Giáo trình an toàn công nghiệp và môi trường

để đạt được mục đích phòng ngừa tác động của các yếu tố nguy hiểm trong sản xuất đối với người lao động, trong quá trình hoạt động sản xuất phải thực hiện đồng bộ các biện pháp về tổ chứ

TRƯỜNG CAO KINH TẾ - KỸ THUẬT VINATEX TP.HCM

Trong quá trình lao động tạo ra của cải vật chất cho xã hội, con người luơn luơn phải tiếp xúc với máy mĩc, trang thiết bị, cơng cụ và mơi trường đây là một quá trình phong phú, đa dạng

và rất phức tạp, vì vây luơn phát sinh những nguy hiểm và rủi ro làm cho người lao động cĩ thể bị tai nạn hoặc mắc bệnh nghề nghiệp, vì vậy vấn đề đặt ra là làm thế nào để hạn chế tai nạn tới mức thấp nhất một trong những biện pháp tích cực nhất đĩ là giáo dục ý thức bảo

hộ lao động cho mọi người và làm cho mọi người hiểu được mục đích ý nghĩa của cơng tác bảo hộ lao động

2 Mục đích của cơng tác Bảo hộ lao động

Một quá trình lao động cĩ thể tồn tại một hoặc nhiều yếu tố nguy hiểm, cĩ hại nếu khơng cĩ phịng ngừa ngăn chặn chúng cĩ thể tác động vào con người gây chấn thương, gây bệnh nghề nghiệp làm giảm sút, làm mất khả năng lao động hoặc gây tử vong Cho nên việc chăm lo cải thiện điều kiện lao động, đảm bảo nơi làm việc an tồn, vệ sinh là một trong những nhiệm vụ trọng yếu để phát triển sản xuất, tăng năng suất lao động

Đảng và nhà nước ta luơn quan tâm đến cơng tác bảo hộ lao động, coi đây là một nhiệm vụ quan trọng trong quá trình lao động nhằm mục đích:

-Đảm bảo an tồn thân thể người lao động, hạn chế đến mức thấp nhất, hoặc khơng để xảy ra tai nạn trong lao động

- Đảm bảo cho người lao động mạnh khỏe, khơng bị mắc bệnh nghề nghiệp hoặc các bệnh tật khác do điều kiện lao động khơng tốt gây nên

- Bồi dưỡng phục hồi và duy trì sức khỏe, khả năng lao động cho người lao động

Có nhận thức đúng như vậy thì mới đặt nhiệm vụ BHLĐ đúng vị trí, đúng tầm quan trọng của nó, mới đảm bảo cho sự phát triển đồng bộ của công tác BHLĐ trong sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước

3 Ý nghĩa của cơng tác bảo hộ lao động

a Ý nghĩa chính trị

Bảo hộ lao động thể hiện quan điểm coi người lao động vừa là động lực vừa là mục tiêu của sự phát triển.Một đất nước cĩ tỷ lệ tai nạn lao động thấp, con người lao động khỏe mạnh, khơng mắc bệnh nghề nghiệp là một xã hội luơn coi con người là vốn quý nhất, sức lao động, lực lượng lao động luơn luơn được bảo vệ và phát triển cơng tác bảo hộ lao động làm tốt là gĩp phần tích cực chăm lo bảo vệ sức khỏe, tính mạng và đời sống của người lao động, biểu hiện quan điểm quần chúng, quan điểm quý trọng con người của Đảng và Nhà nước ta, vai trị của con người trong xã hội được tơn trọng

b Ý nghĩa xã hội

Bảo hộ lao động là chăm lo đời sống hạnh phúc của người lao động Bảo hộ lao động là yêu cầu thiết thực của các hoạt động sản xuất kinh doanh, đồng thời là yêu cầu, là nguyện vọng chính đáng của người lao động

c Ý nghĩa kinh tế

Thực hiện tốt cơng tác bảo hộ lao động sẽ đem lại lợi ích kinh tế rõ rệt trong lao động sản xuất nếu người lao động được bảo vệ tốt, điều kiện lao động thoải mái, thì sẽ an tâm, phấn khởi sản xuất, phấn đấu để cĩ ngày cơng giờ cơng cao, phấn đấu tăng năng suất lao động và nâng cao chất lượng sản phẩm, gĩp hần hồn thành tốt kế hoạch sản xuất do vậy phúc lợi tập thể được tăng lên, cĩ thêm điều kiện cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của cá nhân người lao động và tập

thể lao động Khi tai nạn không xảy ra thì Nhà nước và xã hội sẽ giảm bớt được những tổn thất trong việc khắc phục hậu quả tập trung đầu tư cho các công trình phúc lợi xã hội

II- Tính chaát

1 Tính pháp luật: Công tác BHLĐ là một pháp lệnh được xây dựng trên cơ sở để bảo

vệ tốt nhất cho người lao động sản xuất Người nào vi phạm các luật định về công tác BHLĐ thì tùy theo mức độ nặng nhẹ đều phải chịu xét xử trước pháp luật

2 Tính khoa học kỹ thuật: Áp dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật và lao động sản

xuất để cải tiến lao động và luôn luôn được cải tiến trong lao động sản xuất nhằm làm nhẹ cường độ cho lao động, đảm bảo an toàn cho người lao động sản xuất, đồng thời thúc đẩy năng suất lao động phát triển tiến bộ hơn

3 Tính quần chúng: Công tác BHLĐ liên quan đến tất cả mọi người, tạo điều kiện

thuận lợi cho mọi người lao động Từ đó mọi người lao động hưởng ứng, đồng thời trong lao động họ cũng phát hiện ra những thiếu sót trong công tác BHLĐ để đóng góp ý kiếm, đề ra biện pháp an toàn trong lao động sản xuất được hoàn thiện hơn

III Nội dung bảo hộ lao động

1 Kỹ thuật an toàn

Kỹ thuật an toàn là hệ thống các biện pháp và phương tiện về tổ chức và kỹ thuật nhằm phòng ngừa sự tác động của các yếu tố có hại nguy hiểm trong sản xuất đối với người lao động để đạt được mục đích phòng ngừa tác động của các yếu tố nguy hiểm trong sản xuất đối với người lao động, trong quá trình hoạt động sản xuất phải thực hiện đồng bộ các biện pháp về

tổ chức, kỹ thuật, sử dụng các thiết bị an toàn và các thao tác làm việc an toàn thích ứng tất

cả các biên pháp đó được qui định cụ thể trong các quy phạm, tiêu chuẩn, các văn bản khác

về lĩnh vực an toàn

Nội dung kỹ thuật an toàn chủ yếu gồm các vấn đề sau:

-Xác định vùng nguy hiểm

-Xác định các biện pháp về quản lý tổ chức và thao tác làm việc đảm bảo an toàn;

- Sử dụng các thiết bị an toàn thích ứng: thiết bị che chắn, thiết bị phòng ngừa, thiết bị bảo hiểm, tín hiệu, biển báo, trang bị bảo hộ cá nhân

2 Vệ sinh lao động

Vệ sinh lao động là hệ thống các biện pháp và phương tiện về tổ chức và kỹ thuật nhằm phòng ngừa sự tác động của các yếu tố có hại trong sản xuất đối với người lao động Để ngăn ngừa sự tác động của các yếu tố có hại trước hết phải nghiên cứu sự phát sinh và tác động của các yếu tố có hại đối với cơ thể con người, trên cơ sở đó xác định tiêu chuẩn giới hạn cho phép

của các yếu tố trong môi trường lao động, xây dựng các biện pháp vệ sinh lao động Nội dung của vệ sinh lao động gồm:

- Xác định khoảng cách về vệ sinh;

- Xác định các yếu tố có hại cho sức khỏe

- Giáo dục ý thức và kiến thức vệ sinh lao động, theo dõi quản lý sức khỏe;

- Biện pháp vệ sinh học, vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường;

- Các biện pháp kỹ thuật vệ sinh: kỹ thuật thông gió, thoát nhiệt, kỹ thuật chống bụi, chống ồn, chống rung động, kỹ thuật chiếu sáng, kỹ thuật chống bức xạ, phóng xạ, điện từ trường…

- Trong quá trình sản xuất phải thường xuyên theo dõi sự phát sinh các yếu tố có hại, thực hiện các biện pháp bổ sung làm giảm các yếu tố có hại, đảm bảo tiêu chẩun vệ sinh cho phép

Chính sách, chế độ bảo hộ lao động

các chính sách chế độ bảo hộ lao động chủ yếu bao gồm: các biện pháp kinh tế xã hội, tổ chức quản lý và cơ chế quản lý công tác bảo hộ lao động Các chính sách, chế độ báo hộ lao động nhằm bảo đảm thúc đẩy việc thực hiện các biện pháp kỹ thuật an toàn, biện pháp về

vệ sinh lao động như chế độ trách nhiệm của cán bộ quản lý, của tổ chức bộ máy làm công tác bảo hộ lao động, các chế động về tuyên truyền huấn luyện, chế độ thanh tra kiểm tra, chế độ khai báo điều tra, thống kê, báo cáo về tai nạn lao động…

Hiểu được nội dung của công tác bảo hộ lao động sẽ giúp cho người quản lý đề cao trách nhiệm và có biện pháp tổ chức thực hiện công tác bảo hộ lao động đạt kết quả tốt nhất

IV Hệ thống pháp luật lao động và những qui định về bảo hộ lao động

1 Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam ban hành năm 1992 (đã được sửa đổi

bổ sung theo Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày 25 tháng 12 năm 2001 của Quốc hội khóa 10, kỳ họp thứ 10)

Điều 56 của hiến pháp quy định chế độ bảo hộ lao động Nhà nước qui định thời gian lao động, chế độ tiền lương, chế độ nghỉ ngơi và chế độ bảo hiểm xã hội đối với viên chức Nhà nước và những người làm công ăn lương; khuyến khích các hình thức bảo hiểm xã hội khác đối với người lao động

Các điều 39,61,63 quy định các nội dung khác về bảo hộ lao động

2 Bộ luật lao động và các luật khác, pháp lệnh có liên quan tới an tòan vê sinh lao động

Bộ luật lao động của Nước Cộng hòa XHCN Việt Nam đã được Quốc hội thông qua ngày 23/6/1994 và có hiệu lực từ 01/1/1995 quy định quyền và nghĩa vụ của người lao động và người sử dụng lao động, các tiêu chuẩn lao động, các nguyên tắc sử dụng và quảm lý lao động, góp phần thúc đẩy sản xuất

3 Một số luật có liên qua đến an toàn vệ sinh lao động

a Luật bảo vệ sức khỏe nhân dân, ban hành năm 1989

Quy định trách nhiệm của người sử dụng lao động phải chăm lo, bảo vệ và tăng cường sức khỏe cho người lao động phải tạo điều kiện cho người lao động được điều dưỡng nghỉ ngơi, phục hồi chức năng lao động;

Nghiêm cấm làm ô nhiễm các nguồn nước sinh hoạt, tránh làm ô nhiễm đất, nước và không khí

b Luât bảo vệ môi trường ban hành năm 2005

Luật này quy định về họat động bảo vệ môi trường; chính sách, biện pháp và nguồn lực để bảo vệ môi trường, quyền và nghĩa vụ của tổ chức, hộ gia đình và cá nhân trong bảo vệ môi trường

Luật này áp dụng đối với các cơ quan nhà nước, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân trong nước; người Việt nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài có hoạt động trên lãnh thổ nước Cộng hòa XHCN Việt Nam

c Luật công đoàn ban hành năm 1990

Trong Luật công đoàn qui định trách nhiệm và quyền hạn của công đoàn trong công tác bảo hộ lao động từ việc phối hợp nghiên cứu, ứng dụng khoa học kỹ thuật bảo hộ lao động, xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy phạm an toàn lao động, kiểm tra việc chấp hành luật pháp bảo hộ lao động, tham gia điều tra tai nạn lao động

