Giáo án tiết tập làm thơ 4 hoặc 5 chữ, ngữ văn 7 mới

Tiết 21,22TẬP LÀM MỘT BÀI THƠ BỐN CHỮ HOẶC NĂM CHỮ... Một bài thơ hay có thể làm người đọc rung cảm bởi tiết tấu, bởi nội dung và còn bởi hình thức thể hiện của bài thơ đó...  Cách gieo

Tiết 21,22

TẬP LÀM MỘT BÀI THƠ BỐN CHỮ HOẶC NĂM CHỮ

1 Đặc điểm thơ

Thơ bốn chữ và năm chữ

Thơ là một loại hình nghệ thuật của ngôn từ, âm thanh của thơ, có vần, có điệu nhịp nhàng Lời lẽ của thơ ngắn gọn, hàm chứa, súc tích Một bài thơ hay

có thể làm người đọc rung cảm bởi tiết tấu, bởi nội dung và còn bởi hình thức thể hiện của bài thơ đó.

1.Đặc điểm của thơ bốn chữ, năm chữ:

Nghe vẻ nghe veNghe vè nói ngượcNgựa đua dưới nướcTàu chạy trên bờ

Lên núi đặt lờXuống sông bửa củi

VÈ NÓI NGƯỢC

hiện từ xa xưa và được sử dụng nhiều trong tục ngữ , ca dao và đặc biệt là vè , do thích hợp với lối kể chuyện.

Đặc điểm

Thơ bốn chữ

Thơ 4 chữ: thể thơ khá đơn giản về về niêm luật Để cho bài thơ có âm điệu ta chỉ cần chú ý đôi chút đến luật bằng trắc ở chữ thứ 2 và chữ thứ 4 trong câu Nếu chữ thứ 2 là thanh bằng (B) thì chữ thứ 4 là thanh trắc (T) và ngược lại, nếu chữ thứ 2 là thanh trắc thì chữ thư 4 là bằng Tuy nhiên, đôi khi để tạo điểm nhấn cho bài thơ cũng như tạo hình tượng nghệ thuật, các nhà thơ đôi khi cũng không tuân thủ theo đúng quy luật của thể thơ.

a.Đặc điểm của thơ bốn chữ:

 Cách gieo vần của thể thơ bốn chữ cũng

được chia làm hai loại thường được gọi là

cách gieo vần tiếp , và cách gieo vần tréo Tuy nhiên vẫn còn một cách gieo vần   nữa, cách này ít ai dùng đến, là cách gieo vần

Câu 1 2 Tiếng 3 4 Vần 1

O O O O

( v1)

( v1)

( v2) ( v2)

T T

T

Câu 1 2 Tiếng 3 4 Vần 1

O O O O

( v2)

( v1)

( v2) ( v1)

T T

B

B B

Không tuân thủ theo đúng quy luật

để tạo điểm nhấn

? Em hãy đọc một bài thơ hoặc một bài ca dao bốn chữ mà em yêu thích nói về tình yêu quê hương đất nước hoặc gia đình, nhà trường…

? Hãy cho biết chủ đề của bài thơ em vừa đọc?

Bài thơ 4 chữ:

Mẹ là dòng sông

Cho tôi tắm mát

Mẹ là khúc hát

Ru tôi lớn khôn.

Thơ năm chữ

Thơ năm chữ còn được gọi là thơ ngũ ngôn Loại thơ này có một vài đặc điểm sau đây:

- Mỗi câu thơ sẽ có 5 tiếng được phối hợp vần, nhịp đem tới sự gần gũi, dễ nhớ, dễ đọc.

- Thơ 5 chữ khá ngắn nên nó sẽ phù hợp để truyền đạt những nội dung tươi vui, nhí nhảnh đến người đọc.

- Một bài thơ 5 chữ sẽ thường gồm nhiều khổ, phổ biến là từ 1 - 5 khổ thơ và mỗi khổ thường có 4 dòng thơ.

CÁCH LÀM THƠ 5 CHỮ

Khi làm thơ 5 chữ, bạn cần chú ý đến vần

và nhịp thơ Giống như cách làm thơ 4 chữ, cách làm loại thơ 5 chữ này cũng không quá phức tạp so với nhiều thể thơ khác như song thất lục bát, lục bát

1 Về nhịp thơ:

Thông thường thơ 5 chữ sẽ được đọc

của tác giả.

Ví dụ:

2 Về vần thơ:

Với thơ 5 chữ, người ta dùng các vần chân ,

vần lưng , vần cách và vần liền : Vần lưng:  s ẽ phối vần tiếng đứng ở cuối câu trước với tiếng ở giữa câu tiếp theo.

Ví dụ:

Mặt trời rúc bụi  tre

Buổi chiều  về   nghe mát

Vần chân, vần liền:   Phối vần ở chữ cuối của 2 câu liên tiếp.

Vần chân, vần cách:   Phối vần ở chữ cuối cách nhau 1 câu thơ.

