Giáo trình Bảo dưỡng sửa chữa điện động cơ (Nghề Công nghệ ô tô Cao đẳng)

Mục tiêu Về kiến thức: - Phát biểu đúng về hệ thống khởi động, hệ thống đánh lửa và đại cương về hệ thống phun xăng điện tử - Giải thích cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của khởi độn

UỶ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ ĐÀ NẴNG

GIÁO TRÌNH

MÔ ĐUN: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA ĐIỆN ĐỘNG CƠ NGHỀ: CÔNG NGHỆ Ô TÔ

TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG

Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-CĐN…

ngày…….tháng….năm của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Đà Nẵng)

Đà Nẵng, năm 2019

LỜI GIỚI THIỆU

Để phục vụ cho sinh viên và học sinh ngành công nghệ ô tô Trường Cao đẳng nghề Đà Nẵng có những kiến thức cơ bản cả về lý thuyết và thực hành bảo dưỡng, sửa chữa điện động cơ

Trong tài liệu có sự tham khảo cẩm nang hướng dẫn sửa chữa của một số hãng sản xuất xe như: TOYOTA, HONDA, FORD, HYUNDAI, DAEWOO, ISUZU

Xin chân trọng cảm ơn các thầy cô trong tổ bộ môn Công nghệ ô tô thuộc khoa Cơ khí cũng như sự giúp đỡ quý báu của đồng nghiệp đã giúp tác giả hoàn thành giáo trình này

Tác giả đã rất cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi sai sót, rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người đọc để lần xuất bản sau giáo trình được hoàn thiện hơn

Xin chân thàng cảm ơn !

MỤC LỤC

Lời giới thiệu

Bài 1: Hệ thống khởi động

1 Nhiệm vụ, yêu cầu của hệ thống khởi động ô tô

2 Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của hệ thống khởi động bằng điện

3 Bảo dưỡng bên ngoài các bộ phận của hệ thống khởi động ô tô

Bài 2: Bảo dưỡng và sửa chữa máy khởi động

1 Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại máy khởi động trên ôtô

2 Cấu tạo và hoạt động của máy khởi động

3 Hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng và phương pháp kiểm tra bảo

dưỡng và sửa chữa máy khởi động ô tô

4 Bảo dưỡng và sửa chữa máy khởi động

Bài 3: Bảo dưỡng và sửa chữa rơ-le máy khởi động

1 Nhiệm vụ, yêu cầu của rơ le khởi động

2 Cấu tạo và hoạt động của rơ le khởi động

3 Hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng, phương pháp kiểm tra và sửa chữa

bảo dưỡng rơ le khởi động ô tô

Bài 4: Bảo dưỡng và sửa chữa ắc quy

1 Nhiệm vụ, yêu cầu của ắc quy

2 Cấu tạo và hoạt động của ắc quy

3 Hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng, phương pháp kiểm tra, bảo dưỡng

và sửa chữa ắc quy

4 Bảo dưỡng và sửa chữa ắc quy.

Bài 5: H ệ thống đánh lửa bằng điện tử không có tiếp điểm

1 Nhiệm vụ, yêu cầu của hệ thống đánh lửa bằng điện tử không có tiếp

điểm

2 Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của hệ thống đánh lửa bằng điện tử không

có tiếp điểm

3 Bảo dưỡng bên ngoài các bộ phận của hệ thống đánh lửa bằng điện tử

không có tiếp điểm

Bài 6: H ệ thống đánh lửa bằng điện dung

1 Nhiệm vụ, yêu cầu của hệ thống đánh lửa bằng điện tử điện dung

2 Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của hệ thống đánh lửa bằng điện tử điện

dung

3 Bảo dưỡng bên ngoài hệ thống đánh lửa bằng điện tử điện dung

HệBài 7: Hệ thống phun xăng điện tử

Đại 1 Đại cương về hệ thống phun xăng điện tử

2 Kiểm tra, bảo dưỡng ECU và các bộ cảm biến

3 K iểm tra, bảo dưỡng bơm xăng điện tử

THÔNG TIN CHUNG TÊN GIÁO TRÌNH

BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA ĐIỆN ĐỘNG CƠ SỐ LƯỢNG BÀI 07

Thời gian 135 giờ ( LT: 30 - TH:105)

Vị trí của môn

h ọc - CNOT 01.1, CNOT 02.1.1, CNOT 03.1, CNOT 04.1, CNOT Vị trí: Mô đun được bố trí dạy sau các môn học/ mô đun sau:

05.1, CNOT 06.1, CNOT 07.1, CNOT 08.1, CNOT 09.1, CNOT 01.1, CNOT 11.1

Tính chất của

môn h ọc Mô đun chuyên môn nghề bắt buộc

Kiến thức tiên

quyết công nghệ sửa chữa, nhận dạng các chi tiết trên động cơ ô tô, - Hoàn thành các mô đun BDSC kỹ thuật chung ô tô và

bản chất dòng điện một chiều

Đối tượng Học sinh - sinh viên học các nghề công nghệ ô tô trình độ

trung cấp và cao đẳng

Mục tiêu

Về kiến thức:

- Phát biểu đúng về hệ thống khởi động, hệ thống đánh lửa

và đại cương về hệ thống phun xăng điện tử

- Giải thích cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của khởi động,

hệ thống đánh lửa và giải thích khái quát hệ thống phun xăng

điện tử

Về kỹ năng:

