Giáo trình Tiện chi tiết có gá lắp phức tạp (Nghề Cắt gọt kim loại Cao đẳng)

M ục tiêu của mô đun: - Trình bày được các các thông số hình học của dao Tiện chi tiết có gá lắp phức tạp; - Nhận dạng được các bề mặt, lưỡi cắt, thông số hình học của dao Tiện chi tiết

B Ộ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ ĐIỆN XÂY DỰNG VIỆT XÔ

GIÁO TRÌNH

MÔ ĐUN: TIỆN CHI TIẾT CÓ GÁ LẮP PHỨC TẠP

NGH Ề: CẮT GỌT KIM LOẠI TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG

năm 2018 của Hiệu trưởng

Ninh Bình, năm 2019

L ỜI GIỚI THIỆU

Tổ Cắt gọt kim loại Khoa Cơ khí trường Cao đẳng Cơ điện xây dựng Việt

Xô đã biên soạn cuốn giáo trình mô đun Tiện chi tiết có gá lắp phức tạp, là mô

đun đào tạo nghề được biên soạn theo hình thức tích hợp lý thuyết và thực hành Nội dung của mô đun đề cập đến các công việc, bài tập cụ thể về phương pháp và trình tự gia công các chi tiết

Căn cứ vào trang thiết bị của các trường và khả năng tổ chức học sinh thực tập ở các công ty, doanh nghiệp bên ngoài mà nhóm biên soạn xây dựng các bài tập thực hành áp dụng cụ thể phù hợp với điều kiện hoàn cảnh hiện tại để xây dựng

mô đun Tiện chi tiết có gá lắp phức tạp

Khi soạn thảo giáo trình này, nhóm biên soạn đã nhận được nhiều sự động viên và góp ý của các đồng chí lãnh đạo Trường Cao đẳng cơ điện xây dựng Việt Xô; lãnh đạo Khoa Cơ khí; lãnh đạo phòng đào tạo, phòng khảo thí và đảm bảo

chất lượng Trường Cao đẳng cơ điện xây dựng Việt Xô và các đồng nghiệp đang

dạy nghề “C ắt gọt kim loại” trong và ngoài trường

Mặc dù có rất nhiều cố gắng, nhưng không tránh khỏi những khiếm khuyết, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của độc giả để giáo trình được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Ninh Bình, ngày… tháng… năm 2019

Tham gia biên soạn

1 Chủ biên: Nguyễn Mai Khang

2 Hoàng Văn Khải

3 Vũ Trọng Nghĩa

4 Phạm Công Kiên

M ỤC LỤC

TRANG

III Nội dung tài liệu

Bài 1 Tiện trục dài kém cứng vững dùng giá đỡ di động

Bài 2 Tiện trục dài kém cứng vững dùng giá đỡ cố định

Bài 3 Tiện chi tiết gá trên ke

Bài 4 Tiện chi tiết gá trên bàn xe dao máy tiện

TÊN MÔ ĐUN: TIỆN CHI TIẾT CÓ GÁ LẮP PHỨC TẠP

Mã số mô đun: MĐ 35

V ị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun:

- Vị trí: Mô đun tiện lệch tâm tiện định hình được bố trí sau khi sinh viên đã

học xong các môn học cơ sở và MĐ21, MĐ22; MĐ25; MĐ27; MĐ28; MĐ33; MĐ34

- Tính chất: Là mô đun chuyên môn nghề thuộc các môn học, mô đun đào

tạo nghề;

- Ý nghĩa và vai trò: Mô đun Tiện chi tiết có gá lắp phức tạp trong chương trình Cắt gọt kim loại có ý nghĩa và vai trò quan trọng Người học được trang bị

những kiến thức, kỹ năng sử dụng dụng cụ thiết bị để Tiện chi tiết có gá lắp phức

tạp đúng qui trình qui phạm, đạt yêu cầu kỹ thuật

II M ục tiêu của mô đun:

- Trình bày được các các thông số hình học của dao Tiện chi tiết có gá lắp phức tạp;

- Nhận dạng được các bề mặt, lưỡi cắt, thông số hình học của dao Tiện chi

tiết có gá lắp phức tạp;

- Mài được dao Tiện chi tiết có gá lắp phức tạp đạt độ nhám Ra1,25; lưỡi cắt

thẳng, đúng góc độ, đúng yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian qui định, đảm bảo an toàn lao động, vệ sinh công nghiệp;

