Báo cáo " Pháp điển hoá, kiểm soát, châu Âu hoá: hiện trạng của Luật hành chính Đức " docx

Nhiều quy định thường là rất chi tiết đã được thể hiện trong các luật và các văn bản hướng dẫn thi hành như sự biểu hiện trên thực tế rằng Nghị viện rất cương quyết chỉ đạo cơ quan hành

GS.TS Franz Reimer * uật hành chính Đức đang trong quá

trình soạn thảo, chưa hoàn tất và có thể

là công trình không thể hoàn tất Mục đích

của công trình này là chấn chỉnh lại những

yêu cầu cơ bản của công lí (như đối xử công

bằng và đáng tin cậy) trước những nhu cầu

tương ứng của xã hội trong thế giới đang đổi

thay nhanh chóng Để mô tả và tóm tắt hiện

trạng của luật hành chính Đức, tác giả bài viết

xem xét kĩ lưỡng ba vấn đề mấu chốt sau:

trạng thái pháp điển hoá luật hành chính; cách

thức và mức độ kiểm soát, đặc biệt là giám

sát hành vi của các cơ quan công quyền; ảnh

hưởng của tiến trình hội nhập với châu Âu

đối với pháp điển hoá luật hành chính

1 Pháp điển hoá

Bước vào thế kỉ XXI, luật hành chính

Đức đã được pháp điển hoá cao độ Nhiều

quy định (thường là rất chi tiết) đã được thể

hiện trong các luật và các văn bản hướng dẫn

thi hành như sự biểu hiện trên thực tế rằng

Nghị viện rất cương quyết chỉ đạo cơ quan

hành pháp và đồng thời sử dụng đặc quyền

của mình đối với cơ quan tư pháp

Quá trình pháp điển hoá luật hành chính

vẫn chưa phải là quá trình "tự nhiên" hoặc

vững chắc, quá trình này đã diễn ra trên ba

lĩnh vực sau:

Lĩnh vực thứ nhất của luật hành chính

đang được pháp điển hoá ở Đức là luật nội

dung, như Luật hành nghề kinh doanh ban

hành từ giữa thế kỉ XIX (ví dụ: Luật hành

nghề kinh doanh thời Phổ năm 1849), hay

Luật an sinh xã hội (ví dụ: Luật Bảo hiểm

sức khoẻ, 1883) Các văn bản trong lĩnh vực luật hành chính nội dung đã không ngừng được ban hành kể từ đó Trong số những lĩnh vực quan trọng nhất đã nổi lên luật môi trường - gốc gác chỉ là phần nhỏ của luật kinh doanh (Điều 16 và các điều tiếp theo của Luật hành nghề kinh doanh) nhưng đã phát triển nhanh chóng sau Chiến tranh thế giới lần thứ II và giành được vị trí như là lĩnh vực pháp luật độc lập Có thể kể tới một số đạo luật về môi trường như: Luật nước tiêu dùng năm 1957, Luật khí sạch Liên bang năm 1974

và Luật bảo vệ đất Liên bang năm 1998.(1) Lĩnh vực mới của luật hành chính của Đức là luật thông tin, dựa trên những đạo luật như Luật tự do thông tin Liên bang năm 2005 (2) Chắc chắn rằng những đạo luật này là một phần của quá trình pháp điển hoá theo nghĩa rộng hơn, đặt ra những quy tắc có chọn lọc

để điều chỉnh những vấn đề đặc thù trong lĩnh vực đặc biệt của đời sống xã hội

Nếu mọi kỉ nguyên đều được phản ánh trong luật và các văn bản dưới luật, thể hiện những khúc mắc và nhu cầu tương ứng của từng thời đại, chúng ta có thể theo sát những thay đổi từ xã hội công nghiệp tới xã hội dịch vụ hoặc thậm chí xã hội thông tin khi đọc những văn bản pháp luật đó.(3)