- Tháo lắp, nhận dạng và kiểm tra, bảo dưỡng bên ngoài các bộ phận của hệ thống khởi động ô tô đúng yêu cầu kỹ thuật

- Tháo lắp, nhận dạng và kiểm tra, bảo dưỡng bên ngoài các bộ phận của hệ thống đánh lửa bằng điện tử không có tiếp điểm đúng yêu cầu kỹ thuật

- Kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa các hệ thống điện động

DANH MỤC VÀ PHÂN BỔ THỜI LƯỢNG CHO CÁC BÀI

LT TH BT KT TỔNG

2 Bài 2: Bảo dưỡng và sửa chữa máy khởi động 2 13 15

3 Bài 3: Bảo dưỡng và sửa chữa rơ-le máy khởi

4 Bài 4: Bảo dưỡng và sửa chữa ắc quy 1 4 5

5 Bài 5: Hệ thống đánh lửa bằng điện tử

6 Bài 6: H ệ thống đánh lửa bằng điện dung 4 5 1 10

7 Bài 7: Hệ thống phun xăng điện tử 10 23 2 35

8 Bài tập hoặc thực hành tại xưởng hoặc đi thực

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT VÀ THUẬT NGỮ

1 ST Tín hiệu khởi động

2 B+ Nguồn dương 12 Vôn trước khóa điện

3 IG Nguồn dương 12 Vôn sau khóa điện

4 E, E1, E2 Mát

5 Vc Nguồn 5 Vôn

6 THA Tín hiệu nhiệt độ khí nạp

7 THW Tín hiệu nhiệt độ nước làm mát

8 PIM Tín hiệu điện áp bộ đo gió bằng áp suất tuyệt đối

9 accu Bình điện cấp nguồn điện trên ô tô

Mục tiêu: Sau khi học xong chương này, học sinh sinh viên có khả năng:

- Phát biểu đúng yêu cầu, nhiệm vụ hệ thống khởi động trên ô tô

- Giải thích được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của hệ thống khởi động

- Tháo lắp, nhận dạng và kiểm tra, bảo dưỡng bên ngoài các bộ phận của hệ thống khởi động ô tô đúng yêu cầu kỹ thuật

Các vấn đề chính sẽ được đề cập

Mục 1 Nhiệm vụ, yêu cầu của hệ thống khởi động ô tô

Mục 2 Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của hệ thống khởi động bằng điện

Mục 3 Bảo dưỡng bên ngoài các bộ phận của hệ thống khởi động ô tô

Máy khởi động tạo ra một moment lớn từ nguồn điện của ắc quy Để khởi động được động cơ thì trục khuỷu phải quay nhanh hơn tốc độ tối thiểu Thông thường khoảng 40-60v/ph đối với động cơ xăng và 80-100v/ph đối với động cơ Diezen

Hình 1-1 Máy khởi động lắp trên động cơ

1.2 Yêu cầu

- Hệ thống khởi động đảm bảo quay được trục khuỷu động cơ với tốc độ tối

- Hệ thống khởi động phải bảo đảm khởi động được nhiều lần

- Tỷ số truyền động nằm trong giới hạn (i = 9 - 18)

- Chiều dài, điện trở của dây dẫn phải nằm trong giới hạn quy định (< 1m)

- Moment truyền động phải đủ lớn để khởi động động cơ

2 . Sơ đồ mạch điện và hoạt động của hệ thống khởi động bằng điện.

Hình 1-3

Kéo (Hút vào)

b Chế độ giữ: Công tắc chính được bật lên, thì không có dòng điện chạy qua cuộn hút vì hai đầu cuộn hút bị đẳng áp, cuộn cảm và cuộn ứng nhận trực tiếp

dòng điện từ ắc quy Cuộn dây phần ứng sau đó bắt đầu quay với vận tốc cao và động cơ được khởi động Ở thời điểm này piston được giữ nguyên tại vị trí chỉ

nhờ lực điện từ của cuộn giữ vì không có dòng điện chạy qua cuộn hút

c Chế độ nhả (Hồi về)

Khóa điện được xoay từ vị trí START sang vị trí ON, tại thời điểm này, tiếp điểm chính vẫn còn đóng, dòng điện đi từ phía công tắc chính tới cuộn hút rồi qua cuộn giữ Đặc điểm cấu tạo của cuộn hút và cuộn giữ là có cùng số vòng dây quấn và quấn cùng chiều Ở thời điểm này, dòng điện qua cuộn hút bị đảo chiều, lực điện từ được tạo ra bởi cuộn hút và cuộn giữ triệt tiêu lẫn nhau nên không giữ được pít tông Do đó pít tông bị đẩy trở lại nhờ lò xo hồi về và công tắc chính bị ngắt làm cho máy khởi động dừng lại

Hình 1-4 Giữ

Hình 1-5 Nhả (Hồi về)

3 Bảo dưỡng bên ngoài các bộ phận của hệ thống khởi động ô tô

3.1.Quy trình tháo lắp các bộ phận ra khỏi động cơ

- Chuẩn bị :

+ Nơi làm việc

+ Thiết bị: Hệ thống khởi động

+ Dụng cụ: Cờ lê, tuýp tua vít

+ Vật tư : giẻ lau, cọ

- Các bước thực hiện:

