Báo cáo " Ý nghĩa của luật so sánh trong hoạt động lập pháp " potx

Với tư cách là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất và là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp, Quốc hội ban hành luật để thể chế hoá đường lối chủ trương của Đảng, quy định nhữ

(1)

TS Ph¹m TrÝ Hïng *

ập pháp là hoạt động quan trọng thể

hiện quyền lực nhà nước Lập pháp

bao gồm việc ban hành hiến pháp, các bộ

luật và các đạo luật Với tư cách là cơ quan

quyền lực nhà nước cao nhất và là cơ quan

duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp,

Quốc hội ban hành luật để thể chế hoá

đường lối chủ trương của Đảng, quy định

những lĩnh vực, những vấn đề quan trọng,

cơ bản nhất của đời sống của nhà nước và

xã hội.(2)

Công cuộc đổi mới mọi mặt đời sống xã

hội ở nước ta, đặc biệt là đổi mới về chính

trị và pháp luật; sự phát triển các mối quan

hệ trên trường quốc tế và trong khu vực,

quá trình hội nhập của đất nước đã cho thấy

sự cần thiết phải nghiên cứu kinh nghiệm

pháp lí của các nước trên thế giới, trước hết

là để phục vụ hoạt động lập pháp

Thực tế hoạt động xây dựng pháp luật ở

Việt Nam cho thấy việc dự thảo văn bản

quy phạm pháp luật thường được giao cho

các bộ, ngành có liên quan Trong các giai

đoạn của hoạt động lập pháp đều có sử

dụng việc nghiên cứu, so sánh, đối chiếu

với các văn bản quy phạm pháp luật tương

đương trong các hệ thống pháp luật trên thế

giới Tuy nhiên, nếu việc nghiên cứu, so

sánh, đối chiếu mang tính tự phát, rời rạc,

ngẫu hứng thì sẽ thiếu cái nhìn tổng thể về

hoạt động của văn bản quy phạm pháp luật

trong thực tiễn pháp lí và các quan hệ của

nó, không sử dụng được hết những ưu thế

và những kiến thức chuyên môn của luật so sánh với tư cách một môn khoa học

Trong bài viết này, chúng tôi muốn phân tích ý nghĩa của luật so sánh trong những giai đoạn cụ thể của quá trình lập pháp, qua đây cho thấy sự cần thiết phải sử dụng thành quả của luật so sánh vào hoạt động lập pháp

Từ góc nhìn chung nhất, ý nghĩa thực tiễn hàng đầu của luật so sánh là nghiên cứu kinh nghiệm của nước ngoài nhằm thực hiện có hiệu quả việc đổi mới và hoàn thiện

hệ thống pháp luật quốc gia Những công trình nghiên cứu và thành tựu mới nhất của luật so sánh không chỉ đưa ra cho nhà làm luật các mô hình và khuôn mẫu đã được sử dụng thành công ở nước ngoài mà còn đưa

ra những kết luận rút ra từ nghiên cứu kinh nghiệm nước ngoài Luật so sánh giúp tiếp thu những kinh nghiệm đã được kiểm chứng

ở nước ngoài để giải quyết vấn đề tương tự, mặt khác còn cho phép xem xét các mặt tiêu cực, hạn chế của kinh nghiệm nước ngoài Khi xây dựng văn bản quy phạm pháp luật mới, nhà làm luật thường chú ý xem xét các quy phạm pháp luật đang tồn tại và đang có hiệu lực của pháp luật nước ngoài - những quy phạm mà kết quả áp dụng chúng trong thực tiễn đã được tích lũy, kiểm nghiệm

L

* Trung tâm luật so sánh Trường Đại học Luật Hà Nội

Luật so sánh có ý nghĩa quan trọng

trong hoạt động lập pháp, đặc biệt ở các tiểu

giai đoạn: Làm sáng tỏ và nhận thức nhu

cầu điều chỉnh pháp luật; hình thành mô

hình tư tưởng và mô hình cơ cấu của văn

bản quy phạm pháp luật; soạn thảo dự án;

thảo luận, sửa đổi, chỉnh lí dự án

Ngoài ra, luật so sánh có ý nghĩa đặc

biệt trong nghiên cứu để đưa ra các cơ sở

khoa học nhằm xác định hình hài, chiến

lược trong hoạt động lập pháp để xây dựng

hệ thống pháp luật Việt Nam, khẳng định vị

trí của hệ thống pháp luật Việt Nam trong

ngôi nhà chung của trật tự pháp luật thế

giới Đồng thời, trong bối cảnh toàn cầu hoá

và hội nhập, nhìn từ khía cạnh hài hoà hoá

và thống nhất hoá pháp luật, nghiên cứu

luật so sánh có ý nghĩa đặc biệt cần thiết.(3)

