Kinh tế thị trường khi Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập trung bình ppt

Vađo thúđi ăiïím bùưt ăíìu cöng cuöơc chuýín ăöíi kinh tïị, Viïơt Nam lađ nûúâc ngheđo nhíịt vađ cöng nghiïơp keâm phaât triïín nhíịt trong söị tíịt caê caâc nûúâc coâ nïìn kinh tïị chuý

B A Á O C A Á O P H A Á T T R I Ï Í N V I Ï Å T N A M 2 0 1 2

KINH TÏË THI TRÛÚÂNG

KHI VIÏåT NAM TRÚÃ THAÂNH QUÖËC GIA

COÁ THU NHÊÅP TRUNG BÒNH

Baáo caáo chung cuãa caác Nhaâ taâi trúå taåi Höåi nghõ Nhoám tû vêën caác nhaâ Taâi trúå cho Viïåt Nam

Ngaây 06, thaáng 12, nùm 2011

Dûå thaão Tham vêën

65980

KHI VIÏåT NAM TRÚÃ THAÂNH QUÖËC GIA COÁ THU NHÊÅP TRUNG BÒNH

Baáo caáo Phaát triïín Viïåt Nam 2012

õ KINH TÏË THI TRÛÚÂNG

Baáo caáo chung cuãa caác Nhaâ taâi trúå taåi

Höåi nghõ Nhoám tû vêën caác nhaâ Taâi trúå cho Viïåt Nam

Ngaây 06, thaáng 12, nùm 2011

Dûå thaão Tham vêën

NÙM TAÂI KHOÁA CUÃA CHÑNH PHUÃ

Baâo caâo Phaât triïín Viïơt Nam (VDR) 2012 lađ baâo caâo phöịi húơp cuêa caâc Ăöịi taâc Phaât triïín ặúơc xíy

dûơng ăïí phuơc vuơ cho Höơi nghõ Nhoâm tû víịn caâc nhađ tađi trúơ cho Viïơt Nam nùm 2011 Baâo caâo do

nhoâm chuýn gia cuêa Ngín hađng Thïị giúâi soaơn thaêo phöịi húơp vúâi “Töí cöng taâc caâc nhađ tađi trúơ”, bao

göìm caâc thađnh viïn sau ăíy: Dominic Mellor, Ăađo Viïơt Duông vađ Tomoyuki Kimura (ADB), Andy Isbister

vađ Nguýîn Quang Anh (AusAID), Joanne Pindera vađ Andrew Smith (CIDA), Nguýîn Thõ Ngoơc Minh

vađ Renwick Irvine (DFID), Bryan Fornari vađ Sion Morton (EU), Sylvain Fourriere vađ Nguýîn Thõ Vônh

Hađ (ĂSQ Phaâp), Rainer Stachuletz, Vera Wohlgemuth-Lohse, Nguýîn Thanh Haêi vađ Carlos

Jahnsen-Gutierrez (GIZ), Mags Gayor (Cú quan Viïơn trúơ Ai Len), Toshio Ngase and Murooka Naomichi (JICA),

Steven Collet and Job Runhaar (ĂSQ Hađ Lan), vađ Adam Ross (Ăaơi sûâ quaân Myô) Chuâng töi chín

thađnh caêm ún nhûông yâ kiïịn nhíơn xeât vađ ăoâng goâp cuêa caâc thađnh viïn trïn trong quaâ trònh xíy dûơng

baâo caâo VDR 2012

Nhoâm soaơn thaêo Baâo caâo VDR 2012 cođn phöịi húơp vúâi nhiïìu viïơn nghiïn cûâu trong viïơc thûơc hiïơn

möơt söị nghiïn cûâu böịi caênh Chuâng töi xin caêm ún sûơ ăoâng goâp quyâ baâu cuêa caâc nhađ nghiïn cûâu vađ

hoơc giaê sau ăíy: GS., TS Lï Xuín Baâ, Öng Tríìn Kim Chung, Öng Tríìn Tiïịn Cûúđng, Öng Nguýîn Caênh

Nam (CIEM), Bađ Phaơm Chi Lan (Chuýn gia Kinh tïị), Öng Trûúng Ăònh Tuýín (Cöị víịn Thuê tûúâng),

Öng Tríìn Hûôu Huyđnh, Öng Ăíơu Anh Tuíịn vađ Öng Tríìn Vùn Haêi (VCCI), Johnathan Pincus vađ Nguýîn

Xuín Thađnh (Chûúng trònh Giaêng daơy Kinh tïị Fulbright), Claudio Dordi (Dûơ aân MUTRAP III), Öng

Nguýîn Viïơt Huđng, Öng Nguýîn Hûôu Hiïơu, Öng Nguýîn Quang Thuíơn (Cöng ty Tû víịn Nexus)

Ngoađi ra, trong quaâ trònh soaơn thaêo baâo caâo chuâng töi cuông tiïịn hađnh tham víịn möơt söị nhađ nghiïn

cûâu vađ thûơc hađnh nhû Öng Lï Ăùng Doanh (Chuýn gia Kinh tïị) Ngoađi ra, nhoâm soaơn thaêo baâo caâo

cuông ặúơc thaêo luíơn vúâi möơt söị quan chûâc Chñnh phuê nhû Öng Nguýîn Höìng Long (Kiïím toaân Nhađ

nûúâc), Öng Lï Maơnh Huđng (Böơ Kïị hoaơch vađ Ăíìu tû), Öng Hoađng Haêi (Böơ Tađi chñnh), Öng Lï Long

(Töíng cöng ty Ăíìu tû vađ Kinh doanh Vöịn Nhađ nûúâc)

Nhoâm chuýn gia Ngín hađng Thïị giúâi dûúâi sûơ chó ăaơo cuêa Deepak Mishra (Trûúêng nhoâm dûơ aân), vađ

caâc thađnh viïn: Böì Thõ Höìng Mai, Chul Ju Kim, Ăinh Tuíịn Viïơt, Ăoađn Höìng Quang, Habib Rab, Ivailo

V Izvorski, James Anderson, Keiko Kubota, Nguýîn Nguýơt Nga, Nguýîn Phûúng Anh, Nguýîn Tím

Giang, Phaơm Minh Ăûâc, Sameer Goyal, Sunita Kikeri, Tríìn Thõ Lan Hûúng, Triïơu Quöịc Viïơt, Valerie J

Kozel, Vuô Hoađng Quýn Nguýîn Lan Phûúng höî trúơ nghiïn cûâu, ăiïìu phöịi biïn dõch vađ xuíịt baên

Nguýîn Höìng Ngín höî trúơ vađ tû víịn vïì chiïịn lûúơc truýìn thöng Baâo caâo ặúơc Diane Stamm biïn

tíơp vađ Öng Nguýîn Ăònh Cung (CIEM), Vikram Nehru (Quyô Hođa bònh Quöịc tïị Carnegie), vađ Ahmad

Ahsan (Ngín hađng Thïị giúâi) ăoơc phaên biïơn Baâo caâo cuông nhíơn ặúơc nhûông yâ kiïịn nhíơn xeât vađ ăoâng

goâp tñch cûơc cuêa möơt söị ăöìng nghiïơp nhû Christian Bodewig, Phaơm Vùn Cung, Douglas Graham,

Nguýîn Vùn Lín, Mel Blunt (tû víịn), Myla Taylor Williams vađ Steven Jaffee Baâo caâo VDR 2012 ặúơc

xíy dûơng dûúâi sûơ chó ăaơo chung cuêa bađ Victoria Kwakwa, Giaâm ăöịc Quöịc gia Ngín hađng Thïị giúâi taơi

Viïơt Nam

LÚĐI CAÊM ÚN

Chûúng 1

Chuýín ăöíi, Chuýín mònh vađ Truín chuýn 9

I Böịi caênh vađ phaât hiïơn chñnh 10

II Caâc ýịu töị mang laơi thađnh cöng ban ăíìu 12

II.A Khaâc biïơt vïì xuíịt phaât ăiïím 12

II.B Caâch tiïịp cíơn tuíìn tûơ, tûđ dûúâi lïn 13

II.C Caêi caâch chñnh saâch vađ cú cíịu khuýịn khñch .14

II.D Duđng nhûông cam kïịt bïn ngoađi ăïí ắnh hònh cho nhûông caêi caâch bïn trong 15

II.E Vai trođ cuêa nguöìn vöịn con ngûúđi, tinh thíìn kinh doanh vađ hïơ thöịng Ăaêng - Nhađ nûúâc 15

III Thay ăöíi, Thaâch thûâc vađ Trúê ngaơi 16

III.A Nùng suíịt giaêm suât 16

III.B ÖÍn ắnh kinh tïị vô mö 18

III.C Phaât triïín manh muân vađ sûâc ò thïí chïị 18

IV Cíịu truâc cuêa Baâo caâo VDR 20

V Nùưm bùưt thõ trûúđng 20

Chûúng 2 Sín chúi bònh ăùỉng: Caêi caâch Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc 23

I Böịi caênh vađ phaât hiïơn chñnh 24

II Khu vûơc Nhađ nûúâc: Quy mö, Tíìm quan troơng vađ Hiïơu quaê 26

II A Khu vûơc Nhađ nûúâc coâ quy mö lúân nhûng tíìm quan troơng giaêm díìn 26

II B Súê hûôu cuêa Nhađ nûúâc coâ lúân hún chuâng ta nghô: Nghiïn cûâu trûúđng húơp Khu vûơc Ngín hađng 29

II C Sûê duơng nguöìn lûơc nhiïìu nhûng keâm hiïơu quaê .32

III Thaâi ăöơ cuêa cöng chuâng ăöịi vúâi Súê hûôu cuêa Nhađ nûúâc trong Khu vûơc Doanh nghiïơp .34

IV Caâch tiïịp cíơn caêi caâch Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc cuêa Chñnh phuê .36

V Mûúđi lyâ do uêng höơ caêi caâch 37

VI Caâc phûúng aân cíìn taâi cú cíịu 42

VI.A Caêi thiïơn minh baơch thöng tin 44

VI.B Caêi thiïơn quy ắnh phaâp lyâ vađ quaên trõ doanh nghiïơp 45

MUƠC LUƠC

KINH TÏË THÕ TRÛÚÂNG KHI

VI.C Àêíy nhanh tiïën àưå cưí phêìn hốa 46

VI.D Tùng cûúâng theo dội, giấm sất 47

VI.E Hoân thiïån trấch nhiïåm giẫi trịnh cuãa DNNN 49

VI.F Tưëc àưå vâ trịnh tûå cuãa chûúng trịnh cẫi cấch 50

Chûúng 3 Lâm nhiïìu hún vúái đt nguưìn lûåc hún: Cẫi thiïån Hiïåu quẫ Àêìu tû Cưng 53

I Bưëi cẫnh vâ phất hiïån chđnh 54

II Khu Cưng nghiïåp: Lúåi hay Hẩi? 59

II.A Cûá xêy ài, nhâ àêìu tû sệ àïën 60

II.B Nguyïn nhên nâo dêỵn àïën sûå buâng nưí Khu Cưng nghiïåp? 62

III Di dúâi Hïå thưëng Cẫng Thânh phưë Hưì Chđ Minh: Vị sao Bïë tùỉc? 67

IV Cẫng khưng sûã duång hïët cưng suêët! Trûúâng húåp Cuåm Cẫng Cấi Mếp–Thõ Vẫi 70

IV.A Lyá do nâo giẫi thđch cho tịnh trẩng sûã duång dûúái cưng suêët cẫng? 72

V Phûúng ấn chđnh sấch 74

Chûúng 4 Thuác àêíy nïìn kinh tïë thõ trûúâng: Vai trô cuãa thưng tin vâ minh bẩch 79

I Bưëi cẫnh 80

II Têìm quan trổng cuãa tđnh minh bẩch trong cấc nïìn kinh tïë thõ trûúâng 83

III Minh bẩch tâi chđnh úã Viïåt Nam 84

III.A Tịnh hịnh hiïån nay 85

III.B Cấc lơnh vûåc cêìn quan têm hún 86

IV Tiïëp cêån nhanh hún vâ bịnh àùèng hún vúái thưng tin kinh tïë 87

V Kïët luêån 88

Tâi liïåu tham khẫo 91

CHUYÏÍN ÀÖÍI, CHUYÏÍN MÒNH

VAÂ TRUÊN CHUYÏN

Baáo caáo Phaát triïín Viïåt Nam 2012

KINH TÏË THÕ TRÛÚÂNGKHI VIÏåT NAM TRÚÃ THAÂNH QUÖËC GIA

COÁ THU NHÊÅP TRUNG BÒNH

Chûúng 1

1 Quaâ trònh chuýín ăöíi cuêa Viïơt Nam

sang nïìn kinh tïị thõ trûúđng ăaô thay ăöíi

diïơn maơo cuêa ăíịt nûúâc vađ ăúđi söịng ngûúđi

dín Nùm 1986, Viïơt Nam bùưt ăíìu cöng cuöơc

Ăöíi Múâi – möơt cöng cuöơc ăöíi múâi kinh tïị chñnh

trõ tûơ thín – ăaânh díịu quaâ trònh chuýín ăöíi tûđ

nïìn kinh tïị kïị hoaơch hoâa tíơp trung sang nïìn

kinh tïị thõ trûúđng ắnh hûúâng xaô höơi chuê nghôa

Vađo thúđi ăiïím ăoâ, Viïơt Nam víîn lađ möơt trong

nhûông nûúâc ngheđo nhíịt trïn thïị giúâi, vúâi ăíìy ríîy

khoâ khùn: siïu laơm phaât, thiïịu ăoâi, viïơn trúơ cuêa

Liïn Xö bõ cùưt giaêm maơnh vađ cíịm víơn thûúng

maơi cuêa phûúng Tíy.1Ăúđi söịng cuêa ăaơi böơ phíơn

ngûúđi dín Viïơt Nam luâc ăoâ ríịt khoâ khùn, vađ

tûúng lai ríịt aêm ăaơm So vúâi bûâc tranh nađy thò

thađnh tñch cuêa nïìn kinh tïị trong hai mûúi nùm

vûđa qua thûơc sûơ ríịt íịn tûúơng Tûđ nùm 1990 ăïịn

2010, nïìn kinh tïị Viïơt Nam ăaô tùng trûúêng vúâi

töịc ăöơ trung bònh hađng nùm lađ 7,3%, thu nhíơp

bònh quín ăíìu ngûúđi tùng gíìn gíịp nùm líìn Kinh

tïị phaât triïín nhanh choâng ăi ăöi vúâi thûúng maơi

quöịc tïị tùng trûúêng cao; luöìng vöịn ăíìu tû trûơc

tiïịp nûúâc ngoađi quy mö lúân; tó lïơ ngheđo giaêm

maơnh; vađ gíìn ăaơt mûâc tiïịp cíơn phöí cíơp ăöịi vúâi

giaâo duơc tiïíu hoơc, y tïị vađ cú súê haơ tíìng thiïịt ýịu

nhû ặúđng nhûơa, ăiïơn, nûúâc maây vađ nhađ úê Sûơ

chuýín ăöíi cuêa Viïơt Nam – tûđ möơt nïìn kinh tïị

kïị hoaơch hoâa tíơp trung sang nïìn kinh tïị thõ

trûúđng vađ tûđ möơt ăíịt nûúâc ríịt ngheđo trúê thađnh

möơt quöịc gia coâ thu nhíơp trung bònh thíịp trong

vođng chûa ăïịn 20 nùm – ăaô trúê thađnh möơt phíìn

trong caâc saâch giaâo khoa vïì phaât triïín.2

2 Nhûng möơt sûơ chuýín ăöíi khaâc cuêa

Viïơt Nam—ăïí trúê thađnh möơt nïìn kinh tïị

cöng nghiïơp, hiïơn ăaơi—híìu nhû múâi chó

bùưt ăíìu Theo Chiïịn lûúơc Phaât triïín Kinh tïị

Xaô höơi 2011-2020 múâi ặúơc phï duýơt gíìn ăíy,Viïơt Nam mong muöịn ăaơt ặúơc mûâc thu nhíơpbònh quín ăíìu ngûúđi 3.000US$ (theo giaâ US$hiïơn taơi) vađo nùm 2020 Ăiïìu nađy coâ nghôa lađ mûâcthu nhíơp bònh quín ăíìu ngûúđi (theo giaâ US$ hiïơntaơi) phaêi tùng gíìn 10% möîi nùm—ăođi hoêi ViïơtNam phaêi nhín röơng vađ duy trò ặúơc thađnh tûơukinh tïị mađ mònh ăaô ăaơt ặúơc trong mûúđi nùmqua trong vođng mûúđi nùm tiïịp theo Chiïịn lûúơcPhaât triïín Kinh tïị Xaô höơi tiïịp tuơc xaâc ắnhnhûông ûu tiïn hađng ăíìu cuêa ăíịt nûúâc ăïí ăaơtặúơc muơc tiïu nađy: bònh öín kinh tïị vô mö, xíydûơng cú súê haơ tíìng tiïu chuíín thïị giúâi, xíy dûơngnguöìn nhín lûơc coâ trònh ăöơ, kyô nùng vađ tùngcûúđng caâc thïí chïị kinh tïị thõ trûúđng

3 Ăaơt ặúơc nhûông nguýơn voơng nađy khöng phaêi lađ ăiïìu dïî dađng Viïơt Nam ăaô

phaêi traêi qua nhûông cún soâng gioâ chûa tûđng coâtrong nïìn kinh tïị vô mö trong nhûông nùm gíìnăíy—laơm phaât hai con söị, tiïìn ăöìng míịt giaâ,nguöìn vöịn thaâo chaơy vađ suy giaêm dûơ trûô ngoaơihöịi—lađm xoâi mođn lođng tin cuêa nhađ ăíìu tû Tùngtrûúêng nhanh cuông lađm böơc löơ nhûông víịn ăïìmang tñnh cú cíịu Chíịt lûúơng vađ tñnh bïìn vûôngcuêa tùng trûúêng víîn lađ nguýn nhín gíy quanngaơi nùơng nïì do tùng trûúêng kinh tïị sûê duơng quaânhiïìu tađi nguýn, ö nhiïîm cao vađ hađng xuíịt khííuthiïịu ăa daơng vađ ñt coâ giaâ trõ gia tùng, tó troơngăoâng goâp cuêa nùng suíịt vađo tùng trûúêng ngađycađng giaêm Nùng lûơc caơnh tranh cuêa Viïơt Namăang bõ ăe doơa búêi saên xuíịt ăiïơn khöng theo kõpnhu cíìu, chi phñ híơu cíìn vađ giaâ caê bíịt ăöơng saênleo thang, tònh traơng thiïịu lao ăöơng coâ kyô nùngngađy cađng phöí biïịn (Baâo caâo Nùng lûơc Caơnhtranh Quöịc gia 2011; Chiïịn lûúơc Phaât triïín Kinhtïị Xaô höơi 2011, Baâo caâo Phaât triïín Viïơt Nam2010) Viïơt Nam cuông ăang phaêi ăöịi mùơt vúâinhiïìu thaâch thûâc múâi trong lônh vûơc xaô höơi: tònhtraơng dïî bõ töín thûúng gia tùng, ngheđo ăoâi ngađycađng tíơp trung nhiïìu hún vađo caâc nhoâm dín töơcthiïíu söị, sûơ chïnh lïơch giûôa nöng thön vađ thađnhthõ ngađy cađng tùng, vađ töịc ăöơ taơo viïơc lađm giaêmsuât Tíịt caê nhûông víịn ăïì nađy cöơng laơi ăang lađ möơtnguy cú nghiïm troơng ăöịi vúâi caâc muơc tiïu kinhtïị xaô höơi trung haơn cuêa Viïơt Nam

4 Viïơt Nam coâ nhûông thađnh tñch to lúân ặúơc ghi nhíơn trong viïơc hoaơch ắnh chñnh saâch thađnh cöng nhû möơt sûơ ûâng phoâ thûơc tïị vúâi hoađn caênh ăíịt nûúâc Thađnh cöng cuêa

PHAÂT HIÏơN CHÑNH

1 Vúâi GDP bònh quín ăíìu ngûúđi lađ 98US$ (theo thúđi giaâ), Viïơt

Nam ăuâng lađ ăíịt nûúâc ngheđo nhíịt thïị giúâi vađo nùm 1990 Hai nûúâc ngheđo tiïịp theo vúâi mûâc thu nhíơp bònh quín ăíìu ngûúđi thíịp thûâ 2 vađ thûâ 3 thïị giúâi lađ Somali (US$139) vađ Sierra Leone (US$163) Nïịu tñnh theo GDP bònh quín ăíìu ngûúđi ăiïìu chónh theo ngang bùìng sûâc mua, Viïơt Nam luâc ăoâ nùìm trong nhoâm

20 quöịc gia ngheđo nhíịt thïị giúâi.

2 Xem UÊy ban Tùng trûúêng (2009).

3 Sau cuöơc khuêng hoaêng tađi chñnh toađn cíìu 2008–09 quaê cín ăaô

dõch chuýín tûđ phña thõ trûúđng sang phña Nhađ nûúâc nhiïìu hún

úê híìu hïịt caâc Quöịc gia phaât triïín, song úê Viïơt Nam Nhađ nûúâc

víîn luön luön ăoâng vai trođ chuê ăaơo Tuy nhiïn, kïịt quaê ăaâng

thíịt voơng cuêa nïìn kinh tïị trong nhûông nùm gíìn ăíy buöơc nhiïìu

nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch vađ caâc hoơc giaê úê Viïơt Nam phaêi ăùơt

cíu hoêi liïơu rùìng úê Viïơt Nam quaê cín coâ nïn dõch chuýín xa

ra khoêi caân cín Nhađ nûúâc vađ gíìn hún vïì phña thõ trûúđng hay

khöng Ăiïìu thuâ võ lađ nhiïìu Ăõnh chïị Tađi chñnh Quöịc tïị úê Viïơt

Nam toê ra thíơn troơng hún khi coâ quan ăiïím vïì víịn ăïì nađy

(hoơ cho rùìng nïn coâ sûơ thay ăöíi tuíìn tûơ tûđng bûúâc möơt) so

vúâi caâc hoơc giaê Viïơt Nam, nhûông ngûúđi thûúđng kïu goơi cíìn coâ

nhûông thay ăöíi quýịt liïơt hún, trong ăoâ coâ caê kïu goơi viïơc cíìn

phaêi coâ möơt cöng cuöơc Ăöíi Múâi thûâ hai.

4 Lônh vûơc thûâ ba, cuêng cöị khu vûơc tađi chñnh, khöng nùm trong khuön khöí cuêa baâo caâo nađy Tuy nhiïn, víịn ăïì nađy seô ặúơc thaêo luíơn trong caâc nghiïn cûâu tiïịp theo khaâc, bao göìm Chûúng trònh Ăaânh giaâ Khu vûơc tađi chñnh phöịi húơp thûơc hiïơn giûôa Ngín hađng Thïị giúâi vađ Quyô Tiïìn tïơ Quöịc tïị.

Viïơt Nam trong 25 nùm qua, nhû phín tñch dûúâi

ăíy, lađ nhúđ vađo möơt loaơt ýịu töị: (a) bùưt ăíìu

chuýín ăöíi tûđ xuíịt phaât ăiïím thíịp vađ khöng coâ

nhiïìu sûơ meâo moâ, (b) theo ăuöíi quy trònh caêi

caâch tuíìn tûơ tûđng bûúâc möơt vađ tûđ dûúâi lïn, (c)

thûơc hiïơn caêi caâch chñnh saâch chung vađ cú cíịu

khuýịn khñch ăuâng ăùưn, (d) coâ caâc chñnh saâch

thûúng maơi vađ ăíìu tû cúêi múê, hûúâng ra bïn

ngoađi, vađ (e) vai trođ thuíơn lúơi cuêa nguöìn vöịn con

ngûúđi, tinh thíìn kinh doanh vađ hïơ thöịng Ăaêng

-Nhađ nûúâc Song sau khi ăaô gùơt haâi ặúơc nhûông

thađnh quaê dïî dađng hún úê cađnh thíịp, thò nhûông

víịn ăïì cođn töìn taơi— hay “chûúng trònh nghõ sûơ

víîn cođn dang dúê” cuêa quaâ trònh chuýín ăöíi—lađ

nhûông víịn ăïì phûâc taơp hún nhû xíy dûơng thïí

chïị kinh tïị thõ trûúđng vađ xaâc ắnh laơi ăiïím cín

ăöịi giûôa Nhađ nûúâc vađ thõ trûúđng.3Liïơu Viïơt Nam

coâ thïí ặúng ăíìu vúâi nhûông thaâch thûâc múâi nađy?

