Báo cáo " Đối sách chống lại các tội phạm xuyên quốc gia ở Trung Quốc " docx

1 “Tội phạm xuyên quốc gia” là khái niệm dùng để chỉ việc chuẩn bị, thực hiện hoặc hậu quả của hành vi phạm tội vượt qua biên giới của hai hoặc nhiều nước hoặc hai hoặc trên hai khu vực

PGS LA CƯƠNG *

ét theo ý nghĩa sâu xa, “tội phạm xuyên

quốc gia” không phải là thuật ngữ

chuyên ngành luật, nó là khái niệm mang

tính hình tượng được sử dụng để miêu tả

hành vi phạm tội nguy hiểm hơn rất nhiều so

với các hành vi phạm tội truyền thống khác,

được sử dụng trong tội phạm học và điều tra

tội phạm, mang tính đặc trưng hiện thực

tương đối rõ ràng.( 1)

“Tội phạm xuyên quốc gia” là khái niệm dùng để chỉ việc chuẩn bị,

thực hiện hoặc hậu quả của hành vi phạm tội

vượt qua biên giới của hai hoặc nhiều nước

hoặc hai hoặc trên hai khu vực pháp luật,

hành vi này có thể bị toà án của hai hoặc

nhiều nước hoặc các khu vực pháp luật khác

nhau, căn cứ theo pháp luật hiện hành của

nước hoặc khu vực đó để tiến hành xử lí

hình sự Do hệ thống luật pháp của các nước

không giống nhau nên hành vi phạm tội

xuyên quốc gia trên thực tế cũng đồng nghĩa

với xuyên khu vực pháp luật Chính vì vậy,

toàn bộ quá trình từ khâu chuẩn bị, thực hiện

đến phát sinh hậu quả nguy hại của hành vi

phạm tội, việc trốn chạy của người phạm

tội… vượt qua biên giới của hai hoặc trên

hai khu vực pháp luật thì loại tội phạm này

được gọi là tội phạm xuyên quốc gia.(2)

1 Đặc trưng của tội phạm xuyên quốc gia

Tội phạm xuyên quốc gia có thể chia

thành nhiều loại, bao gồm tội phát động chiến

tranh xâm lược, tội rửa tiền, tội buôn bán ma

tuý, tội đánh bạc, tội buôn bán vũ khí chất nổ,

tội buôn lậu, tội buôn người… Tội phạm xuyên

quốc gia cũng có những đặc trưng chung:(3)

Trước hết, nó mang tính chất xuyên quốc

gia Điều này hiển nhiên có liên quan mật thiết đến sự phát triển nhanh chóng của khoa học kĩ thuật và sự bùng nổ công nghệ thông tin Có thể nói, sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ thông tin cùng với làn sóng toàn cầu hoá kinh tế đã thực sự trở thành

cơ hội để mọi người có thể xích lại gần nhau hơn Điều này vừa là cơ sở để chia sẻ các khó khăn nhưng đồng thời cũng mang lại tính cạnh tranh nhiều hơn Đây chính là nhân tố khách quan của tội phạm xuyên quốc gia

Thứ hai, nó có tính tổ chức Nếu như

trước đây loại tội phạm này chỉ do những băng nhóm có tính chất như gia đình thì nay chúng có hình thức như công ti đa quốc gia Hiện nay, trên thế giới chủ yếu tồn tại năm

tổ chức tội phạm, đó là: Nhóm Hắc thủ của Italia, tập đoàn tội phạm của Nga, nhóm Yamaguchi của Nhật, tập đoàn buôn bán ma tuý của Colombia và hội Tam hợp của HongKong Các nhóm tội phạm này đang trong quá trình hình thành liên minh Quan

hệ giữa các nhóm tội phạm này đang trở nên rất chặt chẽ, phức tạp và có sự phối hợp nhịp nhàng Điều đó càng khiến chúng trở nên nguy hiểm và khó đối phó

Thứ ba, thủ đoạn của các nhóm tội phạm

này ngày càng được hiện đại hoá Hầu hết các nhóm tội phạm này đều có tiềm lực kinh