STT Các bước thực hiện Dụng cụ Yêu cầu kỹ thuật

1 Tắt máy, cắt mát và kéo phanh tay Rút chìa khóa khỏi ổ

Cờ lê 14 Nới đều các bu lông

6 Đưa máy khởi động ra khỏi động

cơ

Không làm máy khởi động rơi

7 Tháo ắc quy khởi động Cờ lê 14 Tránh làm vỡ

3.2 Làm sạch, kiểm tra và nhận dạng bên ngoài các bộ phận

1 Ắc quy

1.1 Vệ sinh sạch sẽ và lau khô bên

ngoài ắc quy

1.2 Kiểm tra sơ bộ bên ngoài ắc quy

Kiểm tra sự nứt vỡ của ắc quy Không nứt vỡ

Các cọc bình sạch Kiểm tra các cọc cực của ắc quy

2.2 Các dây dẫn điện khác Các dây dẫn đảm bảo

không bị đứt mạch và dẫn điện tốt

tốt

4 Máy khởi động

Thử máy khởi động Phải hoạt động êm dịu và không gây ra tiếng

kêu.Các chi tiết quay

ổn định và tốc độ tối thiểu mà làm cho động

cơ phải nổ được

3.3 Lắp các bộ phận lên động cơ

Quy trình lắp ngược với quy trình tháo

Chú ý:

- Tháo cáp accu bằng cách xoay có thể làm xước cực accu

- Tháo cáp accu theo trình tự không đúng có thể gây nên ngắn mạch, nó có thể làm hỏng cầu chì hay cháy dây dẫn

- Khi đấu các đây điện phải đúng cực và không được để chạm mát

3.4 Một vài sơ đồ mạch điện hệ thống khởi động trên ô tô

Hình 1-6 Sơ đồ mạch điện hệ thống khởi động KIA CERATO 2019

Hình 1- 7 Sơ đồ mạch điện hệ thống khởi động TOYOTA VIOS 2019

- Dụng cụ thực hành bao gồm: các cờ lê có số từ 10 đến 19, kìm điện, đồng hồ

đo điện vạn năng, máy kiểm tra ắc quy VAT 150, tỷ trọng kế đo dung dịch ắc quy, thước đo và khay đựng

- Vật tư gồm có: dầu diesel, mỡ bôi trơn và giẻ lau

3 Tháo lắp và bảo dưỡng:

3.1 Thực hiện tháo rời các bộ phận của hệ thống khởi động:

- Tiến hành theo quy trình đã học ở trên lớp

- Yêu cầu kỹ thuật: chọn cờ lê đúng cỡ và tránh làm chạm chập điện (nên tháo cực âm ắc quy trước khi tháo các đầu cực dẫn điện khác)

3.2 Kiểm tra và bảo dưỡng:

- Kiểm tra tình trạng kỹ thuật của ắc quy bằng máy VAT 150: kẹp 2 đầu cực của máy đo vào hai cực của ắc quy, kẹp màu đỏ vào cực dương và kẹp màu đen vào cực âm của ắc quy Sau khi máy khởi động xong, máy VAT sẽ yêu cầu nhập các thông số kỹ thuật của ắc quy như hiệu điện thế và dung lượng, chúng ta nhập các giá trị này từ bàn phím của máy sau đó nhấn OK Chờ vài chục giây sau máy

sẽ báo kết quả kiểm tra bằng một câu nhận xét là ắc quy còn tốt hay không

- Kiểm tra nồng độ và mức điện dịch trong bình ắc quy: sử dụng tỷ trọng kế và thước đo Tiêu chuẩn kỹ thuật: nồng độ dung dịch từ 1,21 - 1,32g/cm3 ở hiệu điện thế 12 V và mực dung dịch phải ngập quá bản cực từ 5 - 25mm

- Kiểm tra tốc độ và độ sụt áp khi máy khởi động chạy không tải

- Kiểm tra độ rơ và độ mòn bánh răng của bánh răng máy khởi động

- Kiểm tra tình trạng kỹ thuật của các dây dẫn điện và các đầu nối của chúng Kiểm tra khả năng tiếp xúc tốt của khoá điện bằng cách đo điện trở tiếp xúc

3.3 Thực hiện lắp lại các bộ phận của hệ thống khởi động lên động cơ:

Thực hiện ngược lại với quy trình tháo với các chú ý: Tra mỡ bôi trơn cho trục

và bánh răng máy khởi động và bắt chắc chắn các đầu nối điện

II Câu hỏi và bài tập

1 Câu hỏi

1 Câu 1.Trình bày nhiệm vụ và yêu cầu của hệ thống khởi động ?

2 Câu 2 Hãy nêu các chế độ hoạt động của hệ thống khởi động ?

3 Câu 3 Vẽ sơ đồ mạch điện hệ thống khởi động ?

2 Bài tập

Bài tập 1 Tìm hiểu sơ đồ mạch điện điều khiển hệ thống khởi động trên động cơ

ô tô TOYOTA VIOS 2014?

Bài tập 2 Tìm hiểu sơ đồ mạch điện điều khiển hệ thống khởi động trên ô tô Thaco Foton M4?