5 Vađo thúđi ăiïím Lïî Kyê niïơm Baơc (25

nùm) Ăöíi Múâi, Baâo caâo Phaât triïín Viïơt

Nam nùm nay (VDR 2012) seô xem xeât

möơt söị víịn ăïì nöíi cöơm mađ Viïơt Nam phaêi

giaêi quýịt ăïí xíy dûơng möơt nïìn taêng

maơnh meô hún nhùìm trúê thađnh Quöịc gia

cöng nghiïơp hoâa vađo nùm 2020 Theo Kïị

hoaơch 5 nùm múâi ặúơc thöng qua gíìn ăíy, ba

lônh vûơc cíìn ăùơc biïơt chuâ troơng lađ taâi cú cíịu

Doanh nghiïơp nhađ Nûúâc, níng cao hiïơu quaê chi

tiïu cöng vađ bònh öín khu vûơc tađi chñnh Nhûông

phín tñch ặa ra trong baâo caâo nađy tíơp trung

vađo hai ûu tiïn ăíìu Thûâ nhíịt, phín tñch cho thíịy

caâc Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc ặúơc súê hûôu nguöìn

vöịn cöị ắnh (ăíịt ăai vađ tñn duơng) khöng tûúng

xûâng vúâi quy mö cuêa chuâng, sûê duơng vöịn keâm

hiïơu quaê hún so vúâi caâc doanh nghiïơp ngoađi

quöịc doanh vađ doanh nghiïơp coâ vöịn ăíìu tû nûúâc

ngoađi—ăođi hoêi phaêi taâi cú cíịu khu vûơc Doanh

nghiïơp Nhađ nûúâc Thûâ hai, phín tñch cho thíịy

caâch thûâc Viïơt Nam phín böí nguöìn lûơc cöng

ăang taơo ra möơt cú súê haơ tíìng keâm töịi ûu vađ

manh muân úê cíịp ắa phûúng, ăiïìu nađy khöng goâpphíìn tñch cûơc cho viïơc xíy dûơng möơt hïơ thöịnghaơ tíìng hiïơu quaê cho toađn quöịc, do ăoâ cíìn phaêithay ăöíi cú chïị phín böí nguöìn lûơc Tiïịp ăoâ, baâocaâo chó ra nhûông lyâ do giaêi thñch cho sûơ keâm hiïơuquaê cuêa caâc DNNN trong ăíìu tû cöng vađ ặa

ra möơt söị phûúng aân chñnh saâch töíng quaât ăïíthaêo luíơn 4

6 Chuýín ăöíi lađ möơt chùơng ặúđng, khöng phaêi lađ ăñch ăïịn Mùơc duđ coâ thïí dïî dađng xaâc

ắnh xuíịt phaât ăiïím cuêa Viïơt Nam trïn chùơngặúđng tiïịn túâi nïìn kinh tïị thõ trûúđng, nhûngchùơng ặúđng ăoâ laơi khöng coâ vaơch ăñch Kïí caênhûông nïìn kinh tïị thõ trûúđng líu ăúđi nhíịt cuôngphaêi thûúđng xuýn thay ăöíi, cíơp nhíơt vađ tinhchónh nhûông chñnh saâch vađ thïí chïị cuêa mònh ăïítheo kõp ặúơc nhûông thay ăöíi cuêa thúđi ăaơi Chñnh

vò víơy, VDR 2012 seô khöng coâ cíu traê lúđi chonhûông thaâch thûâc kinh tïị mađ Viïơt Nam ăang phaêiăöịi mùơt, cuông khöng ặa ra möơt danh saâch hoađnchónh nhûông gúơi yâ chñnh saâch ăïí Viïơt Namchuýín ăöíi thađnh cöng Thay vađo ăoâ, baâo caâo nađymuöịn ăoâng goâp yâ kiïịn cho cuöơc tranh luíơn ăangdiïîn ra vïì möơt söị víịn ăïì cíịp baâch nhíịt vađ cuôngnhaơy caêm nhíịt vïì tûúng lai cuêa Viïơt Nam

7 Phíìn cođn laơi cuêa Baâo caâo ặúơc cíịu truâc nhû sau Phíìn cođn laơi cuêa Chûúng 1 thaêo luíơn

vïì nhûông ýịu töị chñnh díîn ăïịn thađnh cöng cuêaViïơt Nam vađ tòm hiïíu nhûông thaâch thûâc múâi nöíilïn Chûúng 2 tòm hiïíu víịn ăïì taâi cú cíịu caâcDoanh nghiïơp Nhađ nûúâc Chûúng 3 tòm hiïíunhûông thaâch thûâc cuêa chûúng trònh ăíìu tû cöngvađ lađm caâch nađo níng cao ặúơc hiïơu quaê ăíìu tûcöng Chûúng 4 thaêo luíơn vïì mûâc ăöơ minh baơchthíịp trong hïơ thöịng taâc döơng ăïịn võ thïị quöịcgia thu nhíơp trung bònh cuêa Viïơt Nam — möơtvíịn ăïì then chöịt cíìn ặúơc giaêi quýịt nïịu ViïơtNam muöịn ăaơt ặúơc nhûông muơc tiïu kinh tïị xaôhöơi cuêa mònh

II CAÂC ÝỊU TÖỊ MANG LAƠI

THAĐNH CÖNG BAN ĂÍÌU

8 Quaâ trònh chuýín ăöíi sang nïìn kinh tïị

thõ trûúđng cuêa Viïơt Nam ăaô ặúơc nghiïn

cûâu khaâ nhiïìu Trong vođng hai thíơp kyê qua,

nhiïìu saâch baâo ăaô viïịt vïì quaâ trònh chuýín ăöíi

sang nïìn kinh tïị thõ trûúđng cuêa Viïơt Nam Nhiïìu

töí chûâc ăa phûúng ăaô xíy dûơng caâc baâo caâo vađ

möơt söị hoơc giaê trong nûúâc vađ quöịc tïị cuông viïịt

vïì chuê ăïì nađy.5Phíìn nađy ruât ra nhûông bađi hoơc

tûđ nhûông thađnh cöng trong quaâ khûâ, ăïí cung cíịp

thöng tin cho nhûông bađn luíơn vïì tûúng lai, vađ

chûa phaêi lađ möơt nghiïn cûâu troơn veơn caâc ýịu töị

giaêi thñch cho thađnh cöng cuêa Viïơt Nam trong

quaâ trònh chuýín ăöíi.6

9 Viïơt Nam nöíi bíơt nhû möơt cíu chuýơn

thađnh cöng roô rïơt trong söị caâc nïìn kinh

tïị chuýín ăöíi Sûơ chuýín ăöíi úê Ăöng Íu lađ

möơt quaâ trònh phûâc taơp, ăíìy cam go, vúâi caâc cuöơc

khuêng hoaêng kinh tïị taâi diïîn, ăi cuđng möơt loaơt víịn

ăïì nhû saên lûúơng suơt giaêm, thu nhíơp trung bònhgiaêm, tó lïơ ngheđo tùng maơnh, tó lïơ tûê vong tùng vađ

tó lïơ sinh giaêm, laơm phaât tùng nhanh (Hònh 1.1)(Ngín hađng Thïị giúâi 2002) Tuy nhiïn, Viïơt Namlaơi coâ töịc ăöơ tùng trûúêng kinh tïị nhanh, ăíìu tûtùng, xuíịt khííu maơnh, vađ laơm phaât giaêm maơnh, ăiăöi vúâi möơt chûúng trònh caêi caâch tûđ tûđ vađ coâ giúâihaơn Hún thïị nûôa, nhûông thay ăöíi úê Viïơt Nam diïîn

ra trong böịi caênh ăíịt nûúâc tiïịp tuơc ặúơc laônh ăaơobúêi möơt Ăaêng duy nhíịt, Nhađ nûúâc can thiïơpnhiïìu, vađ saên xuíịt bõ kiïím soaât trûơc tiïịp ăaâng kïíthöng qua caâc DNNN Vò sao Viïơt Nam laơi thađnhcöng, trong khi nhiïìu nûúâc khaâc thíịt baơi?

II.A KHAÂC BIÏƠT VÏÌ XUÍỊT

PHAÂT ĂIÏÍM

10 Vađo thúđi ăiïím bùưt ăíìu cöng cuöơc chuýín ăöíi kinh tïị, Viïơt Nam lađ nûúâc ngheđo nhíịt vađ cöng nghiïơp keâm phaât triïín nhíịt trong söị tíịt caê caâc nûúâc coâ nïìn kinh tïị chuýín ăöíi—ăiïìu nađy dûúđng nhû laơi lađ möơt lúơi thïị cuêa Viïơt Nam.7Nïìn kinhtïị Viïơt Nam khöng coâ mûâc ăöơ kiïím soaât tíơp

Nguöìn: WDI 2010; http://www.databasece.com/en/gdp-during-transition; ûúâc tñnh cuêa NHTG.

187

63

440

0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 500

Caâc nïìn kinh tïị ăang chuýín ăöíi

Hònh 1.1 Saên lûúơng cuêa Viïơt Nam so vúâi caâc nïìn kinh tïị chuýín ăöíi khaâc

7 Vò chuâng töi tíơp trung vađo Viïơt Nam nïn coâ nhiïìu víịn ăïì vïì caâc nïìn kinh tïị chuýín ăöíi khaâc coâ thïí khöng ặúơc nhùưc ăïịn

úê ăíy Vñ duơ, Nam Tû trûúâc ăíy ăaô tan raô vađ chia thađnh nùm (hiïơn nay lađ baêy) quöịc gia khaâc nhau vađ hiïơn ăaô coâ chiïịn tranh Liïn bang Xö viïịt tan raô thađnh 15 nûúâc, möîi nûúâc phaêi thađnh líơp nhûông thïí chïị chñnh trõ vađ khuön khöí phaâp lyâ múâi Möơt söị víịn ăïì vïì biïn giúâi hiïơn nay víîn gíy tranh caôi Chiïịn tranh ăaô xaêy ra úê Caâp-ca-dú vađ Ta-gi-kixtan Tiïơp Khùưc cuông chia thađnh hai nûúâc Viïơc phaêi thiïịt líơp caâc thïí chïị chñnh trõ vađ hađnh lang phaâp lyâ múâi, giaêi quýịt caâc víịn ăïì an ninh quöịc tïị vađ trong nûúâc, giaêi quýịt híơu quaê tûđ sûơ suơp ăöí cuêa hïơ thöịng thûúng maơi xaô höơi chuê nghôa vađ viïơn trúơ cuêa Liïn Xö chùưc chùưn ăaô gíy nhiïìu khoâ khùn thaâch thûâc cho caâc nûúâc ăang chuýín ăöíi úê Ăöng Íu, vađ Viïơt Nam may mùưn traânh ặúơc ríịt nhiïìu.

5 Xem danh muơc tađi liïơu tham khaêo úê cuöịi baâo caâo.

6 Ăïí xem thaêo luíơn ăíìy ăuê hún vïì quaâ trònh chuýín ăöíi, xem

Arkadie vađ Mallon (2003), IMF (1996) vađ ADB (2006).

trung thûơc sûơ cao nhû úê Liïn Xö cuô vađ caâc nïìn

kinh tïị chuýín ăöíi thuöơc Ăöng Íu (Arkadie vađ

Mallon 2003) Vñ duơ, danh muơc hađng hoâa ặúơc

phín böí theo kïị hoaơch luön ñt hún nhiïìu so vúâi

hïơ thöịng cín ăöịi tû liïơu saên xuíịt cuêa Liïn Xö

Tûúng tûơ, khu vûơc Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc úê

Viïơt Nam chó chiïịm möơt phíìn nhoê trong saên

xuíịt phi nöng nghiïơp lađ 29%, vađ chiïịm tó lïơ viïơc

lađm cođn thíịp hún vúâi 16%, khaâc vúâi caâc nïìn kinh

tïị chuýín ăöíi khaâc vúâi tó troơng caâc DNNN trïn

töíng saên lûúơng lïn ăïịn 75-95 % (IMF 1996) Mùơc

duđ caâc nïìn kinh tïị chuýín ăöíi úê Ăöng Íu ăaô

ăaơt ặúơc trònh ăöơ cöng nghiïơp hoâa cao trong hïơ

thöịng kïị hoaơch hoâa tíơp trung vúâi sûơ phaât triïín

cuêa cöng nghiïơp nùơng, phíìn lúân nguöìn vöịn hiïơn

coâ cuêa hoơ ặúơc ăaânh giaâ lađ khöng caơnh tranh

Do víơy, trong khi Viïơt Nam coâ thïí tiïịp tuơc sûê

duơng phíìn lúân nguöìn vöịn mònh coâ trûúâc khi

chuýín ăöíi thò caâc nïìn kinh tïị chuýín ăöíi khaâc

phaêi xíy dûơng laơi nguöìn vöịn cuêa mònh, do víơy saên

lûúơng cuêa hoơ bõ giaêm suât ăaâng kïí, trûúâc hïịt lađ saên

lûúơng cöng nghiïơp, trong nhûông nùm ăíìu tiïn.8,9

11 Möơt ăùơc ăiïím quan troơng lađ tíìm quan

troơng tûúng ăöịi cuêa khu vûơc nöng nghiïơp

vađ vai trođ chuê ăaơo cuêa kinh tïị höơ gia ằnh

trong saên xuíịt nöng nghiïơp úê Viïơt Nam.

Arkadie vađ Mallon (2003), Lin (2010), vađ caâc taâc

giaê khaâc líơp luíơn rùìng Viïơt Nam, cuông giöịng nhû

Trung Quöịc, lađ möơt nïìn kinh tïị thuíìn nöng vađo

thúđi ăiïím chuýín ăöíi, do víơy cú cíịu saên xuíịt

cuêa nïìn kinh tïị nhòn chung nhíịt quaân vúâi lúơi thïị

so saânh cuêa noâ Chñnh vò víơy, khi múê cûêa nïìn kinh

tïị cho caơnh tranh trong vađ ngoađi nûúâc, khu vûơc

nöng nghiïơp cuêa Viïơt Nam ăaâp ûâng ríịt maơnh meô

vúâi nhûông thay ăöíi tñch cûơc cho ngađnh nöng

nghiïơp—buđ ăùưp cho nhûông suơt giaêm trong khu

vûơc cöng nghiïơp Vñ duơ, Nghõ quýịt Höơi nghõ

trung ûúng Ăaêng 10 ban hađnh nùm 1988 ăaô trao

quýìn súê hûôu tađi saên (duđ cođn haơn chïị) cho nöngdín, vađ Töíng bñ thû Ăaêng Ăöî Mûúđi ăaô goơi ăíy lađmöơt bûúâc ngoùơt trong sûơ phaât triïín cuêa ngađnhnöng nghiïơp Quýìn súê hûôu tađi saên haơn chïị, cuđngvúâi caêi caâch giaâ caê vađ thûúng maơi ăaô goâp phíìnduy trò tùng trûúêng nöng nghiïơp, taơo ra saên lûúơngthùơng dû cíìn thiïịt ăïí ăa daơng hoâa sang caâcngađnh nghïì phi nöng nghiïơp vađ tùng cûúđng sûâcmaơnh cuêa nïìn kinh tïị 10

II.B CAÂCH TIÏỊP CÍƠN TUÍÌN

TÛƠ, TÛĐ DÛÚÂI LÏN

12 Caêi caâch úê Viïơt Nam, roô rađng lađ ngay tûđ giai ăoaơn ăíìu ăaô mang tñnh chíịt tuíìn tûơ tûđng bûúâc möơt vađ lađm tûđ dûúâi lïn, tíơp trung chuê ýịu vađo caâc ăún võ saên xuíịt Quaâ

trònh tuíìn tûơ nađy coâ nghôa lađ trïn möîi möơt bûúâc

ăi, hiïơu quaê cuêa caâc thïí chïị vađ chñnh saâch múâiăïìu ặúơc kiïím nghiïơm vađ ăiïìu chónh cho phuđhúơp vúâi hoađn caênh Viïơt Nam Quaâ trònh nađy ăùơcbiïơt thíịy roô trong ngađnh nöng nghiïơp, vöịn ăaô bõkhuêng hoaêng keâo dađi trong nhûông nùm trûúâcĂöíi Múâi

13 Húơp taâc hoâa nöng nghiïơp lađ möơt phíìn quan troơng cuêa chiïịn lûúơc xaô höơi chuê nghôa Ăiïìu nađy ăùơc biïơt ăuâng vúâi miïìn Bùưc, núi

coâ caê caâc húơp taâc xaô saên xuíịt vađ húơp taâc xaô cungcíịp dõch vuơ xaô höơi Kinh nghiïơm cuêa miïìn Nam,ăùơc biïơt úê ăöìng bùìng Söng Cûêu Long laơi khaâc

Coâ hai lađn soâng húơp taâc hoâa nöịi tiïịp nhau úêăöìng bùìng söng Cûêu Long vađo nùm 1979–80 vađsau ăoâ lađ ăíìu nhûông nùm 1980, mùơc duđ húơp taâcxaô chûa bao giúđ ăoâng vai trođ quýịt ắnh trongnïìn kinh tïị nöng thön miïìn Nam giöịng nhûmiïìn Bùưc.11Nhû nhiïìu tađi liïơu, saâch baâo ăaô ghinhíơn, nhiïìu caêi caâch nöng nghiïơp diïîn ra vúâi bùưtnguöìn chñnh lađ tûđ sûơ phaên ûâng cuêa ngûúđi dín úê

8 Tuy nhiïn, caâc nhađ phï bònh cuông líơp luíơn rùìng caâch diïîn giaêi

nhû víơy ăaô giaê ắnh rùìng víịn ăïì úê ăíy ăún giaên chó lađ khu vûơc

nhađ nûúâc quaâ phaât triïín vađ ăíìu tû sai líìm vađo caâc dûơ aân lúân

ngöịn nhiïìu vöịn Caâch lyâ giaêi nađy phúât lúđ caâc víịn ăïì síu sùưc

hún vïì cú chïị khuýịn khñch ăi ăöi vúâi hïơ thöịng kïị hoaơch hoâa

tíơp trung vađ sûơ tham gia trûơc tiïịp cuêa Nhađ nûúâc vađo hoaơt ăöơng

kinh doanh.

9 Möơt phiïn baên khaâc coâ thïí ặa ra cuêa giaê thuýịt nađy lađ chñnh

tònh thïị cíịp baâch—thiïịu ăoâi, siïu laơm phaât, viïơn trúơ híìu nhû

khöng cođn—ăaô buöơc Chñnh phuê Viïơt Nam phaêi caêi caâch Möơt

söị ngûúđi goơi tïn giai ăoaơn caêi caâch nađy möơt caâch hađi hûúâc lađ

PhD—viïịt tùưt cuêa the Poor, the Hungry, the Driven (ngheđo,

ăoâi vađ bõ chi phöịi.

10 Caâc ăiïìu kiïơn ban ăíìu khaâc giuâp Viïơt Nam traânh ặúơc suơt giaêm saên lûúơng bao göìm caê thúđi ăiïím khai thaâc tađi nguýn (chuê ýịu lađ díìu thö), vađ võ trñ ắa lyâ cuêa Viïơt Nam trong möơt khu vûơc nùng ăöơng vađ tùng trûúêng nhanh nhíịt thïị giúâi.

11 Kïí caê úê miïìn Bùưc vađ miïìn Trung Viïơt Nam, nöng höơ víîn lađ möơt ýịu töị quan troơng cuêa hïơ thöịng saên xuíịt.

Ăöìng bùìng Söng Cûêu Long ăöịi vúâi phong trađo

húơp taâc hoâa sau khi ăíịt nûúâc thöịng nhíịt Ăùơc

biïơt, noâ liïn quan ăïịn viïơc ngûúđi nöng dín tûđ

chöịi tröìng luâa nhiïìu hún nhu cíìu tiïu duđng cuêa

gia ằnh mònh Möơt söị nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch

cíịp cao ăaô tíơn mùưt thíịy ặúơc lúơi ñch cuêa hoaơt

ăöơng canh taâc höơ gia ằnh vađ sau ăoâ ăaô xíy dûơng

caâc chñnh saâch khuýịn khñch nhûông thay ăöíi

tûúng tûơ trïn caê nûúâc (Dixon 2003, Rama

2009).12 Hoơ ăaô xoâa boê tíơp thïí hoâa saên xuíịt

nöng nghiïơp, thiïịt líơp quýìn sûê duơng ăíịt, giaêm

vai trođ cuêa húơp taâc xaô, tûơ do hoâa giaâ caê nöng

nghiïơp, vađ khuýịn khñch nöng dín xuíịt khííu—

lađm thay ăöíi diïơn maơo cuêa ăíịt nûúâc tûđ thiïịu ăoâi

lûúng thûơc kinh niïn thađnh nûúâc xuíịt khííu gaơo

lúân thûâ ba trïn thïị giúâi chó trong vođng hai nùm.13

14 Möơt vñ duơ khaâc vïì caêi caâch tuíìn tûơ coâ

thïí thíịy trong quaâ trònh phaât triïín thïí

chïị thõ trûúđng Khaâc vúâi nhiïìu nïìn kinh tïị

chuýín ăöíi khaâc, Viïơt Nam khöng hoađn toađn

xoâa boê caâc thïí chïị vađ cú cíịu kinh tïị trûúâc khi

caêi caâch, mađ ăiïìu chónh, thñch ûâng vađ ắnh hûúâng

laơi cho caâc thïí chïị nađy cho phuđ húơp vúâi nhûông

thay ăöíi cuêa thúđi ăaơi Thay vò phaâ boê toađn böơ caâc

thïí chïị cuô ăïí lađm khuâc daơo ăíìu cho viïơc thiïịt

líơp caâc cú chïị múâi, nhiïìu cuöơc caêi caâch úê Viïơt

Nam nhùìm vađo viïơc caêi thiïơn caâc thïí chïị hiïơn

hûôu, ăöìng thúđi díìn díìn ặa ra caâc thïí chïị thõ

trûúđng múâi Chñnh vò víơy, khöng phaêi tònh cúđ mađ

trong caâc nïìn kinh tïị coâ möịi quan hïơ míơt thiïịt

vúâi Liïn Xö cuô, Viïơt Nam lađ nûúâc ríịt ăùơc thuđ

nhúđ vađo sûơ thñch ûâng nhanh choâng cuêa mònh vađ

ñt xaâo tröơn nhíịt (Dollar 1999).14

VAĐ CÚ CÍỊU KHUÝỊN KHÑCH

15 Coâ leô thay ăöíi cùn baên nhíịt trong

nhûông nùm ăíìu tiïn cuêa caêi caâch lađ nhûông

thay ăöíi chñnh saâch nhùìm níng cao hiïơu quaê cuêa khu vûơc doanh nghiïơp, thuâc ăííy saên lûúơng nöng nghiïơp, múê cûêa nïìn kinh tïị cho ngoaơi thûúng vađ ăíìu tû nûúâc ngoađi, vađ caêi caâch chñnh phuê Möơt söị thay ăöíi chñnh

saâch lúân trong nhûông lônh vûơc nađy bao göìm(ADB 2006; IMF 1996):

l Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc (a) Thay thïị quýìn

lûơc kïị hoaơch hoâa tíơp trung bùìng sûơ tûơ chuêcuêa caâc Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc; (b) chodoanh nghiïơp ặúơc quýìn tûơ chuê giaâ caê, lûơachoơn ăíìu vađo vađ ăíìu ra thñch húơp, vađ tûơ quýịtắnh hoaơt ăöơng ăíìu tû cuêa mònh; (c) cho caâccaân böơ quaên lyâ quýìn cùưt giaêm lao ăöơng döi

dû theo quy ắnh hûúâng díîn; (d) cho pheâpdoanh nghiïơp ặúơc baân saên phíím dû thûđa(ngoađi chó tiïu kïị hoaơch ặúơc giao) theo giaâthõ trûúđng; vađ (e) aâp ăùơt haơn chïị ngín saâchcûâng cho caâc DNNN

l Doanh nghiïơp Tû nhín (a) Giaêm búât haơn chïị

ăöịi vúâi caâc doanh nghiïơp tû nhín; (b) chopheâp doanh nghiïơp tû nhín ặúơc tiïịp cíơn vúâitñn duơng vađ taơo khuön khöí phaâp lyâ thuíơn lúơihún cho hoaơt ăöơng saên xuíịt kinh doanh cuêacaâc doanh nghiïơp nađy; (c) aâp duơng caâc quy tùưcăaânh thúị thöịng nhíịt cho tíịt caê caâc doanhnghiïơp; (d) cho pheâp caâc doanh nghiïơp ặúơcthiïịt líơp quan hïơ thûúng maơi trûơc tiïịp hoùơcsûê duơng caâc cöng ty thûúng maơi mađ hoơ lûơachoơn thay vò thöng qua möơt kïnh thûúng maơinhíịt ắnh; (e) buöơc caâc doanh nghiïơp phaêiặâng trûúâc caơnh tranh vúâi doanh nghiïơpnûúâc ngoađi bùìng chïị ăöơ cho nhíơp khííu tûơ do;vađ (f) xoâa boê tíơp thïí hoâa saên xuíịt nöngnghiïơp vađ thiïịt líơp quýìn sûê duơng ăíịt

l Tûơ do Giaâ caê vađ Thûúng maơi (a) Tûơ do híìu

hïịt giaâ caê caâc ngađnh vađo cuöịi nùm 1988, chókiïím soaât giaâ caê möơt söị mùơt hađng nhíịt ắnh ăöịivúâi caâc khaâch hađng chñnh thûâc cuêa Nhađ nûúâc,bao göìm caâc mùơt hađng xi-mùng, theâp vađ ăiïơn,nhòn chung ặúơc quy ắnh úê mûâc gíìn vúâi mûâcgiaâ thõ trûúđng tûơ do; (b) haơ thíịp tó giaâ höịi ăoaâichñnh thûâc cho saât vúâi tó giaâ thõ trûúđng tûơ do;(c) xoâa boê trúơ cíịp xuíịt khííu; (d) cho pheâpặúơc giûô thu nhíơp bùìng ngoaơi tïơ; (e) tûơ do hoâathûúng maơi, ăùơc biïơt lađ cho caâc doanh nghiïơpsaên xuíịt ặúơc trûơc tiïịp mua baân vúâi nûúâcngoađi, qua ăoâ gúô boê kiïím soaât chùơt cheô möơtcaâch quan liïu ăöịi vúâi caâc cöng ty thûúng maơi;(g) hònh thađnh caâc khu chïị xuíịt vađ khu cöngnghiïơp; vađ (h) baôi boê caâc traơm haêi quan nöơiắa (ADB 2006; IMF 1996)

12 Theo baâo caâo, Töíng Bñ Thû Ăöî Mûúđi, chõu traâch nhiïơm vïì

tiïịn trònh thöịng nhíịt ăaô ăi tûđ Hađ Nöơi ăïịn thùm nöng dín vađ noâi rùìng nhûông gò ngûúđi dín lađm lađ ăuâng ăùưn (Howie 2011).