X

* Trường Đại học tổng hợp Vân Nam Trung Quốc

tế vững chắc, thu hút được nhiều nhân tài

Bên cạnh đó trong quá trình hoạt động chúng

luôn áp dụng các kĩ thuật hiện đại và tiên

tiến Thậm chí còn dùng cả các loại máy bay

phản lực hoặc tàu ngầm để thực hiện hành vi

phạm tội Điều đó khiến cho tính nguy hại

cho xã hội cao hơn bao giờ hết

2 Biện pháp đối phó với tội phạm

xuyên quốc gia

2.1 Xây dựng và phổ biến chiến lƣợc toàn

cầu phòng chống tội phạm xuyên quốc gia

Có thể nói, xu thế toàn cầu hoá là nguyên

nhân tự nhiên khiến người ta trước mỗi vấn

đề đều phải xem xét tới tính toàn cầu Chính

vì thế, vấn đề nghiên cứu và chấp pháp nhằm

phòng chống tội phạm xuyên quốc gia không

còn là vấn đề của riêng quốc gia hay khu vực

nhất định nữa mà nó là vấn đề đòi hỏi sự hợp

tác chung của cả cộng đồng thế giới để phân

tích tình hình và định ra chiến lược chung, từ

đó hình thành ý chí và hành động chung trên

toàn cầu K hi nghiên cứu biện pháp phòng

chống tội phạm xuyên quốc gia cần phải xem

xét kĩ một số đặc trưng chủ yếu sau: Thứ nhất,

đó là tính ổn định, lâu dài Loại tội phạm này

một khi xuất hiện sẽ ảnh hưởng tới cả cục diện

thế giới Hơn nữa, sự phát triển của toàn cầu

hoá sẽ là điều kiện để tạo ra cho chúng nhiều

“biến thể” khác khiến thế giới ngày càng khó

lường Do đó, khi xây dựng biện pháp đối phó

với loại tội phạm này cần phải cân nhắc thật kĩ

tới tính lâu dài và tính chiến lược Thứ hai là

tính đi trước Trong mỗi giai đoạn khác nhau

của quá trình toàn cầu hoá kinh tế thì mức độ

thể hiện của loại tội phạm này cũng có sự phát

triển không giống nhau Chúng có quá trình

phát triển từ giai đoạn thấp đến cao và càng

về sau thì trình độ càng được nâng cao hơn

theo từng giai đoạn Quá trình toàn cầu hoá khiến cho chu kì di chuyển xuyên quốc gia của các tội phạm mới này có xu hướng ngày càng rút ngắn lại Do đó, tư tưởng toàn cầu trong việc phòng chống tội phạm xuyên quốc gia cũng phải có tính “đi tắt đón đầu”, thường xuyên quan tâm, theo dõi các động thái mới nhất các vụ án xảy ra ở các nước phát triển, qua đó dự báo trước khả năng phát triển đồng thời chuẩn bị trước các biện pháp hữu hiệu để

kịp thời đối phó Thứ ba, đó là tính biến động

Điều này có nghĩa là cần phải theo dõi bám sát và nắm bắt kịp thời những động thái, xu thế phát triển của toàn cầu hoá kinh tế Đồng thời, xem xét kĩ những tác động đó có ảnh hưởng tới thế giới tội phạm cả về thực tế lẫn những tiềm ẩn như thế nào Bên cạnh đó cũng phải kịp thời nắm bắt tình hình biến đổi từng giai đoạn của tội phạm xuyên quốc gia… từ

đó hoạch định đối sách và chiến lược đối phó phù hợp với từng thời kì

2.2 Xây dựng và hoàn thiện cơ chế cảnh sát và cơ chế chấp pháp để đối phó với tội phạm xuyên quốc gia

Trong quá trình thực hiện hành vi phạm tội, loại tội phạm này thường được tiến hành

ít nhất tại hai quốc gia hoặc vùng lãnh thổ khác nhau Đây chính là thủ đoạn quan trọng

để chúng chạy trốn sự trừng trị cũng như truy xét của pháp luật Cùng với quá trình phát triển của nền kinh tế toàn cầu hoá, hiệu quả kiểm soát tại biên giới quốc gia nhằm hạn chế hoạt động của tội phạm xuyên quốc gia ngày càng bị thu hẹp Trong khi đó, cơ chế của việc chấp pháp vượt biên giới lại chưa có cải thiện đáng kể Vì vậy, chỉ có dựa vào sự hợp tác chấp pháp và sự hỗ trợ tư pháp giữa các quốc gia và các vùng lãnh thổ để điều chỉnh

và cải thiện Chế độ xã hội, hình thái ý thức,

hệ thống pháp luật của các quốc gia không

giống nhau đã làm quá trình hợp tác giữa

cảnh sát các nước và các khu vực bị hạn chế

Đứng trước tình trạng các tội phạm xuyên

quốc gia ngày càng tăng nhanh và các tổ chức

tội phạm quốc tế ngày càng có xu thế hợp tác

với nhau, đòi hỏi các quốc gia cần phải áp

dụng nhiều hình thức, tăng cường giao lưu

với các nước và khu vực khác, tích cực xây

dựng hệ thống phòng ngừa và đấu tranh mang

tính toàn cầu vững chắc

Thứ nhất, bắt tay ngay vào việc tăng cường

và đẩy mạnh việc cùng khai thác các tin tức

tình báo về các tổ chức tội phạm quốc tế, thúc

đẩy việc bình thường hoá sự giao lưu hợp tác

của cảnh sát quốc tế Cũng giống như hành

động hỗ trợ lẫn nhau trong bất kì lĩnh vực nào

giữa các nước, sự hợp tác giữa cơ quan tư

pháp, cảnh sát của các nước dựa trên cơ sở

đôi bên cùng có lợi, xuất phát điểm là việc bắt

đầu hợp tác, trao đổi các thông tin tình báo

Thứ hai, cần hợp tác để phá một số vụ án

xuyên quốc gia điển hình nhằm tạo ra bước

đột phá, trên cơ sở đó tiếp tục mở rộng sự hợp

tác của cảnh sát trên nhiều lĩnh vực khác nhau

Hiện nay, nhiều quốc gia và vùng lãnh

thổ đã dần hình thành nhận thức chung cao

hơn trong công tác phòng chống tội phạm

buôn bán ma tuý, tội lừa đảo kinh tế, tội phạm

rửa tiền… tranh thủ thời cơ có lợi tiến hành

hợp tác điều tra xử phạt các loại vụ án này

Có thể là bắt đầu từ khâu phối hợp điều tra

tiến đến hợp tác trong cả quá trình hoàn chỉnh

từ chế độ, phương pháp, đến trình tự tương

đối ổn định trong các hình thức tương trợ tư

pháp Đi từ từng điểm đến diện rộng, hình

thành sự hợp tác toàn diện giữa các bên

Thứ ba, cần thiết lập cơ chế ràng buộc

giữa các bên có liên quan thông qua các văn bản, hiệp định hợp tác song phương, đa phương giữa các cơ quan cảnh sát của các nước, tham gia là thành viên đầy đủ của hệ thống hợp tác cảnh sát quốc tế Đây cũng chính là con đường hợp tác quan trọng để xây dựng cơ chế hợp tác cảnh sát quốc tế một cách hiệu quả Đứng trước tình hình tội phạm xuyên quốc gia trong tiến trình toàn cầu hoá kinh tế hiện nay, một mặt trong khuôn khổ của hiệp định hợp tác cảnh sát quốc tế, không ngừng kiện toàn về cơ cấu, chế độ… trong công tác phòng chống tội phạm xuyên quốc gia để bắt nhịp với tình hình chung của thế giới, tăng cường sự hỗ trợ và hợp tác giữa các thành viên cả về chiều sâu và chiều rộng trên