Ví dụ:

Con sóng trước vừa ngã

Con sóng sau lại  quỳ

Sóng không hề biết mỏi

Lặn ngụp và bơi  thi

Cách gieo vần ôm:  

Em có nghe rừng  ca , 

Lá thu kêu xào  xạc , 

Con nai vàng ngơ  ngác  

  Hôm nay đi chùa  Hương 

Cùng thầy me em dậy

Cách gieo vần ba tiếng

Từ ngày con thơ bé

Đến bây giờ lớn khôn

Tiếng ru hời khe khẽ

Vẫn thấm đượm trong hồn

Qua những ngày nắng cháy

Chân mẹ đã khô cằn

Mùa lũ về nước chảy

Mẹ dãi dầu vai xương

Thơ 5 chữ về mẹ: Mẹ - Tác giả: Huỳnh Minh

Nhật

Này dáng mẹ thon thon Này bàn tay nhỏ nhắn

Ủa đâu rồi mẹ nhỉ?

Sao nhiều quá nếp nhăn?

Một đời mẹ trở trăn

Lo những ngày con ốm

Mẹ trăm bề thấp thỏm Cho con giấc ngủ lành

Thơ 5 chữ về mẹ: Mẹ - Tác giả: Huỳnh Minh

Nhật

Mẹ cắt bớt tuổi xanh

Bao nhiêu mẹ cũng đành

Người hanh hao gầy guộc

Con biền biệt trời xa

Mẹ ơi tháng năm qua

Con bây giờ đã lớn

Mười mấy năm xa nhà

Nhớ mẹ! Lòng đau đớn!

Con cứ hẹn xuân về  

Sẽ thăm lại vườn quê

Mà bao mùa mai nở   Vẫn riêng mình thỏa thuê!

Bạn bè là đám mây

Còn tôi là Mặt trời

Đôi bạn bước cùng nhau

Trên con đường tình bạn.

Tình bạn là vô giá.

2 Nhận diện thơ

bốn chữ và năm chữ

2 Nhận diện thơ bốn chữ và năm chữ.

Ai là bạn gió

Mà gió đi tìm Bay theo cánh…

Lùa trong tán lá.

  Gió nhớ bạn…

Nên gõ cửa hoài (Theo Ngân Hà, Bạn của gió)

? Em hãy cho biết bài thơ thuộc thể thơ nào? Hãy điền từ còn thiếu vào dấu ba chấm trong bài thơ?

- Bài thơ thuộc thể thơ: bốn chữ

quá chim

2 Nhận diện thơ bốn chữ và năm chữ:

Nhà trẻ con đã quen Không còn hờn khóc nữa

Nhưng cứ độ tan tầm Con lại ra đứng…….

Mong mẹ và mong bố Mắt nhìn về phố đông

Ôi tấm lòng thơ nhỏ

Đã thuộc giờ ngóng…

  Thành phố rộng mênh ….

Bao la chiều gió thổi

Ở cuối con đường kia

Có con đang đứng …

(Theo Lưu Quang Vũ, Buổi chiều đón con )

? Em hãy cho biết bài thơ thuộc thể thơ nào? Hãy điền từ còn thiếu vào dấu

ba chấm trong bài thơ?

đợi.

mông trông cửa

Mặt trời thổi lửa Sông biển bốc hơi Hơi bay cao vút

Thành mây lưng….

  Mây hồng nhẹ trôi Mây xanh đằm thắm Dịu dàng mây….

Thẩn thơ mây vàng

  Mây đen lang….

Thân mình nặng trĩu Gió trêu tí xíu

Đã vội khóc oà.

(Theo Hoàng Lựu, Mây khóc)

2 Nhận diện thơ bốn chữ và năm chữ:

? Em hãy cho biết bài thơ thuộc thể thơ nào? Hãy điền từ còn thiếu vào dấu

ba chấm trong bài thơ?

thang.

trắng trời

? Qua ba bài thơ em hãy rút ra nhận xét số câu, số dòng trong các bài thơ trên?

- Số dòng trong mỗi bài không hạn chế, có thể chia theo khổ hoặc không.

? Nêu nhận xét chung về cách hiệp vần trong các bài thơ?

*Hiệp vần:

- Vần liền: được gieo liên tiếp ở hai câu thơ.

- Vần cách: gieo cách 1 dòng thơ.

- Vần chân: được gieo ở cuối dòng thơ.

- Vần lưng: được gieo ở giữa dòng thơ.

? Em có nhận xét gì về thanh điệu trong các bài thơ?

Sau mỗi ngày bận rộn

Đã thuộc giờ ngóng trông.

BUỔI CHIỀU ĐÓN CON - Lưu Quang Vũ

Thành phố rộng mênh mông Bao la chiều gió thổi

Ở cuối con đường kia

Có con đang đứng đợi Trước kia bố biết đâu Con sẽ chờ ở đấy

Cái con người bé dại

Vì mình mà buồn vui.

Bố len giữa dòng người Vội vàng chân đạp gấp Quên cả đèn đỏ bật Cuống quýt, sợ con chờ.