Sự lớn

L

* Trường Đại học Tổng hợp Giessen Cộng hoà Liên bang Đức

mạnh và tính tách biệt của pháp luật hành

chính Đức đã tạo ra con đường nhỏ đi tới xã

hội phức tạp hơn bao giờ hết và tính phức tạp

của pháp luật hành chính - dự định là giải

pháp cho những khúc mắc của xã hội - ở vào

thời gian chính bản thân những giải pháp này

lại trở thành khúc mắc mới của xã hội Những

con số tuyệt đối về luật, chưa kể tới tầm cỡ

tương ứng của chúng là thách thức đối với tất

cả các thành tố của hệ thống pháp luật.(4)

Như một sự phản ứng, giới nghiên cứu

khoa học và (đôi khi) các nhà làm luật đã cố

gắng hợp nhất hàng loạt các văn bản pháp luật

trong các lĩnh vực pháp luật khác nhau bằng

cách soạn thảo hoặc sáng tạo ra những bộ luật

Những bộ luật tư nổi tiếng (như Bộ luật dân sự

Pháp, Bộ luật dân sự Áo và Bộ luật dân sự

Đức) được xem như những hình mẫu cho ý

tưởng pháp điển hoá này theo nghĩa hẹp hơn

Ví dụ rõ nhất về luật hành chính là Bộ luật an

sinh xã hội (Social Security Code) bao gồm

mười một quyển (quy định về luật dịch vụ xã

hội, luật thất nghiệp, luật bảo hiểm y tế…)

Những bộ luật lớn gần đây nhất là Dự thảo Bộ

luật môi trường (phần I), vẫn chưa được hoàn

tất do những tranh cãi về phương diện chính trị

và vì vậy tương lai của Bộ luật vẫn chưa rõ

ràng.(5) Trong bất kì trường hợp nào, ngược lại

với những hi vọng về pháp điển hoá theo nghĩa

hẹp, những bộ luật lớn trong hệ thống pháp

luật Đức đã không minh chứng được là pháo

đài bảo vệ tính đáng tin cậy của pháp luật bởi

lẽ chúng thường thiếu minh bạch và thiếu tính

liên tục: Các bộ luật của Đức chỉ bao gồm

những văn bản luật theo đúng nghĩa luật do

Nghị viện ban hành, trong khi đó những văn

bản quan trọng hướng dẫn thi hành những luật

này (chứa đựng những quy định cụ thể hoá những quy định của các luật này) lại được tìm thấy trong các văn bản pháp luật do cơ quan hành pháp ban hành mà theo truyền thống của Đức, không thể trở thành một phần của bộ luật

do vị trí thấp hơn trong thứ bậc của các quy phạm pháp luật.(6)

Hơn nữa, các bộ luật đã (và vẫn đang tiếp tục) được sửa đổi, cùng chia sẻ

số phận này với rất nhiều các quy phạm luật hành chính nói chung, đặc biệt những quy phạm liên quan tới tài chính (như các đạo luật thuế) và những luật được ban hành nhằm thực thi các chỉ thị của Liên minh châu Âu

Lĩnh vực thứ hai của luật hành chính cần

được pháp điển hoá là luật toà án hành chính (law of the administrative courts), bao gồm

cả quy định của Luật tố tụng hành chính Luật có liên quan (Luật toà án hành chính)

có hiệu lực từ ngày 01/01/1960 và đã bị sửa đổi rất ít so với việc pháp điển hoá luật nội dung; những tư tưởng chỉ đạo của Bộ luật sẽ được bàn luận riêng ở phần sau

Lĩnh vực cuối cùng của luật hành chính

đã đạt tới trạng thái pháp điển hoá ở Đức là luật thủ tục hành chính Đó là những quy phạm pháp luật quy định về thủ tục hoạt động của các cơ quan có thẩm quyền của nhà nước và của chính quyền địa phương (khác với toà án hành chính) Các luật tương ứng - hầu như giống nhau ở cả cấp liên bang và cấp bang - phát sinh hiệu lực từ năm 1977 và chủ yếu pháp điển hoá các phán quyết trước đây của toà án hành chính.(7)