cơ sở xác định rõ quyền lợi và nghĩa vụ các bên phải đảm nhiệm Mặt khác, cũng cần phải

mở rộng phạm vi và không gian hợp tác tư pháp và cảnh sát giữa Trung Quốc và các nước, với việc bắt đầu từ khâu phối hợp trinh sát điều tra, tố tụng hình sự và dẫn độ Thông qua các hình thức kí kết, dần tạo ra sự

ổn định hoá, thể chế hoá các biện pháp và chiến thuật có hiệu quả, cùng nhau tiến hành phòng và chống tội phạm xuyên quốc gia giữa các nước và các khu vực, hình thành cơ chế mới rộng hơn trong sự hợp tác tư pháp, cảnh sát song phương, đa phương

Trong quá trình tích cực tham gia hợp tác

tư pháp, chấp pháp và hợp tác cảnh sát trên phạm vi toàn cầu, Trung Quốc đặc biệt coi trọng công tác xây dựng, hoàn thiện cơ chế hợp tác với cảnh sát các nước trong khu vực Đông Nam Á Tăng cường hợp tác cảnh sát với các nước ASEAN, cần phải chú ý một số vấn đề sau:

2.2.1 Mục tiêu của cơ chế hợp tác giữa

cảnh sát Trung Quốc và cảnh sát các quốc

gia ASEAN

Mục tiêu của cơ chế hợp tác này là nâng

cao khả năng đối phó với các vấn đề an ninh

phi truyền thống cho lực lượng cảnh sát của

Trung Quốc và các nước ASEAN Nâng cao

trình độ hợp tác, mở rộng phạm vi hợp tác,

kênh hợp tác giữa cảnh sát Trung Quốc và

các nước ASEAN Từng bước nâng cao kĩ

năng cho nhân viên các bên, xây dựng cơ chế

hợp tác giữa cơ quan cảnh sát Trung Quốc và

cảnh sát các nước ASEAN.(4)

2.2.2 Các nguyên tắc cần tuân thủ trong

cơ chế hợp tác giữa sảnh sát Trung Quốc và

cảnh sát các nước ASEAN

Trong cơ chế giao lưu hợp tác của cảnh sát

Trung Quốc và cảnh sát các nước ASEAN, các

bên cần phải nghiêm chỉnh tuân thủ năm

nguyên tắc cùng tồn tại hoà bình thể hiện trong

“Hiến chương Liên hợp quốc”, “Hiệp ước hợp

tác thân thiện Đông Nam Á” và triển khai hợp

tác trên cơ sở các nguyên tắc luật pháp quốc tế

được các bên thừa nhận Đồng thời cũng cần

phải tôn trọng chế độ pháp luật của mỗi nước

Hợp tác giữa các bên cũng cần được tiến hành

trên nguyên tắc “hợp tác, bình đẳng, tin tưởng

và cùng có lợi” Trên cơ sở đó, áp dụng các

hình thức hợp tác đa dạng và linh hoạt, hỗ trợ

và bổ sung lẫn nhau Trung Quốc cũng cần phải

tích cực tham gia vào cơ chế hợp tác hiện có

giữa các nước trong khối ASEAN đồng thời

học tập kinh nghiệm thành công của các nước

trong khối để từng bước hoàn thiện hơn nữa cơ

chế hợp tác giữa Trung Quốc và ASEAN.(5)

2.2.3 Nội dung hợp tác cụ thể giữa cảnh

sát Trung Quốc với cảnh sát các nước ASEAN(6)

1) Cơ chế hội nghị lãnh đạo cảnh sát

Trung Quốc và các nước ASEAN

Có thể thiết lập cơ chế mỗi năm tổ chức một lần hội nghị lãnh đạo cảnh sát Trung Quốc với lãnh đạo cảnh sát các nước ASEAN, trên

cơ sở cơ chế Hội nghị lãnh đạo cảnh sát thường niên hiện có của các nước ASEAN Thông qua hội nghị này, tiến hành các cuộc hội đàm song phương và đa phương Thảo luận các phương thức và nội dung hợp tác giữa cảnh sát các bên trên lĩnh vực an ninh phi truyền thống Bên cạnh đó, căn cứ vào tuyên bố, tôn chỉ của hội nghị để xây dựng các kế hoạch hợp tác trung

và dài hạn, nhằm chỉ đạo lĩnh vực hợp tác giữa cảnh sát Trung Quốc và cảnh sát các nước ASEAN đưa các quyết sách cụ thể và giám sát việc thực thi các biện pháp đó

2) Thành lập tổ công tác chuyên môn thường trực bao gồm các sĩ quan cao cấp và chuyên gia

