I Tác giả 1 Tiểu sử, cuộc đời Nguyễn Tuân (1910 – 1987), quê ở làng Mọc, phường Nhân Chính, quân Thanh Xuân, Hà Nội Ông sinh gia trong một gia đình nhà Nho khi Hán học đã tàn Năm 1929, khi đang học Th.
Trang 1I Tác giả
1 Tiểu sử, cuộc đời
- Nguyễn Tuân (1910 – 1987), quê ở làng Mọc, phường Nhân Chính, quân Thanh Xuân, Hà Nội
- Ông sinh gia trong một gia đình nhà Nho khi Hán học đã tàn
- Năm 1929, khi đang học Thành Chung Nam Định ông bị đuổi học
- Sau đó, ông bị đi tù vì sang biên giới Thái Lan không có giấy phép
- Sau khi ra tù, ông bắt đầu sự nghiệp văn chương
- Năm 1945, ông nhiệt tình tham gia cách mạng và kháng chiến
- Năm 1948 – 1957, ông là Tổng thư ký Hội nhà văn Việt Nam
2 Sự nghiệp văn học
a Tác phẩm chính
- Các tác phẩm tiêu biểu của ông gồm: “Vang bóng một thời”, “Cảnh sắc và hương
vị đất nước”, “Tùy bút Sông Đà”, “Ngọn đèn dầu lạc”,
b Phong cách nghệ thuật
- Nguyễn Tuân có một phong cách nghệ thuật rất độc đáo và sâu sắc:
+ Trước Cách mạng tháng Tám, phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân có thể thâu tóm trong một chữ "ngông": mỗi trang viết của ông đều muốn chứng tỏ tài hoa,
Trang 2uyên bác Và mọi sự vật được miêu tả ở phương diện thẩm mỹ Ông đi tìm cái đẹp của thời xưa còn vương xót lại gọi là “Vang bóng một thời’
+ Sau Cách mạng tháng Tám, ông không đối lập quá khứ với hiện tại Theo ông, cái đẹp có ở cả quá khứ, hiện tại và tương lai; tài hoa có ở cá nhân đại chúng
+ Nguyễn Tuân theo "chủ nghĩa xê dịch" Vì thế ông là nhà văn của những tính cách phi thường, của những tình cảm, cảm giác mãnh liệt, và những phong cảnh tuyệt mĩ
II Tác phẩm
a Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác
- Tác phẩm lúc đầu có tên là “Dòng chữ cuối cùng” in năm 1939 trên tạp chí Tao đàn sau được tuyển in trong tập “Vang bóng một thời”
- Là ‘‘ một văn phẩm đạt tới sự toàn thiện, toàn mĩ’’(Vũ Ngọc Phan)
b Bố cục
- Phần 1 (Từ đầu đến để mai ta dò ý tứ hắn ra sao rồi sẽ liệu): cuộc trò truyện giữa viên quản ngục và thầy thơ lại
- Phần 2 (tiếp theo đến thiếu một chút nữa ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ): Tấm lòng biệt đãi của viên quản ngục
- Phần 3 (còn lại): Cảnh cho chữ
c Tóm tắt
Tử tù Huấn Cao là người cầm đầu cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình Trước khi chịu án chém, ông bị đưa đến giam tại một nhà tù Biết trong danh sách có ông Huấn Cao, người nổi tiếng viết chữ đẹp, viên quản ngục đã cho người quét dọn phòng giam nơi Huấn Cao và những người tử tù sẽ ở Trong những ngày Huấn Cao
ở tù, viên quản ngục đã biệt đãi ông và những người đồng chí của ông Sở nguyện của viên quản ngục là xin được chữ viết của Huấn Cao Lúc đầu, Huấn Cao tỏ ý khinh miệt, nhưng khi hiểu được tấm lòng viên quản ngục, ông quyết định cho chữ vào cái đêm trước khi ông bị xử chém Trong đêm đó, ông Huấn Cao tay viết như rồng bay phượng múa trên tấm lụa bạch còn viên quán ngục và thầy thơ lại thì khúm núm đứng bên cạnh Sau khi cho chữ, Huấn Cao khuyên viên quản ngục về
