12 I MỞ ĐẦU 1 Lí do lựa chọn biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy Hoạt động chính trong một nhà trường là hoạt động dạy và học Thông qua hoạt động dạy và học không chỉ truyền đạt cho học sinh kiến.
Trang 1I MỞ ĐẦU
1 Lí do lựa chọn biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy.
Hoạt động chính trong một nhà trường là hoạt động dạy và học Thông qua hoạt động dạy và học không chỉ truyền đạt cho học sinh kiến thức, kĩ năng mà còn hình thành những năng lực, phẩm chất cần thiết giúp các em bước vào cuộc sống Tuy nhiên để thực hiện tốt nhiệm vụ quan trọng này không phải là dễ dàng đối với các môn học nói chung, trong đó có môn Công Nghệ
Bộ môn Công nghệ giảng dạy trong trường Trung học phổ thông trang bị tri thức nền tảng về các lĩnh vực kỹ thuật điển hình trong thị trường lao động, qua đó giúp các em định hướng nghề nghiệp theo khả năng và sở thích, mà giáo dục công nghệ là một trong những con đường chủ yếu thực hiện giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông, đặc biệt là hướng nghiệp và phân luồng trong lĩnh vực ngành nghề về
kĩ thuật, công nghệ
Thực tiễn giảng dạy nhiều giáo viên chưa đổi mới hình thức tổ chức dạy học hiệu quả Về phía giáo viên, chưa thực sự đầu tư cho bài giảng vì còn coi là môn phụ;
về phía HS, theo tâm lý “học ứng thi”, khi công nghệ không phải môn thi tốt nghiệp nên các em chưa chú trọng học môn này Theo chương trình hiện hành, bài giảng theo tiến trình sách giáo khoa có sẵn, học sinh khó có thể phát triển phẩm chất, năng lực
Trong khi đó, kiến thức thuộc môn Công nghệ, tôi thấy rất gần gũi và thiết thực trong cuộc sống Tuy nhiên, do học sinh thiếu kiến thức thực tiễn nên môn
Công nghệ trở thành môn học có phần trừu tượng (phần vẽ kĩ thuật) và phần Động
cơ đốt trong có nhiều kiến thức dễ gây nhầm lẫn VD: các bộ phận thuộc về động
cơ (phần động cơ đốt trong)
Đặc biệt, việc hiểu biết bản chất của vấn đề đối với các phương tiện, máy móc thiết bị trong công nghiệp không những mang lại hiệu quả cao mà còn trang bị cho bản thân một kiến thức an toàn lao động, an toàn đối với bản thân, với các đối tượng xung quanh và cũng an toàn với chính máy móc thiết bị mà đang sử dụng
(Thực tế một số cảnh báo nguy hiểm đưa ra mà người sử dụng không biết, ví dụ như: cảnh báo trên động cơ ô tô quá nhiệt độ mà người lái xe không biết.)
Như vậy có thể thấy rằng, môn Công Nghệ trang bị cho các em học sinh, những kiến thức rất gần gũi liên quan đến cuộc sống hằng ngày, góp phần cung cấp
Trang 2cho các em một kĩ năng cơ bản để xử lí những vấn đề trong lao động sản xuất, cũng như trong sinh hoạt
Đối với phần kiến thức động cơ đốt trong:
Động cơ đốt trong được ứng dụng nhiều trong sản xuất, công nghiệp, giao thông vận tải, ứng dụng trong nông nghiệp như máy cày bừa, máy gặt lúa, tuốt lúa… Do đó kiến thức cơ bản về phần này là điều mà mỗi học sinh sau khi học xong cần hiểu được về bản chất cũng như nguyên lý, từ đây có thể vận dụng vào cuộc sống một cách linh hoạt để đạt kết quả cao
Đối với nội dung phần “Động cơ đốt trong” qua một số năm công tác, tôi nhận thấy việc tiếp cận kiến thức của học sinh chỉ dừng lại trên lớp và trong sách vở Sau khi vận dụng vào thực tế các em đã không còn nhớ về những kiến thức lý thuyết mình đã được học Vậy nên cần tìm ra các biện pháp để các em hiểu được, ghi nhớ
được, áp dụng được vào thực tế là điều rất cần thiết Từ những lí do trên tôi xin trình bày biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Công Nghệ: Nâng cao
chất lượng dạy học phần “Động cơ đốt trong” bằng phương pháp trực quan.