4 Hệ thống các văn bản quy định của chính phủ, của các bộ ngành chức năng và hệ thống các tiêu chuẩn, quy phạm về an toàn lao động, vệ sinh lao động, hệ thống các quy định an toàn lao động theo nghề và công tác

Cùng với các nghị định của chính phủ, các thông tư, quyết định của các bộ, các ngành chức năng, hệ thống các tiêu chuẩn, quy phạm về an toàn lao động, vệ sinh lao động, các quy trình về an toàn bao gồm: Tiêu chuẩn, quy phạm cấp Nhà nước, Tiêu chuẩn, quy phạm cấp ngành; Nội quy, quy định của đơn vị sản xuất ban hành hành đảm bảo an toàn cho người lao động

V Nội dung của kế hoạch bảo lao động

1 Ý nghĩa của kế hoạch bảo hộ lao động

Công tác bảo hộ lao động nhằm chủ động phòng ngừa, ngăn chặn tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hoặc những tác động xấu đến sức khỏe người lao động do đó kế hoạch bảo hộ lao động là một văn bản pháp lý của doanh nghiệp nêu lên những nội dung, những công việc doanh nghiệp phải làm nhằm đạt các mục tiêu trên Mặt khác, đây cũng là nghĩa vụ đầu tiên trong các nghĩa vụ của người sử dụng lao động nghị định số 06/CP ngày 20/01/1995 của Chính phủ quy định “ Hàng năm, khi xây dựng kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, doanh nghiệp phải lập kế hoạch, biện pháp an toàn lao động, vệ sinh lao động và cải thiện điều kiện lao động”

Kế hoạch bảo hộ lao động là một trong những yếu tố rất quan trong bảo đảm cho công tác bảo hộ lao động của doanh nghiệp được thực hiện tốt

2 Nội dung của kế hoạch bảo hộ lao động

Kế hoạch bảo hộ lao động gồm 5 nội dung cơ bản sau:

-Các biện pháp về an toan và phòng chống cháy nổ;

- Các biện pháp kỹ thuật vệ sinh lao động, cải thiện điều kiện làm việc;

-Trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân cho người lao động;

- Chăm sóc sức khỏe người lao động, phòng ngừa bệnh nghề nghiệp;

- Tuyên truyền giáo dục huấn luyện về bảo hộ lao động

3 Yêu cầu của kế hoạch bảo hộ lao động

- Kế hoạch bảo hộ lao động phải đảm bảo an toàn vệ sinh lao động, đáp ứng yêu cầu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

- Kế hoạch bảo hộ lao động phải bao gồm 5 nội dung trên với những biện pháp cụ thể kèm theo kinh phí, vật tư, ngày công, thời gian bắt đầu và thời gian hoàn thành, trách nhiệm của từng bộ phận, cá nhân trong việc tổ chức thực hiện

4 Lập và tổ chức thực hiện kế hoạch bảo hộ lao động

b Tổ chức thực hiện sau khi kế hoạch bảo hộ lao động được phê duyệt thì bộ phận kế

hoạch của doanh nghiệp có trách nhiệm tổ chức triển khai thực hiện;

Bộ phận bảo hộ lao động hoặc cán bộ lao động cùng bộ phận kế hoạch đôn đốc thực hiện và thường xuyên báo cáo với người sử dụng lao động;

Người sử dụng lao động có trách nhiệm định kỳ kiểm điểm đánh giá việc thực kế hoạch bảo hộ lao động và thông báo kết quả cho người lao động trong đơn vị biết

VI Công tác thanh tra, kiểm tra bảo hộ lao động

Công tác thanh tra, kiểm tra về bảo hộ lao động ở nước ta được thực hiện dưới các hình thức: Thanh tra Nhà nước, kiểm tra của cấp trên với cấp dưới, tự kiểm tra của cở sở và việc kiểm tra giám sát của tổ chức Công đoàn các cấp

1 Hệ thống thanh tra Nhà nước về bảo hộ lao động ở nước ta hiện nay gồm: Thanh tra về An toàn lao động đặt trong Bộ lao động –Thương binh và Xã hội; Thanh tra về vệ sinh lao động đặt trong Bộ Y tế Các hệ thống này có nhiệm vụ thanh tra việc thực hiện pháp luật về bảo hộ lao động của tất cả các ngành các cấp, các tổ chức cá nhân có sử dụng lao động Thanh tra viên có quyền xử lý tại chỗ các vi phạm, có quyền đình chỉ hoạt động sản xuất ở những nơi

có nguy cơ xảy ra tai nạn lao động hoặc ô nhiễm môi trường nghiêm trọng

2 Các cấp địa phương hoặc ngành trong phạm vi quản lý của mình cần tiến hành các đợt kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất về bảo hộ lao động đối với cơ sở

3 Các cơ sở phải định kì tiến hành tự kiểm tra về bảo hộ lao động để đánh giá tình hình, phát hiện những sai sót, tồn tại và đề ra các biện pháp khắc phục để cho công tác bảo hộ được thực hiện tốt theo qui định của Luật Công đoàn và pháp lệnh bảo

hộ lao động, tổ chức Công đoàn các cấp có quyền tiến hành kiểm tra giám sát các ngành các cấp tương ứng, người sử dụng lao động, ngưới lao động trong việc chấp hành pháp luật bảo hộ lao động đồng thới Công đoàn cấp trên tiến hành kiểm tra cấp dưới trong hoạt động bảo hộ lao động

4 Ngoài các hình thức thanh tra và kiểm tra nêu trên, Liên bộ và Tổng Liên đoàn lao động cũng như các sở và Liên đoàn lao động địa phương hoặc các cấp dưới còn tiến hành các đợt kiểm tra liên tịch đối với các ngành, địa phương, cơ sở trong việc thi hành pháp luật, chế độ chính sách về bảo hộ lao động

VII Khai báo điều tra tai nạn lao động

Công tác khai báo, điều tra tai nạn lao động là hết sức quan trong vì nó nhằm mục đích phân tích, xác định được các nguyên nhân tai nạn lao động trên cơ sở đó đề ra các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn các trường hợp tai nạn tương tự tái diễn, đồng thời để phân rõ trách nhiệm đối với những người liên quan đến tai nạn lao động Tất cả tai nạn xảy ra đối với người lao động (không phân biệt trong biên chế hay hợp đồng tạm tuyển, hợp đồng ngắn hạn hay dài hạn) trong giờ làm việc, ở công trườgn hay đi công tác đều phải khai báo điều tra theo Quyết định số 45/KB-QĐ ngày 20/3/1992 của Liên bộ Lao động-Thương binh và xã hội, y tế và Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam Muốn cho công tác điều tra đạt kết quả tốt, khi tiến hành phải luôn luôn nắm vững các yêu cầu sau:

1 Khẩn trương kịp thời: tiến hành điều tra ngày sau tai nạn xảy ra, lúc hiện trường nơi xảy

ra còn được giữ nguyên vẹn, việc khai thác các thông tin các nhân chứng cũng kịp thời;

2 Đảm bảo tính khách quan: Phải tôn trọng sự thật, không bao che không định kiến, không suy diễn chủ quan thiếu căn cứ;

3 Cụ thể và chính xác: Phải xem xét một cách toàn diện, kỹ lưỡng từng chi tiết trách tình trạng qua loa đại khái

BÀI 2:

CÁC THIẾT BỊ BẢO HIỂM - CHE CHẮN

VÀ TÍN HIỆU AN TOÀN

 Mục đích, yêu cầu:

Trang bị sự hiểu biết về tính năng, tác dụng của các loại thiết bị trong lao động sản xuất

và thực hiện sử dụng, bảo quản tốt các thiết bị an tồn trong lao động sản xuất

Nắm rõ nội dung cơng tác an tồn trong lao động sản xuất Chủ động loại trừ các yếu tố nguy hiểm, cĩ hại ngay từ đầu là phương hướng mới, tích cực để thực hiện việc chuyển

từ “Kỹ thuật an tồn” sang “An tồn kỹ thuật” trong lao động sản xuất

I- Kỹ thuật an tồn:

1- Định nghĩa:

Kỹ thuật an tồn là mơn khoa học chuyên nghiên cứu:

Những nguyên nhân gây ra tai nạn trong lao động sản xuất

Những biện pháp tổ chức và kỹ thuật nhằm hạn chế, loại trừ tai nạn lao động để cơng nhân làm việc được an tồn

Phương pháp nghiên cứu kỹ thuật an tồn là tập trung vào điều kiện lao động cụ thể cĩ các nguy cơ tai nạn lao động cĩ thể xảy ra trong lao động sản xuất để đề ra các biện pháp phịng tránh

VD: Muốn bảo vệ cơng nhân vận hành máy, người ta trang bị hệ thống che chắn các bộ phận truyền động, chuyển động, che kín các bộ phận truyền điện, dẫn nhiệt…

2- Phân loại:

Thiết bị an tồn gồm các loại sau (5 loại):

Thiết bị bảo hiểm

Thiết bị che chắn

Tín hiệu an tồn

Biển báo phịng ngừa

Trang bị phịng hộ cá nhân

a- Thiết bị bảo hiểm:

 Định nghĩa: Là loại thiết bị dùng để phịng ngừa sự cố (hỏng hĩc, gãy vỡ ….) các bộ phận của thiết bị máy, các cơ cấu gây nguy hiểm hoặc tai nạn cho cơng nhân trong lao động sản xuất

 Cơng dụng: Tự động dừng máy khi cĩ một thơng số nào đĩ vượt quá trị số giới hạn cho phép

VD: Hộp số, thắng, chốt an tồn, van …

 Yêu cầu: Phải thật chính xác, linh nhạy, vị trí lắp phải thuận tiện: dễ thấy, dễ sử dụng

và dễ sửa chữa …

b- Thiết bị che chắn:

 Định nghĩa: Là loại thiết bị được bố trí để cách ly con người với vùng nguy hiểm

 Mục đích: Tạo điều kiện an tồn, nghĩa là khơng để cơng nhân tiếp xúc hoặc đi vào vùng nguy hiểm

 Che chắn được chia làm 2 loại:

Che chắn tạm thời (di chuyển được)

 Tóm lại: Bảng báo an toàn có tác dụng ngăn ngừa tai nạn trong lao động sản xuất, do vậy lúc làm việc tuyệt đối không được tháo gỡ hoặc di chuyển đi nơi khác nếu chưa cho phép

II- Vùng nguy hiểm:

1- Định nghĩa: Vùng nguy hiểm là khoảng không gian nhất định trong đó các yếu tố nguy

hiểm có hại cho sức khỏe, sự sống của con người thường xuyên hay bất ngờ có thể xảy ra

Vị trí, kích thước của vùng nguy hiểm trong không gian luôn thay đổi

2- Phân loại:

Vùng nguy hiểm cơ cấu truyền động (bộ phận truyền đai, bộ phận truyền bánh răng …) Vùng nguy hiểm không gian (do các vật liệu, dụng cụ văng bắn ra …)

Vùng nguy hiểm nhiệt (thường ở các khâu gia công nóng, ủi là …)

Vùng nguy hiểm phóng xạ (lò luyện kim, máy hàn …)

Một số vùng nguy hiểm khác (dây diện trần, bình đựng hóa chất …)

III- Những biện pháp an toàn chính:

 Thiết bị sử dụng trong lao động sản xuất phải có cơ cấu che chắn bảo vệ các bộ phận truyền động, chuyển động, dẫn điện, dẫn nhiệt …

 Phải có cơ cấu phòng ngừa sự cố: rơ le điện, rơ le nhiệt, ly hợp, chốt an toàn …

VD: Kính để bảo vệ mắt, dùng mũ để bảo vệ đầu …

Trang bị phòng hộ lao động (BHLĐ) là phương tiện cần thiết làm tăng thêm điều kiện an toàn và bảo vệ sức khỏe cho người lao động