MÃ MÔ ĐUN:

CNOT 16.1 BÀI 2: BẢO DƯỠNG SỬA

CHỮA MÁY KHỞI ĐỘNG

T hời gian (giờ)

LT TH BT KT TS

Mục tiêu: Sau khi học xong chương này, học sinh sinh viên có khả năng:

- Phát biểu đúng nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại máy khởi động

- Giải thích được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của máy khởi động

- Tháo lắp, nhận dạng và kiểm tra, bảo dưỡng sửa chữa được máy khởi động ô tô đúng yêu cầu kỹ thuật

Các vấn đề chính sẽ được đề cập

Mục 1 Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại máy khởi động trên ôtô

Mục 2 Cấu tạo và hoạt động của máy khởi động

Mục 3 Hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng và phương pháp kiểm tra bảo dưỡng

và sửa chữa máy khởi động ô tô

Mục 4 Bảo dưỡng và sửa chữa máy khởi động

A NỘI DUNG :

1 NHIỆM VỤ, YÊU CẦU VÀ PHÂN LOẠI MÁY KHỞI ĐỘNG TRÊN Ô

TÔ

1 1 Nhiệm vụ : Máy khởi động có nhiệm vụ phải quay được trục khuỷu động cơ

với tốc độ tối thiểu mà động cơ có thể hoạt động được

1.2 Yêu cầu:

- Moment truyền động phải đủ để khởi động động cơ

- Máy khởi động phải quay được trục khuỷu động cơ với tốc độ thấp nhất mà

động cơ có thể nổ được

- Nhiệt độ làm việc không được quá giới hạn cho phép

- Phải bảo đảm khởi động lại được nhiều lần

Hình 2.1 Máy khởi động loại giảm tốc

- Bánh răng bendix được đặt trên cùng

một trục với lõi mô tơ (phần ứng) và

quay cùng tốc độ với lõi

- Cần dẫn động được nối với thanh đẩy

của công tắc từ đẩy bánh răng chủ động

và làm cho nó ăn khớp với vành răng

- Máy khởi động loại giảm tốc dùng mô

tơ tốc độ cao

- Máy khởi động loại giảm tốc làm tăng

moment xoắn bằng cách giảm tốc độ

quay trục ra

- Cần lẫy của công tắc từ đẩy trực tiếp

bánh răng chủ động đặt trên cùng một

trục với nó vào ăn khớp với vành răng

Hình 2.2 Máy khởi động loại đồng trục

c Máy khởi động loại bánh răng hành tinh

Hình 2.4 Máy khởi động loại PS

d Máy khởi động PS (Motor giảm tốc hành tinh rotor thanh dẫn)

- Máy khởi động này sử dụng các nam châm vĩnh cửu đặt trong cuộn cảm

- Cơ cấu đóng ngắt hoạt động giống như máy khởi động loại bánh răng hành tinh

- Máy khởi động loại bánh răng

hành tinh dùng bộ truyền hành tinh

để giảm tốc độ quay của lõi (phần

ứng) của mô tơ

- Bánh răng bendix ăn khớp với

vành răng thông qua cần dẫn động

giống như trường hợp máy khởi

động đồng trục

Hình 2.3 Máy khởi động loại bánh răng hành tinh

Công tắc từ hoạt động như là một công tắc chính của dòng điện chạy tới mô tơ

và điều khiển bánh răng bendix bằng cách đẩy nó vào ăn khớp với vành răng khi bắt đầu khởi động và kéo nó ra sau khi khởi động Cuộn hút được cuộn bằng dây có đường kính lớn hơn cuộn giữ và lực điện từ của nó tạo ra lớn hơn lực điện từ được tạo ra bởi cuộn giữ

Vỏ máy khởi động này tạo ra từ trường cần thiết để cho mô tơ hoạt động Nó cũng

có chức năng như một vỏ bảo vệ các cuộn cảm, lõi cực và khép kín các đường sức

từ Cuộn cảm được mắc nối tiếp với phần ứng

d Chổi than và giá đỡ chổi than (Hình 2.9)

Chổi than được tì vào cổ góp của phần ứng bởi các lò xo để cho dòng điện đi từ

Trang 20

cuộn dây tới phần ứng theo một chiều nhất định Chổi than được làm từ hỗn hợp đồng-cácbon nên nó có tính dẫn điện tốt và khả năng chịu mài mòn lớn Các lò xo chổi than tỳ vào cổ góp phần ứng và làm cho phần ứng dừng lại ngay sau khi máy khởi động bị ngắt

Nếu các lò xo chổi than bị yếu đi hoặc các chổi than bị mòn có thể làm cho tiếp điểm điện giữa chổi than và cổ góp không đủ để dẫn điện Điều này làm cho điện trở ở chỗ tiếp xúc tăng lên làm giảm dòng điện cung cấp cho mô tơ và dẫn đến giảm moment

Hình 2.9 Chổi than và giá đỡ chổi than Hình 2.10 Bộ truyền giảm tốc

e Bộ truyền giảm tốc (Hình 2.10)

Bộ truyền giảm tốc truyền lực quay của mô tơ tới bánh răng bendix và làm

tăng moment xoắn bằng cách làm chậm tốc độ của mô tơ Bộ truyền giảm tốc làm giảm tốc độ quay của mô tơ với tỉ số là 1/3 -1/4 và nó có một li hợp khởi động ở bên trong

f Li hợp khởi động (Hình 2.11)