Những văn bản pháp luật này chỉ có thể áp dụng như những văn bản mang tính chất phụ trợ, có nghĩa là chừng nào các văn bản pháp luật khác không quy định thì những quy định có liên quan

trong những văn bản pháp luật này mới được

viện dẫn và áp dụng Trong số các quy phạm

quan trọng của những văn bản này có thể kể

đến những quy định về các hành vi hợp pháp

khác nhau mà các cơ quan công quyền được

phép tiến hành Luật thủ tục hành chính điều

chỉnh hai loại hành vi:

- Ban hành văn bản hành chính: gồm các

quyết định hành chính do cơ quan quản lí nhà

nước hữu quan ban hành(8)

(tương phản với biện pháp giản đơn do cơ quan này tiến hành);

- Giao kết "hợp đồng hành chính": gồm

những hợp đồng ràng buộc giữa cơ quan nhà

nước có thẩm quyền và công dân hoặc giữa

hai (hay nhiều hơn hai) cơ quan nhà nước có

thẩm quyền.(9)

Những hành vi hành chính khác (những

loại hoặc mô hình khác của thủ tục hành

chính) hoặc chưa được giải thích rõ ràng hoặc

trái lại, chưa bị Luật thủ tục hành chính bãi bỏ

Điều này thể hiện một cách rõ nét sự thiếu

hoàn chỉnh của bộ luật, giả thiết rằng cũng như

mọi bộ luật, sự thiếu hoàn chỉnh là thuộc tính

vốn có của mỗi đạo luật và đi ngược lại tham

vọng của bất kì công cuộc pháp điển hoá nào

Bất kể những thách thức đó, sự thiếu hoàn

chỉnh của các bộ luật, sự gia tăng của các quy

phạm pháp luật do cơ quan hành pháp ban

hành, sự thay đổi nhanh chóng của pháp luật,

sự châu Âu hoá (bàn luận ở phần dưới đây), ý

tưởng về pháp điển hoá vẫn hết sức sống

động ở Đức và người ta đã cho rằng thực tiễn

rõ ràng của các cuộc thảo luận về pháp điển

hoá và các bộ luật đang được soạn thảo đã

ảnh hưởng có lợi đối với trạng thái của hệ

thống pháp luật, đóng góp cho việc hiểu biết

thấu đáo hơn về pháp luật cũng như là cho sự

hoàn thiện pháp luật thành văn.(10)

2 Kiểm soát và sự bảo vệ bằng pháp luật

Hệ thống dày đặc các quy phạm pháp luật được pháp điển hoá như đã mô tả ở trên vận hành đồng thời như chỉ dẫn cho quản lí hành chính và như chuẩn mực kiểm soát đối với các toà án hành chính, làm cho dự định điều chỉnh của Nghị viện được thực thi hiệu quả hơn Trong khi đã từ lâu và ngay cả hiện nay vẫn có nhiều biện pháp nội tại để phản đối các quyết định của các cơ quan có thẩm quyền của nhà nước và của địa phương như đơn khiếu nại và khiếu kiện (hoặc phản đối, ngày nay được quy định trong Điều 68 Luật toà án hành chính)(11) thì giám sát hành vi của các cơ quan công quyền với nội dung xem xét

tỉ mỉ của toà án độc lập chuyên giải quyết những vấn đề thuộc luật hành chính, đã phát triển một cách chậm chạp ở Đức từ năm 1863 (với những tốc độ rất khác nhau ở các bang của Đức) Đi tiên phong trong hoạt động giám sát hành vi của các cơ quan công quyền phải kể đến Bang South - Western của Badenia cũng như là Prussia.(12)