1 Ý nghĩa của luật so sánh trong việc

làm sáng tỏ và nhận thức nhu cầu điều

chỉnh pháp luật

Hoạt động xây dựng pháp luật là hoạt

động sử dụng rộng rãi nhất các kết quả của

nghiên cứu so sánh luật Chính trong quá

trình hoạt động lập pháp nảy sinh nhu cầu

cấp thiết tìm hiểu xem các văn bản quy

phạm pháp luật của các nước khác được xây

dựng như thế nào.(4) Ngay ở giai đoạn đầu

của quá trình làm luật - giai đoạn tiền chuẩn

bị dự án, việc sử dụng các tài liệu so sánh

luật làm luận cứ để ra quyết định xây dựng

dự án văn bản quy phạm pháp luật là hết

sức cần thiết

Các nhà làm luật thường sử dụng những

tài liệu so sánh pháp luật ở giai đoạn đầu

của quá trình làm luật và coi chúng là một

yếu tố quan trọng của việc hình thành quan điểm và việc bảo đảm thông tin cho hoạt động xây dựng pháp luật

Luật so sánh hướng đến việc nghiên cứu một cách sâu sắc và quy mô các hiện tượng pháp luật trong các hệ thống pháp luật thế giới, dưới góc độ so sánh hệ thống pháp luật Việt Nam với các hệ thống pháp luật trên thế giới, qua đó chỉ ra những văn bản quy phạm pháp luật nào ở nước ta còn thiếu

và cần phải bổ sung trong quá trình hội nhập quốc tế, trong bối cảnh toàn cầu hoá

Ý nghĩa nhận thức, ý nghĩa thông tin của luật so sánh ở đây có tác dụng như một trong những luận cứ về sự cần thiết phải có văn bản quy phạm pháp luật, nhất là đối với văn bản quy phạm pháp luật mới chưa từng được xây dựng ở Việt Nam Ví dụ: Trong quá trình hợp tác và hội nhập, chúng ta thấy những thách thức chủ yếu của hệ thống pháp luật Việt Nam là ở trong lĩnh vực pháp luật đặc trưng cho cơ chế thị trường Từ cách nhìn nhận so sánh luật chúng ta thấy ở các quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển (như Mĩ, Đức, Nhật ) pháp luật cạnh tranh ra đời sớm, được quan tâm và phát triển liên tục, được coi là chế định pháp lí

cơ bản của pháp luật hành chính-kinh tế Trong khi đó, ở Việt Nam, sau hơn 10 năm chuyển sang nền kinh tế thị trường, mặc dù tình trạng cạnh tranh không lành mạnh đang nhức nhối, đặc biệt độc quyền đang là vật cản đối với những sáng tạo và tự do kinh doanh song luật cạnh tranh chưa được nhà làm luật quan tâm xây dựng.(5) Như vậy, luật so sánh bằng nghiên cứu chung hệ