Li hợp khởi động truyền chuyển động quay của motor tới động cơ thông qua bánh răng bendix Để bảo vệ máy khởi động khỏi bị hỏng bởi số vòng quay cao được tạo ra khi động cơ đã được khởi động, người ta bố trí li hợp khởi động này

Đó là li hợp khởi động loại một chiều có các con lăn

g Bánh răng khởi động chủ động và then xoắn (Hình 2.12)

Bánh răng bendix và vành răng truyền lực quay từ máy khởi động tới động cơ nhờ sự ăn khớp an toàn giữa chúng Bánh răng bendix được vát mép để ăn khớp được dễ dàng Then xoắn chuyển lực quay vòng của mô tơ thành lực đẩy bánh răng bendix, trợ giúp cho việc ăn khớp và ngắt sự ăn khớp của bánh răng bendix với vành răng

2 Nguyên tắc hoạt động :

- Rơ le gài khớp bao gồm: cuộn hút và cuộn giữ Hai cuộn dây trên có số vòng như nhau nhưng tiết diện cuộn hút lớn hơn cuộn giữ và quấn cùng chiều nhau Khi bật công tắc ở vị trí ST thì dòng điện sẽ rẽ thành hai nhánh:

(+) ắc quy: Wg  mass

Wh  Wst  Brush  Wrotor  mass

Hình 2.12 Bánh răng khởi động chủ động và rãnh xoắn

Hình 2.11 Li hợp khởi động

Trang 22

Hình 2.13 Sơ đồ làm việc của hệ thống khởi động

- Dòng qua cuộn giữ và hút sẽ tạo ra lực từ để hút lõi thép đi vào bên trong (tổng lực từ của hai cuộn) Lực hút sẽ đẩy bánh răng của máy khởi động về phía bánh đà, đồng thời đẩy lá đồng nối tắt cọc (+) ắc quy xuống máy khởi động Lúc này, hai đầu cuộn hút đẳng thế và sẽ không có dòng đi qua mà chỉ có dòng qua cuộn giữ

- Do lõi thép đi vào bên trong mạch từ khiến từ trở giảm nên lực từ tác dụng lên lõi thép tăng lên Vì thế, chỉ cần một cuộn Wgvẫn giữ được lõi thép

- Khi động cơ đã nổ, tài xế trả công tắc về vị trí ON, mạch hở nhưng do quán tính, dòng điện vẫn còn Do đó hai bánh răng còn dính và dòng vẫn còn qua lá đồng Như vậy dòng sẽ đi từ: (+) Wh Wg  mass

- Lúc này, hai cuộn dây mắc nối tiếp nên dòng như nhau, dòng trong cuộn giữ không đổi chiều, còn dòng qua cuộn hút ngược với chiều ban đầu Vì vậy, từ trường hai cuộn triệt tiêu nhau Kết quả là, dưới tác dụng của lực lò xo, bánh răng

và lá đồng sẽ trở về vị trí ban đầu

- Đối với xe có hộp số tự động, mạch khởi động có thêm công tắc an toàn (Inhibitor switch) Công tắc này chỉ nối mạch khi tay số ở vị trí N, P Trên một số

xe có hộp số cơ khí, công tắc an toàn được bố trí ở bàn đạp ly hợp

3 HIỆN TƯỢNG, NGUYÊN NHÂN HƯ HỎNG VÀ PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA MÁY KHỞI ĐỘNG Ô TÔ

3 1 Hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng

1 Máy khởi động không

quay, không có tiếng

kêu của công tắc từ

- Hở mạch công tắc từ hoặc công tắc bị kẹt

- Bề mặt cổ góp bị rỗ, hoặc chổi than quá mòn

- Hở mạch trong phần ứng hoặc hở mạch cuộn dây kích

- Thay thế công tắc

từ

- Sửa chữa hoặc thay thế phần bị hư

2 Máy khởi động không

quay, có tiếng kêu của

- Thay thế

4 Động cơ không nổ mặc

dù máy khởi động quay

- Ly hợp một chiều bị trượt

- Bánh răng bendix không vào ăn khớp với bánh đà

- Thay thế ly hợp một chiều

5 Có tiếng kêu lạ - Đỉnh bánh răng bendix

bị mòn

- Thay bánh răng bendix

Trang 24

- Trục rô to bị đảo - Nắn lại trục rô to

3 2 Phương pháp kiểm tra

a.Kiểm tra chạm mạch các khung dây rô to (Hình 19-20)

Hình 2.14 Hiện tượng chạm mạch Hình 2.15 Kiểm tra chạm mạch

- Đặt rô to lên máy kiểm tra chạm mạch, đặt lưỡi cưa song song với lõi và quay rô

to bằng tay Nếu khung dây bị chạm mạch thì sẽ làm cho lưỡi cưa hút xuống

Trong một rô to, các khung dây được quấn ở rìa ngoài của rô to Nhờ cấu tạo của máy kiểm tra, số đường sức đi vào lõi rô to bằng số đường sức đi ra Do vậy trên các khung dây sinh ra sức điện động thuận và sức điện động ngược, tổng của chúng bằng không nên không có dòng điện đi qua khung Nếu có các khung bị chạm, một mạch kín hình thành làm mất trạng thái cân bằng, tạo dòng điện chạy qua khung

Từ trường của dòng này sẽ hút lưỡi cưa dính vào rô to

b Kiểm tra thông mạch cuộn rô to (Hình 2.16 ): Đo điện trở lớp cách điện từ cổ

góp đến lõi rô to.