13 Tuy nhiïn, nhûông ngûúđi khaâc cuông thíơn troơng caênh baâo vïì quaâ

trònh hoơc tíơp tûđ dûúâi lïn, vađ cho rùìng “tham khaêo cöơng ăöìng

úê cíịp cú súê töịt hún hïịt nïn ặúơc hiïíu nhû noâi ăïịn chín ăïị cuêa böơ maây,” xem Fforde (2009).

14 Caâc nhađ phï bònh caâch tiïịp cíơn tiïơm tiïịn trong caêi caâch ăaô

mö taê lađ ăiïìu nađy cho thíịy sûơ hiïíu biïịt vïì thõ trûúđng cođn haơn heơp, thïm vađo ăoâ lađ sûơ thiïịu hiïơu quaê, tham nhuông, míu thuíîn nöơi böơ, thiïịu nhín lûơc, vađ caâch tiïịp cíơn “thûê vađ sûêa sai” hay

“dođ díîm” cuêa Chñnh phuê.

l Tûơ do hoâa thõ trûúđng lao ăöơng (a) giaêm caâc

haơn chïị trong viïơc huy ăöơng lao ăöơng thíịt

nghiïơp tûđ nöng thön sang lađm viïơc taơi thađnh

thõ vađ khu vûơc gíìn thađnh thõ; vađ (b) liïn tuơc thay

ăöíi böơ luíơt lao ăöơng quy ắnh thûơc tiïîn tuýín

duơng lao ăöơng vađ loaơi boê caâc rađo caên ăöịi vúâi

viïơc huy ăöơng nguöìn lao ăöơng nhađn röîi

16 Nhiïìu chñnh saâch trong söị nađy nhùìm

vađo viïơc kñch cung vađ ăaô taơo cú súê ăïí

chuýín ăöíi thađnh cöng Nguöìn vöịn víơt chíịt

vađ con ngûúđi cuêa Viïơt Nam luâc trûúâc khöng ặúơc

sûê duơng hïịt do tònh traơng kiïím soaât giaâ caê vađ hïơ

thöịng khuýịn khñch khöng lađm cho doanh

nghiïơp coâ ăöơng cú saên xuíịt Bùìng caâch nhanh

choâng tûơ do giaâ caê vađ thiïịt líơp hïơ thöịng ăöơng

lûơc khuýịn khñch töịt, nïìn kinh tïị thõ trûúđng ăaô

thađnh cöng úê chñnh núi mađ nïìn kinh tïị kïị hoaơch

hoâa tíơp trung thíịt baơi

II.D DUĐNG NHÛÔNG CAM KÏỊT

BÏN NGOAĐI ĂÏÍ ẮNH

HÒNH CHO NHÛÔNG CAÊI

17 Nhûông cam kïịt mađ Viïơt Nam ặa ra

trong möơt loaơt hiïơp ắnh thûúng maơi khu

vûơc vađ ăa phûúng—nhû Hiïơp ắnh Khu vûơc

Míơu dõch Tûơ do (FTA) Hiïơp höơi caâc quöịc gia

Ăöng Nam AÂ (ASEAN) nùm 1995 (bao göìm caâc

FTA cuêa ASEAN vúâi Australia, Trung Quöịc, ÍỊn

Ăöơ, Nhíơt Baên, Hađn Quöịc vađ New Zealand); Hiïơp

ắnh Thûúng maơi Song phûúng vúâi Myô nùm 2000

vađ vúâi Nhíơt Baên nùm 2008; vađ trúê thađnh thađnh

viïn cuêa Töí chûâc Thûúng maơi Thïị giúâi (WTO)

vađo nùm 2007—lađ möơt ăöơng lûơc ăaâng kïí thuâc

ăííy caâc cuöơc caêi caâch trong nûúâc trong giai ăoaơn

chuýín ăöíi Möơt söị lúơi ñch thiïịt thûơc tûđ tûơ do

hoâa thûúng maơi bao göìm (a) chïị ăöơ thûúng maơi

quöịc tïị minh baơch vađ coâ thïí tiïn liïơu, (b) thúị

quan giaêm ăaâng kïí cho caâc nhađ saên xuíịt vađ xuíịt

khííu cuêa Viïơt Nam, (c) baôi boê moơi hònh thûâc trúơ

cíịp xuíịt khííu traâi vúâi quy tùưc cuêa WTO, vađ (d)

tûơ do hoâa caâc dõch vuơ ngín hađng, phín phöịi, xíy

dûơng, chùm soâc y tïị, du lõch, baêo hiïím vađ dõch vuơ

kinh doanh (kiïím toaân, phaâp lyâ, cöng nghïơ thöng

tin, nghiïn cûâu vađ phaât triïín) (CIEM 2010)

18 Tûơ do hoâa thûúng maơi coâ taâc ăöơng tñch cûơc to lúân ăöịi vúâi nïìn kinh tïị Viïơt Nam.

Möơt söị lúơi ñch roô rïơt cuêa tûơ do hoâa thûúng maơibao göìm ăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi ặúơc ăííymaơnh, khu vûơc xuíịt khííu hoaơt ăöơng maơnh, giaâ caêthíịp hún, chíịt lûúơng hađng hoâa vađ dõch vuơ ặúơc caêithiïơn Caâc hiïơp ắnh thûúng maơi song phûúng vađcaâc cam kïịt WTO buöơc Viïơt Nam ặa ra nhûôngăiïìu chónh quan troơng trong hïơ thöịng thïí chïị vađhađnh chñnh cuêa mònh Vñ duơ, trong khuön khöí camkïịt WTO, Viïơt Nam cöng böị chñnh thûâc tíịt caê caâcluíơt, quy ắnh, thuê tuơc hađnh chñnh ặúơc aâp duơngchung trûúâc khi ặa vađo thûơc thi Ngoađi ra, vùn baêndûơ thaêo caâc dûơ aân luíơt phaêi ặúơc ăùng taêi trïntrang maơng cuêa cú quan Chñnh phuê ñt nhíịt 60 ngađytrûúâc khi thöng qua, ăïí cho caâc cú quan, töí chûâcvađ caâ nhín coâ thïí ăoâng goâp yâ kiïịn Möơt nghiïn cûâu

do Dûơ aân Höî trúơ Thûúng maơi Ăa biïn thûơc hiïơnặa ra kïịt luíơn rùìng taâc ăöơng cuêa ASEAN, cöơngvúâi thûúng maơi ăöịi vúâi híìu hïịt caâc chó söị thûúngmaơi vađ kinh tïị chuê ýịu, nhòn chung lađ tñch cûơc

VÖỊN CON NGÛÚĐI, TINH THÍÌN KINH DOANH VAĐ HÏƠ THÖỊNG ĂAÊNG - NHAĐ NÛÚÂC

19 Sûơ chuýín ăöíi sang kinh tïị thõ trûúđng cuêa Viïơt Nam ăaô thaâo gúô búât nhûông rađo caên ăöịi vúâi viïơc aâp duơng tri thûâc, möơt ýịu töị cûơc kyđ quan troơng giaêi thñch cho nhûông thay ăöíi nhanh choâng úê Viïơt Nam trong lônh vûơc kinh tïị trong vođng hai thíơp niïn vûđa qua, cuđng vúâi nhûông cú chïị khuýịn khñch ặúơc caêi thiïơn vađ caơnh tranh gia tùng (Arkadie vađ Mallon 2003) Khaê nùng khai

thaâc nhanh choâng nhûông tri thûâc vöịn coâ cuêa ViïơtNam ặúơc höî trúơ thïm búêi nhûông kïịt quaê thûơchiïơn töịt vađ vûông chùưc trong viïơc ăííy maơnh tó lïơbiïịt chûô cuông nhû phaât triïín con ngûúđi tronggiai ăoaơn trûúâc khi ăöíi múâi Trïn thûơc tïị, ngaytûđ ăíìu thúđi kyđ ăöíi múâi Viïơt Nam ăaô coâ tó lïơ biïịtăoơc biïịt viïịt, tuöíi thoơ vađ kïịt quaê giaâo duơc caohún nhiïìu so vúâi híìu hïịt caâc quöịc gia khaâc coâcuđng mûâc thu nhíơp bònh quín ăíìu ngûúđi Nguöìnvöịn con ngûúđi vûông chùưc cođn ăi ăöi vúâi nhiïơthuýịt, sûâc söịng vađ kyô nùng kinh doanh cuêa ngûúđidín vađ chíịt lûúơng cuêa lûơc lûúơng lao ăöơng Viïơt Nam

15 Phíìn nađy viïịt dûơa trïn möơt baâo caâo vïì böịi caênh cuêa dûơ aân

MUTRAP, Phaâi ăoađn EU

20 Nhiïìu nhađ nghiïn cûâu lõch sûê kinh tïị

cho rùìng hïơ thöịng Ăaêng - Nhađ nûúâc cuêa

Viïơt Nam ăoâng möơt vai trođ quan troơng

trong quaâ trònh chuýín ăöíi khöng soâng

gioâ cuêa ăíịt nûúâc (Dixon 2003) Böơ maây Ăaêng

- Nhađ nûúâc trûúâc giai ăoaơn caêi caâch lađ möơt hïơ

thöịng phûâc taơp, gùưn kïịt Nhađ nûúâc trung ûúng

vúâi tíịt caê moơi thađnh phíìn cuêa xaô höơi, thöng qua

nhiïìu tíìng lúâp ăïịn tíơn tûđng ăún võ vađ caâc nhoâm

cöơng ăöìng nhoê Hïơ thöịng nađy giuâp cho caâc nghõ

quýịt, chó tiïu vađ chñnh saâch ặúơc truýìn ăaơt

thöng suöịt vađ ríịt hiïơu quaê trong viïơc huy ăöơng

ngûúđi dín vađ caâc töí chûâc úê tíịt caê caâc cíịp Roô

rađng lađ úê moơi cíịp ăaô coâ nùng lûơc nhíịt ắnh vïì

hađnh chñnh vađ töí chûâc, ăiïìu nađy giaêi thñch cho

nhûông thađnh cöng ăaâng kïí cuêa Viïơt Nam ăöịi vúâi

nhûông thûúâc ăo nhû tó lïơ biïịt chûô, tuöíi thoơ, tó lïơ

tûê vong treê sú sinh ngay tûđ trûúâc giai ăoaơn ăíìu

cuêa cöng cuöơc chuýín ăöíi Chñnh vò thïị, Viïơt

Nam bûúâc vađo thúđi kyđ caêi caâch vúâi khaê nùng tíơp

trung vađo nhûông muơc tiïu dađi haơn cuêa quöịc gia,

vađ vúâi nùng lûơc hađnh chñnh, quaên lyâ vađ thûơc hiïơn

ăaâng kïí, goâp phíìn mang laơi nhûông thađnh cöng

ăaâng kïí ban ăíìu.16Nhûng chuâng töi seô thaêo luíơn

úê phíìn sau, vúâi sûơ phaât triïín cuêa khu vûơc tû

nhín, hïơ thöịng Ăaêng - Nhađ nûúâc cađng ngađy cađng

khoâ thu huât vađ giûô chín ặúơc nhín tađi – ăiïìu nađy

tûđ tûđ lađm xoâi mođn nùng lûơc quaên lyâ cuêa hïơ thöịng

21 Nïìn kinh tïị Viïơt Nam vađ möi trûúđng

kinh tïị toađn cíìu thay ăöíi quaâ nhanh

choâng trong nhûông nùm gíìn ăíy ăïịn mûâc

dïî boê qua nhûông díịu hiïơu vïì caâc thaâch

thûâc múâi Trong khoaêng thúđi gian nùm nùm, tûđ

2003 ăïịn 2008, nïìn kinh tïị Viïơt Nam ăaô tùng

lïn hún hai líìn, tûđ 40 tó USD lïn 90 tó USD, xuíịt

khííu tùng gíịp hún ba líìn, tûđ 20 tó USD lïn 63 tó

USD Trong khoaêng thúđi gian nađy, Viïơt Nam trúê

thađnh thađnh viïn cuêa WTO—khúêi ăöơng cho

dođng vöịn tû nhín tûđ bïn ngoađi chûa tûđng coâ ăöí

vađo Viïơt Nam, lïn ăïịn 18% GDP trong nùm

2007 Trong nûúâc, giai ăoaơn nađy cuông lađ giai ăoaơn

thađnh líơp caâc Tíơp ăoađn Kinh tïị Nhađ nûúâc(TĂKTNN)—möơt liïn minh loêng leêo giûôa caâcDNNN coâ lúơi ñch kinh doanh tûúng tûơ nhûnhau—vađ sûơ phín cíịp quýịt ắnh ăíìu tû chochñnh quýìn ắa phûúng Giai ăoaơn nađy cuôngchûâng kiïịn sûơ buđng nöí ăíìu tû, thõ trûúđng chûângkhoaân hoaơt ăöơng maơnh, giaâ bíịt ăöơng saên leothang vađ sûơ thõnh vûúơng gia tùng ăïìu khùưp Dovíơy möơt ăiïìu ríịt dïî bõ boê qua lađ giai ăoaơn nađycuông lađ giai ăoaơn mađ sûơ ăoâng goâp cuêa nùng suíịtvađo tùng trûúêng suơt giaêm, bíịt öín kinh tïị vô mötùng, phaât triïín manh muân vađ caâc thïí chïị cöngkhöng theo kõp vúâi nïìn kinh tïị ăang höơi nhíơptoađn cíìu möơt caâch nhanh choâng

III.A NÙNG SUÍỊT GIAÊM SUÂT

22 Nïịu nhû nhûông nùm ăíìu chuýín ăöíi cuêa Viïơt Nam ặúơc ăaânh díịu bùìng “tùng trûúêng vúâi nguöìn lûơc haơn chïị”, thò nùm nùm trúê laơi ăíy coâ thïí goơi tïn lađ “dû thûđa nguöìn lûơc vúâi tùng trûúêng haơn chïị” Tađi liïơu

cho thíịy ríịt roô sûơ tùng trûúêng maơnh meô cuêa ViïơtNam trong thíơp niïn 90 khöng ặúơc giaêi thñchbùìng sûơ gia tùng maơnh meô vïì vöịn Nhû tronghònh 1.2, gíìn 40-60% tùng trûúêng lađ nhúđ tùngnùng suíịt, vađ phíìn cođn laơi lađ nhúđ tñch luôy ýịu töị

tû liïơu saên xuíịt Tònh hònh ăaô thay ăöíi trongnhûông nùm 2000, thúđi kyđ mađ Viïơt Nam nhíơnặúơc dođng vöịn cao kyê luơc Trong giai ăoaơn nađy,nùng suíịt chó ăoâng goâp 15% tùng trûúêng, phíìncođn laơi lađ do tñch luôy vöịn víơt chíịt vađ nguöìn vöịncon ngûúđi Vađ trong vođng 4 nùm vûđa qua (2007-10) tùng trûúêng híìu nhû hoađn toađn nhúđ vađo tñchluôy vöịn

23 Sûơ lïơ thuöơc thaâi quaâ vađo tñch luôy vöịn ăïí tùng trûúêng nhanh seô chùưc chùưn khöng bïìn vûông Luön luön coâ giúâi haơn vïì töịc ăöơ tùng

trûúêng cuêa caâc ýịu töị tû liïơu saên xuíịt nađy trongviïơc höî trúơ cho möơt nïìn kinh tïị ăang tùngtrûúêng nhanh Mùơc duđ Viïơt Nam coâ dín söị ăöng,song söị ngûúđi lao ăöơng coâ ăuê trònh ăöơ hoơc víịnvađ kyô nùng cíìn thiïịt ăïí lađm viïơc trong caâc ngađnhcöng nghiïơp vađ dõch vuơ ngađy cađng khan hiïịm.Thûơc traơng nađy díîn ăïịn viïơc Chiïịn lûúơc Phaâttriïín Kinh tïị Xaô höơi ăaô xaâc ắnh “kyô nùng vađnguöìn vöịn con ngûúđi” lađ möơt trong nhûông ăöơtphaâ chñnh trong nùm nùm túâi Ăöìng thúđi, tùngtrûúêng tñn duơng nhanh, lađ cú súê cuêa sûơ tùngtrûúêng tñch luôy vöịn, cuông díîn ăïịn bíịt öín kinh tïị

vô mö, buöơc Chñnh phuê phaêi theo ăuöíi chñnh saâchtiïìn tïơ thùưt chùơt hún trong nhûông thaâng gíìn ăíy

16 Tuy nhiïn, möơt söị nhađ nghiïn cûâu khaâc—Fforde vađ de Vylder

(1996) vađ Pike 2000—cho rùìng sûơ tùng trûúêng híơu nhûông nùm

1990 úê Viïơt Nam khöng dûơa nhiïìu vađo Nhađ nûúâc

THAÂCH THÛÂC VAĐ TRÚÊ NGAƠI

24 Quýịt ắnh gíìn ăíy cuêa Chñnh phuê vïì

viïơc cùưt giaêm tó lïơ ăíìu tû muơc tiïu trong

vođng nùm nùm túâi lađm cho viïơc tùng nùng

suíịt trúê thađnh möơt mïơnh lïơnh Khi möi

trûúđng toađn cíìu khöng coâ sûơ caêi thiïơn roô rïơt vađ

möi trûúđng kinh tïị vô mö trong nûúâc tiïịp tuơc

biïịn ăöơng, caâc nhađ laônh ăaơo Viïơt Nam ăaô ăi ăïịn

quýịt ắnh lađ Viïơt Nam phaêi lađm ặúơc nhiïìu hún

khi coâ trong tay ñt nguöìn lûơc hún, coâ nghôa lađ phaêi

duy trò ặúơc töịc ăöơ tùng trûúêng cao vúâi tó lïơ ăíìu

tû giaêm xuöịng Chñnh vò víơy, Chñnh phuê ăaô cùưt

giaêm tó lïơ ăíìu tû muơc tiïu cho nùm nùm túâi tûđ

40% GDP hiïơn nay xuöịng 35% GDP, trong khi

víîn duy trò muơc tiïu tùng trûúêng cuêa nïìn kinhtïị tûđ 6-6,5% (Baêng A, Hònh 1.3) Ăiïìu nađy cuôngnhíịt quaân vúâi xu hûúâng cam kïịt ăíìu tû trûơc tiïịpnûúâc ngoađi (FDI) ăang trïn xu hûúâng giaêm ặúơcmöơt thúđi gian (Baêng B, Hònh 1.3) Níng cao nùngsuíịt ăođi hoêi phaêi thay ăöíi phûúng thûâc hoaơtăöơng cuêa nïìn kinh tïị Viïơt Nam thúđi gian qua

Nïìn taêng cuêa caâch tiïịp cíơn nađy chñnh lađ taâi cíịutruâc caâc DNNN, tùng cûúđng hiïơu quaê ăíìu tûcöng, vađ caêi caâch khu vûơc tađi chñnh (Hai nöơi dungăíìu seô ặúơc líìn lûúơt ăïì cíơp trong Chûúng 2 vađ

3 cuêa Baâo caâo nađy).17

Nguöìn: CIEM (2010), Ûúâc tñnh cho nùm 2009 vađ 2010 do Ngín hađng Thïị giúâi thûơc hiïơn

0 5,1

5,8

8,7 8,1 8,8

8,2

5,8 4,8

7,8

6,2 5,3 6,8

Tùng trûúêng GDP thûơc

Hònh 1.2 Tùng trûúêng ngađy cađng dûơa vađo ýịu töị ăíìu vađo saên xuíịt nhiïìu hún

Nguöìn: Chiïịn lûúơc phaât triïín kinh tïị xaô höơi 2011–15; ûúâc tñnh cuêa Böơ KH&ĂT, NHTG.

Tònh huöịng

cú súê Dûơ kiïịn

12 21

72

23 20 14

0 10 20 30 40 50 60 70 80

Vöịn FDI cam kïịt (tyê USD)

Hònh 1.3 Viïơt Nam cùưt giaêm chó tiïu ăíìu tû vađ nhíơn ñt ăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi hún

17 Víịn ăïì thûâ ba liïn quan ăïị caêi caâch lônh vûơc tađi chñnh seô ặúơc ăïì cíơp riïng qua Chûúng trònh Ăaânh giaâ Lônh vûơc Tađi chñnh, seô ặúơc

thûơc hiïơn chung búêi WB vađ IMF trong nùm 2012.

III.B ÖÍN ẮNH KINH TÏỊ VÔ MÖ

25 Möơt díịu hiïơu khaâc vïì sûơ ýịu keâm cuêa

nïìn kinh tïị Viïơt Nam lađ tònh traơng bíịt öín

kinh tïị vô mö keâo dađi Trong böịn nùm liïn

tiïịp, Viïơt Nam coâ mûâc laơm phaât cao nhíịt chíu

AÂ, trung bònh lïn ăïịn 16 phíìn trùm möơt nùm

trong giai ăoaơn tûđ 2008 ăïịn 2011 Cuđng vúâi laơm

phaât cao, Viïơt Nam cuông phaêi ăöịi mùơt aâp lûơc dai

dùỉng ăöịi vúâi tiïìn ăöìng, mûâc dûơ trûô ngoaơi höịi suơt

giaêm, thõ trûúđng chûâng khoaân hoaơt ăöơng ýịu úât,

chïnh lïơch laôi suíịt traâi phiïịu Chñnh phuê tùng cao

vađ sûơ thaâo chaơy trïn thõ trûúđng vöịn trong nûúâc

Viïơt Nam vò víơy ăaô trúê thađnh ngoaơi lïơ khi so

saânh vúâi xu hûúâng chung cuêa caâc nïìn kinh tïị

múâi nöíi khaâc úê chíu AÂ, khi híìu hïịt caâc nûúâc ăïìu

coâ ăöìng tiïìn maơnh lïn, dûơ trûô ngoaơi höịi tùng vađ

luöìng vöịn ăöí vađo tùng 18

26 Mùơc duđ ăaô giaêi quýịt nhûông triïơu

chûâng cuêa caâc víịn ăïì kinh tïị vô mö, song

Viïơt Nam víîn chûa xûê lyâ ặúơc cùn nguýn

cuêa víịn ăïì Trong caê hai nùm 2009 vađ 2011,

Chñnh phuê ăaô aâp duơng nhûông biïơn phaâp taâo baơo

ăïí lađm giaêm búât kyđ voơng laơm phaât vađ bònh öín

nïìn kinh tïị Nhûng nhûông biïơn phaâp nađy chuê ýịu

chó dûơa trïn chñnh saâch tiïìn tïơ thùưt chùơt vađ kiïím

soaât giaâ caê vađ laôi suíịt trïn diïơn röơng Möơt söị

nguýn nhín göịc rïî gíy ra caâc víịn ăïì trïn—nhû

khu vûơc DNNN keâm hiïơu quaê, caâc chûúng trònhăíìu tû cöng laông phñ, vađ ýu cíìu phaêi caêi thiïơnsûơ minh baơch vađ cöng khai thöng tin—víîn chûaặúơc giaêi quýịt Hïơ quaê lađ lođng tin cuêa caâc nhađăíìu tû vađo khaê nùng ăiïìu hađnh cuêa Chñnh phuêăaô bõ giaêm suât, gíy nïn tònh traơng thaâo chaơy vöịnăaâng kïí—sai söị vađ boê soât luôy kïị (möơt biïịn giaêăïí ăaânh giaâ tònh traơng thaâo chaơy vöịn) trong caâncín thanh toaân trong ba nùm qua ûúâc tñnh lïnăïịn gíìn 30% (Hònh 1.4) (IMF, 2011)

III.C PHAÂT TRIÏÍN MANH MUÂN

Nguöìn: WDI 2010; http://www.databasece.com/en/gdp-during-transition; ûúâc tñnh cuêa Ngín hađng Thïị giúâi.