2 Tên biện pháp: Nâng cao chất lượng dạy học phần “Động cơ đốt trong”
bằng phương pháp trực quan
3 Tác giả: Lê Hồng Phong
- Địa chỉ: Giáo viên trường THPT Đại Từ
- Số điện thoại: 0987984981
- Email: phongthainguyen@gmail.com
4 Lĩnh vực áp dụng biện pháp: Áp dụng trong công tác giảng dạy môn
Công nghệ; trọng tâm là phần Động cơ đốt trong của chương trình Công nghệ 11 THPT
5 Thời gian áp dụng:Biện pháp được áp dụng lần đầu trong năm học
2021-2022
II MÔ TẢ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY.
1 Thực trạng dạy học phần Động cơ đốt trong tại trường THPT Đại Từ
Qua thực tế giảng dạy phần động cơ đốt trong, tôi nhận thấy những thuận lợi
và khó khăn như sau:
Trang 31.1 Thuận lợi
a) Đối với các em học sinh
Phòng thiết bị thực hành của nhà trường có trang bị các mô hình liên quan
đến môn học (cụ thể là có mô hình động cơ 4 kì và động cơ 2 kì), Động cơ đốt
trong được úng dụng nhiều trong các lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp nên học sinh có cơ hội tiếp cận
b) Đối với giáo viên
Tại địa phương có các phân xưởng, gara sửa chữa oto, phân xưởng cơ khí,
trung tâm sửa chữa máy nông nghiệp trên địa bàn nhiều, tiếp xúc trải nghiệm thực
tế những bộ phận thiết bị liên quan đến môn học một cách dễ dàng nên việc sưu
tầm đồ dùng dạy học bằng vật thật là điều hoàn toàn thực hiện được (hiện tại đã sưu tầm nhiều đồ dùng cho phần động cơ đốt trong)
1.2 Khó khăn.
- Một là: nhà trường chưa có nhiều thiết bị (các bộ phận chi tiết các hệ thống tháo rời) phục vụ cho học sinh thực hành quan sát.
- Hai là: việc tiếp xúc và quan sát một cách tổng quan từ bên ngoài chưa làm cho các em hiểu hết được các bộ phận một cách chi tiết
- Ba là: một bộ phận học sinh còn có tư duy gắn liền việc học với việc thi cử
(học để thi) nên nhu cầu nhận thức, học tập môn học còn chưa cao Ở đây cũng có
một phần do người dạy chưa thực sự làm cho các người học thấy được vai trò của
bộ môn
2 Biện pháp “Nâng cao chất lượng dạy học phần “Động cơ đốt trong” bằng
phương pháp trực quan.”
Phương pháp thực hiện theo cách dạy học truyền thống từ trước đến nay là: Đối với phần kiến thức sách giáo khoa dạy theo phân phối chương trình, dạy theo tiết - theo bài từ Bài 22: Thân máy nắp máy đến Bài 30: Hệ thống khởi động
Động cơ đốt trong có cấu tạo chính gồm 2 cơ cấu chính và 5 hệ thống
ST
T
Tên cơ cấu hệ thống
1 Cơ cấu trục khuỷu thanh truyên
Trang 42 Cơ cấu phân phối khí
3 Hệ thống bôi trơn
4 Hệ thống làm mát
5 Hệ thống cung cấp nhiên liệu và không khí trong động cơ xăng
6 Hệ thống đánh lửa
7 Hệ thống khởi động
Các bài học được thực hiện theo cấu trúc Nhiệm vụ/ Phân loại/ Cấu tạo/ Nguyên lí làm việc Hình ảnh (tranh) minh họa cho từng phần là các khối tách rời.