- Xác định được các thông số cơ bản của chi tiết phức tạp;

- Trình bày được yêu cầu kỹ thuật khi Tiện chi tiết có gá lắp phức tạp;

- Tra được bảng chọn chế độ cắt khi Tiện chi tiết có gá lắp phức tạp;

- Vận hành được máy tiện để Tiện chi tiết có gá lắp phức tạp đúng qui trình qui phạm, đạt yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian qui định, đảm bảo an toàn lao động,

vệ sinh công nghiệp;

- Phân tích được các dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp phòng ngừa;

- Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, chủ động và tích cực trong học

tập

III Nội dung mô đun:

BÀI 1: TI ỆN TRỤC DÀI KÉM CỨNG VỮNG DÙNG GIÁ ĐỠ DI ĐỘNG

Mã bài: MĐ35.1 Giới thiệu:

Trục được đặc trưng bởi độ cứng vững, nghĩa là khả năng chịu các lực gây

biến dạng Khi gia công trục trơn có chiều dài lớn hơn 12 lần đường kính của phôi

mà chỉ gá trên mâm cặp và một đầu chống tâm thì gia công sẽ rất khó, khi cắt trục

bị đẩy làm sai lệch hình dáng, mặt khác trục sẽ bị uốn do lực cắt và mô men quay của trục chính gây rung động và làm phôi có thể bị văng ra ngoài gây tai nạn lao động

- Trình bày được công dụng, cấu tạo của giá đỡ di động;

- Gá lắp và điều chỉnh được gá đỡ đạt yêu cầu kỹ thuật;

- Tuân thủ đúng các quy tắc an toàn trong quá trình làm việc

1.1 Công dụng

Giá đỡ di động dùng khi tiện tinh và tiện ren trên phôi dạng trục kém cứng

vững có tiết diện không đổi, có thể đạt cấp chính xác 8 ÷ 7, độ nhám Ra = 2,5 ÷ 1,25 µm

Nếu chiều dài phôi lớn hơn 12 lần đường kính của nó mà chỉ gá trên hai mũi tâm hoặc một đầu trên mâm cặp một đầu gia công rất khó khăn vì độ cứng vững

chịu lực theo hướng ngang rất nhỏ, khi cắt gọt trục bị đẩy, kích thước phần giữa

trục bị lớn (dạng tang trống), nếu sử dụng tốc độ quay của phôi lớn sẽ gây rung động (có tiếng kêu lách cách) thậm chí chi tiết có thể văng ra ngoài Muốn khắc

phục các hiện tượng trên ta phải dùng giá đỡ kèm theo nhằm bảo đảm trục không

bị uốn trong quá trình gia công

1.2 Cách sử dụng

Giá đỡ di động (hình 1.1) được lắp trên bàn xe dao và cùng dịch chuyển theo đường dẫn hướng của băng máy dọc chi tiết gia công

6- Bu lông bắt chặt giá đỡ với bàn xe dao; 7- Bàn xe dao

Giá đỡ di động có: Thân giá đỡ 2 được bắt chặt trên bàn xe dao 7 bằng bulông 6, có hai hoặc ba vấu đỡ 3 để đỡ phôi 1 Vít 1’ và 4” dùng để điều chỉnh các vấu đỡ 3, vít hãm 5 dùng để cố định vị trí vấu đỡ 3

Các vấu đỡ làm bằng vật liệu dễ mài mòn như đồng thau đảm bảo cho bề

mặt gia công không bị hư hỏng Mặt các vấu phải bôi dầu mỡ thường xuyên

Khi cắt gọt với tốc độ cao bề mặt các vấu nhanh mòn và bị nóng lên Nhiều khi bị mặc kẹt vấu và phôi Để khắc phục tình trạng này người ta dùng giá đỡ có

vấu là ổ lăn

Khi tiện trục dài kém cứng vững dùng giá đỡ phải có tay nghề vững Mỗi lần điều chỉnh từng vấu không đều có thể làm uốn trục dẫn đến kích thước đường kính không đều trên suốt chiều dài

2 Yêu c ầu kỹ thuật của trục dài

- Trình bày được các yêu cầu kỹ thuật của trục dài;

- Tuân thủ đúng các yêu cầu kỹ thuật;

- Đảm bảo chính xác kích thước

- Có đường sinh thẳng

- Độ trụ (không có hình côn, hình tang trống, hình yên ngựa)

- Độ tròn: Mọi mặt cắt vuông góc với đường tâm đều có độ tròn (không bị ô van, không bị vát cạnh)