Hình 2.16 Kiểm tra thông mạch rô to Hình 2.17 Kiểm tra ổ bi

c Kiểm tra ổ bi (Hình 2.17):

Dùng tay quay ổ bi, lắng nghe và cảm nhận tiếng kêu và sự đảo

d Kiểm tra cổ góp

- Sử dụng thước kẹp để đo đường kính ngoài của cổ góp Mài nhẵn bề mặt ngồi của cổ góp nếu có lồi lõm

- Kiểm tra độ mòn của cổ góp : Đặt rô to lên khối chữ V, dùng tay quay rô to, đọc

Kiểm tra cách điện giá giữ chổi than (Hình2.22 ): Đo điện trở cách điện giữa chổi than dương và chổi than âm trên giá giữ chổi than

Kiểm tra lò xo của chổi than: Nhìn bằng mắt kiểm tra lò xo không bị yếu hoặc rỉ sét

Hình 2.21 Kiểm tra chổi than Hình 2.22 Kiểm tra giá giữ chổi than

h Kiểm tra ly hợp (Hình 2.23): Nhìn bằng mắt xem bánh răng có bị hỏng hoặc mòn Quay bằng tay để kiểm tra ly hợp chỉ quay theo một chiều

i Kiểm tra chế độ hút (Hình 2.24): Công tắc từ còn tốt nếu bánh răng bendix bật ra khi dây 3 được nối

Hình 2.23 Kiểm tra li hợp

Trang 28

Hình 2.24 Kiểm tra cuộn hút Hình 2.25 Kiểm tra cuộn giữ

k Kiểm tra chế độ giữ (Hình 2.25): Giữ nguyên tình trạng như khi thử chế độ hút

Công tắc từ còn tốt nếu bánh răng bendix còn giữ còn được đẩy ra ngồi khi tháo dây thử số 1

4.1 Quy trình tháo (Máy khởi động loại giảm tốc)

a Tháo động cơ điện

TT Các bước thực hiện Dụng cụ Yêu cầu kỹ thuật

1 Tháo đây điện từ công tắc từ đến

động cơ máy khởi động

Cờ lê 13 Tránh làm đứt dây điện và

xước vỏ

2 Tháo 2 bu lông bắt vỏ chụp của

động cơ máy khởi động

Cờlê 10 Nới đều các bu lông

3 Đưa nắp chụp cùng với Stato ra Không làm gãy chổi than,

xước cuộn dây Stato

4 Lắc nhẹ rô to máy khởi động để

dưa rô to ra

Không được làm rơi rô to

Hình 2.26 Tháo rã động cơ điện

b.Tháo rã công tắc từ

1 Tháo 3 vít bắt nắp chụp cuộn dây

trên công tắc từ

Tua vít bake Nới đều các vít

2 Đưa nắp chụp, miếng ron cao su,

và pít tông ra khỏi công tắc từ

Tua vít bake Nới đều các vít

5 Đưa công tắc từ, bánh răng, các

viên bi ra khỏi vỏ máy khởi động

Trang 30

Hình 2.27 Tháo rã công tắc từ

c Tháo cụm bánh răng bendix

1 Tháo khóa, vòng hãm giữ bánh

3 Tháo trục, lò xo ra khỏi cum bánh

Hình 2.28 Tháo rã bánh răng bendix

4.2 Bảo dưỡng, sửa chữa và điều chỉnh

a Bảo dưỡng động cơ điện

- Quấn giấy nhám vào cổ góp sau đó dùng chổi than rà trên cổ góp để chổi than tiếp xúc với cổ góp đạt 75% trở lên

- Tra mỡ vào những điểm tiếp xúc để máy khởi động quay êm và không sinh nhiệt

b Bảo dưỡng công tắc từ:

- Dùng giấy nhám đánh các cực của công tắc từ để tiếp xúc với pít tông được tốt

3 Sửa chữa:

- Dùng giấy nhám đánh lỗ lắp bạc để cho trục quay trơn

- Trục rô to đánh giấy nhám và tra mỡ để cho trục quay trơn

- Cổ góp: dùng giấy nhám đánh để độ tiếp xúc với chổi than được tốt, dùng lưỡi cưa đánh vào các rãnh

- Các đầu cực dùng giấy nhám đánh để độ tiếp xúc với pít tông được tốt hơn

Trang 32

B THỰC HÀNH VÀ BÀI TẬP

I Nơi làm việc:

Công việc thực hành bảo dưỡng, sửa chữa máy khởi động được tiến hành tại xưởng Động lực với mỗi nhóm gồm 2 học sinh và được tiến hành trên một mô hình động cơ ô tô có hệ thống khởi động

II Chuẩn bị dụng cụ:

- Dụng cụ thực hành bao gồm: các cờ lê có số từ 10 đến 19, tuốc nơ vít dẹt và chữ thập, kìm điện, đồng hồ đo điện vạn năng, thước cặp và khay đựng

- Vật tư gồm có: dầu diesel, mỡ bôi trơn và giẻ lau

III Tháo lắp và bảo dưỡng:

1 Thực hiện tháo rời các bộ phận của máy khởi động:

- Tiến hành theo quy trình đã học ở trên lớp (Mục 4.1.)