Do vậy, khó khăn là sau khi học xong học sinh không thể hiểu chúng nằm trên một
hệ thống ổn định (là một cỗ máy hoàn chỉnh) và trong quá trình làm việc có mối
quan hệ chặt chẽ với nhau
Từ những trải nghiệm thực tế, tôi quay phim, chụp ảnh về các chi tiết, các bộ phận của động cơ đốt trong (khi tháo rời, và khi động cơ hoạt động) Tôi lưu trữ các videos này để làm nguồn học liệu cho môn học Qua nguồn học liệu đó giúp các em hiểu được ngoài kiến thức ở sách giáo khoa, thì cần hiểu được bản chất của chi tiết (hay bộ phận) đó là khối tổng thể có liên quan chặt chẽ với nhau như thế nào
3 Áp dụng biện pháp vào việc giảng dạy phần động cơ đốt trong.
Từ những nguồn Video clips, hình ảnh, thực tế tôi áp dụng cụ thể vào từng bài như sau:
Đối với nội dung cho các cơ cấu và hệ thống của động cơ:
Đây là bài giới thiệu chung về các cơ cấu và hệ thống được lắp trên thân máy
và nắp máy của động cơ
Tôi cho học sinh tìm hiểu nội dung SGK và để các em thảo luận và trình bày những hiểu biết về nội dung mà các em vừa tìm hiểu
Một số hình ảnh trong bài 22: Thân máy – nắp máy.
Trang 5Sau khi học sinh đưa ra các ý kiến của mình Tôi cho học sinh quan sát những hình ảnh thực tế qua Video Clips mà tôi thực hiện tại Gara về động cơ đốt trong trên Ôtô Giới thiệu các chi tiết, các cơ cấu, các hệ thống được bố trí trên động cơ để các em có thể so sánh với hình ảnh trong sách giáo khoa
Thầy giáo giới thiệu tổng thể về động cơ trên xe ôtô
(Hình ảnh được cắt từ Video).
Thầy giáo giới thiệu về phần nắp máy (Hình ảnh được cắt từ Video).
Trang 63.2 Bài 23: Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền.
Với mục I – Giới thiệu chung: “Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền chia làm 3 nhóm chi tiết chính Nhóm pit-tông, nhóm thanh truyền, nhóm trục khuỷu là các chi tiết chính Khi động cơ làm việc pit-tông c/đ tịnh tiến trong xilanh, trục khuỷu quay tròn, còn thanh truyền là chi tiết truyền lức giữa pit-tông và trục khuỷu.”
Để cho học sinh hiểu rõ hơn tôi đã quay Video lại phần cơ cấu trục khuỷu thanh
truyền trên xe oto KIA Morning khi sửa chữa
Trang 7Giới thiệu về cơ cấu trục khuỷu thanh truyền
(hình ảnh được cắt từ Video). Hình ảnh giới thiệu về thanh truyền.
Hình ảnh giới thiệu về Pison
(hình ảnh được cắt từ Video). Hình ảnh giới thiệu về trục khuỷu
(hình ảnh được cắt từ Video).
Qua video giới thiệu các em hiểu rõ các chi tiết liên kết thế nào, piston được chuyển chuyển động tịnh tiến thế nào trong xinh lanh, trục khuỷu có cấu tạo và hình dạng thế nào
Phần trục khuỷu thanh truyền, do khi tháo phải tháo qua các bộ phận như nắp máy, các xupap, con đội trục cam, cò mổ, lò xo xu pháp, nắp mặt máy…
Tại đây đã có rất nhiều phần thể hiện tính liên kết giữa các bộ phận VD: đường đi của áo nước trong mặt máy Thì áo nước này thuộc hệ thống làm mát…
Mục II Cấu tạo của cơ cấu phân phối khí dùng xupáp
Với hình ảnh minh họa ở SGK
Trang 8Tôi đã quay video và chụp ảnh thực tế, chỉ rõ đặc điểm, cấu tạo, công dụng của từng chi tiết
Giới thiệu về cơ cấu phân phối khí (hình ảnh được cắt từ Video).
Giới thiệu về trục cò mổ và cò mổ Giới thiệu về xupap
Ở các bài tiếp theo, giới thiệu về các hệ thống như hệ thống làm mát, hệ thống bôi trơn, hệ thống khởi động Đối với nội dung này tôi sử dụng các Clip mô
Trang 9phỏng (được cung cấp bởi diễn đàn OTO-HUI và CARSOLUTION) về nguyên lý làm việc để các em có thể thấy nguyên lí làm việc của hệ thống một cách sinh
động, (VD: việc thay đổi nhiệt độ được thể hiện qua màu sắc, hoặc sự giãn nở được mô phỏng sao cho dễ hiểu nhất).