Löîi vađ sai söị theo tyê USD

Hònh 1.4 Mûâc ăöơ thaâo chaơy vöịn úê Viïơt Nam tùng maơnh trong nhûông nùm gíìn ăíy

18 Xem caâc baâo caâo Taking Stock (Ăiïím laơi tònh hònh kinh tïị Viïơt

Nam), thaâng 12 nùm 2010 vađ thaâng 6 nùm 2011.

28 Mùơc duđ phín cíịp cao, nhûng quaâ trònh

phaât triïín cuêa Viïơt Nam trûúâc ăíy chûa

bõ manh muân vađ ắa phûúng hoâa nhû hiïơn

nay Muơc tiïu chung vađ ăöơi nguô laônh ăaơo maơnh

meô ăöìng nghôa vúâi viïơc caâc chñnh quýìn ắa

phûúng vađ trung ûúng ăïìu coâ ăoâng goâp theo

caâch riïng cuêa mònh vađo caâc muơc tiïu chung cuêa

quöịc gia Song thúđi gian qua, nïìn kinh tïị múâi cuêa

Viïơt Nam ăaô phaât triïín vúâi möơt caâch khaâ ăöơc

líơp vúâi hïơ thöịng trung ûúng (Probert vađ Young

1995, 520), trong ăoâ khaê nùng cuêa trung ûúng

trong viïơc chó ăaơo hoaơt ăöơng ăïí ăaơt ặúơc muơc

tiïu phaât triïín quöịc gia vađ caâc biïơn phaâp thiïịt

líơp khuön khöí thïí chïị vađ phaâp lyâ cíìn thiïịt ăïí

tùng trûúêng bïìn vûông ăaô ýịu ăi Thïm vađo ăoâ,

caâc cuöơc caêi caâch vađ ăi keđm theo noâ lađ sûơ giaêm

búât mûâc ăöơ kiïím soaât tíơp trung ăaô thuâc ăííy sûơ

liïn quan míơt thiïịt vađ phaât triïín trong caâc

DNNN, chñnh quýìn ắa phûúng, caâc tiïíu ngađnh

cuêa hïơ thöịng trung ûúng Hïơ quaê lađ caâc maơng

lûúâi quan hïơ vađ “nghiïơp ăoađn” vúâi mađu sùưc ắa

phûúng ăaô trúê thađnh nhûông ýịu töị chñnh trong

sûơ thay ăöíi vïì kinh tïị (Grabher vađ Stark 1998)

Do víơy, nhûông ăöơi nguô cíịp dûúâi trong böơ maây

nhađ nûúâc ăaô nöíi lïn nhû möơt ăöơi nguô kinh doanh

tinh hoa múâi (Forsyth 1997, 245, 257) Mùơc duđ

phíìn lúân ăöơi nguô tinh hoa vïì kinh tïị múâi nađy

khöng muöịn vađ cuông khöng thïí ăođi hoêi phaêi coâ

thay ăöíi vïì chñnh trõ, song hoơ ăaô coâ nhûông taâc

ăöơng ăaâng kïí ăöịi vúâi viïơc ra quýịt ắnh vađ hoaơch

ắnh chñnh saâch (Dixon 2003) Tñnh chíịt ắa

phûúng hoâa sûơ phaât triïín vađ kiïím soaât úê Viïơt

Nam tûúng phaên síu sùưc vúâi caâc hïơ thöịng tíơp

trung cao ăùơc thuđ cuêa nhûông nïìn kinh tïị nhû

Hađn Quöịc hoùơc Ăađi Loan.19

29 Phaơm vi vađ töịc ăöơ caêi caâch chõu aênh

hûúêng búêi nhûông quan ăiïím khaâc nhau

trong nöơi böơ Ăaêng vađ Nhađ nûúâc vađ sûơ gia

tùng caâc lúơi ñch Lúơi ñch nađy xuíịt phaât tûđ caâc

cú quan nhû quín ăöơi, cöng an, cöng ăoađn, phuơ

nûô, chñnh quýìn ắa phûúng vađ vuđng, DNNN, caâc

böơ ngađnh khaâc nhau Bïn caơnh ăoâ cođn coâ nhûông

thay ăöíi ăaâng kïí vïì tíìm quan troơng cuêa nhûông

nhoâm lúơi ñch nađy, nöíi bíơt lađ sûơ ăaơi diïơn vađ aênh

hûúêng tùng lïn cuêa caâc chñnh quýìn ắa phûúngvađ caâc nhađ kyô trõ (Fforde vađ Goldstone 1995,105) Sûơ chia reô nađy cuông ặúơc cuêng cöị vađ phínchia theo mûâc ăöơ khaâc nhau búêi sûơ gia tùng cuêanhûông quýìn lúơi kinh tïị múâi Hïơ quaê lađ coâ ñt caâcquan ăiïím cöị ắnh hún, vađ ăöịi vúâi nhiïìu caâ nhínvađ nhoâm, thaâi ăöơ caêi caâch phaên aânh caâc biïơn phaâpcuơ thïí thay vò möơt quy trònh töíng thïí (Dixon2003; Koh 2001, 537–38) Sûơ gia tùng caâc nhoâmlúơi ñch vađ tñnh chíịt cuêa hïơ thöịng phaâp lyâ vađ quaênlyâ cuêa Viïơt Nam—nhûông hïơ thöịng víơn hađnh trïn

cú súê nhûông gò ặúơc pheâp thay vò nhûông gò khöngặúơc pheâp—díîn ăïịn viïơc saên sinh ra möơt khöịilûúơng khöíng löì caâc luíơt, nghõ ắnh vađ quy ắnh Sûơvíơn hađnh cuêa hïơ thöịng tiïịp tuơc bõ caên trúê búêi sûơthiïịu huơt caâc nhađ chuýn mön vađ kyô trõ, nhûôngngûúđi lađm nođng cöịt cho böơ maây cöng chûâc nhû

úê nhûông Quöịc gia phaât triïín chíu AÂ nhû HađnQuöịc; Singapore; Ăađi Loan vađ Trung Quöịc

30 Phaât triïín manh muân cođn ăi ăöi vúâi tònh traơng sa suât vïì chíịt lûúơng cuêa caâc thïí chïị kinh tïị Di saên cuêa thúđi kyđ kïị hoaơch hoâa

tíơp trung víîn cođn aênh hûúêng nùơng nïì ăïịn caâcthïí chïị kinh tïị cuêa Viïơt Nam Mùơc duđ hiïơn naythõ trûúđng lađ cú chïị phín böí nguöìn lûơc chñnh,song thõ trûúđng laơi thûúđng víơn hađnh keâm hiïơuquaê do thiïịu nhûông thiïịt chïị nïìn taêng, hoùơcặúơc xíy dûơng khöng töịt, hoùơc chûa hoađn chónh

Caâc thiïịt chïị kinh tïị khu vûơc nhađ nûúâc vađ tûnhín ăïìu ríịt manh muân, rúđi raơc Sûơ manh muân,rúđi raơc nađy lađ möơt víịn ăïì vò noâ lađm tùng chi phñphöịi húơp, vađ ăiïìu nađy díîn ăïịn giaêm hiïơu suíịt Hïơthöịng ăiïìu tiïịt manh muân cuông gíy ra caâc quy ắnhmíu thuíîn nhau Cođn manh muân trong ăíìu tû cöngthò díîn ăïịn truđng lùơp vađ laông phñ (xem chûúng 3)

31 Hiïơu quaê ăiïìu hađnh cuêa Chñnh phuê úê Viïơt Nam trong nhûông nùm gíìn ăíy ăaô giaêm suât so vúâi nhûông Chñnh phuê khaâc trong khu vûơc Hiïơu quaê ăiïìu hađnh cuêa Chñnh

phuê Viïơt Nam—ăo bùìng nhíơn thûâc vïì chíịt lûúơngdõch vuơ cöng, chíịt lûúơng hoaơch ắnh vađ thûơc thichñnh saâch, vađ tñnh tin cíơy cuêa caâc cam kïịt cuêaChñnh phuê ăöịi vúâi caâc chñnh saâch cuêa mònh—lađkhaâ thíịp so vúâi nhûông nûúâc khaâc úê chíu AÂ Hiïơuquaê ăiïìu hađnh cuêa Chñnh phuê trong nhûông nùmgíìn ăíy ăaô giaêm xuöịng, trong khi hiïơu quaê cuêacaâc nûúâc khaâc laơi tùng lïn (Chó söị Quaên trõ Toađncíìu, 2011)

19 Dapice (2008)

IV CÍỊU TRUÂC BAÂO CAÂO VDR

32 Möơt caâch ăïí hiïíu roô hún vïì nhûông víịn

ăïì mang tñnh cú cíịu cuêa Viïơt Nam lađ bùưt

ăíìu vúâi möơt phín tñch ăún giaên vïì tònh

hònh súê hûôu, phín böí vađ sûê duơng nguöìn

vöịn Nguöìn vöịn úê Viïơt Nam coâ thuöơc vïì nhûông

ngûúđi coâ thïí ăaêm baêo hiïơu quaê sûê duơng vöịn cao

nhíịt hay khöng? Nhûông ngûúđi chuê súê hûôu vöịn

coâ phín böí vöịn cho nhûông ngađnh coâ lúơi ñch kinh

tïị vađ xaô höơi cao nhíịt hay khöng? Khi vöịn ặúơc

phín böí cho möơt ngađnh hay möơt doanh nghiïơp

nađo ăoâ, noâ coâ ặúơc khai thaâc möơt caâch hiïơu quaê

hay khöng? Nhûông cíu hoêi nađy ặúơc tòm hiïíu

trong ba chûúng tiïịp theo cuêa Baâo caâo Phaât

triïín Viïơt Nam 2012 (VDR 2012) Ba trong söị

caâc phaât hiïơn chñnh liïn quan ăïịn nhûông cíu hoêi

ăoâ lađ:

l Súê hûôu Caâc Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc Viïơt

Nam (DNNN) lađ möơt trong nhûông chuê thïísûê duơng vöịn keâm hiïơu quaê nhíịt, nhûng laơichiïịm duơng nhiïìu vöịn nhíịt (Chûúng 2)

l Phín böí Chûúng trònh ăíìu tû cöng cađng

ngađy cađng töịn keâm vađ keâm hiïơu quaê do viïơcphín böí vöịn dûơa vađo nhûông cín nhùưc hađnhchñnh chûâ khöng dûơa trïn nhu cíìu chiïịn lûúơcvađ cú chïị thõ trûúđng—taơo ra thûđa cung vöịntrïn nhiïìu lônh vûơc vađ thiïịu vöịn tríìm troơngtrïn nhûông lônh vûơc khaâc (Chûúng 3)

l Hiïơu quaê Do sûê duơng quaâ nhiïìu caâc biïơn

phaâp hađnh chñnh ăïí kiïím soaât giaâ caê vađ tiïịpcíơn vúâi thöng tin cú baên bõ haơn chïị nïn nïìnkinh tïị Viïơt Nam bõ thiïịu “sinh khñ”, luöìng ö-

xi cíìn thiïịt giuâp cho möơt nïìn kinh tïị thõtrûúđng víơn hađnh hiïơu quaê (Chûúng 4)

33 Tiïịp ăoâ, baâo caâo tòm hiïíu nhûông ýịu

töị gíy ra tònh traơng súê hûôu, phín böí vađ sûê

duơng vöịn keâm hiïơu quaê Möơt trong caâc lyâ do

giaêi thñch tíơp trung vađo möơt ýịu töị quen thuöơc,

ăoâ lađ thïí chïị (Institutions) ýịu, cú chïị khuýịn

khñch (Incentives) bõ boâp meâo vađ thiïịu thöng tin

(Information)—ặúơc goơi lađ ba chûô “I” cuêa

nïìn kinh tïị thõ trûúđng Nïìn kinh tïị Viïơt Nam

víîn cođn thiïịu möơt söị thiïịt chïị then chöịt, vñ duơ

nhû möơt cú quan coâ chûâc nùng xaâc ắnh roôquýìn súê hûôu tađi saên vađ möơt thõ trûúđng ăïí giaodõch caâc quýìn súê hûôu tađi saên ăoâ, möơt cú quanăöơc líơp ăïí thûơc hiïơn vai trođ quaên lyâ nhađ nûúâcăöịi vúâi caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc, vađ caâc cúquan ăiïìu hađnh vö tû, khöng thiïn võ trong caâcngađnh cú súê haơ tíìng nhû caêng vađ khu cöngnghiïơp Viïơc thiïịt líơp caâc cú chïị khuýịn khñchăuâng ăùưn bao göìm ắnh giaâ ăíịt ăai theo giaâ thõtrûúđng cho tíịt caê caâc giao dõch liïn quan ăïịnChñnh phuê vađ doanh nghiïơp, chíịm dûât nhûông ûuăaôi ăùơc biïơt dađnh cho caâc DNNN trong tiïịp cíơn

tû liïơu saên xuíịt, lađm cho lúơi ñch cuêa chñnh quýìnắa phûúng gùưn liïìn vúâi ûu tiïn quöịc gia, ûu tiïntađi chñnh cöng cho hoaơt ăöơng phaât triïín phöịihúơp vuđng, vađ trúơ cíịp trûơc tiïịp cho caâc höơ giaằnh ngheđo thay vò thöng qua cú chïị trúơ giaâ.Ngoađi ra cíìn phaêi coâ biïơn phaâp giaêm búât chi phñvađ caêi thiïơn sûơ sùĩn coâ cuêa thöng tin, bao göìm caêmöơt chñnh saâch múâi vïì cöng böị thöng tin ăöịivúâi caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc; caêi thiïơn tñnhminh baơch cuêa ngín saâch, ăùơc biïơt lađ caâc dûơ aânăíìu tû cöng quy mö lúân; vađ níng cao nhíơn thûâccho ngûúđi sûê duơng thöng tin ăïí ýu cíìu nhûôngthöng tin ăaâng tin cíơy tûđ chñnh phuê

V NÙƯM BÙƯT THÕ TRÛÚĐNG

34 Viïơt Nam ăaô biïịn cuöơc khuêng hoaêng höìi cuöịi thíơp niïn 80 thađnh möơt trong nhûông thađnh cöng phaât triïín lúân nhíịt cuêa thúđi ăaơi chuâng ta Viïơt Nam ăaô chûâng toê mònh

coâ khaê nùng thñch ûâng tuýơt vúđi vađ ăaô coâ nhûôngtiïịn böơ ríịt íịn tûúơng trong nhûông nùm ăíìuchuýín ăöíi trong nhûông ăiïìu kiïơn cûơc kyđ khoâkhùn Chñnh quýịt ắnh caêi caâch theo hûúâng thõtrûúđng vađ thay ăöíi cú chïị khuýịn khñch ăïí phuđhúơp vúâi caâc nguýn tùưc thõ trûúđng ăaô ăoâng vaitrođ quýịt ắnh thađnh cöng cuêa Viïơt Nam

35 Viïơt Nam coâ thïí sûê duơng sûâc maơnh cuêa thõ trûúđng vađ vai trođ kiïịn taơo cuêa Nhađ nûúâc ăïí kiïịn thiïịt möơt con ặúđng ăi múâi, taơo ra möơt nïìn kinh tïị hiïơu quaê hún vađ möơt xaô höơi nùng suíịt hún Mùơc duđ Viïơt Nam

ăaô nùưm bùưt nhiïìu chñnh saâch cuêa nïìn kinh tïị thõtrûúđng nhûng cho ăïịn nay víîn boê qua möơt

nhiïơm vuơ ăíìy khoâ khùn lađ thiïịt líơp vađ tùng cûúđng

caâc thïí chïị höî trúơ thõ trûúđng Song nhûông hònh

thûâc kiïím soaât cuô ăang ýịu ăi vađ caâc hoaơt ăöơng

múâi ăang nhanh choâng nöíi lïn, mađ hïơ thöịng laơi

chûa quen hay chûa ăuê hiïơu quaê ăïí ăiïìu tiïịt

Nhûông thay ăöíi nađy phaêi ặúơc ăoân nhíơn bùìng

viïơc xíy dûơng caâc thiïịt chïị múâi, caâc cú chïị

khuýịn khñch múâi vađ möơt xaô höơi cúêi múê, minh

baơch hún ăïí híơu thuíîn cho möơt nïìn kinh tïị thõ

trûúđng maơnh meô vađ lađnh maơnh ăaô ắnh hònh vađphaât triïín Vúâi möơt Ăaơi höơi Ăaêng múâi, Quöịc höơimúâi vađ Chñnh phuê múâi, ăíy lađ thúđi ăiïím lyâ tûúêngcho Viïơt Nam bûúâc vađo con ặúđng phaât triïínmöơt nïìn kinh tïị thõ trûúđng trûúêng thađnh phuđhúơp vúâi võ thïị múâi cuêa Viïơt Nam lađ möơt nûúâc coâthu nhíơp trung bònh múâi nöíi, nùng ăöơng cuêa chíu

AÂ Ăoâ lađ con ặúđng cíìn thiïịt, ăaâng mong muöịn vađcoâ leô lađ con ặúđng mađ Viïơt Nam ăang bûúâc tiïịp

MÖƠT SÍN CHÚI CÖNG BÙÌNG:

Baâo caâo Phaât triïín Viïơt Nam 2012

KINH TÏỊ THÕ TRÛÚĐNGKHI VIÏơT NAM TRÚÊ THAĐNH QUÖỊC GIA

COÂ THU NHÍƠP TRUNG BÒNH

Chûúng 2

State

Nonstate State

Nonstate

20 Ivailo V Izvorski, Chul Ju Kim vađ Sunita Kikeri ăaô viïịt nhiïìu

phíìn cuêa chûúng nađy Nöơi dung cuông ặúơc dûơa trïn hai nghiïn

cûâu nïìn taêng cuêa CIEM vađ möơt nghiïn cûâu thûâ ba cuêa Cöng

ty Tû víịn Nexus Ăïí biïịt chi tiïịt, xin xem danh saâch tađi liïơu

tham khaêo úê cuöịi baâo caâo.

1 Súê hûôu Nhađ nûúâc lađ möơt trong söị ñt

nhûông víịn ăïì ặúơc quan tím hađng ăíìu

trong caâc cuöơc thaêo luíơn vïì chñnh saâch úê

Viïơt Nam trong nhûông nùm gíìn ăíy Sau

hai mûúi lùm nùm chuýín ăöíi sang nïìn kinh tïị

thõ trûúđng, ngûúđi ta thûúđng nghô rùìng Viïơt Nam

ăaô giaêi quýịt xong víịn ăïì nađy Thûơc tïị diïîn ra

trong möơt thúđi gian dûúđng nhû cuông uêng höơ caâch

suy nghô víơy Trong thíơp niïn 90 vađ nhûông nùm

ăíìu thïị kyê 21, Viïơt Nam ăaô cöí phíìn hoâa hađng

nghòn Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc (DNNN) vûđa vađ

nhoê, ăöìng thúđi húơp nhíịt nhiïìu doanh nghiïơp

khaâc thađnh nhûông ăún võ lúân hún, caâc Töíng cöng

ty nhađ nûúâc (TCT) Theo ăuöíi mö hònh Keiretsu

cuêa Nhíơt vađ Chaebols cuêa Hađn Quöịc, tûđ nùm

2005, Viïơt Nam ăaô tùng töịc quaâ trònh thađnh líơp

caâc Tíơp ăoađn Kinh tïị Nhađ nûúâc (TĂKTNN)—

möơt liïn minh loêng leêo cuêa nhiïìu DNNN coâ lúơi

ñch kinh tïị giöịng nhau21—trûúâc khi gia nhíơp Töí

chûâc Thûúng maơi Thïị giúâi Ban ăíìu caâc

TĂKTNN hoaơt ăöơng töịt, nhûng bùưt ăíìu böơc löơ

roô nhûông nhûúơc ăiïím cuêa mònh khi möơt trong

söị ăoâ lađ Tíơp ăoađn Ăoâng tađu Nhađ nûúâc Vinashin

khöng traê ặúơc caâc khoaên núơ quöịc tïị vađ Thanh

tra Chñnh phuê ăaô phaât hiïơn ríịt nhiïìu hoaơt ăöơng

vi phaơm caâc nguýn tùưc tađi chñnh vađ quaên lyâ úê

cöng ty nađy Ngûúđi ta cuông phaât hiïơn hađng trùm

chi nhaânh vađ cöng ty trûơc thuöơc cuêa Vinashin

hoaơt ăöơng trong röơng khùưp caâc lônh vûơc—thûúđng

ríịt xa so vúâi lônh vûơc hoaơt ăöơng kinh doanh

chñnh cuêa cöng ty meơ - vúâi quy mö vađ aênh hûúêng

lúân hún hònh dung ríịt nhiïìu Vuơ viïơc nađy ăaô lađm

díịy lïn möơt cuöơc tranh luíơn trïn toađn quöịc vïì

vai trođ cuêa Nhađ nûúâc vađ tûúng lai cuêa caâc

DNNN trong nïìn kinh tïị Viïơt Nam

2 Chûúng nađy tòm hiïíu lyâ do taơi sao 25

nùm sau Ăöíi Múâi mađ víịn ăïì súê hûôu Nhađ

nûúâc víîn lađ ăùơc ăiïím nöíi bíơt cuêa nïìn kinh tïị Viïơt Nam Viïơt Nam ăùơt muơc tiïu chuýín

sang nïìn kinh tïị thõ trûúđng theo ắnh hûúâng xaôhöơi chuê nghôa Nöơi dung caâc nghõ quýịt cuêa Ăaơihöơi Ăaêng vađ Ban chíịp hađnh Trung ûúng Ăaêngcho thíịy caâc nhađ laônh ăaơo Ăaêng cho rùìng khöngnhíịt thiïịt coâ míu thuíîn trong viïơc töìn taơi möơtkhu vûơc kinh tïị nhađ nûúâc lúân trong möơt nïìnkinh tïị theo ắnh hûúâng thõ trûúđng Nhûng trongnhûông nùm gíìn ăíy, viïơc Viïơt Nam coâ veê ăangchuýín hûúâng sang thûơc hiïơn phaât triïín mö hònhkinh tïị tû baên nhađ nûúâc trong ăoâ caâc TĂKTNNặúơc hûúêng ăùơc quýìn ăöịi vúâi caâc ýịu töị ăíìuvađo vađ ặúơc tûơ chuê cao trong kinh doanh, ăaô lađmnaêy sinh nhiïìu thùưc mùưc vïì vai trođ cuêa nhûông tíơpăoađn nađy Tònh hònh trúê nïn nghiïm troơng húnkhi möơt söị DNNN, lúơi duơng sûơ ýịu keâm tronghoaơt ăöơng giaâm saât vađ tñnh minh baơch trong hïơthöịng, ăaô múê röơng hoaơt ăöơng kinh doanh saênxuíịt sang caâc lônh vûơc nùìm ngoađi ngađnh nghïìchñnh cuêa mònh, cuđng vúâi quaên lyâ tađi chñnh loêngleêo, viïơc che giíịu thöng tin vađ khöng baâo caâo ăíìyăuê cho Chñnh phuê ăaô lađm xíịu ăi danh tiïịng cuêacaê khu vûơc nađy Do víơy, möơt Nghõ quýịt gíìn ăíycuêa Quöịc höơi ăaô xaâc ắnh víịn ăïì taâi cú cíịu caâcDNNN seô lađ möơt ûu tiïn hađng ăíìu trong Kïịhoaơch Phaât triïín Kinh tïị - Xaô höơi túâi (KHPT KT-XH) trong giai ăoaơn tûđ 2011 ăïịn 2015