- Độ đồng tâm: Tâm của mọi mặt cắt vuông góc với đường tâm nằm trên một đường thẳng

- Độ nhám bề mặt

3 Phương pháp tiện trục dài dùng giá đỡ di động

- Trình bày được phương pháp tiện trục dài dùng giá đỡ di động;

- Thực hiện đúng trình tự, tiện được trục dài đạt yêu cầu kỹ thuật;

- Tuân thủ đúng các quy tắc an toàn trong quá trình làm việc

Khi tiện trục trơn kém cứng vững, giá đỡ di động được lắp lên mặt trên của bàn xe dao bằng bulông 6 (hình 1.1) hoặc ở một số máy lắp bên hông trái của bàn

xe dao Lùi các vấu đỡ ra khỏi tâm phôi bằng cách vặn các vít điều chỉnh 4 Phôi sau khi đã được tiện mặt đầu, khoan lỗ tâm và tiện thô xong gá lên hai mũi chống tâm (hoặc gá một đầu trên mâm cặp một đầu trên mũi tâm sau)

Điều chỉnh các vít 4 sao cho các vấu đỡ được lắp trong thân giá đỡ 3 đỡ phôi đảm bảo quay nhẹ mà không bị đẩy cong do tác động của lực cắt gọt Sau đó hãm các vấu đỡ bằng các vít hãm (giá đỡ di động có thể có hai hoặc ba vấu đỡ)

Để giảm lực hướng kính (lực này luôn có hướng đẩy cong phôi) dùng dao

tiện ngoài có góc nghiêng chính lớn φ1 = 600 ÷ 700, tốt nhất là dùng góc φ1 = 900 như vậy lực hướng kính gần như bằng không Khi tiện tinh nên gá dao phía sau giá

đỡ (theo hướng đi tới của giá đỡ), khi tiện thô gá dao trước giá đỡ để tránh các vấu

đỡ cọ xát hoặc va vấp trên mặt thô của phôi

4 Xác định các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục

- Trình bày được các dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp khắc phục;

- Thực hiện các biện pháp khắc phục được các dạng sai hỏng

- Dùng dao cóc góc nghiêng chính 900, giảm chiều sâu cắt

- Điều chỉnh độ rơ của bàn trượt ngang

- Gá dao chắc chắn và ngang tâm

- Mài sửa lại dao

- Giảm bước tiến dao và chiều sâu cắt

- Điều chỉnh giá đỡ chắc chắn, các vấu đỡ ôm phôi không quá

chặt hoặc quá lỏng

5 Các bước tiến hành

Mục tiêu:

- Trình bày được trình tự các bước gia công;

- Thực hiện đúng các bước công nghệ, gia công chi tiết đạt yêu cầu kỹ thuật;

- Tuân thủ các quy tắc an toàn vệ sinh công nghiệp

1 Đọc bản vẽ

2 Tiện mặt đầu, khoan tâm

- Gá phôi lên mâm cặp ba vấu tự định tâm

- Gá dao đầu cong, mũi khoan tâm 3

mm

- Tiện mặt đầu đạt chiều dài chi tiết và khoan lỗ tâm hai đầu trục

3 Kiểm tra sự trùng tâm giữa mũi

tâm ụ trước và mũi tâm ụ sau

- Lắp hai mũi tâm lên máy

- Kiểm tra độ đồng tâm và điều chỉnh nếu

cần

4 Lắp giá đỡ di động lên bàn xe

dao, gá phôi, gá dao

- Giá đỡ di động được lắp lên phần trên

của bàn xe dao bằng bu lông 6 (hình 1.1)

hoặc ở một số máy lắp bên hông phải của bàn xe dao Lùi các vấu đỡ 3 ra khỏi tâm máy bằng cách vặn các vít điều chỉnh 4’, 4” Cặp tốc vào phôi, gá phôi 1 lên hai mũi tâm Sau đó hãm các vấu đỡ 3 bằng các vít hãm 5 sao cho các mặt vấu cách

vấu đỡ tiếp xúc với mặt trụ vừa tiện Điều

chỉnh các vít 4 sao cho các vấu đỡ tiếp xúc với mặt phôi đảm bảo phôi quay nhẹ nhàng mà không bị đẩy cong Hãm vấu