Tổ công tác chuyên môn thường trực bao gồm các sĩ quan cao cấp và chuyên gia này có nhiệm vụ xử lí các sự vụ cụ thể trong quá trình hợp tác giữa cảnh sát Trung Quốc và cảnh sát các nước ASEAN đồng thời trực tiếp chịu trách nhiệm trước hội nghị lãnh đạo cảnh sát hàng năm Thành viên của tổ công tác sẽ là các

sĩ quan cấp cao, các chuyên gia và học giả của từng lĩnh vực do các bên cử, có trách nhiệm đàm phán, thoả thuận song phương, đa phương các công việc liên quan trong lĩnh vực hợp tác, thực hiện các kế hoạch hành động cụ thể do hội nghị lãnh đạo cảnh sát đề ra

3) Trung Quốc và các nước thành viên ASEAN, mỗi nước cần cử một sĩ quan cảnh sát cao cấp làm chuyên viên liên lạc ở thủ đô của mỗi nước, chịu trách nhiệm xử lí các tình huống khẩn cấp và các việc về thông tin liên lạc, nhằm mục đích nâng cao khả năng ứng biến với tình hình trong việc triển khai hợp

tác cảnh sát giữa Trung Quốc và các nước

ASEAN Bên cạnh đó, tại khu vực biên giới

giữa Trung Quốc và các nước ASEAN cũng

nên xây dựng cơ cấu liên lạc thường trực với

quy mô tương tự, do các nhân viên liên lạc

chuyên trách đảm nhận nhằm tăng thêm khả

năng phản ứng nhanh với các tội phạm xuyên

quốc gia ở khu vực biên giới

4) Tổ chức diễn đàn cảnh sát Trung Quốc

và cảnh sát các nước ASEAN

Bằng hình thức tổ chức các buổi diễn đàn

trao đổi, giúp cho cảnh sát các nước có dịp

tăng cường giao lưu học thuật, trao đổi tìm

hiểu về chế độ cảnh sát và pháp luật về cảnh

sát của mỗi nước, lí luận chuyên ngành và

hiểu biết lẫn nhau về văn hoá cảnh sát ở mỗi

quốc gia, mỗi khu vực Ngoài ra thông qua đó

nâng cao trình độ, năng lực nghiên cứu lí luận

về hợp tác cảnh sát, kịp thời ứng phó với các

vấn đề an ninh phi truyền thống

2.3 Đẩy mạnh việc xây dựng phòng

tuyến trong nước, ngăn chặn sự xâm nhập

của tội phạm xuyên quốc gia(7)

Có thể nói, biện pháp và hành động

phòng chống tội phạm trong nước là bộ phận

quan trọng trong chiến lược xây dựng trận

tuyến phòng chống tội phạm xuyên quốc gia

trên toàn cầu Đẩy mạnh đấu tranh phòng

chống tội phạm xuyên quốc gia xâm nhập qua

biên giới sẽ là hành động cần thiết nhất và

hiệu quả nhất nhằm chống lại tội phạm xuyên

quốc gia Nhìn từ thực tế các nước hiện nay

cho thấy trận tuyến phòng chống sự xâm nhập

của loại tội phạm này vào trong nước được

cấu thành bởi một số yếu tố sau:

Thứ nhất, đó là tăng cường công tác

nghiên cứu những động thái mới nhất trong

sự xâm nhập của tội phạm xuyên quốc gia

Trong đó cần điều tra những nét nổi bật về xu thế phát triển của tội phạm, hoàn cảnh ra đời của các tổ chức tội phạm và quy luật hoạt động của chúng, chứ không nên chỉ tập trung vào vụ án và hành vi phạm tội cụ thể Bên cạnh việc tăng cường nghiên cứu hoạt động của tội phạm trên toàn cầu, tình hình hoạt động của thành viên các tổ chức tội phạm ngoài biên giới đã xâm nhập vào Trung Quốc

và khả năng ảnh hưởng của nó thì Trung Quốc cũng cần phải thực sự tăng cường các hoạt động nghiên cứu đối với các tổ chức mang tính chất xã hội đen trong nước để có

kế hoạch phòng ngừa từ trước

Thứ hai, chuyển cửa khẩu lên phía trước,

tăng cường kiểm soát biên giới Căn cứ vào đặc điểm của loại tội phạm này, để phòng chống

sự xâm nhập của chúng, dịch chuyển cửa khẩu kiểm soát ra phía biên giới là cách làm chung của các nước Thực chất của vấn đề này là dựng barie ngăn chặn sự xâm nhập của tội phạm xuyên quốc gia ngay tại cửa khẩu Xét về góc

độ nhất định, đây còn là hành động bí mật chống sự xâm nhập của tội phạm quốc tế nằm trong hoạt động tổng hợp quản lí công khai

Thứ ba, tăng cường tấn công, loại trừ điều

kiện và môi trường tồn tại và hoạt động của các tội phạm xuyên quốc gia Một mặt, đấu tranh không khoan nhượng đối với các tổ chức tội phạm phạm tội nghiêm trọng, đặc biệt theo dõi những động thái phát triển của các nhóm tội phạm nghiêm trọng qua từng thời kì Đối với các tội phạm đã có đầy đủ dấu hiệu của tội phạm quốc tế và có sự liên hệ với các tổ chức tội phạm ở nước ngoài, các băng nhóm mang tính chất xã hội đen theo khuynh hướng độc tôn từng vùng, cần kịp thời đập tan, diệt trừ tận gốc Mặt khác, vô hiệu hoá toàn bộ kẻ bị tình