3 Kïịt quaê cuơ thïí cuêa cuöơc tranh luíơn hiïơn nay lađ chûa roô rađng, caêi caâch coâ thïí diïîn ra vúâi nhiïìu khaê nùng tûđ taâi cú cíịu mang tñnh hònh thûâc cho ăïịn cöí phíìn hoâa triïơt ăïí (bao göìm caê tû nhín hoâa) Vúâi sûơ

sa suât roô rïơt vïì hiïơu quaê cuêa möơt söị DNNN,viïơc giûô nguýn hiïơn traơng lađ ăiïìu khöng khaê thi.Nhiïìu phûúng aân caêi caâch ăang ặúơc Nhađ nûúâcbađn thaêo, nhûng cuông cíìn noâi thïm rùìng nhûôngthaêo luíơn nhû thïị nađy trûúâc kia ăaô khöng díînăïịn caâc hađnh ăöơng cuơ thïí nađo Caâc cú quan chuêchöịt cuêa Chñnh phuê ặúơc ýu cíìu phaêi ặa rakïị hoaơch taâi cú cíịu cho caâc khu vûơc doanhnghiïơp vađ ngín hađng Ăíy lađ möơt saâng kiïịn quantroơng, nhûng vò víịn ăïì súê hûôu nhađ nûúâc khöngphaêi chó lađ möơt víịn ăïì kinh tïị mađ cođn lađ möơt lûơachoơn chñnh trõ nïn taâi cú cíịu maơnh meô caâcDNNN thûúđng khöng ặúơc uêng höơ maơnh vïìmùơt chñnh trõ Bíịt kyđ kïị hoaơch taâi cú cíịu nađocuông cíìn dûơa trïn sûơ ăöìng thuíơn roô rađng vïì vaitrođ cuêa Nhađ nûúâc trong nïìn kinh tïị vađ böị trñ töíchûâc húơp lyâ ăïí ăaơt ặúơc muơc tiïu ăoâ Ăiïìu nađy

PHAÂT HIÏơN CHÑNH

21 Möơt TĂKTNN ặúơc gùưn kïịt thöng qua möơt cíịu truâc súê hûôu

hònh kim tûơ thaâp trong ăoâ cöng ty meơ úê ẳnh cuêa kim tûơ thaâp coâ vöịn cöí phíìn kiïím soaât trong möơt söị chi nhaânh (tíìng thûâ hai cuêa kim tûơ thaâp) Cöng ty meơ vađ caâc chi nhaânh kiïím soaât caâc doanh nghiïơp phuơ thuöơc lađ tíìng ăaây cuêa kim tûơ thaâp Trong möơt söị trûúđng húơp nhíịt ắnh, caâc doanh ngiïơp trûơc thuöơc gia nhíơp vađo TĂKTNN ăïí lúơi duơng thûúng hiïơu, cöng nghïơ, phaơm

vi thõ trûúđng vađ nhiïìu tađi saên vö hònh khaâc cuêa tíơp ăoađn.

seô ăođi hoêi coâ möơt söị biïơn phaâp mađ baâo caâo nađy

goơi lađ khuön khöí “DREAM” — tûđ viïịt tùưt cuêa

Disclose, Regulate, Equitize, Accountable, and

Monitor — Cöng böị thöng tin, Ăiïìu tiïịt, Cöí

phíìn hoâa, Traâch nhiïơm giaêi trònh, vađ Giaâm saât

Khuön khöí DREAM ặúơc miïu taê cuơ thïí nhû sau:

l Minh baơch thöng tin Möơt chñnh saâch minh

baơch thöng tin múâi ăođi hoêi DNNN, bùưt ăíìu

tûđ caâc TĂKTNN, baâo caâo tònh hònh tađi chñnh

cuêa mònh úê tíịt caê caâc chi nhaânh vađ caâc cöng

ty thađnh viïn trûơc thuöơc cuông nhû cöng böị

kõp thúđi, chñnh xaâc caâc baâo caâo thûúđng niïn,

baâo caâo kiïím toaân, vađ baâo caâo thu nhíơp

thöng qua thöng tin ăaơi chuâng íịn baên vađ ăiïơn

tûê hay internet

l Ăiïìu tiïịt Möơt hïơ thöịng quaên trõ doanh

nghiïơp hiïơn ăaơi taâch baơch caâc quýìn súê hûôu

Nhađ nûúâc vúâi caâc chûâc nùng quaên lyâ Nhađ nûúâc

vađ thiïịt líơp möơt cú chïị khaâch quan vađ minh

baơch ăïí lûơa choơn caâc Töíng giaâm ăöịc (TGĂ)

vađ thađnh viïn höơi ăöìng quaên trõ Cuông cíìn phaêi

chíịm dûât ăùơc quýìn ăùơc lúơi cuêa caâc DNNN

ăöịi vúâi caâc ýịu töị ăíìu vađo vađ cíìn ắnh giaâ ăíịt

ăai theo giaâ thõ trûúđng ăöịi vúâi tíịt caê caâc giao

dõch cuêa Nhađ nûúâc vađ doanh nghiïơp

l Cöí phíìn hoâa Ăïí níng cao hoaơt ăöơng nöơi

böơ cuêa DNNN, khöng coâ caâch nađo cuơ thïí vađ

chùưc chùưn hún ngoađi caâch buöơc nhûông DN

nađy phaêi tuín theo quy luíơt cuêa thõ trûúđng

cuđng vúâi sûơ giaâm saât cuêa Nhađ nûúâc Ăiïìu nađy

ăođi hoêi tùng töịc ăöơ cöí phíìn hoâa caâc DNNN,

bao göìm viïơc baân túâi 49% vöịn ăiïìu lïơ cuêacöng ty meơ cuêa caâc TĂKTNN

l Traâch nhiïơm giaêi trònh Caâc DNNN phaêi

coâ traâch nhiïơm giaêi trònh ăöịi vúâi caâc hoaơt ăöơng cuêa mònh, bao göìm caê hònh thûâc trao

thûúêng cho viïơc minh baơch hoâa cao hún vađbaâo caâo thöng tin kõp thúđi hún, cuông nhû coâhònh thûâc xûê phaơt trûúđng húơp khöng tuín thuê

l Giaâm saât Töíng rađ soaât laơi hïơ thöịng giaâm

saât vúâi ýu cíìu bùưt buöơc thûơc hiïơn kiïím toaân

ăöơc líơp hađng nùm, cuông nhû trònh nöơp söị liïơukõp thúđi cho caâc Böơ ngađnh liïn quan

4 Phíìn cođn laơi cuêa chûúng bao göìm caâc phíìn chñnh sau Phíìn II múê ăíìu bùìng phíìn thaêo

luíơn vïì vai trođ cuêa caâc DNNN vađ caâc Ngín hađngThûúng maơi Nhađ nûúâc (NHTMNN) ăöịi vúâi nïìnkinh tïị quöịc dín vađ vađ so saânh hiïơu quaê cuêa chuângvúâi caâc ngín hađng nûúâc ngoađi vađ ngín hađng tûnhín trong nûúâc Phíìn III trònh bađy kïịt quaê khaêosaât “Thay ăöíi thaâi ăöơ vúâi thõ trûúđng vađ Nhađ nûúâc”

(CAMS, 2011) Phíìn IV thaêo luíơn caâch tiïịp cíơnnûúâc ăöi cuêa Nhađ nûúâc ăöịi vúâi caêi caâch DNNN

Phíìn V phín tñch caâc lyâ do taơi sao cíìn ặa ra giaêiphaâp chñnh saâch múâi ăïí taâi cú cíịu DNNN Phíìn

VI thaêo luíơn caâc phûúng aân chñnh saâch khaâc nhauăöìng thúđi ặa ra caâc khuýịn nghõ chñnh saâch chogiai ăoaơn túâi Höơp 2.1 ắnh nghôa ngùưn goơn caâcthuíơt ngûô sûê duơng trong baâo caâo nađy

Höơp 2.1 Caâc thuíơt ngûô liïn quan túâi “Chuýín ăöíi”

Sau ăíy lađ ắnh nghôa caâc thuíơt ngûô sûê duơng trong baâo caâo nađy, caâc ắnh nghôa nađy coâ thïí ặúơc

thay ăöíi tuđy theo böịi caênh caêi caâch kinh tïị cuêa Viïơt Nam

Cöí phíìn hoâa Quaâ trònh baân ăi möơt phíìn vöịn súê hûôu cuêa möơt DNNN hoùơc möơt NHTMNN

cho cöng chuâng hoùơc möơt nhađ ăíìu tû chiïịn lûúơc Trong nhûông nùm gíìn ăíy, cöí phíìn hoâa chuê ýịu

thûơc hiïơn thöng qua Phaât hađnh cöí phiïịu líìn ăíìu ra cöng chuâng (IPO), sau ăoâ lađ niïm ýịt cöng

ty trïn thõ trûúđng chûâng khoaân

Thoaâi vöịn ăíìu tû Quaâ trònh Nhađ nûúâc baân möơt phíìn hoùơc toađn böơ phíìn vöịn Nhađ nûúâc cho dín

chuâng hoùơc khu vûơc kinh tïị tû nhín sau khi cöí phíìn hoâa líìn ăíìu Taơi Viïơt Nam, híìu hïịt DNNN

ặúơc cöí phíìn hoâa trûúâc, röìi sau ăoâ möơt söị seô ặúơc thoaâi vöịn búêi Töíng cöng ty Ăíìu tû vađ Kinh

doanh Vöịn Nhađ nûúâc (SCIC)

Cöng ty cöí phíìn (CTCP) Cöng ty coâ cú cíịu súê hûôu ăa daơng vađ niïm ýịt trïn thõ trûúđng chûâng

khoaân Trïn lyâ thuýịt, möơt cöng ty cöí phíìn coâ thïí thuöơc 100% súê hûôu tû nhín hoùơc dûúâi 99%

Khu vûơc quöịc doanh Lađ lônh vûơc kinh tïị thuöơc súê hûôu cuêa Nhađ nûúâc (Chñnh phuê) Trong böịi

caênh baâo caâo nađy, khu vûơc quöịc doanh bao göìm caâc thađnh phíìn sau: (a) DNNN 100 % súê hûôunhađ nûúâc, (b) caâc cöng ty cöí phíìn coâ hún 50 % vöịn súê hûôu nhađ nûúâc, (c) caâc NHTMNN coâ100% vöịn súê hûôu nhađ nûúâc, vađ (d) caâc NHCP coâ ñt nhíịt 80 % súê hûôu Trong baâo caâo nađy, caâcthuíơt ngûô khu vûơc kinh tïị nhađ nûúâc, khu vûơc súê hûôu nhađ nûúâc, caâc cú súê kinh tïị nhađ nûúâc vađ khuvûơc quöịc doanh ặúơc sûê duơng vúâi nghôa giöịng nhau

Khu vûơc ngoađi quöịc doanh Lônh vûơc kinh tïị trong nûúâc mađ Nhađ nûúâc khöng phaêi chuê súê hûôu

chñnh Trong böịi caênh baâo caâo nađy, khu vûơc kinh tïị phi nhađ nûúâc bao göìm caâc doanh nghiïơp trongnûúâc coâ 100% vöịn súê hûôu tû nhín vađ caâc CTCP coâ dûúâi 50% vöịn thuöơc súê hûôu nhađ nûúâc

5 Quy mö khu vûơc quöịc doanh cuêa Viïơt

Nam tuy ăaô giaêm nhûng víîn cođn tûúng

ăöịi lúân vađ khöng hiïơu quaê Tíìm quan troơng

cuêa khu vûơc quöịc doanh trong nïìn kinh tïị ăaô

giaêm díìn khi caâc khu vûơc kinh tïị tû nhín trong

nûúâc vađ nûúâc ngoađi tùng trûúêng nhanh choâng

quöịc doanh víîn chiïịm möơt tyê troơng khaâ lúân

trong nïìn kinh tïị Viïơc sûê duơng caâc nhín töị ăíìu

vađo nhû ăíịt ăai vađ vöịn cuông keâm hiïơu quaê hún

so vúâi caâc cú súê tûúng tûơ thuöơc khu vûơc ngoađi

quöịc doanh

II A KHU VÛƠC NHAĐ NÛÚÂC

COÂ QUY MÖ LÚÂN NHÛNG TÍÌM QUAN TROƠNG GIAÊM DÍÌN

6 Mùơc duđ söị DNNN ăang giaêm díìn, söị

lûúơng tuýơt ăöịi caâc doanh nghiïơp nađy víîn

ríịt cao.23Tûđ nùm 1989 ăïịn 1992, hađng nghònDNNN nhoê, thua löî vađ keâm hiïơu quaê ăaô bõ ăoângcûêa vađ saât nhíơp, do víơy söị lûúơng DNNN ăaô giaêmtûđ 12.084 xuöịng khoaêng 6.000 (Griffen, 1998;Ngín hađng Thïị giúâi, 1999, Dixon, 2003) Söịlûúơng DNNN khöng thay ăöíi nhiïìu trong giaiăoaơn 1992 - 1999 — giai ăoaơn chuê ýịu ăïí cuêngcöị khu vûơc quöịc doanh thöng qua viïơc chíịm dûâtbao cíịp trûơc tiïịp, sûêa ăöíi cú cíịu thûúêng chocöng nhín vađ quaên lyâ cuông nhû tùng mûâc ăöơ tûơchuê Nùm 2000, Viïơt Nam coâ 5.759 DNNN,trong söị ăoâ 3.692 thuöơc súê hûôu cuêa caâc chñnhquýìn ắa phûúng cođn 2.067 thuöơc súê hûôu cuêachñnh quýìn trung ûúng (xem Baêng A, Hònh 2.1).Thöng qua cöí phíìn hoâa, thoaâi vöịn ăíìu tû, saâtnhíơp, mua laơi doanh nghiïơp vađ thanh lyâ, söị lûúơngDNNN giaêm nhanh choâng trong giai ăoaơn 2002

- 2005 vađ giaêm chíơm hún giai ăoaơn tûđ 2005 ăïịn

200824 Nùm 2009, xu hûúâng ăaêo ngûúơc khi 175DNNN múâi ặúơc thađnh líơp úê cíịp trung ûúng

— möơt xu thïị dûúđng nhû víîn tiïịp diïîn vađo nùm

2010 vađ 2011

QUY MÖ, TÍÌM QUAN TROƠNG, VAĐ HIÏơU QUAÊ

22 Tham khaêo Fforde (2004) ăïí coâ möơt miïu taê thuâ võ vïì tñnh

chíịt quýìn súê hûôu tađi saên úê caâc DNNN úê Viïơt Nam Öng líơp luíơn rùìng caâc DNNN Viïơt Nam töịt nhíịt ặúơc coi lađ ‘caâc cöng

ty cöí phíìn aêo’, vò nhiïìu DNNN ặúơc tû nhín hoâa trïn thûơc tïị Nhûng nghiïn cûâu cuêa öng mang tñnh giai thoaơi vađ vò thïị khi xem xeât tíìm quan troơng cuêa caâc DNNN trong nïìn kinh tïị, khöng coâ söị liïơu thay thïị cho söị liïơu thöịng kï chñnh thûâc ngay caê nïịu thöịng kï chñnh thûâc chûa thïí hiïơn ăuâng thûơc tïị.

23 Chñnh phuê ắnh nghôa möơt DNNN lađ möơt doanh nghiïơp coâ 100% vöịn thuöơc súê hûôu nhađ nûúâc; Tuy nhiïn Töíng cuơc Thöịng

kï Viïơt Nam laơi sûê duơng möơt ắnh nghôa röơng hún (ặúơc Quöịc tïị chíịp nhíơn) ăïí tñnh ăïịn caê caâc doanh nghiïơp mađ Nhađ nûúâc coâ cöí phíìn chi phöịi, tûâc 51% vöịn ăiïìu lïơ trúê lïn Cuöịi nùm

2010, theo söị liïơu cuêa Nhađ nûúâc, coâ 1.200 DNNN úê Viïơt Nam Töíng cuơc Thöịng kï ặa ra con söị 3.364 Toađn böơ caâc phín tñch liïn quan ăïịn DNNN trong chûúng nađy sûê duơng khaâi niïơm röơng hún.

24 Kinh nghiïơm cuêa Viïơt Nam tûúng tûơ nhû cuêa Trung Quöịc, núi söị lûúơng caâc Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc cuông giaêm nhiïìu vađo nhûông nùm cuöịi cuêa thíơp kyê 90, nhûng nhiïìu DNNN ăaô ặúơc cíịu truâc laơi thađnh cöng ty con cuêa nhûông DNNN lúân hún chûâ khöng ặúơc "cöí phíìn hoâa” hay “thoaâi vöịn”

7 Tíìm quan troơng cuêa DNNN trong nïìn

kinh tïị Viïơt Nam ăaô giaêm díìn do sûơ phaât

triïín nhanh choâng cuêa caâc doanh nghiïơp

thuöơc súê hûôu tû nhín Söị lûúơng doanh nghiïơp

múâi trong caâc khu vûơc ngoađi quöịc doanh vađ khu

vûơc kinh tïị nûúâc ngoađi coâ sûơ tùng trûúêng ăöơt

biïịn trong nhûông thíơp kyê vûđa qua Tûđ nùm 2000

– 2009, söị lûúơng doanh nghiïơp ngoađi quöịc doanh

ăaô tùng túâi 7 líìn vađ hún 4 líìn ăöịi vúâi doanh

nghiïơp nûúâc ngoađi, trong khi söị DNNN giaêm

40% trong cuđng giai ăoaơn (xem Baêng B, Hònh2.1) Nhû coâ thïí thíịy trong Baêng 2.1, nïịu loaơitrûđ caâc doanh nghiïơp trong lônh vûơc xíy dûơng vađbaêo hiïím, söị lûúơng cuêa caâc doanh nghiïơp thuöơcsúê hûôu nhađ nûúâc lađ khaâ nhoê so vúâi söị lûúơng cuêacaâc cöng ty hoaơt ăöơng trong caâc lônh vûơc ngoađiquöịc doanh vađ nûúâc ngoađi Tuy nhiïn, nhû seô chóroô trong phíìn sau, víịn ăïì khöng phaêi lađ söị lûúơngdoanh nghiïơp mađ lađ quy mö khi ăïì cíơp ăïịn ýịutöị caơnh tranh trïn thõ trûúđng

Nguöìn: Khaêo saât doanh nghiïơp cuêa TCTK (2009); ûúâc tñnh cuêa NHTG.

0,6

189

6,8 293

1,0

4,3 016

0 1 2 3 4 5 6 7 8

Hònh 2.1 Söị lûúơng DNNN so vúâi doanh nghiïơp phi nhađ nûúâc vađ DN nûúâc ngoađi

Baêng 2.1 Söị lûúơng doanh nghiïơp theo ngađnh (2009)

8 Viïơc suy giaêm tíìm quan troơng cuêa

DNNN coâ thïí thíịy ặúơc thöng qua hiïơn

tûúơng liïn tuơc giaêm díìn tyê lïơ sûê duơng caâc

ýịu töị ăíìu vađo Nùm 2000, caâc DNNN chiïịm

gíìn 68% vöịn, 55% tađi saên cöị ắnh (nhû ăíịt ăai),

45% tñn duơng ngín hađng, vađ taơo 59% viïơc lađm trong

khu vûơc doanh nghiïơp (Hònh 2.2) Kïí tûđ ăoâ, nhûôngcon söị nađy liïn tuơc giaêm díìn, mùơc duđ vúâi töịc ăöơkhaâc nhau Hiïơn tûúơng giaêm síu nhíịt lađ tyê troơngviïơc lađm trong DNNN – tûđ 59 xuöịng 19% -nhûông DNNN sûê duơng nhiïìu nhín lûơc ăaô ặúơccöí phíìn hoâa vađ caâc doanh nghiïơp tû nhín trong

nûúâc vađ doanh nghiïơp nûúâc ngoađi ăaô gia tùng mûâc

tuýín duơng lûơc lûúơng lao ăöơng ríịt nhanh choâng

Nhû thïí hiïơn trong hònh 2.2, nùm 2009, tyê troơng

cuêa DNNN trong vöịn, tađi saên cöị ắnh, tñn duơngngín hađng vađ viïơc lađm trong khu vûơc doanh nghiïơpăaô giaêm xuöịng líìn lûúơt lađ 39%, 45%, 27% vađ 19%

9 Mùơc duđ súê hûôu nhađ nûúâc ăang giaêm ăi,

Nhađ nûúâc víîn khöng chó kiïím soaât tíịt caê

caâc ngađnh chiïịn lûúơc mađ cođn chiïịm tyê lïơ

ăaâng kïí úê nhiïìu hoaơt ăöơng thûúng maơi

khaâc nhau Nhû thïí hiïơn úê Hònh 2.3, khu vûơc

quöịc doanh coâ tònh traơng gíìn nhû ăöơc quýìn

trong saên xuíịt nhiïìu loaơi hađng hoâa vađ dõch vuơ

nhû phín boân (99%), than (97%), ăiïơn vađ ga

(94%), viïîn thöng (91%), nûúâc saơch (90%), vađ

baêo hiïím (88%) Mùơc duđ möơt söị ngađnh trong söị

ăoâ coâ thïí ặúơc coi lađ quan troơng vađ ặúơc coi lađ

cú súê ăïí biïơn minh cho tyê troơng quöịc doanh

lúân, ăiïìu khaâc laơ lađ Viïơt Nam víîn khöng chopheâp khu vûơc kinh tïị tû nhín cuêa mònh ăíìu tûvađo nhûông ngađnh nađy Hún nûôa, Nhađ nûúâc cuôngduy trò sûơ hiïơn diïơn cuêa mònh úê nhiïìu ngađnh saênxuíịt hađng hoâa tiïu duđng nhû xi mùng (51%), bia(41%), ặúđng tinh luýơn (37%), dïơt may (21%)vađ hoâa chíịt (21%) Taơi sao Nhađ nûúâc tiïịp tuơcăíìu tû vađo caâc ngađnh mađ thõ trûúđng ăaêm ặúngặúơc vađ khu vûơc kinh tïị tû nhín coâ nguöìn lûơcvađ chuýn mön ăïí coâ thïí thûơc hiïơn töịt ngangvúâi khu vûơc quöịc doanh? Cíu traê lúđi ặúơc ặa

ra úê phíìn IV

Nguöìn: “Niïn giaâm Töíng cuơc thöịng kï” 2010; Ngín hađng Nhađ nûúâc Viïơt Nam; ûúâc tñnh cuêa NHTG.

Ghi chuâ: LT = dađi haơn

68

45

31 55

25 59

19

34

14

0 10 20 30 40 50 60 70 80

Vöịn Tađi saên cöị ắnh vađ ăíìu tû Töíng tñn duơng ngín hađng Töíng saên lûúơng Doanh thu rođng Nhín cöng Saên lûúơng Cöng nghiïơp Söị lûúơng doanh nghiïơp

45

27 27 39

1 17

Hònh 2.2 Tyê troơng cuêa DNNN theo möơt söị chó söị cuêa khu vûơc doanh nghiïơp

Nguöìn: Khaêo saât doanh nghiïơp cuêa TCTK 2009; ûúâc tñnh cuêa NHTG.