Loại kiểm soát này đã được minh chứng là biện pháp bảo vệ hiệu quả việc thực thi các quyết định của nghị viện

và đã lan rộng trên toàn nước Đức

Hai đặc điểm chính của hệ thống giám sát hành vi của các cơ quan công quyền do các toà án chuyên biệt tiến hành ở Đức cần được đề cập ở đây:

Một là: sau khi trải qua chủ nghĩa phát-xít

và Chiến tranh thế giới lần thứ II, những người soạn thảo Hiến pháp Bonn (Luật cơ bản)

đã quyết định trao quyền giám sát hành vi của

cơ quan công quyền cho mọi người tại khoản

4 Điều 19.(13)

Quyền năng này không chỉ bị giới hạn trong việc xem xét tỉ mỉ các quyết định hành chính theo nghĩa hẹp mà còn vươn

tới tất cả các hành vi của khối hành pháp bất

kể hình thức thực hiện hành vi này Sự đảm

bảo hiến định này được cụ thể hoá trong

khoản 1 Điều 40 Luật toà án hành chính năm

1960 (được gọi là "điều khoản chung").(14)

Hai là: sự đảm bảo hiến định đối với việc

giám sát hành vi của các cơ quan công quyền

theo khoản 4 Điều 19 Luật cơ bản chấp nhận

yêu cầu về quyền khởi kiện đã và vẫn là phần

quan trọng của hệ thống giám sát hành vi của

các cơ quan công quyền ở Đức Theo nguyên

tắc chung, không ai có thể đưa đơn khởi kiện cơ

quan công quyền chỉ vì hành vi bất hợp pháp

của cơ quan đó mà phải chỉ ra rằng quyền lợi

của mình - cái được gọi là quyền chủ quan theo

pháp luật công có thể bị xâm hại do hành vi bất

hợp pháp này Đó là trong trường hợp các quy

phạm pháp luật hành chính có liên quan không

ảnh hưởng tới toàn bộ công chúng mà chỉ ảnh

hưởng bất lợi tới nhóm người xác định, trong

đó có bị đơn Yêu cầu này được quy định tại

khoản 2 Điều 42 và khoản 2 Điều 47 Luật toà án

hành chính năm 1960.(15)

Theo thời gian, một vài ngoại lệ đã được bổ sung vào quy tắc này,

thừa nhận các hiệp hội (như một số loại tổ chức

phi chính phủ nhất định) được khởi kiện trước

toà án hành chính, ví dụ trong lĩnh vực luật môi

trường Tuy nhiên, nguyên tắc quyền khiếu kiện

là đặc điểm cơ bản của hệ thống các giải pháp

theo luật hành chính của Đức, có tầm quan

trọng đặc biệt trong những trường hợp những

vụ việc liên quan tới nhiều bên như trong lĩnh

vực pháp luật kinh tế và pháp luật môi trường

Những yếu tố này (và những quy định

tương tự) cố gắng bảo vệ sự cân bằng giữa

việc đưa ra những biện pháp hiệu quả cho

công dân, giúp thực thi những dự định điều

chỉnh của nghị viện và kiểm soát (cũng như

khuyến khích) khối hành pháp chứ không cản trở công việc của cơ quan này Toà án hành chính đã thực sự giành được uy tín cao ở Đức, đóng góp cho sự thịnh vượng chung với nhiệm

vụ và bí quyết tư pháp đặc thù của mình

3 Châu Âu hoá

Ngay từ đầu năm 1957, ở châu Âu, những biện pháp kinh tế và pháp lí đã được

áp dụng để giải hoà những quốc gia thù địch trong Chiến tranh thế giới lần thứ II Những biện pháp này đã và vẫn tiếp tục ảnh hưởng sâu sắc tới hệ thống pháp luật Đức Sẽ không quá phóng đại khi nói rằng trong suốt năm thập kỉ vừa qua, luật hành chính của Đức đã trải qua quá trình tiến hoá chẳng khác gì cuộc cách mạng thực sự Ảnh hưởng của cả các hiệp ước của châu Âu và cả "các văn bản pháp luật thứ cấp" ("secondary legislation") - gồm các quy chế và chỉ thị của Liên minh châu Âu - hết sức rộng lớn: Không chỉ có rất nhiều quy chế của châu Âu có thể áp dụng trực tiếp ở Đức mà còn có vô số các đạo luật