- Yêu cầu kỹ thuật: chọn cờ lê đúng cỡ, tránh làm gãy chổi than và lò xo ép chổi than, tránh làm bong tróc lớp cách điện của các dây dẫn điện và trầy xước cổ góp

2 Kiểm tra và bảo dưỡng:

- Kiểm tra tình trạng tiếp xúc tốt của các đầu nối may khởi động bằng mắt thường hoặc bằng một ôm kế Nếu có hư hỏng thì nối lại thật chắc chắn

- Kiểm tra chổi than và cổ góp bằng mắt thường Nếu chổi than mòn hết thì thay thế chổi than đúng tiêu chuẩn, nếu cổ góp bẩn thì chùi sạch bằng giấy nhám thật mịn

- Dùng thước cặp để kiểm tra độ mòn của các ổ bạc

- Các ổ bạc khô mỡ thì tra lại mỡ

- Các ổ bạc mòn hỏng, hư hỏng cơ cấu liên động, hư hỏng bánh răng, hư hỏng ly hợp một chiều thì thay thế các chi tiết bộ phận khác đúng loại

3 Thực hiện lắp lại các bộ phận của hệ thống khởi động lên động cơ: Thực

hiện ngược lại với quy trình tháo với các chú ý: Tra mỡ bôi trơn cho trục và bánh răng máy khởi động, lau chùi sạch sẽ cổ góp và bắt chắc chắn các đầu nối điện

IV CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ BÀI TẬP:

Câu 1 Nêu tên gọi và nhiệm vụ của các thành phần cấu tạo máy khởi động?

Câu 2 Nêu các hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng của máy khởi động?

Câu 3 Nếu không có ly hợp một chiều máy khởi động sẽ bị những ảnh hưởng gì ? Câu 4 So sánh ưu nhược điểm của các kiểu kích từ của máy khởi động?

MÃ MÔ ĐUN:

CNOT 16.1 BÀI 3: BẢO DƯỠNG SỬA CHỮA

RƠ RE MÁY KHỞI ĐỘNG

T hời gian (giờ)

LT TH BT KT TS

Mục tiêu: Sau khi học xong chương này, học sinh sinh viên có khả năng:

- Phát biểu đúng yêu cầu, nhiệm vụ của rơ le khởi động

- Giải thích được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của rơ le khởi động

- Tháo lắp, nhận dạng, kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa rơ le khởi động ô tô đúng yêu cầu kỹ thuật

Các vấn đề chính sẽ được đề cập

Mục 1 Nhiệm vụ và yêu cầu rơ le khởi động trên ôtô

Mục 2 Cấu tạo và hoạt động của rơ le khởi động

Mục 3 Hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng và phương pháp kiểm tra bảo dưỡng sửa chữa rơ le khởi động ô tô

Đầu còn lại của cuộn giữ nối ra vỏ ("mass") và đầu còn lại của cuộn dây kéo nối vào một cực của tiếp điểm bên phía nối vào máy khởi động (xem hình 10) Hình 11 mô tả cấu tạo của rơ le điện từ

Hình 3-1: Sơ đồ nối dây của máy khởi động

a) Rơ le điện từ liên kết với máy khởi động b) Cấu tạo rơ le điện từ máy khởi động

Hình 3- 2: Cấu tạo của rơ le máy khởi động

bánh răng

chủ động

điểm tựa cần gạt

lõi sắt lò xo hồi vị cuộn giữ cuộn kéo điện cực khóa

điện cực chính

điện cực chính

khóa cuộn cảm

ắc quy

bán h răng

(bánh đà) ly hợp trục răng xoắn

cuộn ứng (rô to)

lò xo hồi vị

đĩa tiếp xúc

cực chính

cực khóa cuộn kéo

lõi sắt cuộn

giữ

rơ le điện từ phần cảm cần liên động

2 2 Nguyên tắc hoạt động:

Khi đóng khóa điện vào chân khởi động, dòng điện chạy từ cực dương của ắc quy qua khoá điện, vào cực chung của hai cuộn dây điện từ và từ đây một nhánh đi vào cuộn giữ sau đó ra "mass", nhánh còn lại đi qua cuộn kéo rồi sau đó qua máy khởi động và cuối cùng là ra "mass" Lúc này cả hai cuộn đều có điện nên cùng tạo ra một hợp lực điện từ đủ lớn để hút lõi sắt từ dịch chuyển làm đóng tiếp điểm và kéo cần liên động Mặt dù cả hai cuộn dây điện từ cùng tạo ra lực kéo nhưng do cuộn kéo có số vòng dây quấn ít và đường kính lớn hơn nên nó tạo ra lực từ lớn hơn cuộn giữ, cuộn kéo tạo ra lực kéo là chủ yếu