12 21 21 21 24

37 41 51

90 94 97 99 9

26 26

57

88 91

Cao su vađ nhûơa Theâp Hoâa chíịt Dïơt may Khai thaâc moê Ăûúđng tinh luýơn

Bia

Xi mùng Nûúâc Ăiïơn, ga v.v Than Phín boân Cao su vađ nhûơa Hoâa chíịt Xíy dûơng Giao thöng ặúđng thuêy

Baêo hiïím Viïîn thöng

Tyê troơng trong töíng doanh thu cuêa ngađnh (2009)

Tyê troơng trong töíng saên lûúơng cuêa ngađnh (2009 hoùơc 2010)

Hònh 2.3 Tyê troơng DNNN trong ăíìu ra/doanh thu trong khu vûơc doanh nghiïơp (2009 hoùơc 2010)

CÛÂU TRÛÚĐNG HÚƠP ĂÖỊI

VÚÂI NGAĐNH NGÍN HAĐNG

10 Trong ngađnh ngín hađng, vai trođ cuêa

Nhađ nûúâc cuông ăaô vađ ăang giaêm díìn

tûúng tûơ nhû trong khu vûơc doanh

nghiïơp Söị lûúơng NHTMNN ăaô giaêm díìn vađ

söị lûúơng NHCP liïn tuơc tùng ăïìu Hiïơn nay, chó

coâ 2 ngín hađng 100% vöịn súê hûôu thuöơc nhađ

nûúâc (Agribank vađ Ngín hađng Ăíìu tû vađ Phaât

triïín Viïơt Nam) vađ 3 ngín hađng coâ vöịn súê hûôu

nhađ nûúâc tûđ 80 – 100% (Ngín hađng nhađ úê

Mekong, Vietcombank, vađ Vietinbank) Caâc ngín

hađng cođn laơi ăïìu lađ NHCP 25 Tyê lïơ cuêa

NHTMNN trong phín böí tñn duơng vađ huy ăöơng

tiïìn gûêi lađ tûđ 70 - 80 % vađo ăíìu thíơp kyê trûúâc

(Hònh 2.4) Vúâi sûơ gia tùng cöí phíìn hoâa vađ tùng

trûúêng caâc ngín hađng tû nhín trong nûúâc, ngín

hađng nûúâc ngoađi, con söị nađy ăaô giaêm xuöịng tûđ

45 – 50% vađo nùm 2010 ÚÊ cíịp ăöơ tûđng ngínhađng riïng leê, caâc NHTMNN hoaơt ăöơng khaâ töịtvađ caâc cú súê cuêa nhûông ngín hađng nađy ăangtùng trûúêng úê nhõp ăöơ lađnh maơnh Tuy nhiïn,vïì töíng thïí thò tyê troơng cuêa nhûông ngín hađngnađy laơi giaêm ăi vò söị lûúơng nhûông ngín hađng nađy

bõ giaêm ăi khi coâ thïm nhiïìu ngín hađng ặúơcchuýín thađnh NHCP

11 Söị lûúơng NHCP coâ vöịn súê hûôu nhađ nûúâc ăang liïn tuơc tùng díìn trong 5 nùm qua Nhû thïí hiïơn trong Baêng A cuêa Hònh 2.5,

nùm 2005, trong söị 14 ngín hađng coâ söị liïơu vïìvöịn súê hûôu, 5 ngín hađng coâ vöịn ăiïìu lïơ tûđ nhađnûúâc Söị lûúơng NHCP coâ vöịn nhađ nûúâc ăang tùngliïn tuơc lïn 22 vađo nùm 2010, cho thíịy 60% caâcNHCP coâ khoaên vöịn ăiïìu lïơ nhíịt ắnh do Nhađnûúâc cíịp Trong Baêng B Hònh 2.5, söị vöịn Nhađnûúâc trong caâc NHCP ăaô tùng ăïìu tûđ gíìn 1 nghòn

tó VND vađo nùm 2005 lïn 15 nghòn tó VND nùm

2010 Nhû víơy caê vïì söị lûúơng ngín hađng líîn giaâtrõ tuýơt ăöịi cuêa vöịn ăiïìu lïơ, tyê troơng quöịc doanhtrong ngađnh ngín hađng ăïìu ăaô tùng lïn

Nguöìn: “Niïm giaâm Töíng cuơc Thöịng kï” 2010; Ngín hađng Nhađ nûúâc Viïơt Nam; ûúâc tñnh cuêa NHTG.

73

49 76

43 72

38 54

Tñn duơng Tiïìn gûêi

Tađi saên Cöí phíìn chuê súê hûôu

Hònh 2.4 Tyê troơng NHTMNN theo möơt söị chó söị khaâc nhau

25 Trong böịi caênh nghiïn cûâu nađy, chuâng töi coi caâc ngín hađng ặúơc cöí phíìn hoâa gíìn ăíy, Ngín hađng Nhađ úê Mekong, Vietcombank, vađ Vietinbank, cuđng vúâi Agribank vađ BIDV, nhû 5 NHTMNN Nhûông ngín hađng khaâc ặúơc coi lađ thađnh phíìn cuêa caâc NHCP.

Söị NHTM CP coâ VĂL cuêa nhađ nûúâc, DNNN vađ NHTM NN

1 2 5 7 9 15

0 2 4 6 8 10 12 14 16

VĂL cuêa nhađ nûúâc, DNNN vađ NHTM NN ăíìu tû

vađo NHTM CP (tyê VNĂ)

Hònh 2.5 Söị lûúơng NHCP coâ vöịn ăiïìu lïơ nhađ nûúâc vađ söị tiïìn liïn quan (2005–2010)

Nguöìn: Ngín hađng Nhađ nûúâc Viïơt Nam; Cöng ty Tû víịn Nexus; ûúâc tñnh cuêa NHTG.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27

DNNN súê hûôu NHTMNN súê hûôu Nhađ nûúâc súê hûôu

Tyê troơng VĂL do nhađ nûúâc trûơc tiïịp súê hûôu hoùơc giaân tiïịp qua caâc cú quan cuêa nhađ nûúâc (2010)

(tíịt caê caâc giaâ trõ ăïìu ăo bùìng %)

Caâc NH ặúơc sùưp xïịp theo quy mö VĂL giaêm díìn (khöng nïu tïn NH)

Hònh 2.6 Quy mö súê hûôu nhađ nûúâc úê caâc Ngín hađng cöí phíìn (2010)

12 Nhađ nûúâc tiïịp tuơc nùưm giûô quýìn súê

hûôu ăaâng kïí trong möơt söị lûúơng lúân caâc

ngín hađng thûúng maơi Quy mö súê hûôu nhađ

nûúâc trong caâc ngín hađng riïng leê ặúơc thïí hiïơn

trong Hònh 2.6 Hònh nađy cho thíịy Chñnh phuê coâ

súê hûôu trûơc tiïịp chó úê 9 ngín hađng — 5

NHTMNN vađ 4 NHCP Tûúng tûơ, caâc

NHTMNN coâ súê hûôu möơt phíìn úê 6 NHCP Tuy

nhiïn, ăaơi ăa söị súê hûôu nhađ nûúâc trong ngađnh

ngín hađng laơi tûđ caâc DNNN vúâi vöịn ăiïìu lïơ nùưm

giûô trong 19 NHCP Ăiïìu nađy möơt phíìn lađ do

chñnh saâch cuêa Nhađ nûúâc khuýịn khñch caâc

DNNN vađ NHTMNN ăoâng goâp vađo vöịn ăiïìu

lïơ cuêa caâc NHCP ăïí quaâ trònh cöí phíìn hoâa ặúơc

thađnh cöng Tuy víơy, Nhađ nûúâc chó giûô cöí phíìn

chi phöịi úê möơt NHCP (ăoâ lađ Ngín hađng Baêo

Viïơt) Nhû víơy, mùơc duđ tyê troơng Nhađ nûúâc lađ lúân

vïì söị lûúơng ngín hađng, nhûng laơi tûúng ăöịi nhoêkhi xeât vïì tyê troơng trong vöịn ăiïìu lïơ cuêa caâcngín hađng riïng leê

13 Nhûng tyê troơng vöịn nhađ nûúâc tûúng ăöịi nhoê vađ ăang giaêm ăi Súê hûôu nhađ nûúâc

trong ngađnh ngín hađng — ăo bùìng tyê troơng vöịnnhađ nûúâc trïn töíng söị vöịn ăiïìu lïơ— ăaô liïn tuơcgiaêm xuöịng Nhû thïí hiïơn úê Baêng A Hònh 2.7, tyêtroơng vöịn nhađ nûúâc trong toađn böơ hïơ thöịngngín hađng lađ 87% nùm 2005 Tûđ ăoâ con söị ăaôgiaêm nhanh choâng vađ xuöịng cođn 34% vađo cuöịinùm 2010 Ăöịi vúâi caâc NHCP, tyê troơng vöịn nhađnûúâc cođn coâ khúêi ăíìu nhoê hún nhiïìu—chó coâ19% nùm 2005 Con söị nađy giaêm tiïịp xuöịng cođn10% nùm 2010, nhû thïí hiïơn úê Baêng B Hònh 2.7

14 Tuy nhiïn, viïơc giaêm búât súê hûôu nhađ

nûúâc khöng phaêi lađ kïịt quaê cuêa hađnh

ăöơng chñnh saâch coâ chuê ăñch, mađ phíìn lúân

lađ do sûơ ýịu keâm vïì tađi chñnh cuêa caâc

DNNN Theo quy ắnh cuêa Ngín hađng Nhađ

nûúâc Viïơt Nam, nhiïìu NHCP nhoê ăaô bõ bùưt buöơc

tùng vöịn cöí phíìn cuêa mònh lïn trong nhûông nùm

gíìn ăíy Möơt söị DNNN nùưm giûô vöịn cöí phíìn

cuêa nhûông NHCP nađy khöng coâ khaê nùng ăùng

kyâ vöịn böí sung do tònh traơng tađi chñnh ýịu keâm,

díîn ăïịn giaêm díìn tyê lïơ cöí phíìn cuêa Nhađ nûúâc

trong töíng vöịn ăiïìu lïơ Hún nûôa, trûúâc tònh hònh

thõ trûúđng chûâng khoaân liïn tuơc xuöịng döịc nhû

hiïơn nay, cöí ăöng chõu löî khi ăíìu tû vađo caâc

NHCP, caâc DNNN khöng coâ ăöơng lûơc ăïí ăíìu

tû mua thïm cöí phíìn múâi cuêa caâc NHCP Tuy

nhiïn, nïịu tònh hònh tađi chñnh cuêa DNNN ặúơc

caêi thiïơn, súê hûôu nhađ nûúâc trong lônh vûơc ngín

hađng seô coâ nhiïìu khaê nùng tùng trúê laơi Ăiïìu nađy

nhíịn maơnh viïơc cíìn coâ chñnh saâch roô rađng vïì

súê hûôu nhađ nûúâc trong ngađnh ngín hađng hoađn

toađn ăöơc líơp vúâi sûơ lïn xuöịng thíịt thûúđng cuêa

thõ trûúđng chûâng khoaân hay baêng cín ăöịi kïị

toaân cuêa caâc DNNN

Nguöìn: Ngín hađng Nhađ nûúâc Viïơt Nam; Tû víịn Nexus; ûúâc tñnh cuêa NHTG.

13

35 49

58 62

66

87

65 51 42 38 34

(Ăöịi vúâi caâc NHTM CP, % )

Súê hûôu

tû nhín

Súê hûôu Nhađ nûúâc

Hònh 2.7 Tyê lïơ vöịn ăiïìu lïơ nhađ nûúâc nùưm giûô so vúâi caâc khu vûơc ngoađi quöịc doanh (2010)

15 Nïịu tyê lïơ vöịn nhađ nûúâc töíng thïí trong caâc NHCP nhoê vađ ăang giaêm díìn, taơi sao söị lûúơng NHCP coâ vöịn nhađ nûúâc laơi ăaô vađ ăang tùng lïn? Noâi caâch khaâc, taơi sao caâc

DNNN thñch dađn moêng vöịn súê hûôu cuêa mònh úênhiïìu NHCP? Búêi vò quýìn súê hûôu dûúđng nhûmang laơi lúơi ñch, ngay caê khi DNNN khöng coâ tyêlïơ cöí phíìn chi phöịi Nhû thïí hiïơn úê Hònh 2.8, coâmöịi tûúng quan thuíơn giûôa cíịu truâc súê hûôu cuêacaâc ngín hađng vúâi tyê lïơ cho vay ăöịi vúâi khu vûơcDNNN, cho thíịy DNNN khöng nhíịt thiïịt phaêicoâ tyê lïơ vöịn cöí phíìn chi phöịi (nghôa lađ vöịn ăiïìulïơ 51% trúê lïn) trong NHCP ăïí gíy aênh hûúêngăïịn caâc hoaơt ăöơng cho vay coâ lúơi cho lônh vûơccuêa hoơ 26 Tuy nhiïn, ăiïìu quan troơng cíìn khùỉngắnh laơi rùìng ăíy lađ möịi tûúng quan thöngthûúđng vađ víîn coâ nhûông trûúđng húơp ngoaơi lïơ

Trïn thûơc tïị, coâ möơt söị lûúơng lúân NHCP coâ30% - 40% vöịn nhađ nûúâc nhûng coâ tyê lïơ cho vaydûúâi 2% cho khu vûơc DNNN

26 Coâ caâc kïnh nađo DNNN súê hûôu NHCP coâ thïí thöng qua ăoâ aênh hûúêng ăïịn quýịt ắnh cho vay cuêa NHCP lađ möơt cíu hoêi quan troơng, nhûng nùm ngoađi phaơm vi cuêa baâo caâo nađy.

% vöịn thuöơc súê hûôu nhađ nûúâc trong VĂL cuêa caâc NHTM CP (31/12/2010)

Möịi tûúng quan giûôa súê hûôu vađ quan hïơ vay vöịn taơi caâc NHTM CP vađ NHTM NN

Möîi ăiïím trong hònh phín böị

xu hûúâng

Hònh 2.8 Caâc ngín hađng coâ vöịn nhađ nûúâc lúân hún cuông coâ tyê lïơ cho vay ăöịi vúâi DNNN lúân hún (2010)

II C SÛÊ DUƠNG NHIÏÌU

NGUÖÌN LÛƠC NHÛNG KEÂM HIÏƠU QUAÊ

16 Caâc DNNN sûê duơng möơt söị nhín töị

saên xuíịt – ăùơc biïơt lađ vöịn vađ ăíịt ăai –

nhiïìu hún ríịt nhiïìu so vúâi caâc doanh

nghiïơp tû nhín Möơt trong nhûông ăùơc ăiïím

ăaâng chuâ yâ nhíịt trong vađi nùm qua lađ sûơ gia tùng

ăöơt biïịn vïì vöịn vađ tađi saên cöị ắnh cuêa caâc

DNNN Nhû thïí hiïơn trong hònh 2.9, vöịn trung

bònh cuêa möîi DNNN tùng tûđ 130 tó VND lïn

768 tó VND nùm 2008 – vađ chùưc chùưn ăaô tiïịp tuơc

tùng lïn trong nùm 2009 vađ 2010 do tùng trûúêng

tñn duơng cao trong nhûông nùm nađy Cuông trong

giai ăoaơn nađy, tađi saên cöị ắnh (chùỉng haơn nhû bíịt

ăöơng saên vađ maây moâc) vađ lûúơng ăíìu tû vađo möơt

DNNN trung bònh tùng 6 líìn – tûđ 110 tó VND

lïn 677 tó VND Trong khi ăoâ, caâc chó söị tûúng

ûâng cuêa doanh nghiïơp nûúâc ngoađi víîn duy tròmûâc öín ắnh trong giai ăoaơn nađy Khu vûơc ngoađiquöịc doanh cuông coâ mûâc vöịn vađ tađi saên cöị ắnhtrung bònh tùng nhanh mùơc duđ xuíịt phaât ăiïímríịt thíịp Vò DNNN coâ xu hûúâng hoaơt ăöơng úêcaâc lônh vûơc sûê duơng nhiïìu vöịn hún (chùỉng haơndíìu khñ, nùng lûúơng vađ viïîn thöng), nïn khöng coâ

gò ngaơc nhiïn khi vöịn vađ tađi saên cöị ắnh trungbònh cao hún caâc doanh nghiïơp ngoađi quöịcdoanh vađ nûúâc ngoađi Nhû Baêng A, Hònh 2.10 chothíịy, tyê lïơ vöịn trïn lao ăöơng nùm 2000 cuêa caâcDNNN lađ 0,4, khöng cao hún lađ míịy so vúâi giaâtrõ trung bònh cuêa ngađnh lađ 0,3 Tuy nhiïn, vađonùm 2008, mûâc ăöơ sûê duơng vöịn cuêa caâc DNNN

so vúâi caâc doanh nghiïơp cođn laơi ăaô gia tùng ăaângkïí Ăiïìu ăaâng ngaơc nhiïn lađ töịc ăöơ tùng trûúêngnhanh trong tñch luôy caâc ýịu töị nađy laơi khöngsong hađnh vúâi gia tùng ăíìu ra tûúng xûâng haynùng suíịt lao ăöơng cao hún

Toađn böơ khu vûơc DN

Tó lïơ bònh quín doanh thu rođng trïn nhín cöng

(biïịn giaê ăo lûúđng hiïơu suíịt sûê duơng lao ăöơng, tyê VND)

Toađn böơ khu vûơc DN

Toađn böơ khu vûơc DN

DNNN DNNN

Hònh 2.10 Hiïơu quaê kinh tïị cuêa caâc DNNN so vúâi caâc doanh nghiïơp cođn laơi trong khu vûơc doanh nghiïơp

Nguöìn: Khaêo saât doanh nghiïơp TCTK (2009); ûúâc tñnh cuêa NHTG

17 DNNN sûê duơng vöịn nhiïìu hún gíịp

nhiïìu líìn ăïí saên xuíịt ra möơt ăún võ saên

phíím ăíìu ra so vúâi mûâc trung bònh cuêa

ngađnh Nùm 2000, tyê lïơ doanh thu - vöịn trung

bònh (ăaơi diïơn cho hiïơu suíịt cuêa vöịn) úê caâc

DNNN lađ 1,6 so vúâi 8,8 ăöịi vúâi toađn böơ khu vûơc

doanh nghiïơp (Baêng A, Hònh 2.10) Ăiïìu nađy cho

thíịy möơt DNNN trung bònh cíìn gíìn 9 ăún võ

vöịn ăïí saên xuíịt möơt ăún võ saên phíím ăíìu ra

(doanh thu) so vúâi mûâc trung bònh cuêa ngađnh

Ăiïìu nađy khöng hoađn toađn nùìm ngoađi dûơ ăoaân

vò caâc DNNN chuýn vïì nhûông saên phíím ăođi

hoêi nhiïìu vöịn hún Nhûng ăiïìu ăaâng baâo ăöơng

lađ nùm 2009, tyê lïơ doanh thu - vöịn trung bònh

cuêa caâc DNNN rúât xuöịng 1,1 trong khi chó söị

cuêa toađn ngađnh lađ 21,0 Nhû víơy mùơc duđ khu vûơc

doanh nghiïơp vïì töíng thïí ăang caêi thiïơn hiïơu

quaê kinh tïị trong sûê duơng vöịn, DNNN laơi sûê

duơng vöịn laông phñ hún trûúâc ríịt nhiïìu

18 Sûơ gia tùng nùng suíịt lao ăöơng trong caâc Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc ăaô khöng theo kõp vúâi caâc doanh nghiïơp cöng nghiïơp cođn laơi Caâc DNNN coâ tyê lïơ sûê duơng

vöịn cao hún so vúâi caâc doanh nghiïơp cöngnghiïơp cođn laơi vađ tyê lïơ nađy ăaô tùng lïn nhanhchoâng trong nhûông nùm gíìn ăíy, do ăoâ ngûúđi takyđ voơng caâc DNNN phaêi coâ nùng suíịt lao ăöơngcao hún so vúâi caâc doanh nghiïơp cođn laơi Tuynhiïn, bùìng chûâng cho thíịy ăiïìu ngûúơc laơi Nhûthïí hiïơn trong Baêng C, Hònh 2.10, tûđ nùm 2000ăïịn 2008, tyê lïơ doanh thu trïn lao ăöơng trongDNNN tùng tûđ 0,6 ăïịn 1,7 Trong cuđng kyđ, tyê lïơdoanh thu trïn nhín cöng cuêa toađn böơ khu vûơcdoanh nghiïơp ăaô tùng tûđ 2,7 ăïịn 16,3 – cho thíịynùng suíịt lao ăöơng giûôa DNNN vađ caâc doanhnghiïơp cođn laơi ặúơc múê röơng tûđ 1:4 nùm 2000ăïịn 1:10 trong nùm 2008!

19 Hiïơu quaê sûê duơng tađi saên cöị ắnh nhû

ăíịt ăai, maây moâc cuêa Doanh nghiïơp Nhađ

nûúâc cođn thíịp Nhû Baêng D, Hònh 2,10 cho

thíịy, tyê lïơ doanh thu trïn tađi saên cöị ắnh –

ặúơc sûê duơng nhû möơt biïịn giaê ăïí ăo ăíịt ăai,

vađ maây moâc - giaêm trong caâc Doanh nghiïơp Nhađ

nûúâc tûđ nùm 2000 ăïịn nùm 2008, trong khi tyê

lïơ nađy víîn khöng thay ăöíi trong khu vûơc doanh

nghiïơp trong cuđng kyđ Vò víơy, caâc Doanh nghiïơp

Nhađ nûúâc ăaô khöng chó sûê duơng caâc ýịu töị möơt

caâch khöng hiïơu quaê, mađ mûâc ăöơ khöng hiïơu quaê

cođn tùng töịc ăaâng kïí trong nhûông nùm gíìn ăíy

20 Cuđng vúâi viïơc hoaơt ăöơng keâm hiïơu

quaê, ăöơ an toađn vïì tađi chñnh cuêa caâc

Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc cuông keâm thíơn

troơng hún Nhû thïí hiïơn trong Hònh 2.11, tûđ

nùm 2007 ăïịn nùm 2009, tyê lïơ núơ trïn vöịn cöí

phíìn cuêa DNNN trung bònh lađ 307% so vúâi tyê lïơ

183% taơi caâc doanh nghiïơp ngoađi quöịc doanh vađ

145% ăöịi vúâi caâc cöng ty nûúâc ngoađi Caâc Doanh

nghiïơp Nhađ nûúâc cuông coâ tyê lïơ núơ trïn tađi saên cao

nhíịt trong söị ba nhoâm doanh nghiïơp Mùơc duđ caâc

Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc cöng böị tyê lïơ sinh lúđi trïn

vöịn chuê súê hûôu khaâ cao (17%), tyê lïơ nađy víîn thíịp

hún töịc ăöơ tùng trûúêng danh nghôa cuêa nïìn kinh tïị

(19%) vađ thíịp hún lúơi nhuíơn trïn vöịn chuê súê hûôu

cuêa caâc cöng ty nûúâc ngoađi (27%) ăaơt ặúơc trong

giai ăoaơn 2007-09 Tiïịp ăoâ, khaê nùng sinh lúđi cuêa caâc

Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc - nhûông doanh nghiïơp sûê

duơng núơ cao hún caâc doanh nghiïơp cođn laơi - ăaô

giaêm xuöịng ăaâng kïí vïì vò laôi suíịt cao27

50 100 150 200 250 300 350

Núơ trïn vöịn chuê súê hûôu

Núơ trïn Töíng Tađi saên

Doanh thu rođng trïn töíng tađi saên

Doanh thu trïn vöịn chuê súê hûôu

Hònh 2.11 Hiïơu quaê tađi chñnh cuêa caâc DNNN so vúâi caâc doanh nghiïơp cođn laơi (giai ăoaơn 2007-09, %)

Nguöìn: Khaêo saât Doanh nghiïơp cuêa TCTK (2009) , ûúâc tñnh cuêa NHTG

21 Tònh traơng tyê troơng vöịn súê hûôu nhađ nûúâc lúân trong nïìn kinh tïị Viïơt Nam dûúđng nhû míu thuíîn vúâi viïơc ăaơi ăa söị ngûúđi dín mong muöịn tyê lïơ súê hûôu tû nhín lúân hún trong khu vûơc doanh nghiïơp Trong

möơt cuöơc khaêo saât Ngín hađng Thïị giúâi vađ PhođngThûúng maơi vađ Cöng nghiïơp Viïơt Nam thûơc hiïơnnùm 2011 vïì “Thay ăöíi thaâi ăöơ ăöịi vúâi Thõ trûúđngvađ Nhađ nûúâc” (CAMS 2011), 967 ngûúđi tûđ nhiïìuthađnh phíìn trong xaô höơi ăaô ặúơc khaêo saât, möơt tyêlïơ ăaơi ăa söị, 7/10 ngûúđi, mong muöịn súê hûôu tûnhín lađ cú cíịu súê hûôu chuê ýịu trong khu vûơcdoanh nghiïơp (xem Hònh 2.12) Trong töíng söị 967ngûúđi ặúơc khaêo saât, möơt con söị ríịt lúân lađ 666ngûúđi (69%) traê lúđi: “Súê hûôu tû nhín cuêa doanhnghiïơp hiïơu quaê hún bíịt kyđ hònh thûâc súê hûôu nađokhaâc,” 120 ngûúđi (13%) traê lúđi: “Súê hûôu nhađ nûúâctrong doanh nghiïơp hiïơu quaê hún bíịt kyđ hònh thûâcsúê hûôu nađo khaâc”, vađ 181 ngûúđi (19%) noâi rùìng hoơkhöng quan tím ăïịn cú cíịu súê hûôu28

CÖNG CHUÂNG ĂÖỊI VÚÂI SÚÊ HÛÔU NHAĐ NÛÚÂC TRONG KHU VÛƠC DOANH NGHIÏơP

27 Ngađy cađng coâ nhiïìu díịu hiïơu vïì sûơ suơt giaêm tađi chñnh lađnh

maơnh cuêa caâc Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc Vinashin ăaô ăi tûđ chöî khöng traê ặúơc núơ nûúâc ngoađi cuêa mònh ăïịn chöî phaêi cú cíịu laơi núơ bùìng nöơi tïơ EVN ăaô thua löî trong ba nùm liïn tiïịp vađ coâ núơ tñch luôy ăaâng kïí so vúâi möơt söị Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc khaâc Gíìn ăíy vađi Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc trong lônh vûơc xi mùng khöng thanh toaân ặúơc caâc khoaên vay ngín hađng, buöơc Chñnh phuê giaêi cûâu Möơt nghiïn cûâu gíìn ăíy cuêa Ăaêng Cöơng saên cho thíịy rùìng töíng söị löî cuêa Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc ăaô tùng lïn nhanh choâng trong nhûông nùm gíìn ăíy, kïu goơi Chñnh phuê phaêi lûu yâ khíín cíịp.