do Nghị viện ban hành chỉ để thi hành các chỉ thị của châu Âu (xem Điều 288 Hiệp ước

về thực hiện chức năng của Liên minh châu Âu) Mặc dù còn là con số đang được bàn luận và tranh cãi, có tới 80% các quy phạm pháp luật trong lĩnh vực pháp luật kinh tế và môi trường được cho là bị luật của Liên minh châu Âu chi phối.(16) Hơn nữa, trong trường hợp có sự khác nhau giữa luật quốc gia và luật của Liên minh châu Âu, luật của Liên minh châu Âu "sẽ được ưu tiên áp dụng", điều đó có nghĩa là các quy định của pháp luật quốc gia không thể áp dụng trong những trường hợp này Ngoài ra, trong tất cả các trường hợp liên quan, luật của Đức phải được giải thích phù hợp với luật của Liên minh

châu Âu Điều này ngụ ý rằng thẩm quyền

của Toà án châu Âu ở Luxemburg hết sức

quan trọng đối với hệ thống pháp luật Đức.(17)

Hiện tại, trật tự pháp lí của châu Âu và

của các nước thành viên làm hình thành nên

trật tự pháp lí chung, mới và không thể chia

cắt (theo nhận định của Joseph H H Weiler)

dựa trên nguyên tắc "sự khoan dung của hiến

pháp" (constitutional tolerance).(18) Vì vậy,

trật tự này là quá trình tiếp diễn của việc học

hỏi lẫn nhau, được hỗ trợ bằng phương tiện

kĩ thuật như cơ sở dữ liệu Eur-Lex (cả pháp

luật thành văn và án lệ của các toà án ở châu

Âu có thể tiếp cận dễ dàng qua internet bằng

phần lớn ngôn ngữ của 27 nước thành viên,

xem: http://eur-lex.europa.eu) Tuy nhiên, áp

dụng pháp luật, thậm chí trong phạm vi nước

Đức đã trở nên khó khăn hơn một cách đáng

kể trong khuôn khổ hệ thống pháp luật

chung này, không chỉ vì sự trộn lẫn của các

truyền thống pháp luật khác nhau mà còn vì

các quy chế và chỉ thị của châu Âu hết sức

phong phú và thiếu trạng thái pháp điển hoá

ở mức độ mong muốn, ít ra cũng là theo

quan điểm của người Đức) Nói cách khác,

cả các nước thành viên và cả Liên minh châu

Âu vẫn đang trên con đường đi tới trật tự

pháp lí được củng cố mà ở đó tính công

bằng, hiệu quả và đáng tin cậy cùng tồn tại

Nên lưu ý rằng châu Âu theo nghĩa pháp

lí không thể đồng nhất với Liên minh châu

Âu (mặc dù Liên minh châu Âu chắc chắn là

cơ quan làm luật tích cực nhất và quan trọng

nhất ở châu Âu) Bức tranh sẽ trở nên khiếm

khuyết nếu không đề cập Toà án nhân quyền

châu Âu (toạ lạc tại Strasbourg) có thể được

thỉnh cầu bởi các cá nhân khi họ nhận thấy

một trong những sự bảo đảm theo Công ước

châu Âu về quyền con người bị xâm phạm Mặc dù Hiến pháp Đức cũng thừa nhận danh sách dài các quyền cơ bản, Công ước nói trên