nghi tham gia các tổ chức xã hội đen xâm nhập

vào trong nước, tuyệt đối không được đánh giá

thấp năng lực tổ chức hoạt động, khả năng

phát triển của các cá nhân phân tán của loại tội

phạm này, kịp thời phát hiện sớm vụ án, kiên

quyết trừng trị… từ đó hình thành nên bức

tường vô hình ngăn chặn có hiệu quả hoạt

động của chúng

Thứ tư, tăng cường biện pháp quản lí,

giám sát đối với các ngành nghề có nguy cơ

bị tội phạm xuyên quốc gia lợi dụng, xâm

nhập Dù là hành động xâm nhập qua biên

giới, hay là hành vi của các tổ chức lâu năm

trong nước, chúng đều phải tồn tại dưới hình

thức vỏ bọc hợp pháp nhất định Có thể nói,

xí nghiệp kinh doanh, tổ chức tài chính, nhà

hàng, câu lạc bộ vui chơi giải trí… đều là

miền đất hứa và khâu yếu nhất dễ xâm nhập

của những người phạm các tội này Do đó,

cần phải tiến hành kiểm tra nghiêm ngặt đối

với các doanh nghiệp trực tiếp đầu tư nước

ngoài nhằm ngăn chặn hoạt động rửa tiền

Đồng thời tăng cường công tác quản lí, chiếm

giữ trận địa, để kịp thời phát hiện các biểu

hiện của các tổ chức tội phạm Bên cạnh đó,

tăng cường quản lí toàn diện đối với các

ngành nghề mới do các nhà đầu tư nước

ngoài đầu tư 100% vốn, ngăn chặn có hiệu

quả các tổ chức tội phạm quốc tế dựa vào đó

để xâm nhập vào Trung Quốc Kịp thời ngăn

chặn mầm mống loại tội phạm này, không để

cho chúng kịp thời phát triển

2.4 Khẩn trương điều chỉnh lập pháp và

tư pháp, hình thành cơ chế pháp luật mới

đối phó có hiệu quả với các tội phạm xuyên

quốc gia

Thông thường, hầu hết hoạt động chấp

pháp giữa các nước đối phó với loại tội phạm

này đều được xây dựng trên cơ sở nhận thức chung về các hành vi phạm tội cùng loại Do

đó việc xây dựng hệ thống pháp luật và chế

độ tư pháp tiếp cận với quốc tế là tiền đề để thực hiện công tác phòng chống tội phạm xuyên quốc gia trên phạm vi toàn cầu Đối với một quốc gia, nếu chỉ xây dựng tính đi trước về pháp luật thôi thì chưa đủ mà quan trọng hơn đó chính là phải bồi dưỡng nghiệp

vụ, trình độ chấp pháp của nhân viên tư pháp tương xứng với những quy định của luật pháp Hiện nay, hệ thống pháp luật mang đặc sắc của Trung Quốc đã phát huy tác dụng hết sức quan trọng trong phòng chống các tội phạm trong nước Đặc biệt là nó thích ứng được với quá trình cải cách mở cửa và xu thế phát triển của nền kinh tế thị trường Để đáp ứng được yêu cầu đối phó với các tội phạm, Trung Quốc đã tiến hành sửa đổi luật hình sự, luật tố tụng hình sự, lấy đó là vũ khí đấu tranh toàn diện đối với tội phạm Ví dụ như việc quy định xử phạt đối với tổ chức tội phạm hay hoạt động rửa tiền của Trung Quốc hiện nay ngày càng tiếp cận với pháp luật quốc tế, xoá

bỏ những trở ngại pháp luật khi tiến hành hợp tác với cảnh sát nước khác, góp phần thúc đẩy quá trình tham dự và hợp tác của cảnh sát Trung Quốc với cảnh sát các nước Những năm gần đây hoạt động phòng chống tội phạm rửa tiền và băng nhóm xã hội đen của Trung Quốc đã thu được nhiều kết quả nhất định song hiện vẫn trong giai đoạn đầu và chưa có độ sâu Trình độ cũng như kinh nghiệm chấp pháp vẫn bộc lộ nhiều hạn chế

Để đáp ứng yêu cầu phòng chống tội phạm xuyên quốc gia trong tiến trình toàn cầu hoá kinh tế hiện nay, Trung Quốc cần phải làm tốt một số mặt công tác sau:

Thứ nhất, không ngừng nâng cao trình độ

và năng lực đội ngũ cán bộ trong công tác

phòng chống tội phạm xuyên quốc gia Cần

phải nhìn thẳng vào những thách thức mà loại

tội phạm này gây ra đối với hệ thống pháp

luật, đội ngũ nhân viên chấp pháp của Trung

Quốc Bên cạnh đó lấy việc tiếp tục vận dụng

các điều luật mới để phòng chống tội phạm

rửa tiền, tội phạm có tổ chức đặc biệt là hoạt

động tội phạm xuyên quốc gia là trọng tâm và

lĩnh vực tiếp tục nghiên cứu Thông qua các

lớp học về pháp luật mới và rèn luyện trong

thực tiễn để nâng cao phẩm chất cho cán bộ,

nhân viên các cơ quan tư pháp Trên cơ sở

pháp luật, xác định rõ biểu hiện phạm tội ở

Trung Quốc, phân định rõ ràng, chính xác

giữa tội phạm và không phải tội phạm, tội nhẹ

và tội nặng… từ đó tránh để xảy ra việc đánh

đồng giữa xử lí các vụ án có tổ chức với các

vụ án hình sự thông thường, bảo đảm tính

chính xác, kiên quyết và triệt để trong việc xử

lí các tội phạm xuyên quốc gia

Thứ hai, loại bỏ các nhân tố khách quan

tác động tới chất lượng và hiệu quả của hoạt

động chấp pháp Hiện nay ở Trung Quốc,

công tác phòng chống tội phạm xuyên quốc

gia cũng giống như công tác phòng chống các

tội phạm khác, cũng đương nhiên bị ràng

buộc và ảnh hưởng của nhiều nhân tố và lực

lượng khác nhau Đặc biệt, hiện nay tình hình

chấp pháp ở các địa phương, chủ nghĩa bảo

hộ ở các bộ ngành và các hiện tượng tham

nhũng, tệ ô dù, bao che… càng được phản

ánh tập trung và rõ nét trong hoạt động phòng

chống rửa tiền và các hoạt động của xã hội

đen Do đó cần phải loại bỏ các nhân tố gây

nhiễu như áp lực, trở ngại từng bước cải

thiện môi trường chấp pháp, nâng cao chất

lượng của hoạt động chấp pháp, qua đó bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và tính hiệu quả của hoạt động chấp pháp

Thứ ba, chú trọng đẩy mạnh sự phát triển

song hướng của lập pháp và tư pháp Trong

đó, tính vượt trước của lập pháp và tính trì trệ của tư pháp là hai khái niệm động, trong những điều kiện cụ thể có thể hoán đổi cho nhau Cùng với thời gian, ngày càng có nhiều hình thức tội phạm, hành vi phạm tội mới ra đời, cần thiết phải được bổ sung kịp thời vào trong các quy định của pháp luật Hiện nay, đối với hoạt động rửa tiền pháp luật chỉ quy định hành vi làm “sạch” một khoản thu lợi có được do phạm tội thì cấu thành tội rửa tiền Thực tế, vẫn còn thiếu các quy định để có thể phòng ngừa và đấu tranh toàn diện với loại tội phạm này Pháp luật cũng cần bổ sung, quy định rõ hơn nữa cơ chế kiểm soát tội phạm có

tổ chức, trình tự truy tố và chế độ bảo vệ nhân chứng Trong thực tiễn phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, cùng với kinh nghiệm của nhân viên chấp pháp ngày càng được tích lũy, khả năng nhận định về các tội phạm quốc tế cũng được nâng cao rõ rệt, qua đó từng bước hoàn thiện pháp luật, bao gồm đồng bộ các bộ luật, dần dần hình thành hệ thống pháp luật động Luôn luôn đảm bảo sự nhất trí và hài hoà giữa lập pháp và tư pháp, phát huy vai trò quan trọng của hệ thống luật pháp trong công tác phòng chống tội phạm xuyên quốc gia.(8)

2.5 Tăng cường hợp tác tư pháp hình

sự quốc tế trong việc ngăn chặn tội phạm xuyên quốc gia

Tiến trình toàn cầu hoá kinh tế là điều kiện thuận lợi để tội phạm xuyên quốc gia thâm nhập vào nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, phạm vi thâm nhập cũng rộng hơn, bên cạnh

đó thủ đoạn gây án cũng ngày càng tinh vi,

xảo quyệt, mức độ nguy hại cho xã hội ngày

càng lớn Điều này thực sự là thách thức to lớn

đối với các quốc gia trên thế giới Đặc trưng,

tính chất của loại tội phạm này cho thấy chúng

không chỉ là tội phạm xuyên quốc gia thuần

tuý theo như quy định tại các công ước quốc tế,

chúng cũng không phải là tội phạm thông

thường ở một quốc gia Chủ thể, hành vi và

hậu quả của tội phạm này thường ở ngoài

phạm vi hiệu lực của một khu vực pháp luật

Người phạm tội của hành vi phạm tội xuyên

quốc gia đang cư trú tại một nước nhưng nếu

nước đó không có thẩm quyền tài phán (nước

xảy ra hành vi phạm tội, nước mà người

phạm tội mang quốc tịch hoặc nước chịu hậu

quả do hành vi phạm tội gây ra) thì thông

thường người này không bị truy cứu trách

nhiệm hình sự Vì vậy, ngày nay nhiều người

phạm tội thường chạy trốn đến nước không

có thẩm quyền tài phán nhằm trốn tránh sự

trừng phạt của pháp luật Dựa theo nguyên tắc

chủ quyền quốc gia, cảnh sát một nước không

thể tuỳ tiện đến nước khác để tiến hành bắt

giam người phạm tội Toà án của một nước

muốn tiến hành xét xử bị cáo của vụ án hình

sự mà nghi can đang cư trú ở nước khác, việc

đầu tiên là phải làm thủ tục dẫn độ về nước

Chính vì thế, việc phòng chống tội phạm

xuyên quốc gia, nếu chỉ có một khu vực pháp

luật hoặc một quốc gia đơn lẻ thì không thể

thực hiện được, nó đòi hỏi sự phối hợp hành

động và trao đổi giữa nhiều quốc gia khác

nhau Để tăng cường việc phối hợp, tương trợ

tư pháp hình sự quốc tế, chúng ta có thể thông

qua các hình thức phối hợp sau đây:

2.5.1 Tăng cường lập pháp về hỗ trợ tư

pháp hình sự quốc tế(9)