Khi tiếp điểm đã đóng lại, ta thấy đầu âm của cuộn kéo cũng được nối vào cực dương của ắc quy, vì cùng cực tính ở cả hai đầu nên cuộn kéo mất điện, chỉ còn cuộn giữ là còn dòng điện chạy trong nó nên nó còn tạo ra lực điện từ để tiếp tục giữ tiếp điểm ở trạng thái đóng Tiếp điểm đóng sẽ cung cấp điện cho máy khởi động quay Sở dĩ phải thiết kế cho cuộn kéo ngắt điện sau khi kéo là để tiết kiệm điện cho bình ắc quy Nếu ngắt khoá điện, cả hai cuộn dây điện từ mất điện, lực điện từ mất, lò xo hồi vị sẽ đẩy lõi sắt từ về lại vị trí ban đầu làm hở mạch tiếp điểm và đưa bánh răng máy khởi động tách ra khỏi bánh đà động cơ

Khi tiếp điểm hở mạch, máy khởi động sẽ ngừng quay Đối với một số loại máy khởi động cỡ nhỏ, rơ le điện từ chỉ có một cuộn dây điện từ vừa thực hiện chức năng kéo

và giữ Khi đó, cuộn dây điện từ một đầu được nối với cực khởi động của khóa điện và đầu còn lại được nối "mass" tương tự như cách nối dây của cuộn giữ trong rơ le điện từ

có hai cuộn dây kéo và giữ

3 Hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng, phương pháp kiểm tra và sửa chữa bảo

dưỡng rơ le khởi động ô tô:

3.1 Hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng:

- Rơ le không đủ sức đóng tiếp điểm

Nguyên nhân là do cuộn kéo bị đứt hoặc các đầu nối dây tiếp xúc không tốt

- Rơ le nhảy ''lạch cạch'' liên tục

Nguyên nhân là do cuộn giữ không có điện

- Rơ le đóng nhưng máy khởi động không quay

Nguyên nhân là do tiếp điểm bị cháy rổ

- Rơ le không ngắt mạch khi tắc khoá điện

Nguyên nhân là do tiếp điểm bị cháy dính hoặc lò xo hồi vị bị gãy

3 2 Phương pháp kiểm tra, sửa chữa và bảo dưỡng:

- Kiểm tra tình trạng kỹ thuật của các cuộn dây điện từ, các đầu nối điện và tiếp điểm bằng ôm kế

- Kiểm tra lực đàn hồi của lò xo hồi vị bằng tay

3.3 Bảo dưỡng và sửa chữa rơ le khởi động:

3.3 1 Quy trình tháo lắp, bảo dưỡng và sửa chữa rơ le khởi động:

- Quy trình tháo:

+ Tháo các đầu nối điện

+ Tháo hai vít liên kết nắp và thân rơ le

+ Tháo rời bộ tiếp điểm và lõi sắt từ

+ Tháo rời hai cuộn dây điện từ ra khỏi vỏ

- Quy trình lắp: Ngược lại với quy trình tháo

3.3.2 Sửa chữa:

- Tháo và kiểm tra chi tiết: Các cuộn dây, điện trở, khung từ và tiếp điểm

- Sửa chữa khung từ và tiếp điểm

- Lắp và điều chỉnh khe hở các tiếp điểm

3.3 3 Bảo dưỡng:

- Tháo và kiểm tra chi tiết: Các cuộn dây, điện trở, khung từ và tiếp điểm

- Lắp và điều chỉnh: Khe hở các tiếp điểm

- Vật tư gồm có: dầu diesel, mỡ bôi trơn, giẻ lau, chì hàn và nhựa thông

III Tháo lắp và bảo dưỡng:

1 Thực hiện tháo rời các bộ phận của rơ le máy khởi động:

- Tiến hành theo quy trình đã học ở trên lớp (Mục 3.3.1.)

- Yêu cầu kỹ thuật: chọn dụng cụ hợp lý, tránh làm bong tróc lớp cách điện của các dây dẫn điện, tránh làm văng mất lò xo và trầy xước tiếp điểm

2 Kiểm tra và bảo dưỡng:

- Kiểm tra tình trạng tiếp xúc tốt của các đầu nối may khởi động bằng mắt thường hoặc bằng một ôm kế Nếu có hư hỏng thì nối lại thật chắc chắn

- Kiểm tra mức độ cháy rổ của tiếp điểm, nếu có cháy rổ thì mài sạch bằng giấy nhám mịn, nếu tiếp điểm mòn nhiều thì thay tiếp điểm mới cùng loại Chú ý: khi thay tiếp điểm phải bảo đãm cách điện tốt với trục liên kết giữa tiếp điểm với lõi sắt từ của rơ le

- Kiểm tra độ đàn hồi của lò xo bằng tay

- Kiểm tra độ mòn của tiếp điểm bằng mắt

- Kiểm tra độ cách điện bằng ôm kế

3 Thực hiện lắp lại các bộ phận của hệ thống khởi động lên động cơ:

Thực hiện ngược lại với quy trình tháo với các chú ý:Tránh làm chạm chập các dây quấn của rơ le, lau chùi sạch sẽ tiếp điểm và hàn chắc chắn các đầu nối điện

IV CÂU HỎI ÔN TẬP

Câu 1.Trình bày nhiệm vụ và yêu cầu của rơ le khởi động?

Câu 2 Hãy nêu cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của rơ re khởi động?

Câu 3 Tìm hiểu sơ đồ mạch điện điều khiển đóng ngắt hệ thống khởi động trên động cơ bằng nút bấm start/stop

Câu 4 Tìm hiểu sơ đồ mạch điện điều khiển từ xa khởi động động cơ ô tô