Trong trường hợp các biện pháp vệ sinh công nghiệp chưa thực hiện được thì Trang bị phòng hộ lao động càng đóng vai trò quan trọng

2- Phân loại:có 7 loại Trang bị phòng hộ lao động

 Loại 1: Bảo vệ mắt thông thường: Đề phòng những hạt cát, bụi, kim loại cứng, chất lỏng

ăn mòn bám vào mắt, người ta thường dùng kính không màu (kính trắng có số và không số) Yêu cầu kính phòng hộ phải chắc chắn

 Loại 2: Bảo vệ mắt tránh tác động của các tia năng lượng Loại này có tác dụng lọc ánh sáng, giảm độ chói sáng, tránh các tia phóng xạ của tia tử ngoại, không bị nung nóng bởi các tia hồng ngoại (người ta thường dùng kính màu, đổi màu, có số và không số)

VD: Kính trang bị cho thợ hàn:

Kính số 1 dùng cho cường độ dòng điện 300 A

Kính số 2 dùng cho cường độ dòng điện 100  300 A

Kính số 3 dùng cho cường độ dòng điện 100 A

Kính số 4 & 5 dùng cho hàn hơi và phụ hàn

b- Chống các chất độc (đường hô hấp)

Tùy theo tính chất đặc biệt như là bụi, hơi độc có trong không khí của môi trường làm việc mà người ta trang bị phòng hộ:

Nồng độ thấp: dùng khẩu trang nhiều lớp, như vậy sẽ nhẹ nhàng

Nồng độ cao: dùng mặt nạ có lọc (vì loại này không gọn)

VD: Mũ phòng hỏa thì phải chịu được lửa và không bị biến dạng ở nhiệt độ cao, phải chống được va chạm mạnh Mũ dùng trong công nghiệp lại phải gọn nhẹ, chịu được ăn mòn của các chất như a-xít, kiềm …

e- Bảo vệ chân tay: Chống chấn thương, chống tác động của hóa chất Người lao động phải

được trang bị giày, ủng, găng tay

f- Bảo vệ thân thể: Quần áo BHLĐ là phương tiện bảo vệ toàn thân Quần áo có tác dụng

phòng ngừa sự tác động của các yếu tố bên ngoài, các chất như a-xít, khói, bụi ẩm … phòng ngừa được chấn thương, bệnh nghề nghiệp, có tác dụng giữ thân nhiệt, cản nhiệt bên ngoài thâm nhập vào cơ thể Yêu cầu quần áo BHLĐ phải gọn nhẹ, không cản trở thao tác, động tác lao động

II- Phân loại tai nạn lao động

 Định nghĩa: TNLĐ là những việc không may xảy ra trong lao động sản xuất dưới tác

động của các yếu tố bên ngoài như: cơ, điện, nhiệt … gây ra làm hủy hoại sức khỏe, cơ thểngười lao động

Tai nạn lao động được chia làm 3 loại:

1- Chấn thương: Trong trường hợp tai nạn có thể làm gãy xương, dập xương hoặc những

hủy hoại khác trên cơ thể người lao động là tạm thời, có thể là vĩnh viễn mất khả năng lao động, chậm chí chết người

2- Bệnh nghề nghiệp: Trong lao động sản xuất có những điều kiện bất lợi, những tính chất

độc hại thường xuyên với người lao động sản xuất dẫn đến có bệnh

3- Nhiễm độc nghề nghiệp: Là sự hủy hoại sức khỏe do tác động của chất độc, khí độc xâm

nhập vào cơ thể người lao động

Nếu nhiễm độc lâu dài một lượng chất độc nhỏ sẽ gây ra bệnh mãn tính

Nếu nhiễm độc đột ngột lượng chất độc lớn sẽ gây ra nhiễm độc cấp tính (chấn thương)

* Cả 2 trường hợp trên đều tác hại đến cơ thể người lao động, đều ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động Tuy nhiên, những nguy hại ấy người lao động có hiểu biết đều có thể tìm ra những biện pháp phòng chống tốt được

III- Phân tích điều kiện lao động

1- Quá trình lao động:

Trong thời gian lao động tâm trí, sức lực con người sẽ trở nên căng thẳng, trong đó hệ thần kinh trung ương căng thẳng nhất dù ngay cả lao động giản đơn Bởi vậy sau ngày làm việc chúng ta phải được nghỉ ngơi để bù đắp lại sức lực

2- Tình trạng môi trường:

Nơi lao động sản xuất nhiệt độ, độ ẩm, vận tốc gió, hàm lượng bụi, khí độc, tiếng ồn, chấn động … Các yếu tố này xuất hiện dưới dạng tổng hợp hay riêng rẽ đều ảnh hưởng xấu đến cơ thể người lao động trong thời gian làm việc

IV- Nguyên nhân gây ra tai nạn lao động

Phân tích nguyên nhân tai nạn lao động 6 tháng đầu năm 2008

Về phía người sử dụng lao động

- Không huấn luyện về an toàn lao động cho người lao động: 195 vụ (chiếm 7,94% tổng số vụ);

- Thiết bị không đảm bảo an toàn, nhiều máy, thiết bị, công cụ sản xuất không đảm bảo an toàn vẫn đưa vào sử dụng: 81 vụ (chiếm 3,30% tổng số vụ);

- Không có thiết bị an toàn: 65 vụ (chiếm 2,65% tổng số vụ);

- Không có quy trình, biện pháp an tồn lao động: 58 vụ (chiếm 2,36% tổng số vụ);

- Không đảm bảo điều kiện làm việc và môi trường làm việc an toàn cho người lao động theo quy định tại các tiêu chuẩn: 39 vụ (chiếm 1,59% tổng số vụ);

- Do tổ chức lao động (bố trí lao động làm việc không có tay nghề hoặc chưa phù hợp với ngành nghề chuyên môn được đào tạo): 29 vụ (chiếm 1,18% tổng số vụ);

- Không trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân cho người lao động: 24 vụ (chiếm 0,97% tổng số vụ);

- Do yếu tố khách quan, khó tránh: 452 vụ (chiếm 18,41% tổng số vụ);

- Nguyên nhân khác 486 vụ chiếm 19,81%: Do không thường xuyên kiểm tra nhắc nhở người lao động tuân thủ các quy định của Nhà nước về an toàn, vệ sinh lao động; không thực hiện đúng các quy định tại Thông tư liên tịch số 14/1998/TTLT-BLĐTBXH-BYT-TLĐLĐVN ngày 31/10/1998 của Liên tịch Bộ Lao động Thương binh và X hội – Bộ Y tế – Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam hướng dẫn việc tổ chức thực hiện công tác bảo hộ lao động trong doanh nghiệp,

cơ sở sản xuất kinh doanh…

Về phía người lao động

- Có 825 vụ do người lao động vi phạm các quy định về an toàn lao động (chiếm 33,60 % tổng

số vụ) Nhiều người lao động xuất phát từ các vùng nông thôn đi làm thuê không được đào tạo

cơ bản qua trường lớp, khi vào làm việc lại chỉ được hướng dẫn về các thao tác trong công việc nên không hiểu biết luật pháp an toàn lao động, không biết các mối nguy hiểm cần phải đề phịng trong mơi trường lao động của mình…;

- Có 133 vụ (chiếm 5,42% tổng số vụ) do không sử dụng các trang bị, phương tiện bảo vệ cá nhân trong lao động mặc dù đ được người sử dụng lao động cấp phát đủ và hướng dẫn cách sử dụng

- Cĩ 68 vụ (chiếm 2,77% tổng số vụ) do người khác vi phạm quy định về an toàn lao động Một

số người lao động mặc dù đ được đào tạo cơ bản, được huấn luyện kỹ về an toàn lao động nhưng do chủ quan, chạy theo năng suất, ý thức chấp hnh kỷ luật km… nn đ gy ra những TNLĐ đáng tiếc cho bản thân và những người làm việc xung quanh;

Về phía các cơ quan quản lý Nh nước

- Công tác thanh tra của Thanh tra Nhà nước về lao động chưa thường xuyên, thiếu nhạy bén dẫn đến việc thực hiện công tác bảo hộ lao động ở doanh nghiệp chưa tốt;

- Số cuộc thanh tra, kiểm tra về thực hiện pháp luật lao động tại các doanh nghiệp cịn ít, hiệu quả chưa cao Số lượng, chất lượng thanh tra viên chưa tương xứng với tốc độ phát triển của các doanh nghiệp cả về số lượng lẫn quy mô sản xuất, kinh doanh Nhiều địa phương do thiếu thanh tra viên lao động nên hầu hết chỉ tổ chức các cuộc kiểm tra liên ngành, số cuộc thanh tra lao động cịn rất ít Do đó không kịp thời phát hiện những vi phạm pháp luật Lao động, dẫn đến nhiều vụ TNLĐ nghiêm trọng đ xảy ra;

- Một số lĩnh vực sản xuất, kinh doanh chưa được các cơ quan quản lý Nh nước thanh, kiểm tra, hướng dẫn thường xuyên, kịp thời nên tình trạng vi phạm cc quy định của pháp luật, các Tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật an toàn lao động cịn phổ biến đặc biệt tại các doanh nghiệp tư nhân; lao động làm việc trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp; các hộ kinh doanh cá thể, các làng nghề;

- Việc xử lý các vụ TNLĐ chết người đặc biệt nghiêm trọng chưa nghiêm: 6 tháng đầu năm

2008 Bộ Lao động – Thương binh v X hội nhận được 69 biên bản điều tra hoặc báo cáo nhanh tai nạn lao động chết người của các địa phương trong đó chỉ có 1 trường hợp TNLĐ nghiêm trọng bị đề nghị truy tố trách nhiệm hình sự (vụ TNLĐ sập lị gạch xảy ra tại cơ sở sản xuất gạch của Ông Nguyễn Văn Đủ, huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Tây) Việc xử lý hnh chính theo thẩm quyền đối với những người vi phạm để xảy ra TNLĐ nghiêm trọng cũng chưa nghiêm, chưa kịp thời;

- Một số vụ xác định nguyên nhân gây tai nạn chưa chính xác nên chưa đưa ra được các biện pháp phù hợp để phịng ngừa TNLĐ tái diễn

1- Nguyên nhân về tổ chức:

Do tổ chức làm việc không đúng phương pháp, không hợp lý:

Sai phạm quy trình kỹ thuật

Không hoặc thiếu giám sát đầy đủ

Làm việc quá nhiều giờ

Sử dụng công nhân không đúng ngành nghề

Chưa hướng dẫn an toàn lao động

2- Nguyên nhân về kỹ thuật:

Các dụng cụ, thiết bị quá cũ kỹ

Thiếu che chắn bảo vệ

Thiếu cơ cấu an toàn hoặc cơ cấu an toàn kém

3- Nguyên nhân về vệ sinh công nghiệp

Thiếu trách nhiệm  nơi làm việc không sạch sẽ  trơn trượt té ngã, dẫm phải miểng

- Tuổi tác (phân tích sức khỏe, tính tình)  TNLĐ

- Tuổi nghề, ngành nghề (khả năng, năng lực)  TNLĐ

- Đặc tính chấn thương (ngành nghề khác nhau  chấn thương cũng khác nhau)

Rút ra 2 phương pháp:

1 Địa hình: bằng, dốc, trơn …

2 Phương pháp chuyên khảo: Tâm sinh lý người lao động  có biện pháp phòng chống TNLĐ được tốt hơn

Biết cách phòng chống những tai nạn do điện để sử lý tình huống kịp thời, hiệu quả

I- Khái niệm chung:

Nguy hiểm vì điện không nhìn thấy, cảm thấy khi tiếp xúc

1- Điện trở người: (Khoảng 10.000   100.000 )