28 Ăiïìu laơ lađ tyê lïơ phíìn trùm lúân nhíịt trong söị ngûúđi ặúơc khaêo saât traê lúđi thñch súê hûôu nhađ nûúâc hún tû nhín trong kinh doanh laơi ăang lađm trong caâc doanh nghiïơp trong nûúâc tû nhín trong nûúâc Xem chi tiïịt kïịt quaê vađ giaêi thñch trong CAMS 2011.

Phaên ăöịi hoùơc cûơc lûơc phaên ăöịi

Ăöìng yâ hoùơc hoađn toađn ăöìng yâ

% nhûông ngûúđi ặúơc hoêi tin rùìng súê hûôu tû nhín víîn lađ chuê ýịu ăöịi vúâi

cú cíịu vöịn trong khu vûơc doanh nghiïơp Viïơt Nam

13 13

60

13

Baâo chñ

Cú quan Nhađ nûúâc ắa phûúngNhađ tađi trúơ

Töí chûâc xaô höơi dín sûơ

Cú quan Nhađ nûúâc

Trung ûúng Töí chûâc khaâc

Doanh nghiïơp nûúâc ng

oađi Trung bònh

Doanh nghiïơp nhađ nûúâc

Quöịc höơi vađ cú quan Ăaêng Doanh nghiïơ

p tû nhín tr ong nûúâ c

Hònh 2.13 Nhiïìu ngûúđi ặúơc khaêo saât tin rùìng tû nhín víîn lađ chuê súê hûôu chñnh trong caâc doanh nghiïơp

nûúâc ắa phûúng Nhađ tađi trúơ

Töí chûâc xaô höơi dín sûơ

Cú quan Nhađ nûúâc

Trung ûúng Töí chûâc khaâc Doanh nghiïơp nûúâc ng

oađi Trung bònh Doanh nghiïơp nhađ nûúâc Quöịc höơi vađ cú quan Ăaêng Doanh nghiïơ

p tû nhín tr ong nûúâ c

Hònh 2.1đđ2 Ăaơi ăa söị ngûúđi ặúơc khaêo saât traê lúđi cho rùìng súê hûôu tû nhín hiïơu quaê hún súê hûôu nhađ nûúâc

trong doanh nghiïơp

22 Mùơc duđ quaâ trònh cöí phíìn hoâa ăaô diïîn

ra trong hai mûúi nùm qua, nhíơn thûâc

chung cuêa ngûúđi dín lađ súê hûôu nhađ nûúâc

víîn lađ loaơi hònh súê hûôu chi phöịi trong khu

vûơc doanh nghiïơp Phíìn II ăaô thaêo luíơn vïì tíìm

quan troơng cuêa caâc DNNN trong khu vûơc doanh

nghiïơp ăang giaêm ăi Tuy nhiïn, theo khaêo saât cuêa

baâo caâo nađy, gíìn 24% phaên ăöịiâ hoùơc hoađn toađn

phaên ăöịi rùìng súê hûôu tû nhín víîn lađ loaơi hònh súê

hûôu chi phöịi trong khu vûơc doanh nghiïơp, trong

khi chó coâ 19% ăöìng yâ hoùơc hoađn toađn ăöìng yâ

vúâi nhíơn xeât nađy (Hònh 2.13) Tuy nhiïn, quan

ăiïím cuêa nhûông ngûúđi ặúơc khaêo saât vïì víịn ăïì

nađy ríịt ăa daơng; söị ngûúđi ặúơc khaêo saât lađm viïơctrong Quöịc Höơi, Ăaêng cöơng saên Viïơt Nam(ĂCSVN) vađ cú quan Nhađ nûúâc ắa phûúngăöìng yâ rùìng súê hûôu nhađ nûúâc lađ loaơi hònh súê hûôuchi phöịi laơi ñt hún so vúâi söị ngûúđi traê lúđi nhû víơy

úê caâc cú quan tađi trúơ, caâc töí chûâc xaô höơi dín sûơ,vađ cú quan Nhađ nûúâc trung ûúng Dûúđng nhûnhûông ngûúđi lađm viïơc cho Nhađ nûúâc caêm thíịyrùìng Nhađ nûúâc ăaô ruât búât ăaâng kïí quýìn súê hûôutrong thúđi gian qua, trong khi nhûông ngûúđi lađmviïơc cho caâc khu vûơc ngoađi quöịc doanh caêm thíịylađ chûa ăuê vađ cíìn chuýín quýìn súê hûôu cho khuvûơc tû nhín nhiïìu hún nûôa

23 Caêi caâch DNNN úê Viïơt Nam coâ thïí

ặúơc xem lađ sûơ kïịt húơp ăöìng thúđi cuêa viïơc

ặa vađo nhûông nhín töị ăöíi múâi ăöìng thúđi

duy trò möơt söị nhín töị cuô Phûúng thûâc ăöíi

múâi ăaô ặúơc aâp duơng cho caâc DNNN vûđa vađ

nhoê thöng qua viïơc giaêi thïí hay saât nhíơp vúâi

nhûông doanh nghiïơp khaâc nïịu “caâc doanh nghiïơp

ăoâ khöng hiïơu quaê hoùơc thiïịu vöịn hay kyô thuíơt

hoùơc khöng coâ ăuê cíìu cho saên phíím ăíìu ra cuêa

doanh nghiïơp” (Vuô 2002, 7) Kïịt quaê söị lûúơng

DNNN coâ 100% vöịn nhađ nûúâc ăaô giaêm tûđ

12.000 nùm 1991 xuöịng cođn 1.200 nùm 2010

(vađ 3.400 DNNN coâ 51% vöịn súê hûôu) Tuy

nhiïn, cuđng luâc ăoâ, duy trò (vađ múê röơng) lađ

phûúng thûâc ặúơc ûa chuöơng hún ăöịi vúâi caâc

DNNN lúân taơo thađnh cöịt loôi cuêa khu vûơc kinh

tïị Nhađ nûúâc – lûơc lûúơng chuê ăaơo cuêa nïìn kinh

tïị Thûơc tïị, baên thín caâc Nghõ quýịt cuêa Ăaơi

höơi Ăaêng vađ Ban chíịp hađnh Trung ûúng Ăaêng

cuông cho thíịy rùìng, Ăaêng ăaô coâ líơp trûúđng dûât

khoaât vïì viïơc thađnh líơp caâc tíơp ăoađn kinh tïị

lúân ngay tûđ nhûông nùm 1990

24 Nhiïìu ngûúđi cho rùìng coâ sûơ míu thuíîn trong viïơc töìn taơi möơt khu vûơc kinh tïị nhađ nûúâc lúân úê trong möơt nïìn kinh tïị thõ trûúđng, nhûng úê Viïơt Nam hai muơc tiïu nađy ăaô ặúơc coi lađ tûúng húơp vúâi nhau.29

Tûđ ăíìu thíơp niïn 90, cuđng vúâi viïơc phaât triïín nïìnkinh tïị nhiïìu thađnh phíìn vađ chuýín dõch sangnïìn kinh tïị thõ trûúđng, caâc Nghõ quýịt cuêa Ăaơihöơi Ăaêng luön nhíịn maơnh vai trođ chuê ăaơo cuêakhu vûơc kinh tïị nhađ nûúâc (xem Baêng 2.2) Nùm

1991, Ăaơi höơi Ăaêng líìn thûâ VII ăaô ýu cíìu sùưpxïịp laơi caâc liïn hiïơp xñ nghiïơp vađ töíng cöng ty(TCT) phuđ húơp vúâi nïìn kinh tïị ắnh hûúâng thõtrûúđng vađ xíy dûơng möơt söị liïn hiïơp xñ nghiïơplúân ăïí coâ ăuê uy tñn vađ tñnh caơnh tranh trïn thõtrûúđng nûúâc ngoađi30 Nùm 1996, Ăaơi höơi Ăaênglíìn thûâ VIII ặa ra chó thõ roô rađng phaêi tíơp trungcaâc nguöìn lûơc phaât triïín cuêa Nhađ nûúâc vađo caâcngađnh thiïịt ýịu, chùỉng haơn nhû cú súê haơ tíìng vađkinh tïị; hïơ thöịng tađi chñnh, ngín hađng vađ baêohiïím; cú súê dõch vuơ vađ saên xuíịt kinh doanh quantroơng; vađ caâc doanh nghiïơp trong lônh vûơc quöịcphođng vađ an ninh Nùm 2001, caâc nghõ quýịt cuêaĂaơi höơi Ăaêng líìn thûâ XI vađ phiïn hoơp toađn thïíthûâ 3 cuêa Ban chíịp hađnh Trung ûúng Ăaêng ăaôặa ra caâc chó thõ thađnh líơp caâc TĂKTNN, thöngqua lûơa choơn möơt söị töíng cöng ty ăuê maơnh ăïíăoâng vai trođ mang tñnh xuâc taâc cao hún

CAÊI CAÂCH DNNN CUÊA CHÑNH PHUÊ

Baêng 2.1 Khung thúđi gian cuêa caâc tuýn böị chñnh thûâc vađ quýịt ắnh mang tñnh then chöịt vïì DNNN

l " sùưp xïịp laơi caâc nhoâm doanh nghiïơp phuđ húơp vúâi ýu cíìu saên xuíịt vađ kinh doanh cuêa cú chïị thõ trûúđng múâi ăïí xíy dûơng möơt söị cöng ty vađ xñ nghiïơp lúân coâ ăuê uy tñn vađ tñnh caơnh tranh trong kinh tïị ăöịi ngoaơi."

l 18 Töíng Cöng ty, goơi lađ caâc Töíng cöng ty 91 ăaô ặúơc thađnh líơp

l Hûúâng túâi giaêm ăi "quýìn lûơc cuêa caâc cú quan ngađnh doơc trong viïơc can thiïơp vađo quaên lyâ kinh doanh vađ thu lúơi nhuíơn vađ lúơi tûâc cho thú cuêa caâc DNNN."

l "Töíng kïịt mö hònh Töíng cöng ty Nhađ nûúâc, qua ăoâ, xíy dûơng phûúng phaâp ăïí phaât triïín caâc Töíng cöng ty thađnh nhûông tíơp ăoađn kinh tïị maơnh coâ hiïơu quaê cao, tñnh caơnh tranh cao, vađ ăoâng vai trođ xûúng söịng cuêa nïìn kinh tïị quöịc dín "

30 Liïn hiïơp xñ nghiïơp lađ tíơp húơp caâc DNNN hoaơt ăöơng trong cuđng lônh vûơc saên xuíịt kinh doanh thađnh möơt nhoâm lúân hún coâ tû caâch phaâp lyâ (khöng giöịng nhû TĂKTNN) vađ ặúơc ăiïìu hađnh búêi caâc DN thađnh viïn.

l 2005: Tíơp ăoađn Bûu chñnh Viïîn thöng Viïơt Nam, Than vađ Khoaâng saên Quöịc gia Viïơt Nam, Dïơt may Quöịc Gia Viïơt Nam

l 2006: Tíơp ăoađn Díìu khñ Viïơt Nam, Ăiïơn lûơc Viïơt Nam, Ăoâng tađu Viïơt Nam, Cao su Viïơt Nam

l 2007: Baêo Viïơt

l 2009: Hoâa chíịt Viïơt Nam, Xíy dûơng Cöng nghiïơp

l 2010: Nhađ úê vađ Phaât triïín Ăö thõ Viïơt Nam

Sources: CIEM (2011a)

33 Xem ghi chuâ söị 8

25 Quýịt ắnh thađnh líơp caâc TĂKTNN

cuêa Chñnh phuê dûúđng nhû ăaô khaâ vöơi vaô

khi mong muöịn ăaơt ặúơc nùng lûơc caơnh

tranh cao trong xu thïị toađn cíìu hoâa ngađy

cađng tùng Khi Viïơt Nam chuíín bõ gia nhíơp Töí

chûâc Thûúng maơi Thïị Giúâi, caâc quan chûâc nhíơn

thíịy híìu hïịt caâc cöng ty trong nûúâc, kïí caê caâc

Töíng Cöng ty, quaâ ýịu ăïí chöịng choơi vúâi sûơ caơnh

tranh tûđ caâc nhađ ăíìu tû nûúâc ngoađi Vò thïị, Chñnh

phuê ăaô dûât khoaât thađnh líơp caâc TĂKTNN vađ

cung cíịp cho nhûông tíơp ăoađn nađy caâc ăùơc quýìn

vađ quýìn tûơ quaên ăïí caơnh tranh vúâi caâc doanh

nghiïơp nûúâc ngoađi trïn cú súê bònh ăùỉng Hađnh

ăöơng nađy ặúơc cuêng cöị thïm búêi yâ tûúêng rùìng

vúâi chñnh saâch cöng nghiïơp ặúơc ăiïìu chónh

trong ăoâ TĂKTNN ăoâng vai trođ xuâc taâc, Viïơt

Nam coâ thïí chuýín mònh thađnh möơt ăíịt nûúâc

hiïơn ăaơi vađ thõnh vûúơng Giöịng nhû Hađn Quöịc,

Singapore vađ Ăađi Loan, ăïí Viïơt Nam coâ thïí bùưt

kõp vađ coâ sûâc caơnh tranh, Viïơt Nam cíìn phaât triïín

caâc ngađnh chiïịn lûúơc – xi mùng, díìu, ăiïơn, theâp,

viïîn thöng v.v - vađ ăiïìu nađy chó coâ thïí thûơc hiïơn

búêi caâc tíơp ăoađn kinh doanh lúân coâ ăuê nguöìn

lûơc, vöịn vađ nùng lûơc kyô thuíơt dûúâi sûơ kiïím soaât

chùơt cheô cuêa Nhađ nûúâc, khi mađ khu vûơc kinh tïị

tû nhín chûa ăuê maơnh

26 Sûơ töìn taơi cuêa caâc TĂKTNN cuông ăaô

ặúơc biïơn luíơn nhû möơt cöng cuơ ăiïìu

chónh kinh tïị vô mö vađ thûơc hiïơn caâc chûâc

nùng xaô höơi Trong caâc giai ăoaơn laơm phaât cao,

Nhađ nûúâc ăaô kiïím soaât giaâ hađng hoâa vađ dõch vuơ

cuêa caâc TĂKTNN – chùỉng haơn nhû Ăiïơn lûơc Viïơt

Nam (ăiïơn), Díìu khñ Viïơt Nam (saên phíím díìu

moê), vađ VINACOMIN (than) – vađ chó ăaơo caâc

Ăiïìu lïơ cuêa tíịt caê caâc cöng ty meơ trong caâc

TĂKTNN ặa ra möơt söị caâc nghôa vuơ phuâc lúơi

vađ xaô höơi ặúơc Nhađ nûúâc phín cöng Vñ duơ, Tíơpăoađn Bûu chñnh vađ Viïîn thöng Viïơt Nam coâ traâchnhiïơm cung cíịp dõch vuơ ăiïơn thoaơi vađ Internetăïịn caâc vuđng síu, vuđng xa, qua ăoâ taơo ăiïìu kiïơnphaât triïín kinh tïị - xaô höơi cuêa ắa phûúng vađ cuêacaê nûúâc (VNPT 2010) Tûúng tûơ, Nghõ ắnh söị101/2009/NĂ-CP ăaô ăùơt ra nhiïìu muơc tiïu phaâttriïín cho caâc TĂKTNN, bao göìm ặa caâc cöngnghïơ múâi vađ tiïn tiïịn vađo Viïơt Nam vađ taơo ăiïìukiïơn phaât triïín cho caâc ngađnh vađ lônh vûơc khaâc

27 Nhû ăaô trònh bađy úê trïn, thay vò lađ lûơc lûúơng chuê ăaơo ăöịi vúâi nïìn kinh tïị, caâc DNNN ăaô víơt löơn ăïí bùưt kõp vúâi caâc doanh nghiïơp tû nhín trong nûúâc vađ caâc doanh nghiïơp nûúâc ngoađi Trong möơt vađi thaâng qua, söị

DNNN gùơp khoâ khùn vïì tađi chñnh laơi tùng lïn33.Viïơc taâi cú cíịu hiïơn nay lađ cíìn thiïịt vađ nhíơn ặúơcsûơ ăöìng thuíơn ngađy cađng cao Nhûng víîn coâ nhûôngquan ăiïím khaâc biïơt vïì tñnh chíịt cuông nhû phaơm

vi taâi cú cíịu Nhiïìu ngûúđi tin rùìng chó cíìn taâi cú

cíịu nhoê (chùỉng haơn nhû ruât búât chi tiïu vöịn) lađ ăuê

ăïí khöi phuơc sûâc khoêe cho caâc DNNN vađ nhûông

DN nađy coâ thïí trúê laơi vai trođ díîn dùưt nïìn kinh tïị

Nhûông ngûúđi khaâc laơi cho rùìng taâi cú cíịu triïơt ăïí,

kïí caê viïơc cöí phíìn hoâa caâc TĂKTNN, lađ möịi quan

tím dađi haơn cuêa Quöịc gia Nïịu nhûông haơn chïị cođn

töìn taơi díîn ăïịn sûơ suơp ăöí cuêa Vinashin phaên aânhmöơt vađi víịn ăïì chung aênh hûúêng ăïịn khu vûơc nhađnûúâc, thò caâc DNNN ăang phaêi ăöịi mùơt vúâi nhûôngthaâch thûâc nghiïm troơng mađ chó coâ thïí ặúơc giaêiquýịt bùìng möơt chûúng trònh caêi caâch töíng thïí(xem Höơp 2.2) 10 lyâ do taơi sao taâi cú cíịu DNNNlađ cíịp thiïịt ặúơc trònh bađy dûúâi ăíy

Höơp 2.2 Sûơ phaât triïín vađ suơp ăöí cuêa Tíơp ăoađn cöng nghiïơp ăoâng tađu Vinashin

Cho ăïịn gíìn ăíy, Tíơp ăoađn Cöng nghiïơp tađu thuêy Viïơt Nam (Vinashin) lađ möơt trong nhûôngTĂKTNN lúân nhíịt taơi Viïơt Nam vúâi hún 160 cöng ty con, trong ăoâ coâ 39 nhađ maây ăoâng tađuthûơc hiïơn ăoâng tađu, sûêa chûôa tađu biïín, víơn chuýín, ngađnh cöng nghiïơp nùơng vađ dõch vuơ khaâc Tíơpăoađn nađy chiïịm khoaêng 70% ăïịn 80% cöng suíịt ăoâng tađu thuêy trong nûúâc vađ ăaô coâ gíìn 70.000nhín viïn Theo möơt baâo caâo cuêa Vùn phođng Chñnh phuê, cöng ty meơ cuêa Vinhashin ăaô tùng trûúêng35-40%/nùm trong thúđi gian 1997-2007 vađ liïn tuơc baâo caâo tònh hònh lúơi nhuíơn cao Baâo caâo chó

ra rùìng töíng doanh thu cuêa Vinashin lađ gíìn 1,5 tyê USD trong nùm 2008

Theo caâc baâo caâo tûđ nùm 2006 ăïịn nùm 2010, Vinashin ăaô kyâ 85 húơp ăöìng trõ giaâ 2,84 tyê USD,nhûng chó hoađn thađnh 15 húơp ăöìng trong söị ăoâ Vinashin ăaô rúi vađo khoâ khùn tađi chñnh trong nùm

2008 khi möơt söị khaâch hađng huêy boê ăún ăùơt hađng cuêa hoơ sau cuöơc khuêng hoaêng tađi chñnh vađ kinhtïị toađn cíìu Caâc húơp ăöìng bõ dûđng chiïịm khoaêng möơt nûêa trong söị caâc khoaên núơ, laôi vađ tiïìn phaơtcađng lađm gia tùng víịn ăïì Chó ăïịn giûôa nùm 2010, mûâc ăöơ tríìm troơng cuêa víịn ăïì trúê nïn roô rađngkhi hún 5.000 cöng nhín cuêa Vinashin bõ míịt viïơc lađm vađ cöng ty khöng thïí traê 12 triïơu USD tiïìnlûúng, vađ baêo hiïím xaô höơi Töíng söị núơ Vinashin ăaô ặúơc baâo caâo lađ 4,4 tyê USD trong thaâng 7 nùm

2010, gíịp 3 líìn doanh thu hađng nùm vađ gíịp 10 líìn vöịn chuê súê hûôu cuêa tíơp ăoađn

Theo baâo caâo cuêa UÊy ban Thanh tra Chñnh phuê (UBTTCP) ặúơc trònh Quöịc höơi vađo thaâng 7nùm 2010, caâc víịn ăïì cuêa Vinashin coâ thïí ặúơc bùưt nguöìn tûđ caâc ýịu töị sau: (a) vi phaơm quy ắnhvïì xíy dûơng dûơ aân, phï duýơt vađ ăíịu thíìu, vađ phaât sinh núơ ríịt lúân; (b) lađm sai lïơch baâo caâo tađichñnh, (c) thađnh líơp ăïịn 200 cöng ty con, vađ múê röơng bïn ngoađi phaơm vi hoaơt ăöơng kinh doanhchuê ýịu cuêa doanh nghiïơp (nhû chûâng khoaân, bíịt ăöơng saên, vađ du lõch), (d) Chuê tõch Tíơp ăoađn coâhađnh vi vi phaơm nghiïm troơng vađ vi phaơm quy ắnh vïì huy ăöơng, quaên lyâ vađ sûê duơng vöịn Nhađnûúâc Quaên trõ doanh nghiïơp ýịu (bao göìm caê kiïím soaât nöơi böơ khöng hiïơu quaê, thiïịu minh baơchvađ cöng khai, khöng coâ kiïím toaân ăöơc líơp bïn ngoađi), thiïịu giaâm saât vađ theo doôi hiïơu quaê, traâchnhiïơm giaêi trònh haơn chïị vađ ban laônh ăaơo cíịp cao coâ quýìn quaâ lúân trong viïơc víơn hađnh vađ múêröơng kinh doanh mađ khöng coâ traâch nhiïơm giaêi trònh roô rađng lađ nhûông ýịu töị quan troơng díînăïịn sûơ suơp ăöí cuêa Vinshin

Ngađy höm sau khi baâo caâo UBTTCP ăaô ặúơc trònh lïn Quöịc höơi, Chuê tõch Vinashin bõ ằnh chóvađ bõ giam giûô do sai phaơm trong quaên lyâ Sau ăoâ, vađi quan chûâc cíịp cao cuêa Vinashin cuông bõ bùưt.Möơt Ban Chó ăaơo (BCĂ), dûúâi sûơ chuê trò cuêa Phoâ Thuê tûúâng Chñnh phuê, ăaô ặúơc thađnh líơp ăïí taâi

cú cíịu Vinashin Ban Chó ăaơo ăaô ýu cíìu Vinashin baân hoùơc chuýín nhûúơng cöí phíìn trong caâcdoanh nghiïơp khöng chuê ýịu cho caâc DNNN khaâc nhû Petro Viïơt Nam Chñnh phuê noâi seô khöngcoâ yâ ắnh thûơc hiïơn bíịt kyđ nghôa vuơ traê núơ cho caâc chuê núơ thay cho Vinashin, mùơc duđ seô giuâp ăúôVinashin phuơc höìi vađ líịy laơi khaê nùng tađi chñnh Sau ăoâ, KPMG, cöng ty kiïím toaân cuêa Vinashin,ặúơc böí nhiïơm lađm cöị víịn taâi cú cíịu Mùơc duđ hún 18 thaâng ăaô tröi qua kïí tûđ khi víịn ăïì ăíìu tiïncuêa Vinashin ặúơc ặa ra cöng khai, kïị hoaơch taâi cú cíịu cuêa Vinashin víîn cođn ríịt sú böơ vađ khöngchùưc chùưn trong tûúng lai

Nguöìn: Caâc bađi baâo, gùơp gúô vúâi caân böơ cuêa Vinashin

34 Möơt trong nhûông ngûúđi nhíơn xeât cuêa baâo caâo nađy - möơt hoơc

giaê trong nûúâc - cho biïịt trong yâ kiïịn bùìng vùn baên cuêa mònh cho rùìng "hiïơn nay, coâ möơt sûơ ăöìng thuíơn cho rùìng nhíịt thiïịt phaêi cú cíịu laơi Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc bao göìm caê Tíơp ăoađn Kinh tïị Nhađ nûúâc”.