đỡ bằng vít hãm Dùng tay quay nhẹ phôi

để kiểm tra độ tiếp xúc của vấu đỡ với

mặt phôi, bôi mỡ công nghiệp vào các vị trí tiếp xúc của các vấu đỡ để giảm ma sát Tiếp đó là quay tay quay bàn trượt

dọc đưa dao lên trước vấu khoảng 5 mm

để khi cắt gọt dao sẽ dọn đường tránh cho

các vấu khỏi bị vấp trong quá trình di chuyển

- Khởi động trục chính quay, tiện tiếp đoạn còn lại đến lúc đạt yêu cầu

Chú ý:

- Quay nhẹ phôi bằng tay sau khi điều

chỉnh vấu đỡ để kiểm tra độ tiếp xúc của

vấu đỡ với mặt phôi, cảm nhận không bị

bó chặt mới khởi động trục chính

- Nghe tiếng kêu lách cách do phôi va đập vào mặt vấu đỡ, phải dừng máy giảm ngay tốc độ trục chính và điều chỉnh lại

vấu cho sít nhẹ mặt phôi

A Trên mâm cặp

B Trên mâm cặp và mũi tâm sau

C Trên hai mũi tâm có cặp tốc

D Cả B và C

Câu 2 Giá đỡ di động được dùng khi?

Câu 4 Vị trí của dao trong quá trình tiện dọc có kèm giá đỡ di động?

A Đi trước vấu đỡ phôi

B Đi sau vấu đỡ phôi

C Tùy theo yêu cầu cắt gọt mà dao có thể đi trước hoặc sau vấu đỡ

c ủa người

2

3 Thực hiện đúng các thao tác

tiện trục dài dùng giá đỡ

Quan sát các thao tác đối chiếu với quy trình thao tác

1.1 Đi học đầy đủ, đúng giờ Theo dõi việc thực

hiện, đối chiếu với

nội quy của trường

với tính chất, yêu cầu

của công việc

1

1.4 Tính cẩn thận, chính xác Quan sát việc thực

hiện bài tập 1

1.5 Ý thức hợp tác làm việc theo

tổ, nhóm

Quan sát quá trình

thực hiện bài tập theo tổ, nhóm

1

2

Đảm bảo thời gian thực hiện

bài tập

Theo dõi thời gian

thực hiện bài tập, đối chiếu với thời gian quy định

2

3 Đảm bảo an toàn lao động và

vệ sinh công nghiệp

Theo dõi việc thực

hiện, đối chiếu với quy định về an toàn

và vệ sinh công nghiệp

3

3.1 Tuân thủ quy định về an toàn

3.2 Đầy đủ bảo hộ lao động (quần

Mục tiêu:

+ Trình bày được cấu tạo, công dụng và phương pháp điều chỉnh giá đỡ cố định;

+ Gá lắp được phôi trên giá đỡ cố định đạt yêu cầu;

+ Vận hành thành thạo máy tiện để gia công trục dài kém cứng vững dùng giá đỡ cố định đúng quy trình, quy phạm đạt cấp chính xác 8-10, độ nhám cấp 4-5, đạt yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian và an toàn;

+ Phát hiện được các sai hỏng, nguyên nhân và có biện pháp đề phòng

1 Cấu tạo, công dụng và cách sử dụng giá đỡ cố định

- Trình bày được công dụng, cấu tạo của giá đỡ cố định;

- Gá lắp và điều chỉnh được gá đỡ đạt yêu cầu kỹ thuật;

- Tuân thủ đúng các quy tắc an toàn trong quá trình làm việc

1.1 Công dụng

Giá đỡ cố định dùng để đỡ trục dài, kém cứng vững, gia công ống hoặc gia công mặt đầu, khoan tâm

Hình 2.1: Gia công tr ục kém cứng vững có dùng giá đỡ cố định

Các vấu thường có dạng côn bằng lắp với đầu vít điều chỉnh 4 Vật liệu làm

vấu đỡ thường làm bằng đồng hoặc gang Khi cắt gọt với tốc độ cao bề mặt các

vấu nhanh mài mòn và bị nóng lên, nhiều khi bị mắc kẹt vấu vào phôi Để khắc

phục tình trạng này người ta dùng giá đỡ có vấu là ổ lăn (hình 2.2)

Hinh 2.2: Giá đỡ cố định

Độ cứng vững của phôi (chi tiết gia công) là khả năng chống lại ngoại lực gây ra biến dạng Ví dụ hai trục chịu tác dụng một lực như nhau, trục nào có độ võng lớn thì trục đó có độ cứng vững kém hơn Khi gia công phôi có độ cứng vững

thấp người ta phải dùng thêm đồ gá phụ (gọi là luynet) để giảm sai số gia công ở đoạn giữa của phôi