Hệ thống bối trơn (được cắt ra từ Clip)
Hình ảnh mô phỏng hệ thống làm mát (được cắt ra từ Clip).
Phần II – Hệ thống khởi động bằng động cơ điện
Mục: Cấu tạo
Với sơ đồ hệ thống
Sơ đồ cấu tạo được mô tả như ở bức tranh
Trang 10Sơ đồ cấu tạo trong SGK.
Thầy giáo giới thiệu về vị trí lắp đặt trên động
cơ, và vị trí liên kết khớp truyền động.
Đối với phần nguyên lí làm việc, tôi dùng Video mô phỏng quá trình khởi động để học sinh có thể nhận thấy từ lực điện từ chuyển thành lực cơ học làm quay trục khuỷ động cơ thông qua bánh đà (vành răng)
Hình ảnh hệ thống khởi động (được cắt ra từ Clip).
Tôi đã chụp ảnh, quay clip cụ thể về chi tiết và các bộ phận và giải thích bộ phận đó thuộc nội dung bài học nào trong SGK Kết hợp nói mối quan hệ giữa các
bộ phận trên hệ thống VD: tất cả mọi cơ cấu hệ thống chuyển động quay, chúng chỉ có một dây Curoa thì mối quan hệ giữa các bộ phận trong khi làm việc là điều
mà học sinh phải liên tưởng và suy đoán.
Kết quả sau khi thực hiện biện pháp dạy học kết hợp video clip thực tế do thầy giáo thực hiện, học sinh hứng thú hơn trong quá trình học tập và đạt kết quả cao hơn
4 Kiểm tra, đánh giá.
a) Tăng cường kiểm tra đánh giá kiến thức.
Kiểm tra kiến thức theo sách giáo khoa, kiểm tra kiến thức quan sát thực tế
-và những hiện tượng ở thực tế, minh chứng bằng cách ghi chép sau mỗi phần, mỗi
Trang 11chủ đề, cho phép học sinh thực hiện theo nhóm, các nhóm đánh giá kết quả học tập của nhau, mỗi lớp có thể chia 2 hoặc 3 bàn 1 nhóm
Qua cách thức này, học sinh nâng cao tinh thần đoàn kết, giải quyết vấn đề, giáo viên cũng dễ dàng phát hiện ra những em chưa tích cực học tập, những em nhận thức và vận dụng chậm Từ đó, giáo viên động viên, quan tâm và có biện pháp hỗ trợ phù hợp để giúp các em tiến bộ
b) Tăng cường trao đổi, đặt câu hỏi giữa học sinh và giáo viên qua quan sát thực tế
Khi thực hiện dạy và học với những kiến thức thực tiễn kết hợp với kiến thức SGK, học sinh đã từng đưa ra những câu hỏi và giáo viên trả lời
VD1: Em thấy người ta mồi lửa vào buổi sáng cho máy cày để máy nổ, còn không mồi lửa quay mãi nó cũng không nổ - tại sao lại như vậy?
VD2: Em thấy bố em bảo sáng phải bật buzi sấy 2-3 lần Ôtô nhà em mới nổ.
Em nói động cơ Diezen không có buzi vì thầy giáo con dạy như vậy.
Trong rất nhiều câu hỏi của học sinh đưa ra thì đây là 2 câu hỏi không có trong sách giáo khoa cũng như tài liệu dạy học hiện hành Để trả lời cho học sinh đúng, đủ thì cần có kiến thức thực tế
Ở VD 1: ta hiểu người ta mồi lửa nhằm mục đích gì và có cách khác thay thế không
Ở VD 2: ta phải biết Buzi sấy nó là cái gì và nó nằm ở vị trí nào?, tác dụng của nó là gì?, thì sẽ có câu trả lời thỏa đáng đối với học sinh
Bằng những trải nghiệm thức tế, với những trao đổi cụ thể của thầy - trò về kiến thức, tôi nhận thấy, thầy phải trau dồi nâng cao kiến thức, hiểu biết liên quan chuyên môn, khi thực hiện dạy học qua phương pháp trên, trò cũng sẽ hứng thú với những điều nhìn thấy ngoài thực tế để tiết học không bị khô khan, nặng nề về kiến thức