Thông qua luật pháp để phát huy tác dụng

răn đe chính là biện pháp quan trọng nhằm phòng chống tội phạm xuyên quốc gia Pháp

luật hỗ trợ tư pháp quốc tế có hai loại: Một là

luật quốc tế, bao gồm các điều ước, hiệp ước được kí kết giữa hai nước có liên quan và các công ước quốc tế có các điều khoản về hỗ trợ

tư pháp mà các nước tham gia Ví dụ: Điều

ước quy định về dẫn độ, Điều ước quy định về

hỗ trợ hình sự, hiệp định khung về di chuyển ngoại giao đối với phạm nhân, Công ước về chống tham nhũng, Công ước về phòng chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia của Liên

hợp quốc Hai là luật pháp trong mỗi nước có

những điều luật quy định riêng và những điều luật liên quan trong một văn bản pháp luật cụ thể xác nhận việc nhà nước tham gia có nội luật hoá luật pháp quốc tế đã kí kết Ví dụ như tại Luật dẫn độ của nước CHND Trung Hoa

và Điều 9 Luật hình sự Trung Quốc quy định:

“Áp dụng Luật này đối với các hành vi phạm tội được quy định tại các điều ước quốc tế mà nước CHND Trung Hoa tham gia hoặc kí kết, nước CHND Trung Hoa có nghĩa vụ thực hiện tài phán hình sự đã được thừa nhận trong Điều ước” Hiện nay, pháp luật Trung

Quốc về tương trợ tư pháp hình sự quốc tế vẫn chưa hoàn chỉnh, tại Điều 17 Luật tố tụng hình sự sửa đổi năm 1996 có xác định những nguyên tắc cơ bản trong hợp tác tư pháp Vì vậy, cần nhanh chóng hoàn chỉnh luật pháp

về tương trợ tư pháp hình sự quốc tế của Trung Quốc, làm cho việc tương trợ tư pháp hình sự quốc tế được thể chế hoá, quy phạm hoá, minh bạch hoá và cụ thể hoá Đây thực

sự là nhiệm vụ nặng nề đặt lên vai các nhà lập pháp của Trung Quốc

2.5.2 Các nước cần xây dựng quy phạm trao đổi thông tin, nội dung tình báo

Hiện nay, công tác phòng chống tội

phạm xuyên quốc gia có được tiến hành hiệu

quả hay không phụ thuộc rất nhiều vào trao

đổi, giao lưu hợp tác giữa nhiều quốc gia

Trong đó việc trao đổi thông tin, tình báo là

một trong những tiền đề cơ sở quan trọng cho

sự hợp tác này Ví dụ, trong hiệp ước tương

trợ lẫn nhau giữa Trung Quốc và Canada quy

định: “Bên được yêu cầu, sau khi thương

lượng với bên yêu cầu, có thể yêu cầu việc

bảo mật đối với các thông tin và tin tức tình

báo, công khai hoặc sử dụng theo điều kiện

hai bên đã quy định” Nếu như một nước

nắm được tình hình, kế hoạch, sự chuẩn bị,

phương thức, tiến trình thực hiện tội phạm

xuyên quốc gia thì nên kịp thời cung cấp đầy

đủ thông tin cho nước bị hại Sau khi tiến

hành các biện pháp cưỡng chế, bắt giam, áp

giải đối với người phạm tội thì nên thông báo

kịp thời tình hình và kết quả cho quốc gia có

quyền truy cứu Khi một quốc gia tiến hành

xét xử đối với tội phạm, các nước tham gia kí

kết hiệp định nên gửi các tài liệu, chứng cứ có

liên quan (nếu có) cho nước xét xử, nhằm

đảm bảo cho việc đưa ra một phán quyết công

bằng đối với tội phạm

2.5.3 Dẫn độ người tội phạm

Nhằm tránh việc người phạm tội lợi dụng

sự không tương đồng pháp luật giữa các quốc

gia, chạy trốn ra nước ngoài nhằm tránh sự

xét xử của pháp luật, các nước nên tăng

cường thủ tục dẫn độ đối với người phạm tội

Khi dẫn độ người phạm tội, ngoài trường hợp

khẩn cấp, việc dẫn độ cần phải được thông

qua con đường ngoại giao có yêu cầu bằng

văn bản Yêu cầu chính thức dẫn độ cần phải

bao gồm một số nội dung hoặc tài liệu để

chứng minh như:

1) Tên cơ quan yêu cầu dẫn độ Ví dụ đối với Trung Quốc thì việc dẫn độ do cơ quan công an hoặc các cơ quan tư pháp gửi yêu cầu dẫn độ

2) Thông tin về người bị yêu cầu dẫn độ, bao gồm tên, giới tính, quốc tịch, đặc điểm nhận dạng bên ngoài và nơi ở ở nước người

đó mang quốc tịch

3) Sơ lược về hành vi phạm tội và những chứng cứ cần thiết khi đưa ra yêu cầu dẫn độ 4) Luật của nước yêu cầu dẫn độ phải có những quy định về việc hành vi đó đã cấu thành tội phạm đồng thời khi cần thiết phải có

sự giải thích rõ ràng đối với quy định đó 5) Có bản sao của lệnh truy nã, bắt giam Nếu như yêu cầu dẫn độ đối với người phạm tội chấp hành hình phạt thì nhất định phải có bản sao phán quyết của toà án hoặc quyết định pháp luật có hiệu lực

Nước được yêu cầu dẫn độ sau khi nhận được các tài liệu có liên quan, căn cứ theo pháp luật hiện hành của nước mình, giao cho

cơ quan chuyên trách tiến hành thẩm tra Khi tiếp nhận yêu cầu dẫn độ, nước yêu cầu dẫn

độ và nước được yêu cầu dẫn độ bàn giao người phạm tội theo thời gian và địa điểm chỉ định Sau khi bàn giao xong thì thủ tục dẫn độ mới có thể kết thúc