? Em hãy cho biết nhịp thơ trong bài thơ trên?

*Nhịp trong thơ năm chữ: 2/3 hoặc 3/2

*Nhịp trong thơ bốn chữ

có thể là nhịp 2/2 hoặc 3/1

? Em hãy cho biết nhịp thơ trong bài thơ trên?

2 Nhận diện thơ bốn chữ và năm chữ:

Mặt trời thổi lửa Sông biển bốc hơi Hơi bay cao vút

Thành mây lưng trời.

  Mây hồng nhẹ trôi Mây xanh đằm thắm Dịu dàng mây trắng Thẩn thơ mây vàng

  Mây đen lang thang Thân mình nặng trĩu Gió trêu tí xíu

Đã vội khóc oà (Theo Hoàng Lựu, Mây khóc)

VIẾT ĐOẠN VĂN THỂ HIỆN CẢM XÚC

VỀ MỘT BÀI THƠ BỐN CHỮ HOẶC NĂM CHỮ.

I Giới thiệu kiểu bài.

II Đọc và phân tích bài viết tham khảo.

Đồng dao mùa xuân - một bài thơ xúc động về người lính.

THẢO LUẬN NHÓM (5 Phút)

1 Đoạn văn gồm mấy câu, hình thức đoạn như thế nào?

2 Những câu nào giới thiệu tác giả bài thơ.

3 Những câu nào nêu cảm xúc và ấn tượng về nội dung chính của bài ca dao Em hãy tái hiện lại nội dung ấy.

4 Những câu nào nêu cảm nhận về một số yếu tố nghệ thuật của bài ca dao Chỉ rõ các yếu tố nghệ thuật ấy.

5 Câu nào nêu khái quát cảm xúc của cả bài thơ.

Bài tham khảo:

Đồng dao mùa xuân - một bài thơ xúc động về người lính.

- Đoạn văn gồm 12 câu Hình thức tính từ chữ cái viết hoa lùi đầu dòng đến dấu chấm xuống dòng

- Câu 1: Giới thiệu tác giả

- Câu 2 - 5: Cảm nhận về ấn tượng cảm xúc chung về nét đặc sắc nổi bật của bài thơ

- Câu 6,7,8,9,10,11: Diễn tả cảm xúc về nội dung và nghệ thuật của bài thơ

- Câu 12: Khái quát về cảm xúc của bài thơ

THỰC HÀNH VIẾT THEO CÁC BƯỚC

1 Trước khi viết:

? Trước khi viết các em cần làm gì?

a) Lựa chọn bài thơ bốn chữ hoặc năm chữ về tình cảm gia đình hoặc tình yêu con người quê hương đất nước…

? Sau khi lựa chọn được bài thơ bước tiếp theo em phải làm gì?

b) Tìm ý:

 Đọc bài thơ đó nhiều lần để có cảm nhận chung về bài

thơ

 Nêu cảm xúc của em về những nét đặc sắc trên 2

phương diện nội dung và nghệ thuật( vần , nhịp , yếu

tố miêu tả, hình ảnh, từ ngữ…) của bài thơ

 Ghi lại cảm xúc chung về bài thơ

1 Trước khi viết:

? Trước khi viết các em cần làm gì?

a) Lựa chọn bài thơ bốn chữ hoặc năm chữ về tình cảm gia đình hoặc tình yêu con người quê hương đất nước…

? Sau khi lựa chọn được bài thơ bước tiếp theo em phải làm gì?

tố miêu tả, hình ảnh, từ ngữ…) của bài thơ.

Ghi lại cảm xúc chung về bài thơ.

1 Trước khi viết:

a) Lựa chọn bài thơ bốn chữ hoặc năm chữ về tình cảm gia đình hoặc tình yêu con người quê hương đất nước…

Ghi lại cảm xúc chung về bài thơ

c) Lập dàn ý:

thơ.

+ Nêu ấn tượng chung về nội dung bài thơ.

+ Nêu ý nghĩa, chủ đề của bài thơ.

+ Nêu cảm nhận về từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ….

? Bước cuối cùng của việc viết đoạn văn là gì?

2 Viết bài: Viết đoạn văn theo dàn ý một đoạn văn hoàn chỉnh

3 Chỉnh sửa bài viết: Đọc và sửa lại đoạn văn theo những yêu cầu trong sách giáo khoa.

THỰC HÀNH VIẾT THEO CÁC BƯỚC

TRẢ BÀI

-Thấy được ưu điểm và tồn tại của đoạn văn.

- Chỉnh sửa đoạn văn cho mình và cho bạn.

- GV trả bài, yêu cầu HS thảo luận nhóm nhận xét bài của mình và bài của bạn.

- HS đọc bài viết, làm việc nhóm.

- GV chốt lại những ưu điểm và tồn tại của bài viết.

Qua bài thơ Mẹ, chỉ ra đặc điểm của thể thơ bốn chữ ở các yếu tố: số tiếng và nhịp ở các dòng thơ, vần của bài thơ.