Điện trở người là đại lượng không ổn định (phụ thuộc vào trạng thái sức khỏe và môi trường xung quanh) điện trở hạ thấp nhất lúc da bị ẩm,thời gian tác động của dịng điện tăng lên hoặc điện áp tăng lên

Điện trở người quyết định mức độ nguy hiểm khi tiếp xúc với điện;

Điện trở cơ thể người chủ yếu là lớp da:

Da dày, da chai, da khô có điện trở lớn

Da có mồ hôi, da mỏng, da non, da bị xây xát có điện trở nhỏ

Áp lực tiếp xúc  (R lớn, nhỏ)

* Điện trở lớn có mức nguy hiểm về điện giật nhỏ và ngược lại

2- Những tác dụng của điện với cơ thể người

 Tác dụng kích thích (dễ gây chết người)

Đặc điểm thời gian: Tiếp xúc với dòng điện được quá ngắn (vài giây)

Cường độ dòng điện qua người sức chịu đựng được rất nhỏ:

25  100 MA (Mê ga am pe)

3- Những yếu tố ảnh hưởng đến mức độ nguy hiểm của tai nạn

Điện giật và điện đốt cháy: Gồm các yếu tố

Giá trị dòng điện (lớn, nhỏ)

Điện áp (lớn, nhỏ)

Điện trở của người (lớn, nhỏ)

Đường đi của dòng điện (qua cơ thể)

Trạng thái sức khỏe (mạnh, yếu)

Tần số dòng điện (cao, thấp)

 Mức nguy hiểm tổn thương về điện: hiện tượng điện giật là nguy hiểm nhất, vì:

1 Điện tác động đến trung ương thần kinh (não) làm cho hô hấp bị ngưng trệ  tim rối loạn … Nếu dòng điện tác động mạnh trước hết là ảnh hưởng đến phổi  tim ngưng hoạt động  Bệnh nhân chết trong tình trạng bị ngạt Vì vậy phải kịp thời làm hô hấp nhân tạo + cấp cứu cần thiết thì mới có thể cứu sống được

2 Dòng điện còn làm co rút, đau nhức, tê liệt cơ bắp Khi bị điện giật, người bị nạn không tự rút ra khỏi nơi chạm điện được

 Đại lượng quyết định độ nguy hiểm do điện là cường độ dòng điện: dòng điện càng lớn thì càng nguy hiểm, tác hại càng nghiêm trọng

ra tai nạn chết người

* Đặc điểm thời gian:

Cơ thể tiếp xúc với dòng điện được quá ngắn (2s)

1 Thời gian duy trì dòng điện: ảnh hưởng đến mức độ nguy hiểm do điện giật

2 Với dòng điện nhỏ nhưng tồn tại lâu thì mức độ rối loạn hoạt động chức năng của hệ thần kinh càng tăng do đó càng nguy hiểm

* Tác dụng gây chấn thương

Điện áp tác dụng vào cơ thể và điện áp an toàn

 Trị số trở của người khoảng 10.000  Nếu ta lấy giới hạn thấp nhất là 5.000 (Rng = 5.000) và dòng điện an toàn là 0,005A thì điện áp an toàn là Uat = 0,005A x 5.000 = 25v

 Ngoài ra còn tùy theo môi trường mỗi nước khác có quy định riêng về điệp áp an toàn Ở nước ta, môi trường công tác bình thường Uat quy định là 36 Những nơi dễ cháy, dễ dẫn điện, điện áp an toàn quy định là 12v

nhân vẫn có thể bị thương hoặc chết

 Thời gian dòng điện qua người được rất ngắn khi: Cường độ dòng điện và điện thế lớn

 Đường đi của dòng điện:

Dòng điện đi qua tim là nguy hiểm nhất

Dòng điện đi từ tay này qua tay kia, hay từ tay qua chân cũng nguy hiểm nhất (vì dòng này đi qua tim nhiều nhất)

 Tần số dòng điện:

Dòng điện có tần số 50 – 60 Hz thì mức độ tác hại với cơ thể nghiêm trọng

Tần số càng cao càng ít nguy hiểm (>5.000Hz) ít nguy hiểm hơn vì dòng điện chỉ đi ngoài da, không làm co cơ bắp (không giật nhưng gây bỏng)

càng dễ gây nguy hiểm về điện

II- Những nguyên nhân gây ra tai nạn về điện:

 Che chắn, bọc kín các bộ phận dẫn điện chưa tốt (để công nhân vô tình chạm phải)

 Không thực hiện biệp pháp an toàn khi làm việc ở máy có động cơ điện

 Do hỏng, tróc lớp cách điện

 Không thực hiện quy định bảo vệ hành lang, mạng lưới điện trên không, để máy làm việc dưới đường day tải điện

 Không có nối đất hoặc nối sai quy cách (dây an toàn)

 Kiểm tra, quan sát không đầy đủ các điều kiện an toàn khi tiến hành sử dụng, vận hành thiết bị

III- Biện pháp phòng tránh:

Để tránh những tai nạn do điện gây ra, ta phải có biện pháp phòng chống thật tốt trước khi sử dụng điện;

 Kiểm tra thường xuyên và kịp thời các bộ phận che chắn thiết bị;

 Phải thực hiện đầy đủ biện pháp an toàn khi làm việc ở máy có động cơ điện;

 Thường xuyên kiểm tra đường dây (để bọc và che chắn tốt);

 Không đặt máy dưới đường dây tải điện để đề phòng sự cố bất trắc gây nguy hiểm;

 Phải có nối đất đầy đủ và đúng quy cách;

 Thường xuyên kiểm tra an toàn về điện trước khi sử dụng

IV Các nguyên tắc sử dụng điện an toàn

Dây dẫn điện trong nhà không được dùng dây trần mà phải dùng dây có bọc cách điện chất lượng tốt Tiết diện dây dẫn phải chọn đủ khả năng tải dịng điện đến các dụng cụ điện, có tính đến khả năng phát triển phụ tải sau ny Cấm dng dy cĩ tiết diện nhỏ cho thiết bị cho thiết bị cĩ cơng suất lớn nhằm trnh chy dy v cĩ thể gy hoả hoạn hoặc chy nh

1 Quy tắc an toàn lắp dây dẫn trong gia đình

- Dây dẫn điện trong nhà không được dùng dây trần mà phải dùng dây có bọc cách điện chất lượng tốt Tiết diện dây dẫn phải chọn đủ khả năng tải dịng điện đến các dụng cụ điện,

có tính đến khả năng phát triển phụ tải sau này Cấm dùng dây có tiết diện nhỏ cho thiết bị cho thiết bị có công suất lớn nhằm tránh cháy dây và có thể gây hoả hoạn hoặc cháy nhà

- Dây dẫn xuyên tường phải đặt trong ống nhựa hoặc sứ bảo vệ, không để nước mưa đọng lại trong ống hoặc chảy theo ống vào nhà Tại đầu hồi của nhà có thể dùng giá đỡ bắt chặt vào tường để đỡ dây điện vào nhà Khoảng cách từ sứ trên giá đỡ đến mặt đất không được nhỏ hơn 3,5 m

- Nếu lắp đật dây dẫn đi nổi trong nhàn có thể dùng sứ kẹp, puli sứ hoặc luồn dây trong ống nhựa bảo vệ Nếu dùng sứ kẹp hoặc puli sứ thì khoảng cch giữa hai sứ khơng được quá 0,7 m Khoảng cách giữa hai dây và tường nhà, trần nhà, kèo là 1 cm Khi nối dây dẫn điện phải nối so le và quấn băng cách điện ngoài mối nối ( trong nhà cần hạn chế các mối nối )

- Nếu lắp đặt dây điện đi ngầm trong tường thì dy khơng được có mối nối và phải dùng dây bọc có 2 lớp cách điện thật tốt Không kéo dây chéo qua tường để đề phịng đóng đinh phải dây gây sự cố, tai nạn Các mối nối phải đặt trong hộp kỹ thuật để có thể kiểm tra sữa chữa khi cần thiết

2 Qui tắc an toàn lắp đặt thiết bị bảo vệ, đóng cắt điện:

- Các nhánh sau công tơ về nhà đều phải đặt cầu chì hoặc ptomat

- Cầu dao cầu chì, ptomat tổng trong gia đình phải đặt gần cửa chính ra vào để khi cần thiết có thể cắt điên được toàn bộ gia đình

- Điện nguồn phải được lấy từ dây pha qua cầu chì hoặc ptomat rồi mới vo ổ cắm v cơng tắc đèn, quạt Khi rút cầu chì kiểm tra thì phía đầu cực nối vào phải có điện, phía nối vào

ổ cắm và công tắc đi ra đèn, quạt phải mất điện Kiểm tra bằng bút thử điện cả hai lỗ ổ cắm đều không có điện

- Dịng điện định mức của cầu chì, ptơmat phải chọn ph hợp với cơng suất thiết bị Khi cĩ chạm, chập gy ngắn mạch hoặc khi qu tải vượt 1,3 công suất định mức thì cầu chì hoặc ptơmat phải tc đông sau một thời gian nhất định

- Cầu dao và cầu chì phải có nắp đậy an toàn để tránh người vô ý chạm vo điện Cấm dùng giấy bạc, dây đồng, dây thép có tiết diện tuỳ tiện để thay dây chảy cầu chì

3 Quy tắc sử dụng an toàn điện trong gia đình:

- Nếu trong gia đình cĩ trẻ nhỏ hoặc khi nền nh bị úng ngập nước thì dy điện bảng điện, ổ cắm điện phải đặt trên cao, cách nền nhà từ 1,4-1,6 m

- Khi chân tay ướt, đi chân trần không được thao tác cắm hoặc rút phích điện thay dây chảy cầu chì, đóng cắt cầu dao

- Khi thấy dây điện trong nhà bị sờn, thiết bị điện trong nhà bị hư hỏng hoặc có hiện tượng

bị rị điện phải cắt điện và tổ chức sửa chữa ngay

- Người không có kiến thức về điện không được tự ý tháo lắp, sữa chữa điện

BÀI 5

KỸ THUẬT VỆ SINH LAO ĐỘNG I- Những vấn đề chung về kỹ thuật vệ sinh lao động

1 Đối tượng và nhiệm vụ của vệ sinh lao động:

Vệ sinh lao động là môn khoa học nghiên cứu những ảnh hưởng của các yếu tố có hại trong sản xuất đối với sức khỏe của người lao động

Tìm các biện pháp cải thiện điều kiện lao động, phòng ngừa các bệnh nghề nghiệp và nâng cao khả năng lao động của người lao động Trong sản xuất, người lao động có thể

tiếp xúc với những yếu tố có ảnh hưởng tới sức khỏe, các yếu tố này gọi là tác hại nghề

nghiệp

VD: Nghề rèn đúc kim loại yếu tố tác hại chính là do nhiệt độ cao

Nghề dệt may là tiếng ồn và bụi

Tác hại nghề nghiệp ảnh hưởng tới sức khỏe nhiều mức khác nhau như: mệt mỏi, suy nhược, giảm khả năng lao động, làm tăng các bệnh thông thường (cảm cúm, đau dạ dày….) thậm chí còn gây ra bệnh nghề nghiệp (Bệnh nhiễm bụi phổi ở các công nhân tiếp xúc với bụi than, bụi đá, bệnh nhiễm độc chì ở công nhân khai thác chất phóng xạ)

 Nội dung của vệ sinh lao động gồm:

Nghiên cứu đặc điểm vệ sinh của quá trình sản xuất

Nghiên cứu các biến đổi sinh lý, sinh hóa của cơ thể

Nghiên cứu việc tổ chức lao động và nghỉ ngơi hợp lý

Nghiên cứu các biện pháp đề phòng tình trạng mệt mỏi trong lao động, hạn chế ảnh hưởng của các yếu tố tác hại nghề nghiệp trong sản xuất, đánh giá hiệu quả các biện pháp đó Quy định tổ chức vệ sinh, chế độ vệ sinh xí nghiệp và cá nhân, chế độ BHLĐ

