sử, thay thế chủ nghĩa tư bản và nền dân chủ tư sản bởi vì CNXH thuộc hình thái cao hơn và có khả năng khắc phục những hạn chế của dân chủ tư sản Dân chủ XHCN bắt nguồn từ bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa và được hoàn thiện qua quá trình lịch sử lâu dài của công cuộc xây dựng CNXH, xã hội đi từ dân chủ ít đến dân chủ nhiều, từ dân chủ phiến diện đến dân chủ hoàn hảo, từ dân chủ hình thức đến dân chủ thực chất; mỗi bước lên của CNXH là một bước phát triển của nền dân chủ XHCN.
Xuất phát từ thực tế trên, nhóm đã chọn đề tài: “Dân chủ xã hội chủ nghĩa.
Thực trạng và giải pháp phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, đảm bào quyền làm chủ của nhân dân ở Việt Nam hiện nay” để nghiên cứu
TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat
Mục tiên nghiên cứu
Thứ nhất, làm rõ lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin về dân chủ và dân chủ xã hội chủ nghĩa.
Thứ hai, đánh giá thực trạng phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân ở Việt Nam thời gian qua.
Thứ ba, đề xuất giải pháp phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân ở Việt Nam thời gian tới.
Phương pháp nghiên cứu
Đề tài áp dụng phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử làm nền tảng lý thuyết và cơ sở luận cứ, đồng thời kết hợp nhiều phương pháp nhằm tăng tính khách quan và toàn diện cho kết quả Trong đó, các phương pháp chủ chốt gồm: phương pháp thu thập số liệu để nắm bắt hiện trạng và thực tế; phương pháp phân tích và tổng hợp để xử lý, so sánh và tổng hợp thông tin; và phương pháp lịch sử - logic để xây dựng luận cứ dựa trên quá trình phát triển và bối cảnh lịch sử của hiện tượng nghiên cứu Việc tích hợp các phương pháp này giúp kiểm chứng giả thuyết, nâng cao độ tin cậy và đảm bảo tính logic, hệ thống cho nghiên cứu.
Kết cấu đề tài
Dân chủ và sự ra đời, phát triển của dân chủ
1.1.1 Quan niệm về dân chủ
Quan điểm của các nhà tư tưởng Hy Lạp cổ đại cho rằng từ "demoskratos" được dùng để nói đến dân chủ: "demos" là nhân dân (danh từ) và "kratos" là cai trị (động từ) Theo cách hiểu này, dân chủ được xem là dân chúng cai trị, một hình thức quyền lực thuộc về nhân dân Sau này, các nhà chính trị giản lược thuật ngữ thành "quyền lực của nhân dân" hoặc "quyền lực thuộc về nhân dân" để diễn đạt ý nghĩa của hệ thống chính trị dựa trên sự tham gia và ủy thác của dân Khái niệm này nhấn mạnh mối liên hệ giữa người dân và quyền quyết định trong quản trị công việc chung, đóng vai trò nền tảng cho các mô hình dân chủ hiện đại.
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin dân chủ có một số nội dung cơ bản sau đây:
Về phương diện quyền lực, dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân, nhân dân là chủ nhân của nhà nước; vì thế, bộ máy nhà nước phải phục vụ nhân dân và xã hội, đảm bảo quyền lợi và sự công bằng, đồng thời duy trì tính minh bạch trong mọi hoạt động quản lý và phân phối nguồn lực.
Trong phạm vi chế độ xã hội và lĩnh vực chính trị, dân chủ được hiểu là một hình thức hay hình thái của nhà nước, là một chính thể dân chủ hoặc chế độ dân chủ Vì lẽ ấy, dân chủ là một phạm trù lịch sử, ra đời và phát triển gắn liền với sự tồn tại của nhà nước và mất đi khi nhà nước tiêu vong.
Trong lĩnh vực tổ chức và quản lý xã hội, dân chủ được coi là một nguyên tắc nền tảng, mang bản chất của nguyên tắc dân chủ Nguyên tắc này kết hợp với nguyên tắc tập trung để hình thành nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và quản lý xã hội, nhằm cân bằng giữa sự tham gia của nhân dân và sự chỉ đạo có tổ chức, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị và sự ổn định xã hội.
Trên cơ sở của chủ nghĩa Mác - Lênin và điều kiện cụ thể của Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát triển dân chủ theo hướng:
Dân chủ là một giá trị nhân loại chung Xem dân chủ như một chuẩn mực xã hội có tính toàn cầu, ta khẳng định dân chủ là quyền làm chủ và sự tự quản của nhân dân đối với đất nước Nước ta tự nhận là một nước dân chủ, nơi quyền tối cao thuộc về dân và dân là chủ thực sự của quốc gia.
1 Hồ Chí Minh (2011) Toàn tập, tập 9 Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia, tr.382.
TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat
Dân chủ là một thể chế chính trị và một chế độ xã hội, nơi quyền lực thuộc về nhân dân và được thể hiện thông qua sự tham gia của công dân vào các quyết định công cộng Nhân dân được xem là chủ thể tối thượng, còn Chính phủ là người đầy tớ trung thành của nhân dân, chịu trách nhiệm phục vụ nhân dân và giải trình trước họ Vì vậy, nền dân chủ ưu tiên sự minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự tham gia rộng rãi của xã hội vào quá trình ra quyết định.