1.2 Cách sử dụng

Luynet cố định hay luynet tĩnh được kẹp cố định trên hai băng máy Luynet

có các vấu tì bằng vật liệu chống mòn (đồng thau) luôn luôn được tỳ sát vào bề mặt phôi để chống biến dạng của nó trong quá trình cắt Các vấu tỳ của luynet thỉnh thoảng phải được tra dầu hoặc mỡ

Hình 2.3: Phôi được gá trên hai mũi chống tâm và giá đỡ cố định

Khi gia công trục bằng dao hợp kim cứng với tốc độ cắt cao các vấu tỳ bằng đồng thau của luynet bị nung nóng và mòn nhanh do đó luynet được lắp các vấu tỳ con lăn

Gia công trục có sử dụng luynet đòi hỏi người thợ phải chú ý cao, bởi vì chỉ

kẹp hờ một trong các vấu tỳ là có thể gấy biến dạng phôi và phế phẩm của chi tiết

2 Phương pháp tiện trục kém cứng vững dùng giá đỡ cố định

- Tuân thủ đúng các quy tắc an toàn trong quá trình làm việc

Hình 2.4 là sơ đồ gia công trục có sử dụng luynet khi phôi được gá một đầu trên mâm cặp, còn đầu kia trên luynet tĩnh Với cách gá phôi như vậy có thể tiện

mặt đầu và gia công lỗ

Hình 2.5 là các bước gia công trục trơn kém cứng vững có sử dụng luynet

Trục được chống tâm hai đầu và ở đoạn giữa được gia công sơ bộ để gá luynet Luynet cố định được kẹp trên hai băng máy và các vấu tỳ của nó được tỳ sát vào bề

mặt của đoạn trục đã tiện sơ bộ Sau khi gá luynet, phôi được tiện từ ụ sau tới luynet Tiếp đó phôi được trở đầu và tiện đầu còn lại

Hình 2.5: Sơ đồ gia công trục kém cứng vững có sử dụng luynet

Nếu bề mặt phôi có độ chính xác thấp thì người ta dùng bạc đệm, bạc này được kẹp chặt với phôi bằng các vít (hình 2.6) Như vậy, khi gia công, các vấu tỳ

của luynet không tỳ lên phôi mà tỳ lên bạc đệm Khi gá bạc đệm lên phôi phải dùng đồng hồ so để kiểm tra độ đảo hướng kính của nó

1- Luynet

Chú ý:

- Xiết chặt nắp trên và thân giá đỡ 2 trước khi điều chỉnh các vấu đỡ

- Nên điều chỉnh hai vấu đỡ dưới tì vào phôi trước, dùng đồng hồ so kiểm tra và điều chỉnh độ đảo xong mới chỉnh tiếp vấu đỡ tì tiếp vào phôi Kiểm tra lại

độ tròn bằng đồng hồ so và hãm cố định các vấu đỡ bằng các vít hãm

- Luôn đảm bảo mặt vấu đỡ có dầu mỡ bôi trơn

- Có những trường hợp cần thiết có thể sử dụng đồng thời nhiều giá đỡ cố định hoặc giá đỡ cố định kèm theo di động

3 Các d ạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục

Mục tiêu:

- Trình bày được các dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp khắc phục;

- Thực hiện các biện pháp khắc phục được các dạng sai hỏng

Kích thước sai

- Đo sai

- Sử dụng mặt số không chính xác khi điều chỉnh kích thước

Bị ô van - Mũi tâm trước bị lệch do

lau không sạch

- Lau sạch mũi tâm và lỗ côn

trục chính

- Mài sửa lại dao

- Giảm bước tiến dao, chiều sâu cắt

4 Các bước tiến hành

Mục tiêu:

- Trình bày được trình tự các bước gia công;

- Thực hiện đúng các bước công nghệ, gia công chi tiết đạt yêu cầu kỹ thuật;

- Tuân thủ các quy tắc an toàn vệ sinh công nghiệp

1 Đọc bản vẽ

- Xác định được tất cả các yêu cầu kỹ thuật

của chi tiết

- Chuyển hóa các ký hiệu thành các kích thước gia công tương ứng

2 Chuẩn bị máy, vật tư, thiết bị - Sắp xếp nơi làm việc gọn gàng, ngăn lắp và

thuận tiện