Quản lý theo di tình hình sứx khỏe cơng nhn, tổ chức khm sức khỏe định kỳ, phát hiện sớm bệnh nghề nghiệp

Tổ chức khám tuyển vàsắp xếp công nhân hợp lý vào làm ở các bộ phận sản xuất khác nhau trong xí nghiệp

Giám định khả năng lao động cho công nhân bị tai nạn lao động, mắc bệnh nghề nghiệp

và bệnh mãn tính khác

Đôn đốc kiểm tra thực hiện các biện pháp vệ sinh an toàn trong sản xuất

 Tác hại nghề nghiệp có thể phân loại như sau: (3 lọai theo tác hại nghề nghiệp)

a- Tác hại liên quan đến quá trình sản xuất

Vi khuẩn, siêu vi khuẩn, ký sinh trùng và các nấm mốc gây bệnh

b- Tác hại liên quan đến tiêu chuẩn lao động

Thời gian làm việc liên tục và quá lâu, liên tục không nghỉ, thông ca…

Cường độ lao động quá cao, không phù hợp với sức khỏe

Chế độ làm việc, nghỉ ngơi bố trí không hợp lý

Làm việc với tư thế gò bó, không thoải mái: cúi lom khom, vặn mình, ngồi, đứng quá lâu Sự hoạt động khẩn trương, căng thẳng quá độ, các hệ thống giác quan như thần kinh thị

giác, thính giác …

Công cụ lao động không phù hợp với cơ thể: trọng lượng, hình dáng, kích thước… c- Tác hại liên quan đến điều kiện vệ sinh, an toàn

Thiếu hoặc thừa áng sáng, sắp xếp bố trí hệ thống chiếu sáng không hớp lý

Làm việc ở ngoài trời có thời tiết xấu: nóng về mùa hạ, lạnh về mùa đông

Phân xưởng chật chội, sắp xếp làm việc lộn xộn, mất trật tư ngăn nắp

Thiếu thiết bị thông gió, chống bụi, chống nóng, chống ồn, chống hơi nước, khí độc Thiếu trang bị phòng hộ lao động hoặc có nhưng sử dụng bảo quản kém

Việc thực hiện quy tắc vệ sinh, an toàn lao động chưa triệt để, nghiêm chỉnh

rộng hay hẹp, người ta phân các yếu tố tác hại nghề nghiệp ra làm 4 loại (4 loại theo tính chất và phạm vi tồn tại)

 Loại có tác hại tương đối rộng:

Bao gồm các chất độc trong sản xuất gây nhiễm độc nghề nghiệp thường gặp: chì, benzene, thủy ngân, mangan, CO, SO2, Cl2 …thuốc trừ sâu, lân hữu cơ, bụi oxít silich gây ra bụi phổi, nhiễm bụi si lích nhiệt độ cao, bức xạ mạnh gây ra say nóng

 Loại có tác hại tương đối nghiêm trọng:

Hiện nay phạm vi ảnh hưởng còn chưa phổ biến: các hợp chất hữu cơ của kim loại

và á kim như: thủy ngân hữu cơ, các hợp chất hóa hợp cao phân tử và nguyên tố hiếm, các chất phóng xạ và tia phóng xạ

 Loại có ảnh hưởng rộng nhưng tính chất tác hại không rõ lắm:

Như ánh sáng mạnh, tia tử ngoại gây bệnh viêm mắt, chiếu sáng không tốt có thể gây rối loạn thị giác, ảnh hưởng đến năng suất lao động Tiếng ồn và rung động gây ảnh hưởng tổn thương đến cơ quan thính giác và các hệ thống khác Tổ chức lao động không tốt ảnh hưởng đến khả năng làm việc Thiếu sót trong việc xây dựng, thiết kế phân xưởng sản xuất … các vấn đề trên tuy ảnh hưởng đến tình trạng sức khỏe không lớn lắm, nhưng phạm vi ảnh hưởng rộng và có quan hệ mật thiết đến năng suất lao động Trong công tác bảo hộ cần có sự chú ý

 Những vấn đề có tính chất đặc biệt và mới:

Làm việc trong điều kiện áp suất cao hoặc thấp, làm việc với các máy phát sóng cao tần, siêu cao tần (ra đa, vô tuyến), làm việc trong điều kiện có gia tốc, những vấn đề liên quan đến khai thác dầu mỏ, hơi đốt và chế biến các sản phẩm của dầu mỏ … Đều dẫn tới sinh bệnh (bệnh nghề nghiệp)

2 Các bệnh nghề nghiệp

Từ tháng 2-1997 đến nay, Nhà nước Việt Nam đã công nhận 21 bệnh nghề nghiệp được bảo hiểm Đó là:

1 Bệnh bụi phổi do si lích

2 Bệnh bụi phổi do amiăng

3 Bệnh bụi phổi do bông

4 Nhiễm độc chì và hợp chất chì

5 Nhiễm độc ben zen và đồng đẳng ben zen

6 Nhiễm độc thủy ngân và hợp chất thủy ngân

7 Nhiễm độc mangan và hợp chất mangan

8 Nhiễm độc TNT (Tri Nitrô Toluen)

9 Nhiễm độc các tia phóng xạ và tia X

10 Điếc nghề nghiệp do tiếng ồn

11 Bệnh run nghề nghiệp

12 Bệnh sạm da nghề nghiệp

13 Loét da, loét vách ngăn mũi, viêm da, chàm tiếp xúc

14 Bệnh lao nghề nghiệp

15 Viêm gan do vi rút nghề nghiệp

16 Bệnh do lep tospi ra nghề nghiệp

17 Nhiễm độc asen và hợp chất của asen nghề nghiệp

18 Nhiễm độc Nicotin nghề nghiệp

19 Nhiễm độc hóa chất trừ sâu nghề nghiệp

20 Bệnh giảm áp nghề nghiệp

21 Bệnh viêm phế quản mãn tính nghề nghiệp Trong 21 bệnh nghề nghiệp này ở Việt Nam có tới 70% loại bệnh do Nhiễm độc mãn tính khi tiếp xúc với hóa chất trong công việc

3 Các biện pháp đề phòng tác hại nghề nghiệp

Tùy tình hình cụ thể ta có thể áp dụng các biện pháp đề phòng sau:

a Biện pháp kỹ thuật công nghệ:

Cần cải tiến kỹ thuật, đổi mới công nghệ như: Cơ giới hóa, tự động hóa Dùng những chất không độc hại, hay ít độc hại thay dần cho những hợp chất có tính độc cao

b Biện pháp kỹ thuật vệ sinh

Các biệp pháp kỹ thuật vệ sinh như: Cải tiến hệ thống thông gió, hệ thống chiếu sáng … Nơi sản xuất cũng là những biện pháp góp phần cải thiện điều kiện làm việc

c Biện pháp phòng hộ cá nhân:

Đây là biệp pháp bổ trợ, nhưng trong nhiều trường hợp khi biện pháp cải tiến quá trình công nghệ, biện pháp kỹ thuật vệ sinh thực hiện chưa được thì nó đóng vai trò chủ yếu trong việc đảm bảo an toàn cho công nhân trong sản xuất và phòng bệnh nghề nghiệp Dựa theo tính chất độc hại trong sản xuất, mỗi người công nhân sẽ được trang bị dụng cụ phòng hộ thích hợp

d Biện pháp tổ chức lao động khoa học:

Thực hiện phân công lao động hợp lý theo đặc điểm sinh lý của công nhân Tìm

ra biện pháp cải tiến cho lao động bớt nặng nhọc, tiêu hao năng lượng ít hơn hoặc làm cho lao động thích nghi được với con người và con người thích nghi được với công cụ sản xuất mới vừa có năng suất lao động cao hơn, vừa an toàn hơn

e Biện pháp y tế bảo vệ sức khỏe:

- Thường xuyên kiểm tra vệ sinh an toàn lao động, cung cấp đầy đủ thức ăn, nước uống đảm bảo chất lượng cho công nhân làm việc với các chất độc hại

II- Vi khí hậu trong sản xuất:

1 Khái niệm và định nghĩa:

Vi khí hậu là nói đến vùng khí hậu có giới hạn hẹp như phân xưởng, nhà máy, địa phương nhỏ Vi khí hậu thường gồm các yếu tố sau đây: một là tiếng ồn và rung sóc, tiếng ồn phát ra

do máy nổ hoặc sự chuyển động của các bộ phận của máy, do va chạm…; rung sóc do các dụng cụ cầm tay bằng các động cơ nổ như khoan điện, máy cưa, bào… tạo ra Nếu tiếng ồn

và rung sóc quá giới hạn cho phép dễ gây điếc, viêm thần kinh, rối loạn cảm giác, rối loạn phát dục, tổn thương cơ, xương, khớp Hai là ánh sáng chói quá hoặc tối quá: ánh sáng chói quá gây lóa mắt, bỏng giác mạc; ánh sáng mờ quá dễ gây tai nạn sinh hoạt, lao động tăng Ba

là bụi: bụi hữu cơ nguồn gốc từ động vật, thực vật; bụi nhân tạo: nhựa, cao su, sắt, đồng, silic, amiăng… Hít phải bụi gây tổn thương cơ quan hô hấp: bệnh bụi phổi, viêm phổi, ung thư phổi; lở loét da; tổn thương mắt… Bốn là các hóa chất độc như: chì, cc khí bụi SO, NO, CO…, cc dung dịch axit, bazơ… gây nhiễm độc cấp tính, bệnh nghề nghiệp Năm là bức xạ

và phóng xạ: do nguồn thiên nhiên hoặc nhn tạo: mặt trời, lị luyện gang thp, hn cắt kim loại… Phĩng xạ: pht ra do thảm họa của nh my điện nguyên tử, vũ khí hạt nhân Tia phóng xạ quá giới hạn an toàn gây nhiễm độc cấp tính hoặc mạn tính, bỏng rộp đỏ da, thiếu máu, vô sinh,

ung thư, tử vong Ngồi ra cịn nhiều loại vi khí hậu khc nữa

- Vi khí hậu là trạng thái lý học của không khí trong khoảng không gian thu hẹp gồm các yếu tố: Nhiệt độ, độ ẩm, vận tốc chuyển động không khí

- Điều kiện vi khí hậu trong sản xuất phụ thuộc vào tính chất của quá trình công nghệ và

vi khí hậu địa phương

- Về mặt vệ sinh, vi khí hậu có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, bệnh tật của công nhân

- Làm việc trong điều kiện vi khí hậu lạnh và ẩm có thể mắc bệnh thấp khớp, viêm đường

hô hấp trên, viêm phổi và làm cho bệnh lao nặng thêm Vi khí hậu lạnh và khô làm cho rối loạn sự lưu thông máu, làm giảm tiết niêm dịch đường hô hấp, gây khô niêm mạc, nứt nẻ da

- Vi khí hậu nóng ẩm làm giảm khả năng bay hơi mồ hôi, gây ra rối loạn cân bằng nhiệt, làm cho mệt mỏi xuất hiện sớm, nó còn làm cho vi sinh vật phát triển  gây bệnh ngoài

da

 Tùy theo tính tỏa nhiệt của quá trình sản xuất, người ta chia ra 3 loại vi khí hậu sau:

+ Vi khí hậu tương đối ổn định: Nhiệt tỏa ra khoảng 20 Kcal/m3 không khí một giờ

ở trong xưởng cơ khí dệt may …

+ Vi khí hậu nóng: Tỏa nhiệt hơn 20 Kcal/m3/h ở xưởng đúc, rèn, cán thép, luyện gang thép …

+ Vi khí hậu lạnh: Nhiệt tỏa ra dưới 20 Kcal/m3/h, ở trong các xưởng lên men rượu bia, nhà ướp lạnh, chế biến thực phẩm