(i) Caâc DNNN keâm hiïơu quaê hún caâc

doanh nghiïơp ngoađi quöịc doanh vađ caâc

doanh nghiïơp nûúâc ngoađi Bùìng chûâng nïu úê

muơc II.B cho thíịy caâc DNNN lađ ăöịi tûúơng sûê

duơng ăíìu vađo keâm hiïơu quaê, chùỉng haơn nhû ăíịt

ăai, lao ăöơng, tñn duơng ngín hađng vađ caâc tađi saên

cöị ắnh khaâc khi so vúâi caâc doanh nghiïơp ngoađi

quöịc doanh vađ nûúâc ngoađi Ăiïìu nađy lađm phaât

sinh möơt chi phñ kinh tïị ăaâng kïí Vñ duơ, trong

thíơp kyê vûđa qua, nïịu giaê sûê hiïơu quaê sûê duơng vöịn

cuêa caâc DNNN tùng bùìng töịc ăöơ cuêa caâc doanh

nghiïơp nûúâc ngoađi, caâc doanh nghiïơp khaâc thuöơc

loaơi hònh tûúng tûơ, töíng dû núơ tñn duơng ngín hađng

cuêa Viïơt Nam vađo cuöịi nùm 2010 seô lađ 102%

töíng saên phíím quöịc nöơi (GDP) chûâ khöng phaêi

125% - coâ nghôa lađ tyê lïơ tùng trûúêng tñn duơng seô

tùng thíịp hún trong caâc nùm vûđa qua Tûúng tûơ,

viïơc caâc DNNN sûê duơng ăíịt ăai vò muơc ăñch kinh

tïị nhiïìu hún leô ra ăaô coâ thïí tùng ăaâng kïí lúơi ñch

cuêa ăíịt ăai vađ giûô giaâ bíịt ăöơng saên úê mûâc phaêi

chùng hún cho caâc thađnh phíìn khaâc cuêa nïìn kinh

tïị Viïơt Nam, möơt nûúâc ngheđo so vúâi thïị giúâi,

cíìn sûê duơng coâ hiïơu quaê caâc nguöìn lûơc quyâ giaâ

cuêa mònh nhû ăíịt ăai vađ tñn duơng

(ii) Cöí phíìn hoâa lađ töịt ăöịi vúâi caâc DNNN.

Caâc nghiïn cûâu cho thíịy hiïơu quaê caâc DNNN

thay ăöíi tñch cûơc sau cöí phíìn hoâa Tiïịn ăöơ cöí

phíìn hoâa trûúâc ăíy ríịt chíơm chaơp Cho túâi nùm

1997, múâi chó coâ 17 DNNN ặúơc cöí phíìn hoâa,

chuê ýịu thöng qua baân cöí phiïịu vúâi giaâ chiïịt

khíịu ríịt cao cho ngûúđi lao ăöơng vađ laônh ăaơo

trong caâc DNNN nhoê Tuy nhiïn, quaâ trònh cöí

phíìn hoâa ăaô tùng töịc tûđ sau nùm 2000, vúâi möơt

loaơt caâc biïơn phaâp phaâp lyâ vađ hađnh chñnh bao

göìm kïị hoaơch caêi caâch DNNN 5 nùm ặúơc

thöng qua nùm 2001 Kïịt quaê lađ, söị lûúơng

doanh nghiïơp ặúơc cöí phíìn hoâa tùng lïn ăaângkïí - 856 DN nùm 2003 vađ 813 DN nùm 2004(Baêng A, Hònh 2.14) Hai nghiïn cûâu cho thíịycaâc chó söị, nhû doanh thu, lúơi nhuíơn, giaâ trõ giatùng vađ thu nhíơp cuêa ngûúđi lao ăöơng tùngnhanh choâng sau cöí phíìn hoâa (CIEM 2002,2005) Nghiïn cûâu nùm 2002 cuông líơp luíơnrùìng “nïịu toađn böơ thađnh phíìn DNNN ặúơccaêi caâch vađ tùng trûúêng nhû caâc doanh nghiïơpcöí phíìn hoâa, tyê lïơ tùng trûúêng cuêa Viïơt Namcoâ thïí cao hún 0,6–0,7% ăiïím so vúâi nùmngoaâi Vađ nïịu töịc ăöơ tùng trûúêng nađy coâ thïíặúơc duy trò trong 11 nùm, thu nhíơp bònh quínăíìu ngûúđi cuêa Viïơt Nam seô tùng gíịp ăöi.”

Tûúng tûơ, quaâ trònh thoaâi vöịn sau khi coâ möơtsöị víịn ăïì ban ăíìu ăaô cho thíịy nhûông kïịt quaêăaâng khñch lïơ (xem Höơp 2.3)

(iii) Xem xeât laơi chñnh saâch cöng nghiïơp.

Trong khi chñnh saâch cöng nghiïơp coâ thïí lađ cöngcuơ ríịt tiïìm nùng ăïí phaât triïín nïìn kinh tïị, thûơchiïơn möơt chñnh saâch cöng nghiïơp khöng nhíịtthiïịt ăöìng nghôa vúâi viïơc phaêi sûê duơng cöng cuơTĂKTNN Thûơc tïị, noâ ăođi hoêi cíìn coâ möơt tíơphúơp caâc chñnh saâch khaâc hún lađ viïơc ăún giaên chógom caâc cöng ty laơi dûúâi hònh thûâc möơt töí chûâc

Keiretsus cuêa Nhíơt Baên vađ caâc Chaebol cuêa HađnQuöịc mađ Viïơt Nam ăang cöị gùưng hoơc tíơp lađ nhûôngtöí chûâc tû nhín vúâi thađnh cöng phíìn lúân nhúđ vađokïịt quaê cuêa caâc hoaơt ăöơng kinh doanh chûâ khöngphaêi lađ biïơn phaâp hađnh chñnh, coâ tñnh ắnh hûúângtheo thõ trûúđng quöịc tïị, vađ quan troơng nhíịt lađ coâchûâc nùng hoaơt ăöơng trong caâc thúđi ăiïím khaâcnhau Hún nûôa, chñnh saâch cöng nghiïơp míịt ăi tñnhthñch ăaâng khi caâc TĂKTNN ặúơc ýu cíìu tñchluôy ngađy cađng nhiïìu caâc doanh nghiïơp trûơc thuöơcvađ töí chûâc tađi chñnh khöng liïn quan

up to 2000

Höơp 2.3 Töíng cöng ty Ăíìu tû vađ kinh doanh vöịn nhađ nûúâc (SCIC)

Chñnh thûâc thađnh líơp vađo thaâng 8 nùm 2006 nhû lađ möơt cöng ty 100% vöịn nhađ nûúâc, hoaơt ăöơng

vò lúơi nhuíơn, SCIC coâ nhiïơm vuơ nùưm phíìn vöịn nhađ nûúâc trong caâc cöng ty ăaô cöí phíìn hoâa tûđ caâcBöơ, ngađnh vađ chñnh quýìn ắa phûúng, coâ chûâc nùng nhû möơt nhađ ăíìu tû cuêa Chñnh phuê phuơ traâchvöịn nhađ nûúâc, vađ thoaâi vöịn hoađn toađn taơi caâc Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc khöng coâ tñnh chiïịn lûúơc.SCIC cuông ăíìu tû vađo caâc dûơ aân ngoađi danh muơc ăíìu tû, mua cöí phíìn vađ traâi phiïịu doanh nghiïơp,vađ quaên lyâ quyô tiïìn thu tûđ caâc doanh nghiïơp bõ thoaâi vöịn theo hûúâng díîn cuêa Thuê tûúâng Chñnhphuê

Sau nùm nùm hoaơt ăöơng, SCIC ăaô nùưm giûô cöí phíìn nhađ nûúâc taơi 933 doanh nghiïơp cöí phíìn hoaâvúâi giaâ trõ söí saâch lađ 7.400 tyê ăöìng, chiïịm 30% Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc nhûng chó coâ 1,2% giaâtrõ vöịn nhađ nûúâc trong nïìn kinh tïị Trong söị nađy, 466 ăaô ặúơc thoaâi vöịn, vađ danh muơc ăíìu tûhiïơn taơi SCIC bao göìm 461 cöng ty, híìu hïịt trong söị ăoâ lađ dûơ kiïịn seô ặúơc baân trong vađi nùmtúâi SCIC dûơ ắnh chó giûô möơt söị lûúơng nhoê cuêa caâc cöng ty thuöơc nhoâm "ăíìu tû chiïịn lûúơc."

Hiïơu quaê hoaơt ăöơng cuêa SCIC ríịt haơn chïị búêi thiïịu caâc tiïu chñ roô rađng ăïí bađn giao cöí phíìn nhađnûúâc trong caâc doanh nghiïơp lúân (vñ duơ, caâc Töíng Cöng ty), mađ phaêi thûơc hiïơn trïn cú súê tûđngtrûúđng húơp möơt theo quýịt ắnh cuêa Vùn phođng cuêa Thuê tûúâng Chñnh phuê, vađ möơt khuön khöíquy ắnh quaên lyâ tađi chñnh khöng ăíìy ăuê cho SCIC Ăïí tùng cûúđng SCIC, Böơ Chñnh trõ dûúđng nhûăaô quýịt ắnh ăïịn nùm 2015, SCIC seô tiïịp quaên cöí phíìn nhađ nûúâc cuêa caâc Töíng Cöng ty ăaôặúơc cöí phíìn hoaâ, vađ ăïịn nùm 2020 tiïịp quaên taơi caâc TĂKTNN ăaô ặúơc cöí phíìn hoaâ Dûơ kiïịnlađ ăïịn luâc ăoâ, seô chó coâ SCIC quaên lyâ vöịn nhađ nûúâc taơi caâc doanh nghiïơp cöí phíìn hoaâ

(iv) Quaâ lúân nïn khöng thïí thíịt baơi, quaâ

lúân nïn khöng cûâu nöíi Quy mö tùng chûa

tûđng coâ cuêa caâc TĂKTNN vađ viïơc nùưm giûô vöịn

ăiïìu lïơ chöìng cheâo phûâc taơp giûôa vađ trong caâc

doanh nghiïơp khiïịn Nhađ nûúâc khoâ khùn trong

viïơc ăaânh giaâ caâc ruêi ro cöị hûôu liïn quan ăïịn caâc

hoaơt ăöơng vađ caâc khoaên núơ tuđy thuöơc phaât sinh

tûđ ăoâ35 Ruêi ro tađi chñnh cuêa caâc DNNN coâ thïí

dïî dađng lan röơng ra nïìn kinh tïị, cùn cûâ vađo caâc

möịi liïn kïịt maơnh meô giûôa caâc DN vúâi möơt söị

NHCP (xem thaêo luíơn úê muơc III.A) Ăöìng thúđi,

töíng núơ phaêi traê cuêa caâc DNNN vûúơt quaâ caê núơ

chñnh phuê, nhû víơy ăùơt ra möơt ruêi ro tađi chñnh

khöíng löì ăöịi vúâi Nhađ nûúâc Vò víơy, möơt mùơt caâc

TĂKTNN ăaô trúê nïn quaâ lúân ăïí thíịt baơi, mùơt

khaâc, hiïơn giúđ caâc tíơp ăoađn cuông quaâ lúân ăïịn mûâc

khöng thïí cûâu nöíi Ăiïìu nađy ăùơt ra möơt ruêi ro

khaâ lúân lïn nïìn kinh tïị vô mö líîn tñnh öín ắnh tađi

chñnh cuêa quöịc gia vađ ăùơt ra möơt gaânh nùơng bíịt

ngúđ lïn nhûông ngûúđi nöơp thúị trong tûúng lai

(v) Vai trođ cuêa Nhađ nûúâc ăang thay ăöíi

trong nïìn kinh tïị Sûơ tham gia cuêa Nhađ nûúâc

vađo saên xuíịt hađng hoâa vađ dõch vuơ thûúđng ặúơc

líơp luíơn trïn ba cú súê: (a) thíịt baơi cuêa thõ trûúđng,

tûâc lađ, thõ trûúđng khöng thïí cung cíịp hađng hoâa

hay dõch vuơ hiïơu quaê nhíịt cho xaô höơi vò tyê lïơ

hoađn vöịn tû nhín thíịp hún tyê lïơ hoađn vöịn xaôhöơi36; (b) thađnh phíìn tû nhín keâm phaât triïín vađthiïịu vöịn hay kyô nùng ăïí cung cíịp hađng hoâa haydõch vuơ nhíịt ắnh37; vađ (c) trong caâc giai ăoaơnkhuêng hoaêng kinh tïị hay tađi chñnh chûa tûđng coâxaêy ra, Chñnh phuê ăöi khi buöơc phaêi taơm thúđi cûâutrúơ caâc doanh nghiïơp khöng coâ khaê nùng thanhtoaân hay thanh lyâ vò lúơi ñch quöịc gia Trong trûúđnghúơp Viïơt Nam, nhû nöơi dung muơc II ăaô nïu, caâcDNNN saên xuíịt caâc hađng hoâa nhû bia, sûôa,ặúđng, saên phíím dïơt vađ cung cíịp caâc dõch vuơ nhûdoanh nghiïơp möi giúâi, khaâch saơn, cöng ty bíịtăöơng saên, hiïơn ăang caơnh tranh trûơc tiïịp vúâi caâccöng ty súê hûôu tû nhín Khöng coâ nhiïìu lyâ leô ăïíchûâng minh tñnh xaâc ăaâng cho viïơc Nhađ nûúâcvíîn tham gia vađo nhûông lônh vûơc nađy, ăùơc biïơt khiNhađ nûúâc khöng coâ khaê nùng giaâm saât hoaơt ăöơngcuêa DNNN vađ caêi thiïơn quaên trõ doanh nghiïơp

35 Hiïơn nay töíng núơ cuêa caâc DNNN ăaô vûúơt xa töíng núơ cuêa Chñnh phuê Viïơt Nam

36 Ăíìu tû vađo giaâo duơc phöí thöng, nghiïn cûâu vuô truơ, phaât triïín cöng nghïơ xanh lađ möơt vađi vñ duơ trong söị caâc hoaơt ăöơng coâ tyê lïơ sinh lúđi tû nhín thíịp hún tyê lïơ sinh lúđi xaô höơi, ăođi hoêi phaêi coâ sûơ tham gia cuêa Chñnh phuê

37 Khu vûơc tû nhín taơi Viïơt Nam cođn khaâ múâi meê, vúâi nùng lûơc vađ vöịn haơn chïị Vò víơy, coâ thïí khöng coâ khaê nùng thûơc hiïơn caâc dûơ aân cú súê haơ tíìng coâ ăođi hoêi khùưt khe nhû caâc ăíơp thuêy ăiïơn lúân, víơn hađnh ặúđng sùưt Ăíy lađ cú súê cho sûơ tham gia cuêa Chñnh phuê trong giai ăoaơn ăíìu

(vi) Möơt sín chúi khöng bònh ăùỉng Caâc

DNNN coâ xu hûúâng ặúơc ûu ăaôi hún trong tñn

duơng ngín hađng, húơp ăöìng mua sùưm, nghiïn cûâu

vađ triïín khai so vúâi caâc doanh nghiïơp tû nhín Vñ

duơ, Chñnh phuê ăaô cho vay laơi gíìn 2 tó USD líịy tûđ

phaât hađnh traâi phiïịu quöịc tïị vađ nguöìn höî trúơ

phaât triïín nûúâc ngoađi (ODA) cho caâc DNNN

trong nùm 2010 Nghiïn cûâu vađ phín tñch thûơc

hiïơn búêi hún 300 viïơn nghiïn cûâu thuöơc caâc Böơ

chuê quaên ặúơc caâc DNNN ăùơc quýìn sûê duơng

Nhiïìu ngûúđi cođn phï phaân caâc TĂKTNN gíy aênh

hûúêng vađ can thiïơp ăïịn caâc quýịt saâch cuêa Chñnh

phuê Khöng giöịng thađnh phíìn kinh tïị tû nhín,

DNNN coâ giúâi haơn ngín saâch mïìm, nghôa lađ Nhađ

nûúâc cûâu trúơ caâc DN nađy khi DN gùơp cùng thùỉng

vïì tađi chñnh Trong nhûông tònh huöịng nhû víơy,

DNNN, mùơc duđ hoaơt ăöơng keâm hiïơu quaê, coâ thïí

ăaânh baơi vađ líịn aât thađnh phíìn tû nhín (USAID

2010) Vò chûa hïì coâ nûúâc nađo trúê thađnh quöịc

gia hiïơn ăaơi, cöng nghiïơp hoâa mađ thađnh phíìn kinh

tïị tû nhín khöng ăoâng vai trođ chuê ăaơo, nïn muơc

tiïu dađi haơn cuêa Viïơt Nam ăùơt ra töịt nhíịt lađ taơo

ra sín chúi bònh ăùỉng cho caê DNNN líîn doanh

nghiïơp tû nhín

(vii) Chíơm aâp duơng quaên trõ doanh

nghiïơp hiïơn ăaơi vađ thiïịu tñnh minh baơch.

Caâc DNNN Viïơt Nam khöng thïí lađ lûơc lûúơng

díîn dùưt nïìn cöng nghiïơp vò nhûông DN nađy khöng

aâp duơng caâc quy tùưc quaên trõ doanh nghiïơp lađnh

maơnh TĂKTNN vađ DNNN ặúơc quaên lyâ theo

Luíơt Doanh nghiïơp 2005 nhûng ăöịi vúâi nhiïìu cú

súê, taâi ăùng kyâ hađnh chñnh loaơi hònh doanh nghiïơp

víîn cíìn phaêi gùưn liïìn vúâi viïơc tuín thuê nhûông quy

ắnh cuêa phaâp luíơt, bao göìm quy ắnh vïì böơ maây

quaên trõ doanh nghiïơp bùưt buöơc (vñ duơ, Ban Kiïím

soaât vađ Höơi ăöìng Quaên trõ), tùng cûúđng tñnh

minh baơch (vñ duơ nhû kõp thúđi cöng böị thöng tin

saên xuíịt kinh doanh vađ tađi chñnh, bao göìm cú

cíịu súê hûôu, baâo caâo tađi chñnh, baâo caâo kiïím

toaân) vađ chñnh saâch baêo vïơ cöí ăöng thiïíu söị

(viii) Khuön khöí phaâp lyâ ýịu keâm vađ

khöng ăíìy ăuê Khuön khöí phaâp lyâ ban ăíìu ăïí

thađnh líơp vađ xaâc ắnh hoaơt ăöơng caâc TĂKTNN

bùưt ăíìu tûđ Ăiïìu 149 Luíơt Doanh nghiïơp 2005

Nhûông hûúâng díîn chi tiïịt vïì thûơc hiïơn luíơt nađy

ặúơc ặa ra trong Nghõ ắnh söị

139/2007/NĂ-CP ặúơc thöng qua gíìn 2 nùm sau khi thñ ăiïím

thađnh líơp TĂKTNN ăíìu tiïn; vađ Nghõ ắnh söị

102/2010/NĂ-CP, kyâ gíìn 5 nùm sau khi thñ ăiïím

thađnh líơp TĂKTNN ăíìu tiïn Tuy nhiïn, khuön

khöí phaâp lyâ do 3 vùn baên nađy ặa ra laơi khöng

ăíìy ăuê Nghõ ắnh 139 ắnh nghôa caâc TĂKTNN

coâ "quy mö lúân” chûâ khöng ắnh nghôa thïị nađo

lađ lúân Tûúng tûơ, Nghõ ắnh 102 noâi rùìng caâcTĂKTNN seô coâ möơt mö hònh “cöng ty meơ -cöng ty con” nhûng theo ắnh nghôa ăoâ, nhiïìuDNNN khaâc, chûâ khöng phaêi chó 12 tíơp ăoađn ăaôthađnh líơp cho ăïịn nay, cuông coâ thïí ặúơc xïịp loaơilađ TĂKTNN Bùưt ăíìu tûđ 1/7/2010, tíịt caê caâcTĂKTNN ăaô ặúơc ăùng kyâ lađ cöng ty traâchnhiïơm hûôu haơn möơt thađnh viïn (trûđ Baêo Viïơt) vađphaêi hoaơt ăöơng theo Luíơt Doanh nghiïơp 2005

Duđ víơy, cođn nhiïìu nhíơp nhùìng trong viïơc giaêithñch nhiïìu ăiïìu khoaên trong Luíơt Doanh nghiïơpcuông nhû khaê nùng aâp duơng ăöịi vúâi caâc DNNN

(ix) Thiïịu tíìm nhòn vađ tñnh roô rađng vïì vai trođ cuêa caâc DNNN Caâc Doanh nghiïơp Nhađ

nûúâc thûúđng ặúơc coi lađ coâ nhiïìu muơc tiïu,nhiïơm vuơ vađ ăoâng vai trođ lađ: (a) möơt cöng cuơ cuêachñnh saâch cöng nghiïơp; (b) möơt cöng cuơ ăïí ăiïìutiïịt vađ öín ắnh kinh tïị vô mö; (c) möơt cöng cuơăïí ăaâp ûâng caâc muơc tiïu xaô höơi cuêa Chñnh phuê;

(d) möơt nguöìn ăïí caơnh tranh vúâi doanh nghiïơpnûúâc ngoađi, vađ cuöịi cuđng (e) lađ nïìn taêng cuêa cúchïị kinh tïị cuêa nïìn kinh tïị thõ trûúđng ắnhhûúâng xaô höơi chuê nghôa Tuy nhiïn, trong thûơc tïị,TĂKTNN vađ TCT khöng coâ möơt tíìm nhòn roôrađng, vađ khöng xaâc ắnh nhiïơm vuơ phuđ húơp vúâicaâc muơc tiïu phaât triïín cuêa ăíịt nûúâc Caâc töíchûâc nađy ặúơc kyđ voơng seô thûơc hiïơn caâc chûâcnùng xaô höơi, nhûng laơi khöng thïí hiïơn traâchnhiïơm xaô höơi vađ giaâ trõ cuêa mònh trong chiïịn lûúơckinh doanh vađ hoaơt ăöơng Hoơ ặúơc ýu cíìu ăoângvai trođ lađ möơt cöng cuơ ăïí öín ắnh kinh tïị vô mö,nhûng laơi lađ möơt trong nhûông ýịu töị ăaô goâp phíìnvađo sûơ bíịt öín ắnh kinh tïị vô mö trong nhûôngnùm gíìn ăíy Hoơ ặúơc ýu cíìu phaêi tíơp trungvađo giaêi quýịt caâc víịn ăïì chiïịn lûúơc phaât triïín,nhûng laơi coâ xu hûúâng theo ăuöíi nhûông lúơi ñchngùưn haơn, tòm kiïịm lúơi nhuíơn tađi chñnh vađ tiïìncho thú nïịu coâ thïí

(x) Chñnh phuê coâ thïí duđng caêi caâch DNNN lađm ăođn bííy ăïí phaât triïín khu vûơc

tû nhín Nïịu Chñnh phuê cam kïịt tùng trûúêng

khu vûơc tû nhín, khi ăoâ danh muơc ăíìu tû cuêa caâcDoanh nghiïơp Nhađ nûúâc coâ thïí ặúơc sûê duơngnhû möơt cöng cuơ maơnh meô ăïí höî trúơ chñnh saâchnađy Caêi caâch Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc taơo ra caêthõ trûúđng vađ cú höơi ăíìu tû cho khu vûơc tû nhín

Khi caâc Doanh nghiïơp Nhađ nûúâc caơnh tranh vúâikhu vûơc tû nhín bõ thoaâi vöịn, ăiïìu nađy thûúđngdíîn ăïịn möơt sín chúi caơnh tranh hún Khi tûnhín hoâa hoađn toađn khöng khaê thi hoùơc khöngmong muöịn, viïơc ặa caâc húơp ăöìng dõch vuơ cuêaDNNN cho khu vûơc tû nhín coâ thïí cho pheâpcaâc doanh nghiïơp trong nûúâc nhoê hún hoùơc tûơ