2.5.4 Giám sát, thu hồi và hoàn trả tiền, tang vật

Việc tội phạm xuyên quốc gia đưa lượng lớn tiền, tài sản ra nước ngoài trực tiếp gây nguy hại tới an ninh kinh tế, tài chính của quốc gia Thông qua việc thu lại tiền, tài sản không những góp phần khôi phục kinh tế đối với quốc gia bị hại, mà còn là biện pháp hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm xuyên quốc gia Việc Công ước phòng chống

tội phạm xuyên quốc gia có tổ chức của Liên

hợp quốc và Công ước chống tham nhũng của

Liên hợp quốc chính thức có hiệu lực đã đưa

ra khung pháp lí có hiệu quả giải quyết vấn đề

thu lại tài sản từ nước ngoài Trong những

năm gần đây, công tác thu lại tài sản ở nước

ngoài của Trung Quốc bước đầu đã có được

những kết quả sơ bộ Thu lại tài sản ở nước

ngoài thường có những hình thức sau: 1) Trực

tiếp yêu cầu cảnh sát nước ngoài giúp đỡ

Cung cấp đầy đủ chứng cứ, tài liệu có liên

quan tới các nghi phạm, tên tổ chức, tội danh,

kết quả của hành vi phạm tội, người bị hại và

cung cấp đầy đủ chứng cứ có liên quan…

Trực tiếp nêu yêu cầu cảnh sát nước ngoài thu

lại và trao trả tài sản; 2) Đồng thời với việc

hợp tác dẫn độ, nêu yêu cầu các nước trao trả

tang vật; 3) Do người bị hại ở nước ngoài trực

tiếp đưa ra yêu cầu tố tụng dân sự; 4) Do cơ

quan tư pháp nước ngoài trực tiếp thực hiện

trình tự tố tụng hình sự; 5) Động viên nghi

phạm tự giao nộp tài sản Trong số các hình

thức trên, phán quyết có hiệu lực và chứng

minh quyền sở hữu đối với tài sản được giao

nộp là quan trọng nhất Các nước có liên quan

nhất định phải cung cấp các tài liệu hoặc

chứng cứ đã nêu ở trên

2.5.5 Kêu gọi cộng đồng quốc tế nghiêm

túc thực hiện nguyên tắc “hoặc dẫn độ hoặc

xét xử”

Nhằm không để tội phạm xuyên quốc gia

trốn tránh sự trừng phạt của pháp luật, các

nước nên tiến hành phân định thẩm quyền một

cách hợp lí và có hiệu quả Đối với loại tội

phạm này, hiện nay chủ yếu đang áp dụng cơ

chế quản lí tại địa phương và theo đơn vị

Nhưng các tội phạm do luật quốc tế quy định

như tội khủng bố quốc tế, cướp máy bay, cướp

biển, buôn bán ma tuý, buôn bán nô lệ, tội phạm chiến tranh… sẽ áp dụng nguyên tắc

“hoặc dẫn độ hoặc xét xử” Các nước tham gia

kí kết cần nghiêm túc chấp hành nguyên tắc này Chỉ có như vậy thì mới không để người phạm tội chạy trốn khỏi vòng pháp luật được Công tác phòng chống tội phạm xuyên quốc gia là hệ thống các công việc vô cùng phức tạp, đòi hỏi mỗi nước phải từng bước xây dựng và hoàn thiện công tác lập pháp, cơ chế chấp pháp của mình Đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế, ra sức phát huy vai trò của các tổ chức quốc tế, xử lí thoả đáng, hài hoà mối quan hệ giữa luật pháp trong nước và quốc tế, thực hiện hiệu quả nghĩa vụ quốc tế của mình./

Ng-êi dÞch: TrÇn V¨n §×nh

(1).Xe m: Khang Quân Tâ m, Vương Văn Ba, “ Hiện trạng-xu thế-đối sách toàn cầu hoá kinh tế và tình

hình tội phạ m xuyên quốc gia tại Trung Quốc”, Học báo Học viện cảnh sát Quý Châu, kì 4 năm 2004 (2).Xe m: Triệu Bỉnh Chí, Trừng trị và phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, Nxb Phương Ch ính Trung

Quốc, tr 3, năm 2006

(3).Xe m: Chu Mật, “Bàn luận sách lược đội phó tội

phạm xuyên quốc gia”, Học báo Trường chuyên k hảo công an Giang Tô, tháng 7 năm 2000

(4).Xe m: Diêu Xuyên, “Nghiên cứu cơ chế hợp tác giữa cảnh sát Trung Quốc và cảnh sát các nước ASEAN dưới góc nhìn an ninh phi truyền thống”,

Ngang dọc Đông Nam Á, kì 2 năm 2008

(5).Xe m: Hứa Yên, “Hợp tác phòng chống tội phạm xuyên quốc gia trong môi trường toàn cầu hoá kinh tế”,

Luận văn thạc sĩ, Trường đại học Ký Nam, năm 2005

(6).Xem: Diêu Xuyên, tlđd

(7).Xe m: Tiếu Ch ính Khuê, “ Chiến lược phòng chống tội phạm quốc tế của Trung Quốc khi bước vào thế kỉ

21”, Nghiên cứu công an, kì 6 năm 1998

(8).Xem: Tiếu Chính Khuê, tlđd

(9).Xe m: Lý Anh, “Sách lược phòng chống tội phạm xuyên quốc gia và t iến trình toàn cầu hoá kinh tế”,

Nguyệt san chính trị và pháp luật, kì 6 năm 2005