2 Các yếu tố vi khí hậu

a- Nhiệt độ: Là yếu tố quan trọng, phụ thuộc vào quá trình sản xuất

Lò phát nhiệt, ngọn lửa, bề mặt máy bị nóng, năng lượng điện, cơ biến thành nhiệt, phản ứng hóa học sinh nhiệt, bức xạ nhiệt của mặt trời, nhiệt độ công nghiệp sản ra … Các nguồn nhiệt này làm cho nhiệt độ không khí lên cao, có khi lên tới 50-600C

Điều lệ vệ sinh quy định nhiệt độ tối đa cho phép ở nơi làm việc mùa hè là 300C và không được vượt quá nhiệt độ cho phép từ 3-50C

c- Độ ẩm: Là lượng hơi nước có trong không khí biểu thị bằng gam trong 1 m3 không khí hoặc bằng sức trương hơi nước tính bằng mm cột thủy ngân Về mặt vệ sinh thường lấy

độ ẩm tương đối là tỷ lệ phần trăm giữa độ ẩm tuyệt đối ở một thời điểm nào đó so với

độ ẩm tối đa để biểu thị mức độ cao hay thấp Điều lệ vệ sinh quy định độ ẩm tương đối nơi sản xuất 75 – 85%

d- Vận tốc chuyển động không khí:

Được biểu thị bằng m/s Theo Sácbazan giới hạn trên của vận tốc chuyển động không khí không được vượt quá 3m/s, trên 5m/s gây kích thích bất lợi cho cơ thể

Nhiệt độ hiệu quả tương đương là để đánh giá tác dụng tổng hợp các yếu tố nhiệt độ, độ

ẩm và vận tốc gió của môi trường không khí đối với cảm giác nhiệt độ của cơ thể con người

Người ta đưa ra khái niệm về “Nhiệt độ hiệu quả tương đương” ký hiệu là t0

hqtđ

Nhiệt độ hiệu quả tương đương của không khí có nhiệt độ t, độ ẩm  và vận tốc gió chuyển động v là nhiệt độ của không khí bão hòa hơi nước có  = 100% và không có gió v = 0 mà gây ra cảm giác nhiệt giống như cảm giác gây ra bởi không khí với t, , v

đã cho

3 Điều hòa thân nhiệt ở người:

Cơ thể có nhiệt độ không đổi trong khoảng 370C  0,50C là nhờ có 2 quá trình điều nhiệt

do trung tâm chỉ huy điều nhiệt điều khiển Để duy trì thăng bằng thân nhiệt, trong điều kiện vi khí hậu nóng, cơ thể thải nhiệt thừa bằng cách dãn mạch ngoại biên và tăng cường tiết mồ hôi Chuyển 1 lít máu từ nội tạng ra ngoài da thải được khoảng 2,5Kcal và nhiệt

độ hạ được 30C Một lít mồ hôi bay hơi hoàn toàn thải ra được chừng 580Kcal

Còn trong điều kiện khí hậu lạnh cơ thể tăng cường quá trình sinh nhiệt và hạn chế quá trình thải nhiệt để duy trì sự thăng bằng nhiệt Thăng bằng nhiệt chỉ có thể thực hiện được trong phạm vi trường điều nhiệt, gồm 2 vùng: vùng điều nhiệt hóa học và vùng điều nhiệt lý học Vượt quá giới hạn này về phía dưới cơ thể sẽ bị nhiễm lạnh, ngược lại

về phía trên sẽ bị quá nóng

a- Điều nhiệt hóa học:

- Là quá trình biến đổi sinh nhiệt do sự oxy hóa các chất dinh dưỡng Biến đổi chuyển hóa thay đổi theo nhiệt độ không khí Quá trình chuyển hóa tăng khi nhiệt độ bên ngoài thấp và vận động nặng, ngược lại quá trình giảm khi nhiệt độ môi trường cao và cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi

Bảng biến đổi quá trình điều nhiệt theo nhiệt độ không khí

Loại điều

Hóa học Biến đổi quá trình

sinh nhiệt Chuyển hóa tăng Chuyển hóa giảm Thăng bằng nhiệt độ của cơ thể để duy trì

thân nhiệt 370C  0,50C

thải nhiệt Thải nhiệt giảm Thải nhiệt tăng

b- Điều nhiệtn lý học:

- Là tất cả quá trình biến đổi thải nhiệt của cơ thể gồm chuyền nhiệt độ, đối lưu, bức xạ và bay hơi mồ hôi … Thải = truyền nhiệt là hình thức mất nhiệt độ của cơ thể khi nhiệt độ của không khí và vật thể mà ta tiếp xúc có nhiệt độ thấp hơn ở da Khi ta có nhiệt độ cao hơn nhiệt độ môi trường sẽ xảy ra quá trình truyền nhiệt độ ngược lại

- Do có sự thay đổi đó cơ thể có cảm giác mát mẻ hay nóng bức về mùa hè hoặc có thể cảm thấy lạnh hay ấm áp về mùa đông

- Cơ thể người cũng như bề mặt vật thể quanh người có thể phát ra tia bức xạ nhiệt Trường hợp da người có nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ bề mặt vật thể sẽ có thu nhận tia bức xạ đến

và ngược lại

- Khi không khí cao hơn 340 (lớn hơn nhiệt độ da) cơ thể sẽ thải nhiệt bằng bay hơi mồ hôi

4 Ảnh hưởng của vi khí hậu đối với cơ thể

Nhiệt độ không khí và sự chuyển lưu không khí quyết định sự thay đổi nhiệt độ bằng đối lưu, bề mặt các vật rắn như tường, trần, sàn, máy móc … Quyết định sự trao đổi nhiệt bằng bức xạ, độ ẩm không khí và nhiệt độ quyết định sự trao đổi nhiệt bằng bay hơi mồ hôi Biết được các điều kiện vi khí hậu để tìm biện pháp thay đổi, tạo điều kiện cho cơ thể duy trì được sự cân bằng nhiệt thuận lợi

a Ảnh hưởng của vi khí hậu nóng

 Biến đổi về sinh lý:

Khi thay đổi nhiệt độ da, đặc biệt là da trán rất nhạy cảm với nhiệt độ không khí bên ngoài Biến đổi về cảm giác nhiệt độ của da trán như sau:

 Chuyển hóa nước

- Cơ thể hàng ngày cần có sự cân bằng lượng nước ăn uống và thải ra Ăn uống vào từ 2,5 – 3 lít và thải ra khoảng 1,5 lít qua thận, 0,2 lít qua phân, lượng còn lại theo mồ hôi, hơi thở ra ngoài

- Làm việc trong điều kiện nóng bức, lượng mồ hôi tiết ra có khi từ 5-7lít trong một ca làm việc Trong đó mất đi một lượng muối ăn khoảng 20g, một số muối khoáng gồm các ion

Na, K, Ca, Fe, I và một số sinh tố C, B1, PP Do mất nước nhiều, tỷ trọng máu tăng lên, tim phải làm việc nhiều để thải lượng nhiệt độ thừa của cơ thể (chuyển 1 lít máu ra ngoài làm mất đi một lượng nhiệt độ khoảng 2,5 Kcal) Vì thế nước qua thận còn 10 – 15% so với mức bình thường, nên chức phận thận bị ảnh hưởng Mặt khác do mất nước nhiều nên phải uống bổ sung làm cho dịch vị bị loãng ra làm mất cảm giác thèm ăn và ăn mất ngon Chức năng thần kinh bị ảnh hưởng làm giảm sự chú ý, giảm phản xạ, kéo dài thời gian phản ứng nên dẫn tới dễ bị tai nạn

- Trong điều kiện khí hậu nóng các bệnh thường tăng lên gấp đôi so với bình thường Rối loạn bệnh lý do vi khí hậu nóng thường gặp là chứng say nóng và chứng co giật, làm cho con người bị chóng mặt, đau đầu, buồn nôn và đau thắt lưng Thân nhiệt có thể lên cao

tới 30 – 400C, mạch nhanh, nhịp thở nhanh, trường hợp nặng có thể bị choáng, mạch nhỏ, thở nông

b Ảnh hưởng của vi khí hậu lạnh:

Lạnh làm cho cơ thể mất nhiệt độ nhiều, nhịp tim, nhịp thở giảm và tiêu thụ oxy tăng Lạnh làm cho cơ vân cơ trơn co lại gây hiện tượng nổi da gà, các mạch máu co thắt gây cảm giác tê cóng tay chân  vận động khó khăn Trong điều kiện vi khí hậu lạnh dễ xuất hiện một số bệnh viêm dây thần kinh, viêm khớp, viêm phế quản, hen và một số bệnh mãn tính khác do máu lưu thông kém và sức đề kháng của cơ thể giảm

c Ảnh hưởng của bức xạ nhiệt:

Trong các phân xưởng nóng, các dòng bức xạ nhiệt chủ yếu do các tia hồng ngoại có bước sóng đến 10 m bức xạ nhiệt phụ thuộc vào độ dài bước sóng Cường độ bức xạ, thời gian chiếu xạ, diện tích bề mặt chiếu, vùng bị chiếu, gián đoạn hay liên tục, góc chiếu, luồng bức xạ và áo quần Các tia hồng ngoại trong vùng ánh sáng thấy được và tia hồng ngoại có bước sóng đến 1,5 m có khả năng thấm sâu vào cơ thể, ít bị da hấp thụ Vì thế lúc làm việc dưới nắng có thể bị chứng say nắng do các tia hồng ngoại có khả năng xuyên qua hộp sọ, nung nóng màng não và các tổ chức Những tia có bước sóng khoảng 3m gây bỏng da mạnh nhất Điều đó chứng tỏ không những cần bảo vệ khỏi ảnh hưởng của nhiệt độ cao mà cả nhiệt độ thấp

Ngoài ra tia hồng ngoại còn gây các bệnh giảm thị lực, đục nhân mắt

Tia tử ngoại có 3 loại:

Loại A có bước sóng từ 400 – 315 m

Loại B có bước sóng từ 315 – 280 m

Loại C có bước sóng nhỏ hơn 280 m

Tia tử ngoại xuất hiện ở nhiệt độ cao hơn, thường có trong tia lửa hàn, đèn dây tóc, đèn huỳnh quang Tia tử ngoại bình thường xuất hiện trong các đèn thủy ngân, lò hồ quang

… Tia tử ngoại gây các bệnh về mắt như giảm thị lực, bỏng da, ung thư da Tia la de hiện nay được ứng dụng nhiều nhất trong công nghiệp, trong nghiên cứu khoa học, nó gây bỏng da, bỏng võng mạc …

5 Các biện pháp phòng chống vi khí hậu xấu

a- Vi khí hậu nóng

 Tổ chức sản xuất lao động hợp lý:

Những tiêu chuẩn vệ sinh đối với điều kiện khí tượng nơi sản xuất được thiết lập theo tiêu chuẩn vệ sinh khi thiết kế xí nghiệp Nhiệt độ tối ưu, nhiệt độ cho phép, độ ẩm tương đối, vận tốc gió ở ngoài trời nơi làm việc được tiêu chuẩn hóa phụ thuộc vào thời gian trong năm (Mùa nóng, mùa lạnh, mùa khô, mùa ẩm …)

Lập thời gian biểu cho những công đoạn sản xuất tỏa nhiều nhiệt không cùng một lúc

mà rải ra trong ca lao động

Lao động trong những điều kiện nhiệt độ cao cần được nghỉ ngơi thỏa đáng để cơ thể người lao động lấy lại được cân bằng

 Quy hoạch nhà xưởng và các thiết bị:

Sắp xếp các nhà phân xưởng nóng trên mặt bằng xí nghiệp phải cho sự thông gió tốt nhất, nên sắp xếp xen kẽ các phân xưởng nóng với phân xưởng mát