5 Kết quả.
Qua một năm áp dụng biện pháp: “Nâng cao chất lượng dạy học phần “Động cơ
đốt trong” bằng phương pháp trực quan.” tôi nhận được kết quả sau:
5.1 Khảo sát về kiến thức, kĩ năng của học sinh
Trang 12Trong năm học 2021-2022, biện pháp đã được đưa vào giảng dạy ở lớp 11A9 tại trường THPT Đại Từ Khi áp dụng phương pháp này tôi nhận thấy:
- Học sinh đã có thêm hứng thú, say mê, yêu thích học tập, tìm hiểu, khám phá bài học, chất lượng dạy học phần Động cơ đốt trong tăng lên rõ rệt
- Học sinh có tinh thần tích cực, chủ động trong học tập, giờ dạy học Công nghệ trở nên sôi nổi, cuốn hút hơn
- Các em được phát triển các năng lực tự học, năng lực hợp tác, năng lực quan sát, năng lực phán đoán, năng lực thu nhận thông tin, năng lực giao tiếp
Sau khi tổ chức dạy học, tôi đã cho các em làm bài kiểm tra thường xuyên và đối chứng với lớp khác, tôi thu được kết quả như sau:
Kết quả kiểm tra khảo sát sau khi thực hiện giải pháp trên.
Lớp
Số HS
Tỉ lệ
%
Số
HS Tỉ lệ %
Số
HS Tỉ lệ %
Số
HS Tỉ lệ %
Số
HS Tỉ lệ % 11A9 - Thực
25.53
70.21
11A10 - Đối
13.04
65.22
21.74
Qua bảng tổng hợp tôi nhận thấy, kết quả học tập của lớp thực nghiệm cao hơn hẳn lớp đối chứng về tỷ lệ học sinh đạt khá giỏi Điều đó đã khẳng định tác dụng của phương pháp dạy học tích cực khi được áp dụng vào bài dạy học
5.2 Khảo sát mức độ hứng thú của học sinh (Khảo sát qua Facebook).
Thái độ của học sinh khi tham gia học tập môn Công nghệ phần Động cơ đốt trong theo giải pháp trên.
TỔNG HỢP KẾT QUẢ KHẢO SÁT HỨNG THÚ
Trang 13Không thích 0 0,0
Như vậy, có tới 97 % học sinh tham gia khảo sát cảm thấy thích và rất thích,
hào hứng Chỉ có 5/168 học sinh (chiếm 3,0%) là cảm thấy bình thường, không có
học sinh nào không thích hoặc không quan tâm
Những kết quả mà học sinh đạt được trong cách làm này cũng là cơ sở, là nền
tảng để nghiên cứu tìm hiểu các phương pháp mới áp dụng đối với phần chế tạo
cơ khí thuộc môn Công Nghệ 11 trong trường phổ thông
III KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
1 Kết luận
Các kết quả thực nghiệm cho phép khẳng định rằng: Việc áp dụng: “Nâng cao chất
hiệu quả cao
Cụ thể, giờ dạy học đã:
- Tạo ra mối quan hệ tương tác tích cực trong quá trình dạy học giữa giáo
viên và học sinh, giữa học sinh với học sinh
- Tạo hứng thú học tập đối với môn Công nghệ, làm cho những kiến thức
học sinh tự chiếm lĩnh ngày càng sâu sắc hơn
- Phát huy năng lực, phẩm chất cần thiết của học sinh THPT: năng lực tự
học, hợp tác, giải quyết vấn đề, sáng tạo, công nghệ thông tin…
- Tạo không khí vui vẻ, thân thiện, cởi mở trong giờ học.
- Kết quả học tập tốt.
2 Đề xuất giải pháp, kiến nghị
*Đối với học sinh
Học sinh cần chủ động chiếm lĩnh lượng thông tin cần thiết, tận dụng các chi tiết sưu tầm được như một công cụ học tập và làm giàu nguồn dụng cụ dạy học…