Ví dụ về sự dân chủ trong xã hội cộng sản nguyên thủy cho thấy mọi người khỏe mạnh có thể tham gia tìm kiếm thức ăn và mọi sản phẩm do săn bắt và hái lượm được sẽ được chia sẻ, thể hiện nguyên tắc phân phối nguồn lực công bằng Không có tài sản riêng tư; tài sản được phân biệt với tài sản cá nhân như quần áo và các dụng cụ cá nhân tương tự Các chi tiết này cho thấy hệ thống phân phối công bằng, không dựa trên tư lợi, khi mọi lợi ích được chia sẻ công bằng cho tất cả mọi người.
1.1.2 Sự ra đời và phát triển của dân chủ
Trong chế độ cộng sản nguyên thủy đã xuất hiện dân chủ Ph Ăngghen gọi là
Dân chủ nguyên thủy, hay còn gọi là dân chủ quân sự, được đặc trưng bởi việc nhân dân bầu ra thủ lĩnh quân sự thông qua Đại hội nhân dân Trong Đại hội nhân dân, mọi người có quyền phát biểu và tham gia quyết định bằng cách giơ tay hoặc hoan hô Ở đây Đại hội và nhân dân có quyền lực thật sự, tức là có dân chủ.
Khi trình độ của lực lượng sản xuất phát triển dẫn tới sự ra đời của chế độ tư hữu,
Hình 1.1 miêu tả sơ khai của xã hội loài người, nơi mọi người cùng chia sẻ thành quả lao động Tuy nhiên, bất bình đẳng và phân chia giai cấp đã dần xuất hiện, dẫn đến sự ra đời của nền dân chủ chủ nô Nền dân chủ chủ nô đánh dấu một bước chuyển biến từ sự hợp tác chia sẻ sang quyền lực và lợi ích được tích tụ bởi một nhóm người.
2 Hồ Chí Minh (2011) Toàn tập, tập 10 Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia, tr.572.
Một xã hội được tổ chức thành nhà nước với đặc trưng là dân tham gia bầu ra cơ quan quyền lực Tuy nhiên, các công dân tự do, bao gồm tăng lữ, thương gia và một số trí thức, chiếm phần lớn nhưng lại bị coi là nô lệ và không được tham gia vào công việc nhà nước Như vậy, dân chủ chủ nô thực chất chỉ mang lại quyền quyết định cho thiểu số, trong khi phần đông không có tiếng nói trong quản trị công vụ.
Chế độ chiếm hữu nô lệ tan rã mở ra thời kỳ đen tối, khi xã hội loài người rơi vào sự thống trị của nhà nước phong kiến chuyên chế Sự cai trị của giai cấp lúc này được khoác lên lớp áo thần bí và được nhìn như một lực lượng siêu nhiên điều khiển trật tự xã hội Họ xem việc tuân theo ý chí của giai cấp thống trị là bổn phận trước sức mạnh của đấng tối cao Vì vậy, ý thức về dân chủ và đấu tranh giành quyền làm chủ của người dân đã không có bước tiến đáng kể trong giai đoạn này.
Hình 1.2 Sự tư hữu tư liệu sản xuất và bất bình đẳng trong xã hội xuất hiện.
Hình 1.3 Mọi quyền lực rơi vào tay một người duy nhất.
Cuối thế kỷ XIV – đầu thế kỷ XV, giai cấp tư sản mang những tư tưởng tiến bộ về tự do, công bằng và dân chủ, mở đường cho sự ra đời của nền dân chủ tư sản Theo quan điểm của Mác-Lênin, dân chủ tư sản là một bước tiến lớn của nhân loại, thể hiện các giá trị quyền tự do, bình đẳng và dân chủ Tuy nhiên, nền dân chủ tư sản được xây dựng trên cơ sở chế độ tư hữu tư liệu sản xuất, nên trên thực tế nó là nền dân chủ của thiểu số nắm giữ tư liệu sản xuất đối với đại đa số nhân dân lao động.
TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat
Hình 1.4 Sự bóc lột sức lao động của tầng lớp tư sản đối với tầng lớp vô sản.
Sau thắng lợi của Cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười năm 1917, thế giới bước vào thời đại mới – thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Dân lao động ở nhiều quốc gia giành được quyền làm chủ nhà nước, làm chủ xã hội và thiết lập nhà nước công-nông (nhà nước xã hội chủ nghĩa) để thực thi nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Mục tiêu chủ đạo của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là thực hiện quyền lực của đại đa số nhân dân, xây dựng một nhà nước dân chủ thực sự, nơi nhân dân làm chủ nhà nước và xã hội, và bảo vệ quyền lợi cho đại đa số Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa hướng tới sự kết tinh quyền lực của nhân dân thông qua dân chủ vô sản và hệ thống pháp lý, nhằm củng cố vị thế của người lao động và bảo đảm sự công bằng xã hội.
Hình 2.5 Cách Mạng Tháng Mười Nga thắng lợi mở ra thời đại chủ nghĩa xã hội.
1.2 Dân chủ xã hội chủ nghĩa.
1.2.1 Quá trình ra đời của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa
Trên cơ sở tổng kết thực tiễn quá trình hình thành và phát triển các nền dân chủ trong lịch sử và trực tiếp nhất là nền dân chủ tư sản, các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng, đấu tranh cho dân chủ là một quá trình lâu dài, phức tạp và giá trị của
TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat nền dân chủ tư sản chưa phải là hoàn thiện nhất, do đó, tất yếu xuất hiện một nền dân chủ mới, cao hơn nền dân chủ tư sản và đó chính là nền dân chủ vô sản hay còn gọi là nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.