Cần chú ý hướng gió trong năm khi bố trí các phân xưởng tránh nắng mặt trời chiếu vào xưởng qua các cửa Xung quang các phân xưởng nóng phải thoáng gió, có lúc cần bố trí các thiết bị nhiệt vào một khu vực xa nơi làm việc của công nhân

cho độ ẩm nằm trong khoảng 13-14g/m3 Có nhiều thiết bị tỏa nhiệt cần phải dùng vòi tắm khí để giảm nhiệt, vận tốc gió phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường

Người ta quy định vận tốc chuyển động của dòng không khí tắm thay đổi theo nhiệt

độ không khí như sau:

 Thiết bị và quá trình công nghệ:

- Trong phân xưởng nhà máy nóng, độc cần được cơ khí hóa và tự động hóa Điều khiển

từ xa, quan sát từ xa để giảm nhẹ lao động và nguy hiểm cho công nhân Đưa những ứng dụng các thiết bị truyền hình vào điều khiển và quan sát từ xa

- Có thể giảm nhiệt trong các nhà máy có thiết bị nhiệt lớn bằng cách giảm sự thất thoát nhiệt độ vào môi trường Để đạt được mục đích đó cần dùng các biện pháp tăng cường cách nhiệt cho các thiết bị tỏa nhiệt như:

 Dùng vật liệu có tính cách nhiệt cao như sa mốt, sa mốt nhẹ, diatomít …

lượng thiết bị

 Dùng các màn chắn đặc biệt mà thực chất là các gương phản xạ bên trong thiết

bị nhiệt, nhờ đó mà bên ngoài các thiết bị nhiệt không cao lắm, các cửa sổ của các thiết bị là nơi nhiệt thất thoát ra ngoài, cho nên diện tích của các cửa sổ phải là tối thiểu, những lúc không cần thiết nên đóng kín

Trong trường hợp các thiết bị nhiệt do điều kiện kỹ thuật mà thiệt vẫn còn cao không những gây nóng cho môi trường mà còn làm hỏng thiết bị thì cần phải làm nguội

vỏ thiết bị

Có nhiều phương pháp làm nguội, nhưng phổ biến nhất là dùng nước và nước hóa hơi Một trong những phương pháp bảo vệ nữa là dùng màn chắn nhiệt khác với màn phản xạ nhiệt trong thiết bị đã nói trên Đây là màn chắn ngoài thiết bị, nó không những chắn bức xạ nhiệt mà còn ngăn tia lửa và các vẩy thép bong ra khi nguội, kim loại lỏng, sắt thép … trong luyện kim Màn chắn có 2 loại: loại phản xạ và loại hấp thụ, có loại cố định và loại di động Màn chắn nhiệt thường được chế tạo tráng kẽm, tôn trắng, nhôm, lá nhôm mỏng … Có thể một lớp và có thể nhiều lớp, ở giữa 2 lớp có nước lưu chuyển để làm giảm nhiệt rất có hiệu quả

 Phòng hộ cá nhân:

Trước hết là áo quần bảo hộ, đó là loại áo quần đặc biệt chịu nhiệt chống bị bỏng khi có tia lửa bắt vào như than nóng đỏ, xỉ lỏng, nước kim loại nóng chảy … Nhưng phải thoáng khí để cơ thể trao đổi với môi trường bên ngoài Ao phải rộng thoải mái bỏ ngoài quần, quần lại phải ngoài giày Vì thế quần áo bảo hộ trường hợp này phải được chế tạo

từ những loại vải đặc biệt có thể là vải bạt, sợi bông hoặc da, nỉ, thậm chí có thể bằng sợi thủy tinh … Để bảo vệ đầu cũng cần loại vải đặc biệt để chống nóng và tránh bỏng, bảo

vệ chân tay bằng giày chịu nhiệt, găng đặc biệt, bảo vệ mắt bằng kính màu đặc biệt để giảm tối đa bức xạ nhiệt cho mắt, không dung găng tay nhựa dễ bị biến mềm Mắt kính

có khi được phủ một lớp kim loại mỏng phản xạ tốt bức xạ

 Chế độ uống

Quá trình lao động nóng bức mồ hôi ra nhiều, theo mồ hôi là các muối khoáng, vitamin Để giữ cân bằng nước trong cơ thể cần cho công nhân uống nước có pha thêm muối: kali, natri, canxi, phôt pho và bổ sung thêm các vitamin B,C, đường, axít hữu cơ, nên uống ít một Theo kinh nghiệm người Việt Nam chúng ta có nhiều thức uống từ thảo mộc như chè xanh, rau má, rau sam… có pha thêm muối ăn có tác dụng giải khát rất tốt Trong đó có nước rau má trội hơn cả, ngoài việc duy trì cân bằng nước trong cơ thể, nó còn bồi bổ cho cơ thể1 lít nước rau má thường chứa 1 gam ion kali và 30 gam sinh tố C

b- Biện pháp phòng chống vi khí hậu lạnh:

 Ơ nước ta và nhất là miền bắc mùa đông lạnh cần phải có phòng cảm lạnh do bị mất

bảo vệ chân tay cần có ủng, giày ấm, găng tay ấm, phải chú ý giữ khô Nếu lao động trong điều kiện vi khí hậu nóng cần chế độ uống tốt thì trong điều kiện vi khí hậu lạnh lại phải chú ý đến chế độ ăn: đủ kalo chi cho lao động và chống rét Khẩu phần ăn cần

những chất giàu năng lượng như dầu mỡ ( nên đạt từ 35  40% )

III- Phòng chống bụi trong sản xuất

1- Định nghĩa và phân loại

Bụi phát sinh trong tự nhiên do gió, bão, động đất, núi lửa, nhưng quan trọng hơn là trong sinh hoạt, sản xuất của con người Trong nền công, nông nghiệp hiện đại, bụi phát sinh từ các quá trình gia công, chế biến các nguyên liệu rắn như các khoáng sản kim loại (nghiền, dập, sàng, cắt, mài, cưa, khoan …)bụi còn phát sinh trong vận chuyển nguyên liệu sản phẩm dạng bột, gia công sản phẩm từ bông vải, lông thú, gỗ …

a- Định nghĩa:

Bụi là tập hợp nhiều hạt có kích thước lớn nhỏ khác nhau tồn tại trong không khí dưới dạng bụi bay, bụi bay và các hệ khí dung nhiều pha như hơi, khói, mù Khi những hạt nằm lơ lửng trong không khí (gọi là acrozon), khi chúng đọng lại trên bề mặt vật thể nào đó (gọi là acrogen)

b- Phân loại: (theo 3 cách)

 Theo nguồn gốc: Có bụi hữu cơ từ tơ lụa, len dạ, lông, tóc … bụi nhân tạo có nhựa hóa học, cao su … Bụi vô cơ có amiăng, bụi vôi, bụi kim loại …

 Theo kích thước hạt bụi: Những hạt có kích thước nhỏ hơn 10m gọi là bụi bay Những hạt có kích thước lớn hơn 10m gọi là bụi lắng Những hạt có kích thước lớn hơn 10 m rơi có gia tốc trong không khí và những hạt có kích thước từ 0,1 - 10m rơi vơí vận tốc không đổi gọi là mù Những hạt có kích thước 0,001 – 0,1 m gọi là khói chúng chuyển động Brao trong không khí … Bụi thô có kích thước lớn hơn 50

m chỉ bám ở lỗ mũi không gây hại cho phổi Bụi từ 10 – 50 m vào sâu hơn nhưng vào không đáng kể Những hạt có kích thước nhỏ hơn 10 m vào sâu trong khí quản

và phổi có tác hại nhiều nhất

hạt 1m, gần 30% là những hạt 1 -5m, những hạt từ 5 – 10 m chiếm tỷ lệ không đáng kể

 Theo tác hại:

Có thể phân ra: Bụi gây nhiễm độc (Pb, Hg, benzene ….)Bụi gây dị ứng, viêm mũi, hen, viêm họng (bụi bông, len, gai, phân hóa học, một số bụi gỗ) Bụi gây ung thư: nhựa đường, phóng xạ, Brôm Bụi gây nhiễm trùng: bụi lông, bụi xương, một số bụi kim loại

… Bụi gây xơ phổi như bụi si lích, bụi ami ăng…

c- Tính chất hóa, lý của bụi:

 Độ phân tán:

Là trạng thái của bụi trong không khí phụ thuộc vào trọng lượng hạt bụi, sức cản không khí Hạt bụi càng lớn dễ rơi tự do, hạt càng mịn thì càng rơi chậm, hạt nhỏ hơn 0,1m thì chuyển động Brao trong không khí

Những hạt bụi mịn gây hại cho phổi nhiều hơn

 Sự nhiễm điện của bụi:

Dưới tác dụng của điện trường mạnh các hạt bụi bị nhiễm điện và sẽ bị lực của điện trường hút với vận tốc khác nhau tùy theo kích thước của hạt bụi

Tính chất này của hạt bụi được ứng dụng để lọc bụi bằng điện

Bảng dưới đây cho thấy độ phân tán vài loại bụi trong sản xuất

 Tính cháy nổ của bụi:

Các hạt bụi càng nhỏ mịn diện tích tiếp xúc với oxy càng lớn, hoạt tính hóa học càng mạnh, dễ bốc cháy trong không khí VD: bột cácbon bột sắt, bột côban … bông vải có thể dễ bốc cháy trong không khí Nếu có mồi lửa như tia lửa điện, các loại đèn không có bảo vệ lại càng nguy hiểm hơn

 Tính lắng trầm của bụi

Cho một luồng khói đi qua một ống dẫn từ vùng nóng sang vùng lạnh hơn, phần lớn khói bị lắng lại trên bề mặt ống lạnh Hiện tượng này là do các phần tử khí giảm vận tốc

từ vùng nóng sang vùng lạnh Sự lắng của bụi được ứng dụng để lọc bụi

2- Tác hại của bụi

Vấn đề tác hại của bụi đối với sức khoẻ người lao động phụ thuộc vào nhiều yếu tố (Độ phân tán, diện tích đặc hiệu, độ hoà tan, điện tích các hạt bụi,…) Song, điều kiện lao động là nhân tố quan trọng nhất quyết định mức độ ảnh hưởng của bụi đối với sức khoẻ và bệnh tật người lao động Lượng bụi trong không khí càng cao thì nguy cơ ảnh hưởng tới sức khoẻ người lao động càng lớn; thời gian tiếp xúc với bụi trong ngày làm việc càng lâu, càng có hại; những người có tuổi nghề cao dễ bị bệnh hơn những người có tuổi nghề thấp; cường độ lao động càng nặng, lượng thông khí phổi càng lớn thì bụi vo phổi cng nhiều, …

Khi phải tiếp xúc với bụi lâu ngày, người lao động có thể bị mắc các bệnh đường hô hấp, tổn thương ở mắt, tổn thương ở da, thậm chí bụi có thể gây sốt dị ứng (toàn thân)…Tuy nhiên, tác hại lâu dài và nguy hiểm nhất của bụi là bệnh bụi phổi và bệnh nhiễm độc hoá chất dạng bụi Hiện nay bệnh bụi phổi được được chia làm 3 loại: Các bệnh phổi nhiễm bụi Silic (Silicosis): Thường gặp ở công nhân khai thác mỏ, cơ khí, luyện kim, sản xuất vật liệu xây dựng, … (loại nguy hiểm nhất); Các bệnh phổi nhiễm bụi Silicat (Silicatosis): Khai thác Apatit, bụi sắt, bụi than, bụi nhôm; Các bệnh phổi nhiễm bụi hỗn hợp, vừa do SiO2 tự do, vừa do các loại bụi khác (bệnh bụi than Silic, bệnh bụi Silic Lao, …)

Bụi gây nhiều tác hại cho con người, trước hết là bệnh đường hô hấp, bệnh ngoài da, bệnh đường tiêu hóa …