Trang 3quê để giữ cho "thiên lương" trong sáng Viên quản ngục nghe lời khuyên của ông một cách kính cẩn "Kẻ mê muội này xin bái lĩnh"
d Tình huống truyện
- Cuộc gặp gỡ khác thường của hai con người khác thường:
+ Viên quản ngục- kẻ đại diện cho quyền lực tăm tối nhưng lại khao khát ánh sáng
và chữ nghĩa
+ Huấn Cao – người tử tù có tài viết chữ đẹp, chống lại triều đình phong kiến
→ Cuộc hội ngộ diễn ra giữa chốn ngục tù căng thẳng, kịch tính, có ý nghĩa đối đầu giẵ cái đẹp cái thiên lương>< quyền lực tội ác
→ cái đẹp, cái thiên lương đã thắng thế
e Tư tưởng tác phẩm
Dù thực tại có tối tăm tàn bạo đến đâu cũng không thể tiêu diệt được cái đẹp Cái đẹp bất khả chiến bại Niềm tin mãnh liệt thuộc về chủ nghĩa nhân văn sáng giá của nghệ thuật Nguyễn Tuân, đó là một lối sống, một nhân cách, một mẫu người
f Ý nghĩa văn bản
“ Chữ người tử tù” khẳng định và tôn vinh sự chiến thắng của ánh sáng đối với cái đẹp, cái thiện và nhân cách cao cả của con người đồng thời bộc lộ lòng yêu nước thầm kín của nhà văn
g Giá trị nội dung
Nguyễn Tuân đã khắc họa thành công hình tượng Huấn Cao - môt con người tài hoa, có cái tâm trong sáng và khí phách hiên ngang bất khuất Qua đó nhà văn thể hiện quan niệm về cái đẹp, khẳng định sự bất tử của cái đẹp và bộc lộ thầm kín tấm lòng yêu nước
h Giá trị nghệ thuật
Trang 4Tác phẩm thể hiện tài năng của Nguyễn Tuân trong việc tạo dựng tình huống truyện độc đáo; nghệ thuật dựng cảnh, khắc họa tính cách nhân vật, tạo không khí
cổ kính, trang trọng; trong việc sử dụng thủ pháp đối lập và ngôn ngữ giàu tính tạo hình
h Giá trị nghệ thuật
1 “Chỉ người ưa suy xét đọc Nguyễn Tuân mới thấy thú vị, vì văn Nguyễn Tuân không phải thứ văn để người nông nổi thưởng thức.” (Vũ Ngọc Phan)
2 Ðây là một nhà văn “suốt đời đi tìm cái Ðẹp, cái Thật” (Nguyễn Ðình Thi), tự nhận mình là người “sinh ra để thờ Nghệ Thuật với hai chữ viết hoa”
“Khi thì trang nghiêm cổ kính, khi thì đùa cợt bông phèng, khi thì thánh thót trầm bổng, khi thì xô bồ bừa bãi như là ném ra trong một cơn say chếnh choáng, khinh bạc đấy, nhưng bao giờ cũng rất đỗi tài hoa.” (Nguyễn Ðăng Mạnh)
* Phân tích tác phẩm
a Nhân vật quản ngục
- Kẻ say mê chơi chữ đến kỳ lạ
- Kiên trì nhẫn nhại, công phu, quyết xin chữ cho bằng được
- Suốt đời chỉ có một ao ước: Có được chữ Huấn Cao mà treo trong nhà
- Có sở thích cao quí đến coi thường cả tính mạng sống của mình:
+ Muốn chơi chữ Huấn Cao
+ Dám nhờ Thơ lại xin chữ
+ Đối đãi đặc biệt với tử tù
-> Đó là cuộc chạy đua nguy hiểm, nếu lộ chuyện quản ngục chắc chắn không giữ được mạng sống
- Lần đầu: Bí mật sai thầy Thơ dâng rượu thịt đều đều
- Lần hai: Nhẹ nhàng, khiêm tốn nhưng bị Huấn Cao miệt thị, xua đuổi, mà vẫn ôn tồn, nhã nhặn
Trang 5-> Muốn xin chữ của Huấn Cao
- Chọn nhầm nghề Giữa bọn người tàn nhẫn, lừa lọc, thì hắn lại có tính cách dịu dàng biết trọng người ngay
- Một tâm hồn nghệ sỹ tài hoa đã lạc vào chốn nhơ bẩn Tuy làm nghề thất đức nhưng có một tâm hồn
-> Trong XHPK suy tàn, chốn quan trường đầy rãy bất lương vô đạo, Quản ngục đúng là một con người Vang bóng