và Toà án ở Strasbourge đã và đang nhiều lần chứng minh rằng việc khiếu kiện khi quyền hiến định của công dân bị xâm hại thuộc thẩm quyền của toà án; bằng cách đó toà đã hoàn tất việc bảo vệ các quyền hiến định của công dân Đức, ví dụ trong những trường hợp thủ tục tố tụng tại các toà án Đức kéo dài thái quá Luật hành chính Đức là công trình vẫn đang trong quá trình soạn thảo, vì vậy khó có thể đưa ra kết luận giản đơn để tóm tắt những đặc điểm nhất định của lĩnh vực luật công đặc biệt năng động này ở Đức Lí do ít

ra cũng gồm ba phần: Pháp điển hoá vẫn còn

là dự án chưa hoàn tất mặc dù số lượng luật vẫn tiếp tục tăng; biện pháp giám sát hành vi của các cơ quan công quyền phải được tiếp tục chấn chỉnh; châu Âu hoá đòi hỏi những

nỗ lực học hỏi thường xuyên ở cả cấp độ các nước thành viên cũng như ở cấp độ châu Âu (và ở đây lại một lần nữa chứng kiến sự gia tăng liên tục về số lượng văn bản pháp luật) Trong số các khúc mắc thường gặp phải kể đến tính phức tạp của xã hội được phản ánh trong tính phức tạp (và bản chất tạm thời) của pháp luật hành chính đương thời của Đức - những vấn đề có thể trở thành những chủ đề cho cuộc đối thoại pháp lí tiếp diễn

và thành công giữa Việt Nam và Đức./

(Ng-êi dÞch: TS NGUYÔN THÞ ¸NH V¢N)

(1).Xem: Michael Kloepfer, Umweltrecht (Luật môi trường), xuất bản lần thứ ba, 2004, tr 89 - 107 (2).Xem: bản dịch tiếng Anh tại: http://www.gesetze-im-internet.de/englisch_ifg/index.html Luật Liên bang Đức có thể xem và truy cập tại http://www.gesetze-im-internet.de/aktuell.html

(3).Xem: Michael Kloepfer, Informationsrecht (Luật

thông tin), 2002, tr 1 - 23

(4).Xem: Franz Reimer, Das Parlamentsgesetz als

Steuerungsmittel und Kontrollmaβstab (Luật của

Nghị viện như công cụ và chuẩn mực để giám sát

hành vi của cơ quan công quyền), trong:

Hoffmann-Riem/Schmidt-Aβmann/Voβikuhle (eds), Grundlagen

des Verwaltungsrechts (Những vấn đề cơ bản của luật

hành chính), vol 1, 2006, Điều 9 no 98 – 101

(5).Xem: Reiner Schmidt/Wolfgang Kahl, Umweltrecht

(Luật môi trường), xuất bản lần thứ 8, 2010, tr 2 - 9

(6).Xem: Maurer, Allgemernes Verwaltungsrecht, (Phần

chung của luật hành chính), xuất bản lần thứ 17,

2009, Điều 4, tr 64 - 98

(7).Xem: Maurer, Allgemernes Verwaltungsrecht, tldd,

Điều 5, tr 98 - 114

(8) Điều 35 quy định: “Một văn bản hành chính sẽ là

bất kì một mệnh lệnh, quyết định hay biện pháp tối

cao được ban hành bởi một cơ quan có thẩm quyền điều

chỉnh từng trường hợp cá biệt trong phạm vi luật

công và sẽ có hiệu lực pháp lí trực tiếp (…)” Để có thêm

thông tin, xem: Maurer, Allgemernes Verwaltungsrecht,

tlđd, Điều 9, tr 190 - 240

(9) Điều 54 quy định: “Quan hệ pháp luật theo luật

công có thể được thiết lập, sửa đổi hoặc bãi bỏ bằng

sự thoả thuận (thoả thuận theo quy định của luật

công) trong chừng mực sự thoả thuận này không trái

với các quy định của pháp luật Đặc biệt là cơ quan

có thẩm quyền có thể, thay vì ban hành một văn bản

hành chính, k í k ết một thoả thuận theo quy định của

luật công với cá nhân mà lẽ ra sẽ là đối tượng của

văn bản hành chính” Để có thêm thông tin chi tiết,

xem: Maurer, Allgemernes Verwaltungsrecht, tldd,

Điều 14, tr 395 - 412

(10) Andreas Voβikuhle, Kodifikation als Prozess

(pháp điển hoá như một quá trình), trong cuốn

Schlosser (ed.), Burgerliches Ges etzbuch (Bộ luật dân

sự Đức) 1896 - 1996, 1997, tr 77 - 95

(11) Điều 68 quy định: “Cho tới k hi có đơn xin huỷ

bỏ thì tính hợp pháp và thích hợp của một văn bản

hành chính sẽ được rà soát lại theo thủ tục sơ thẩm

Thủ tục tố tụng đó sẽ không được đặt ra nếu văn bản

đó đã mãn hạn, hoặc nếu: 1) Văn bản hành chính đã

được ban hành bởi cơ quan có thẩm quyền tối cao ở

Liên bang hoặc bởi cơ quan quản lí đất đai tối cao,

trừ khi luật cho phép xem xét lại; hoặc 2) Có thông báo giải quyết hoặc quyết định phản đối thể hiện sự bất bình lần đầu tiên”

(12).Xem: Friedhelm Hufen, Verwaltungsprozessrecht (Thủ tục tố tụng tại toà án hành chính), xuất bản lần thứ 8, 2011, § 2 (tr 23 - 26)

(13) Theo quy định này: “Nếu bất k ì quyền nào của

con người bị vi phạm bởi một cơ quan công quyền, người đó có thể khiếu kiện tới toà án Nếu không có một toà án có thẩm quyền nào khác được thành lập, người đó sẽ khiếu kiện tới toà án có thẩm quyền chung Câu thứ hai của đoạn (2) của Điều 10 sẽ không bị ảnh hưởng bởi đoạn này”

(14) “Khiếu k iện tới toà án hành chính được áp dụng

đối với tất cả các tranh chấp về luật công không có bản chất hiến định nếu các tranh chấp không thuộc thẩm quyền của một toà án khác theo quy định của pháp luật liên bang Các tranh chấp luật công trong lĩnh vực pháp luật đất đai cũng có thể được giao cho một toà án khác theo pháp luật đất đai” Để có thêm

thông tin, xem thêm Friedhelm Hufen, tlđd, Điều 11

II, tr 136 - 170)

(15) Điều 42 (2) quy định: “Trừ k hi pháp luật có quy

định khác, việc khiếu kiện sẽ chỉ được phép tiến hành nếu nguyên đơn cho rằng quyền của anh ta/chị ta bị xâm phạm bởi một văn bản hành chính hoặc quyền đó

bị từ chối hoặc bị tước bỏ” Xem: Friedhelm Hufen,

tlđd, Điều 14 II, tr 221 - 262

(16).Xem: Annette E Toller, Dimensionen der Europaisierung

- Das Beispiel des Deutschen Bundestags (Xu hướng châu Âu hoá – Ví dụ của Nghị viện Đức), trong ZParl

2004, trang 25 30 et seq.: và xem thêm: Mythen und Methoden Zur Messung der Europaisierung der Gesetzgebung des Deutschen Bundestages jenseits des 80-Prozent-Mythos (Huyền thoại và phương pháp Về đo lường mức độ châu Âu hóa luật thành văn của Nghị viện Đức vượt ra ngoài 80% - Chuyện hoang đường), trong ZParl 2008, tr 3 et seq

(17) Để có thêm thông tin, xem Stephan Hobe, Europarecht (Luật Liên minh châu Âu), xuất bản lần thứ 5, 2010

(18).Xem: Joseph H H Weiler, Chế độ liên bang và Chủ nghĩa hợp hiến: Europe’s Sonderweg, http://centers law.nyu.edu/jeanmonnet/papers/00/001001-03.html#P92 _25213 (17.8.2011)