Khi ta thở, nhờ có lông mũi, màng niêm dịch của đường hô hấp mà những hạt bụi có kích thước lớn hơn 5 m bị giữ lại ở hốc mũi tới 90%, các hạt bụi nhỏ hơn theo không khí đi vào tận phế nang Ở đây bụi được các lớp thực bào bao vây và tiêu diệt khoảng 90%, số còn lại đọng ở phổi gây ra một số bệnh phổi và một số bệnh khác

 Bệnh phổi nhiễm bụi:

Thường gặp ở những công nhân khai thác, chế biến, vận chuyển quặng đá, kim loại, than …

Bệnh Silicose là bệnh phổi do nhiễm bụi si lích ở thợ khoan đá, thợ mỏ, thợ làm gốm

sứ, vật liệu chịu lửa … Bệnh này chiếm 40-70% trong tổng số các bệnh về phổi Ngoài

ra còn có bệnh asbestose (nhiễm bụi amiăng), aluminose (nhiễm bụi boxit, đất sét), athcose (nhiễm bụi than), siderose (nhiễm bụi sắt)

 Bệnh đường hô hấp:

Viêm mũi, họng, phế quản, viêm teo mũi do bụi Crôm, asen

Bụi gây kích thích da, bệnh mụn nhọt, lở loét Như bụi vôi, thiếc, thuốc trừ sâu Bụi đồng gây nhiễm trùng da rất khó chữa, bụi nhựa than gây sưng tấy

 Chấn thương mắt

Bụi vào mắt gây kích thích màng tiếp hợp, viêm mí mắt, nhài quạt, mộng thịt Bụi axít hoặc kiềm gây bỏng mắt và có thể dẫn đến mù mắt

 Bệnh ở đường tiêu hóa:

Bụi đường, bột đọng lại ở trong răng gây sâu răng, kim loại sắc nhọn vào dạ dày gây tổn thương niêm mạc, rối loạn tiêu hóa

3- Các biện pháp phòng chống:

Việc giảm bụi trong không khí là phương pháp cơ bản để phịng chống cc tc hại của bụi Do

đó, các cơ sở sản xuất cần cải tiến quy trình cơng nghệ (lm ẩm cc nguyn liệu trước khi xay nghiền, thay thế phương pháp khoan ẩm, bọc kín các nguồn phát sinh bụi, đặt hệ thống lọc hút bụi, làm

ẩm không khí, …), tổ chức tốt hệ thống thông gió, thoáng khí và lọc giữ bụi tại các nơi làm việc Người lao động khi làm việc hạn chế tối đa thời gian tiếp xúc với bụi; trang bị đầy đủ phương tiện phịng hộ c nhn (kính mắt, khẩu trang lọc bụi, quần áo chống bụi), thường xuyên vệ sinh nơi làm việc, tránh có thêm nguồn bụi thứ phát, hạn chế thấp nhất sự lan tỏa của bụi ra không khí…

với bụi: kiểm tra thường xuyên điều kiện vệ sinh lao động, đo lượng bụi không khí, bố trí thời gian làm việc nghỉ ngơi cho công nhân hợp lý; tăng cường sức khỏe thông qua tập luyện thể dục thể thao, cung cấp vitamin (B1, PP), kiểm tra sức khỏe định kỳ; những người được xác định bị bệnh bụi phổi giai (đoạn I) thì cần chuyển sang lm cơng việc khc, khơng tiếp xc với bụi Ảnh hưởng của tiếng ồn trong quá trình lao động nghề nghiệp tới sức nghe đ được phát hiện và ghi nhận ngay từ

b- Thay đổi phương pháp công nghệ:

Trong xưởng đúc làm sạch bằng nước thay cho làm sạch bằng cát, dùng phương pháp ướt thay cho phương pháp khô trong công nghiệp xi măng, trong ngành luyện kim bột thay phương pháp trộn khô bằng phương pháp trộn ướt không những làm cho quá trình trộn, nghiền tốt hơn mà còn làm mất hẳn quá trình sinh bụi

Thay vật liệu có nhiều bụi độc bằng vật liệu ít độc VD dùng đá mài các bua run thay cho đá mài tự nhiên có thành phần chủ yếu là SiO2, thông gió, hút bụi trong xưởng có nhiều bụi

c- Đề phòng bụi cháy nổ:

Theo dõi nồng độ bụi ở giới hạn nổ, đặc biệt chú ý đến các ống dẫn và máy lọc bụi, chú ý cách ly mồi lửa VD: tia lửa điện, diêm, tàn lửa, va đập mạnh ở những nơi có nhiều bụi gây nổ

- Phải tiến hành kiểm tra trong nhiều giai đoạn điển hình của quá trình sản xuất (kiểm tra theo ca kíp và kiểm tra theo mùa)

- Phương pháp trọng lượng: phương pháp tương đối đơn giản và kết quả tương đối chính xác Thiết bị gồm: bơm hút bụi (đặt trong mơi trường sản xuất), lưu lượng kế và bộ phận lọc

- Phương pháp quang điện: xác định nồng độ bụi bằng tế bào quang điện

BÀI 6 KỸ THUẬT PHỊNG CHÁY CHỮA CHÁY

I- Mục đích, yêu cầu:

- Giúp học sinh, sinh viên nắm vững được một số vấn đề cơ bản của cơng tác phịng cháy chữa cháy

- Hiểu biết để sử dụng tốt các dụng cụ, phương tiện PCCC

- Vận dụng làm tốt cơng tác PCCC tại cơ sở

II- Một số văn bản chủ yếu của nhà nước về cơng tác PCCC

Từ lâu, nhân dân ta lưu truyền câu “Thủy, hỏa, đạo, tặc” hay “Giặc phá khơng bằng nhà cháy”, là để nĩi lên tác hại của nạn cháy Thực tế trong thời gian qua ở nước ta, mỗi năm xảy ra hàng ngàn vụ cháy làm chết và bị thương hàng trăm người, thiêu hủy nhiều nhà cửa, máy mĩc và tài sản khác trị giá hàng chục tỷ đồng

Cháy đã làm cho hàng ngàn người lâm cảnh “Màn trời chiếu đất”, nhiều cơ sở sản xuất

bị đình trệ, tác động xấu đến an ninh chính trị, trật tự an tồn xã hội

Cơng tác phịng cháy chữa cháy là cơng tác làm giảm thiểu thiệt hại do nạn cháy gây

ra, vì vậy phải cĩ biện pháp tích cực phịng ngừa và kịp thời cứu chữa

1- Pháp lệnh quy định việc quản lý của nhà nước đối với cơng tác PCCC

Ngày 27/9/1961, Quốc hội nước Việt Nam thơng qua pháp lệnh quy định việc quản lý của nhà nước đối với cơng tác PCCC và Hồ Chủ Tịch ký lệnh cơng bố ngày 4/10/1961 Pháp lệnh gồm 10 điều xoay quanh 2 vấn đề chính:

 Xác định nghĩa vụ phịng cháy chữa cháy

 Quy định việc quản lý cơng tác PCCC

+ Điều 1: Của pháp lệnh ghi rõ: Việc PCCC là nghĩa vụ của mỗi cơng dân và phải chuẩn

bị sẵn sàng để khi cần cĩ thể chữa cháy kịp thời và cĩ hiệu quả

+ Điều 2: Việc quản lý cơng tác PCCC do bộ nội vụ phụ trách

+ Điều 8: Quy định khen thưởng đơn vị, cá nhân cĩ thành tích PCCC

+ Điều 9: Quy định việc xử lý đối với những người vi phạm quy định PCCC hoặc là gây cháy

2- Nghị định 220 CP ngày 28/12/1961 của Hội đồng Chính phủ

Nghị định gồm 9 điều cụ thể hĩa trách nhiệm các cấp, các ngành để thực hiện tốt Pháp lệnh của nhà nước

Đối với cơ quan nhà nước (Điều 2) ghi rõ: PCCC là nghĩa vụ của tồn thể cán bộ cơng nhân viên và trước hết là trách nhiệm của thủ trưởng đơn vị

3- Tính chất:

a- Tính pháp luật:

Công tác PCCC là pháp lệnh của nhà nước nên yêu cầu mọi người trực tiếp lao động hoặc gián tiếp đều phải tham gia và có phân công cụ thể, rõ ràng

Cháy là một phản ứng hóa học có tỏa nhiệt và phát ra ánh sáng

2- Điều kiện xảy ra cháy

Một đám cháy xuất hiện cần có ba yếu tố:

- Chất cháy

- Nguồn nhiệt thích ứng (mồi bắt chy)

- Nguồn oxy

Thiếu một trong ba yếu tố thì sự chy sẽ ngừng

a- Chất cháy: ta có thể quy thành 3 loại sau:

- Thể rắn: Gỗ, bông, vải, lúa gạo …

- Thể lỏng: Xăng dầu, benzene, axeton …

- Thể khí: Axetylen (C2H2), Oxytcacbon (C0), mêtal (CH4)

b- Nguồn nhiệt (mồi bắt chy:

Trong thực tế sản xuất, đời sống mồi bắt cháy rất phong phú: ngọn lửa trần, tia lửa điện, hồ quang điện, tia lửa sinh ra do ma sát hay va đập, hay chập mạch, những tn lửa cịn hồng

c- Nguồn oxy (0 2 )

Để duy trì sự cháy phải có từ 14% - 21% hàm lượng oxy trong không khí, mà môi trường nước ta đang sống chiếm 21% thể tích không khí là oxy Ngoài ra, một số loại chất cháy, khi cháy cần rất ít, thậm chí không cần cung cấp oxy từ môi trường bên ngoài VD: Clo rát Kali (KCl03), Nitơrát amon (NH4N03)…

3- Nguyên nhân thường gây cháy:

đám mây với mặt đất, nhiệt độ do sét đánh rất cao; hiện tượng tĩnh điện sinh ra do ma sát giữa các vật thể, hiện tượng này rất hay gặp khi bơm, rót (tháo, nạp) các chất lỏng nhất

là các chất lỏng có cực như xăng dầu…hiện tượng tĩnh điện tạo ra một lớp điện tích kép trái dấu khi điện áp giữa các lớp điện tích đạt tới một giá trị nhất định sẽ phát sinh ra tia lửa điện và gây cháy Mồi bắt cháy cũng có thể gây ra do hồ quang điện, do chập mạch điện; tia lửa có thể sinh ra do ma sát và va đập giữa các vật rắn trong công nghiệp thường dùng các thiết bị nhiệt có nhiệt độ cao, đó là các mồi bắt cháy thường xuyên như lị đốt,

lị nung, cc thiết bị phản ứng lm việc ở p suất cao Cc thiết bị ny thường sử dụng các nguyên liệu là các chất cháy như than, sản phẩm dầu mỏ, cc loại khí chy tự nhin v nhn tạo, sản phẩm của nhiểu qu trình sản xuất cũng l cc chất chy dạng khí hay dạng lỏng, do

đó nếu thiết bị hở mà không phát hiện và xử lý kịp thời cũng l nguyn nhn gy chy, nổ nguy hiểm

bình khí nn để gần các thiết bị phát nhiêt

Nhiều khi cháy nổ xảy ra do người sản xuất thao tác không đúng qui trình, ví dụ dng dhất dễ chy để nhóm lị; sai trình tự thao tc trong một khâu nào đó; bảo quả các chất oxy hóa mạnh cùng các chất cháy mạnh trong một nơi như clorat kali với bột than gỗ, lưu

huỳnh, axít nitric đậm đặc với các hợp chất amin v.v…

a- Do con người gây nên:

- Do sơ suất, bất cẩn (thiếu kiến thức, hiểu biết về PCCC)

- Vi phạm quy định an toàn PCCC (thiếu ý thức)

- Trẻ em nghịch lửa