- Một tấm lòng trong thiên hạ….một âm thanh trong trẻo chen vào giữa một bản đàn mà nhạc luận đều hỗn loạn xô bồ
-> Biết phục khí tiết, biết qúi trọng người tài và yêu quí cái đẹp - một tấm lòng Biệt nhỡn liên tài
b Nhân vật Huấn Cao
- Kẻ cầm đầu cuộc đại nghịch chống triều đình bị bắt giam với án tử hình đang chờ ngày ra pháp trường
- Phẩm chất:
+Tài hoa, nghệ sĩ: Có tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp Có được chữ Huấn Cao
mà treo là có một vật báu trên đời Thế ra y văn võ đều có tài cả
+ Nhân cách trong sáng, trọng nghĩa khinh lợi, có tài có tâm, coi khinh tiền bạc và quyền thế Huấn Cao không chỉ là một nghệ sỹ tài hoa, mà còn là hiện thân của cái tâm kẻ sỹ Có tấm lòng biệt nhỡn liên tài, một thiên lương cao cả
+ Khí phách hiên ngang: Coi thường cái chết, Mặc dù đang chờ ngày ra chặt đầu, vẫn nguyên vẹn tư thế ung dung, đàng hoàng, không biết cúi đầu trước quyền lực
và đồng tiền Ta nhất sinh không vì tiền bạc hay quyền thế mà ép mình viết câu đối .đời ta mới viết cho ba người bạn thân
-> Nhân vật được giới thiệu gián tiếp Mới Văn kỳ thanh bất kiến kỳ hình mà Quản ngục đã tâm phục Huấn Cao - đó là cách miêu tả lấy xa nói gần, lấy bóng lộ hình
- Hiểu tấm lòng và sở thích cao quí của thầy Quản, ông vô cùng xúc động và ân hận: Thiếu chút nữa ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ
Trang 6- Hình tượng Huấn Cao trọn vẹn và hoàn hảo bởi một cảm hứng lãng mạn, một bút pháp lý tưởng hoá của Nguyễn Tuân Một cốt cách: Nhất sinh đệ thủ bái hoa mai
c Cảnh cho chữ
- Tình huống oái oăm, cuộc kỳ ngộ đầy kịch tính giữa tên người viết chữ đẹp và người chơi chữ Họ gặp nhau trong hoàn cảnh trớ trêu: Nhà ngục
- Xét trên bình diện xã hội: Họ là kẻ thù của nhau Xét trên bình diện nghệ thuật:
Họ là tri âm tri kỷ
- Lúc nửa đêm, trong nhà tù, vài canh giờ cuối cùng trước lúc ra pháp trường
- Trong không gian chật hẹp, ẩm ướt, tối tăm, bẩn thỉu, khói bốc nghi ngút, dưới ánh sáng của đuốc tẩm dầu là hình ảnh 3 cái đầu chụm lại Một người tù cổ mang gông chân vướng xiềng đang tô đậm những nét chữ trên vuông lụa trắng tinh, cạnh viên quản ngục khúm núm, thầy thơ lại run run
- Đó là một cảnh tượng xưa nay chưa từng có:
+ Bởi việc cho chữ diễn ra trong nhà ngục bẩn thỉu, tối tăm, chật hẹp
+ Bởi người nghệ sỹ sáng tạo trong lúc cổ manggông, chân vướng xiềng
+ Bởi người tử tù lại ở trong tư thế bề trên, uy nghi, lồng lộng Còn kẻ quyền uy lại khúm núm run run, kính cẩn, vái lạy
-> Tác giả dựng lên thật đẹp nhóm tượng đài thiên lương với bút pháp tài năng bậc thầy về ngôn ngữ
=> Trong chốn ngục tù ấy cái đẹp, cái thiện, cái cao cả đã chiến thắng và toả sáng Đây là việc làm của kẻ chi âm dành cho người tri kỷ, của một tấm lòng đền đáp một tấm lòng Cái tâm đang điều khiểm cái tài, cái tâm cái tài đang hoà vào nhau
để sáng tạo cái đẹp
* Phân tích viên quản ngục
1 Tấm lòng biệt nhỡn liên tài
- Nói về kẻ tử tù với một thái độ kính trọng không che giấu “Tôi nghe rất đẹp đó không?”
Trang 7- Trong những ngày Huấn Cao trong ngục, quản ngục luôn bày tỏ thái độ nghiêm kính khiêm nhường
- Dũng cảm biệt đãi Huấn Cao trong những ngày cuối cùng ngay cả khi bị HC coi thường, khinh bỉ:
+ Mong muốn: “Ta muốn biệt đãi ông Huấn Cao, ta muốn cho ông ta đỡ cực trong những ngày cuối cùng còn lại”
+ Sai người đem rượu và đồ nhắm đến cho Huấn Cao vì sợ trong buồng giam lạnh + Khép nép bày tỏ: Biết ngài là một người có nghĩa khí, tôi muốn châm chước ít nhiều
+ Sau sự tức giận của Huấn Cao, quản ngục vẫn giữ sự đối đãi như thế
- Cảm thấy tiếc nuối khi biết Huấn Cao sắp phải từ giữ cõi đời: “Bấy nhiêu vũ trụ”
⇒ Thái độ và hành động của Quản ngục cho thấy đây là con người có tấm lòng biêt nhỡn liên tài, có thiên lương
2 Sự khát khao và trân trọng cái đẹp
- Quản ngục trước kia là người đèn sách bồi đắp “thiên lương” nảy nở tốt đẹp
⇒ ông ta yêu đến say mê cái đẹp
- Khát khao cái đẹp: mong ước của ông là “được treo ở nhà riêng một đôi câu đối”
do chính tay Huấn Cao viết
-Sự khát khao và niềm trân trọng cái đẹp trong quản ngục mãnh liệt, ông có thể bất chấp cả tính mạng và địa vị, mong sao có được mấy chữ của ông Huấn
- Biết tính ông Huấn “vốn khoảnh, trừ chỗ tri kỉ, ông ít chịu cho chữ”
⇒ lo lắng nếu như không xin được chữ ông Huấn trước khi bị hành hình thì “ân hận suốt đời mất”
⇒ Chỉ có một người trân trọng cái đẹp đến tột cùng mới có những lo sợ khi khồn
Trang 8xin được chữ Huấn Cao như vậy thôi
⇒ Sở nguyện cao quý cho thấy quản ngục là con người biết quý trọng nâng niu cái đẹp
3 Là “một thanh âm trong trẻo”
- Cảnh cho chữ diễn ra giữa một buồng giam tối tăm và chật hẹp nhưng tất cả trở nên đẹp đẽ thanh cao bởi “tấm lụa trắng còn nguyên vẹn lần hồ” cùng hai người trao cái đẹp và trân trọng, ngưỡng vọng cái đẹp
- Sự “khúm núm, run run” của quản ngục không phải là biểu hiện của sự hèn nhát
mà là thái độ ngưỡng vọng trước cái đẹp, cái tài
- Quản ngục đã thoát khỏi vai trò của một người cai quản để trở thành một người trân trọng ngưỡng mộ cái đẹp ⇒ Đồng điệu với Huấn cao
- Chi tiết quản ngục cúi đầu vái lạy người tử tù Huấn Cao với giọt nước mắt rỉ vào
kẽ miệng mà nhận mình là kẻ mê muội như một sự thức tỉnh trước cái đẹp, quản ngục đã thoát ra những cái tầm thường, ràng buộc để vươn tới cái cao đẹp
4 Đánh giá
Qua những tâm tư, hành động và cách ứng xử của viên quản ngục, ta càng thêm hiểu và trân trọng hơn đối với nhân vật này, từ đó thấm thía hơn một quan niệm nhân sinh sâu sắc: “Trong sâu thẳm mỗi con người đều sẽ ẩn chứa một tâm hồn nghệ sĩ, tâm hồn này biết hướng tới cái đẹp, khát khao ánh sáng cái đẹp, bởi vậy
mà mỗi người chúng ta hãy nhìn sâu thẳm vào tâm hồn con người để nắm bắt được ánh sáng thiên lương vì có những khi con người chẳng mày ở trong môi trường của cái xấu và cái ác, cái đẹp sẽ không bao giờ lụi tàn mà có thể đẩy lùi cái xấu, cái ác
và tồn tại thật mạnh mẽ, bền bỉ”
* Phân tích nhân vật Huấn Cao
Trang 91 Con người mang nét đẹp của tư thế, khí phách
a Một con người tự trọng, sống hiên ngang bất khuất
– Tự trọng, không ham quyền và hám lợi: “Ta nhất sinh không vì vàng ngọc hay quyền thế mà ép mình viết câu đối bao giờ”
– Hiên ngang bất khuất: “… những người chọc trời quấy nước, đến trên đầu người
tu, người ta cũng còn chẳng biết ai nữa…”
b Chí lớn không thành, coi thường gian khổ, kể cả cái chết
– Chống lại triều đình, bị bắt giam tử ngục, vẫn coi thường: “Đến cái cảnh chết chém, ông cũng chẳng sợ nữa …”
– Có những suy nghĩ, hành vi thật phóng khoáng: Ông Huấn Cao vẫn thản nhiên nhận rượu thịt của viên quản ngục, coi như đó là một việc vẫn làm trong cái hứng sinh bình, dù đang bị giam cầm
c Khinh bỉ những kẻ đại diện cho quyền lực thống trị
– Dưới mắt ông, chúng chỉ là là tiểu nhân thị oai, nên ông luôn tỏ ra khinh bỉ
chúng, dù ở giữa cảnh tàn nhẫn, lừa lọc, giữa một dõng cặn bã
– Thái độ và ngôn ngữ nhân vật cực kì khinh bạc Sau khi viên quản ngục khép nép hỏi Huấn Cao có cần gì nữa không, ông đã trả lời rất thản nhiên: “Ngươi hỏi ta muốn gì? Ta chỉ cần có một điều Là nhà ngươi đừng đặt chân vào đây” Khí phách
đó, tư thế đó luôn luôn hiên ngang lồng lộng giữa cái nền xám xịt của ngục tù
2 Con người mang nét đẹp của tâm hồn, tài hoa
a Tâm hồn cao quý
Huấn Cao ca ngợi thiên lương, tức là cái bản chất tốt đẹp của con người: “Tôi bảo thực đấy, thầy Quản nên tìm về nhà quê mà ở đã… Ở đây, khó giữ thiên lương cho lành vững và rồi cũng nhem nhuốc mất cả đời lương thiện đi” Lời khuyên bảo
Trang 10cuối cùng đối với viên quản ngục thể hiện cái tâm của nhân vật Huấn Cao vậy
b Yêu cái đẹp và cảm thông với người yêu quý cái đẹp
Huấn Cao kiêu bạc là thế, nhưng khi hiểu được tấm lòng chân thành của ngục quan, ông vui vẻ nhận cho chữ, mà còn tỏ ra cảm động: “Thiếu chút nữa, ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ”
c Rất mực tài hoa
– Thư pháp (phép viết chữ, nghệ thuật viết chữ Hán) vốn là một thú tao nhã của người xưa, bên cạnh cầm, kỳ, thi, họa Ông Huấn có tài viết chữ đẹp, “vùng tỉnh Sơn ta vẫn khen cái tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp” Chữ ông Huấn Cao đẹp lắm, vuông lắm
– Cái tài hoa ấy chỉ dành riêng cho người tri kỷ: “Đời ta cũng mới viết có hai bộ tứ bình và một bức trung đường cho ba người bạn thân của ta thôi” Và lần này như một ngoại lệ, ông cho chữ viên quản ngục, vì “Ta cảm cái tấm lòng biệt nhỡn liên tài của các người”
– Con người ấy đã thực hiện lời hứa với viên quản ngục, thể hiện cái tài hoa tuyệt thế của mình trong một khung cảnh đầy xúc động Bằng hiện pháp đối lập, Nguyễn Tuân đã làm toát lên chủ đề của truyện trong đoạn cuối truyện
– Cái cao đẹp (viết chữ vốn là một việc thanh cao, long trọng, với lụa tràng, mực thắm, nét chữ vuông tươi tắn) đối lập với cái dơ bẩn (cảnh buồng nhà ngục tối, chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân chuột, phân gián)
– Hình ảnh kì vĩ của người tù cổ đeo gông, chân vướng xiềng đang đậm tô nét chữ đối lập với hình ảnh co ro của thầy thơ lại run run bưng chậu mực và của viên quản ngục khúm núm cất những đồng tiền kẽm đánh dấu ô chữ… chắp tay vái người tù một vái
=> Tất cả thể hiện ý nghĩa sâu sắc: cái đẹp có thể sản sinh từ nơi tội ác ngự trị,