thống pháp luật của các nước có nền kinh tế

thị trường phát triển và nghiên cứu cụ thể

chế định luật chống cạnh tranh và độc

quyền ở các nước đó đã góp phần làm sáng

tỏ nhận thức nhu cầu điều chỉnh pháp luật

để cho ra đời Luật chống cạnh tranh và độc

quyền ở Việt Nam.(6) Điểm cần lưu ý ở đây

là một văn bản pháp luật có trong hệ thống

pháp luật nước ngoài nhưng không nhất

thiết phải có trong hệ thống pháp luật Việt

Nam Luật so sánh bên cạnh việc chỉ ra

những nét tương đồng và khác biệt giữa các

hệ thống pháp luật còn lí giải tại sao có

những tương đồng và khác biệt đó, tại sao

cần thiết phải có văn bản pháp luật đó trong

bối cảnh của hệ thống pháp luật nước ngoài

Nghiên cứu luật so sánh giúp chúng ta

hiểu sâu hơn về hệ thống pháp luật Việt

Nam bởi nó tạo điều kiện nhìn nhận hệ

thống pháp luật Việt Nam một cách khách

quan, với quan điểm mới và khoảng cách

cần thiết, không bị ràng buộc bởi những giải

pháp pháp luật nhất định mà nếu không

nghiên cứu luật so sánh có thể coi là đương

nhiên, không thể thay thế Qua nghiên cứu

luật so sánh có thể thấy trong các hệ thống

pháp luật trên thế giới có cách giải quyết

các vấn đề tương tự một cách đơn giản và

hiệu quả hơn Ứng dụng này có thể sử dụng

làm luận cứ để làm sáng tỏ nhận thức nhu

cầu điều chỉnh pháp luật bằng cách thay thế,

sửa đổi, bổ sung văn bản quy phạm pháp

luật đã có Ví dụ từ năm 1998 trở về năm

1990, chủ thể kinh doanh nộp thuế doanh

thu cho các sản phẩm, dịch vụ được cung

ứng trên thị trường thông qua doanh thu bán

hàng, thuế doanh thu xác định trên cơ sở toàn bộ giá trị hàng hoá, dịch vụ cung ứng nên xảy ra tình trạng trùng lặp thuế doanh thu qua nhiều giai đoạn khác nhau của chu trình sản xuất lưu thông.(7) Qua nghiên cứu luật so sánh pháp luật điều chỉnh quan hệ tài chính ở các nước chúng ta thấy có cách giải quyết hiệu quả hơn của chế độ thuế giá trị gia tăng và đây là một trong những cơ sở để làm sáng tỏ nhận thức nhu cầu điều chỉnh pháp luật để cho ra đời Luật thuế giá trị gia tăng năm 1997.(8)

2 Ứng dụng của luật so sánh trong việc hình thành mô hình tư tưởng và cơ cấu của văn bản luật

Sau khi đã sử dụng tài liệu nghiên cứu luật so sánh như một trong những luận cứ

để phân tích sự cần thiết phải có luật và đưa vào chương trình xây dựng luật - đạo luật cần thiết phải ban hành được đưa vào soạn thảo Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định: “Cơ quan, tổ chức trình dự án luật, pháp lệnh thành lập ban soạn thảo” Ban soạn thảo sẽ tổng kết đánh giá các quy định pháp luật hiện hành, chuẩn bị tư liệu, tài liệu liên quan (trong đó có các tài liệu so sánh luật), trên cơ sở đó soạn thảo các chương điều cụ thể và chuẩn bị dự thảo các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thực hiện.(9) Cần phải thấy rằng, trước khi đi vào soạn thảo các chương điều cụ thể, việc hình thành mô hình tư tưởng và mô hình cơ cấu của văn bản luật là hết sức cần thiết Ở các nước khác nhau sẽ có những mô hình tư tưởng và cơ cấu văn bản pháp luật khác nhau, ví dụ một số nước quy định các tội

phạm về môi trường trong bộ luật hình sự,

một số nước quy định các tội phạm này

trong luật môi trường

Việc nghiên cứu so sánh các hệ thống

pháp luật trên thế giới và phân nhóm chúng

giúp chúng ta hình dung hệ thống pháp luật

của Việt Nam nằm trong nhóm các hệ thống

pháp luật nào, mô hình tư tưởng và mô hình

cơ cấu cần theo hình mẫu nào của văn bản

quy phạm pháp luật tương đương của hệ

thống pháp luật nào Việc hiểu rõ các hệ

thống pháp luật trên thế giới trong sự so

sánh chúng với nhau giúp lựa chọn được

mô hình tư tưởng và mô hình cơ cấu văn

bản quy phạm pháp luật tối ưu và phù hợp

nhất Lựa chọn mô hình tư tưởng và cơ cấu

sai sẽ dẫn đến sự thất bại của văn bản quy

phạm pháp luật được ban hành Xin nêu ra

trường hợp Bộ luật dân sự và thương mại

Thái Lan Năm 1909 cuối triều vua Rama

V, Chính phủ Thái Lan quyết định thành lập

Hội đồng lập pháp để dự thảo Bộ luật dân

sự và thương mại Bản thảo cuối cùng của

Bộ luật dân sự và thương mại được trình và

thông qua năm 1923 là do các cố vấn người

Pháp giúp đỡ xây dựng theo mô hình tư

tưởng và mô hình cơ cấu của Bộ luật

Napoleon Việc lựa chọn mô hình này đã

gây nhiều phản ứng, tranh cãi trong giới

luật và trên thực tế, Bộ luật này chỉ tồn tại 2

năm và sau đó bị thay thế bởi bộ luật mới:

Bộ luật dân sự và thương mại theo mô hình

Bộ luật dân sự Nhật Bản với nguyên mẫu là

Bộ luật dân sự Đức Bộ luật dân sự Pháp

chịu ảnh hưởng của thuyết luật tự nhiên với

cách tư duy tách rời pháp luật khỏi đạo đức

đã tỏ ra không phù hợp Hệ thống pháp luật truyền thống của Thái Lan thấm đượm tinh thần Phật giáo rõ ràng là gần gũi với tinh thần của Bộ luật dân sự Đức hơn.(10) Qua đây có thể thấy tầm quan trọng mang tính quyết định của việc lựa chọn mô hình tư tưởng và mô hình cơ cấu văn bản quy phạm pháp luật Trong việc lựa chọn đó, các nghiên cứu luật so sánh có vai trò to lớn Một ví dụ khác có thể kể đến là việc lựa chọn mô hình cho Dự án luật về luật sư ở Việt Nam, ban soạn thảo đã tổ chức nghiên cứu công phu về pháp luật của một số nước

về luật sư, đưa ra các mô hình cụ thể về từng vấn đề như tên gọi, phạm vi điều chỉnh

và khái niệm luật sư; tổ chức xã hội, nghề nghiệp của luật sư và quản lí hoạt động hành nghề của luật sư (11)

3 Ứng dụng của luật so sánh trong soạn thảo dự án luật, pháp lệnh

Sau khi đã lựa chọn được mô hình tư tưởng và mô hình cơ cấu văn bản quy phạm pháp luật, bước tiếp theo là soạn thảo các chế định, các quy phạm pháp luật cụ thể của

dự án luật Việc nghiên cứu kinh nghiệm của các nước về kĩ thuật xây dựng từng chế định, từng quy phạm pháp luật, kinh nghiệm trong lựa chọn giải pháp pháp lí để điều chỉnh từng quan hệ pháp luật cụ thể là hết sức cần thiết Chính trong giai đoạn soạn thảo dự án luật, ý nghĩa của luật so sánh được thể hiện đầy đủ nhất Thay vì phải dự đoán và có nguy cơ phải chọn những giải pháp kém thích hợp, rõ ràng có thể khai thác, tham khảo các kinh nghiệm quý báu, phong phú của nước ngoài, tìm ra

các cách xử lí đơn giản và đã được áp dụng

có hiệu quả ở nước ngoài Tuy nhiên, cần

lưu ý là phải nghiên cứu kinh nghiệm của

nước ngoài theo quan điểm phê phán Các

nguyên tắc và thiết chế hoạt động có hiệu

quả trong những điều kiện đặc thù nhất định

ở một nước có thể sẽ là hoàn toàn không

phù hợp và thậm chí có thể sẽ nguy hiểm

đối với nước khác.(12)

Xuất phát từ đường lối đổi mới của Đảng

và trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực

và thế giới thì một đạo luật tốt không những

phải phản ánh đúng đắn, khách quan các giá

trị phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị,

xã hội ở trong nước mà còn phải chứa đựng

các giá trị nhân loại được thừa nhận chung

Do vậy, có thể lấy mức độ phù hợp giữa luật

quốc gia và luật quốc tế mà Nhà nước ta đã

tham gia kí kết hoặc thừa nhận để đánh giá

chất lượng của một đạo luật Tiêu chí đánh

giá chất lượng của luật này đảm bảo cho các

đạo luật không những phản ánh các giá trị

xã hội trong nước mà còn phải tìm kiếm, kế

thừa các giá trị và kinh nghiệm của nhân

loại trong điều chỉnh các quan hệ xã hội

bằng pháp luật

Hoạt động lập pháp trong một ý nghĩa

nào đó mang tính chất kĩ thuật Toàn bộ quá

trình này được thực hiện bởi một hệ thống

những thao tác kĩ thuật, từ phát hiện nhu

cầu, đòi hỏi cần phải điều chỉnh bằng pháp

luật đến việc điều tra, khảo sát, thực nghiệm

để xác định các mục tiêu, các nguyên tắc và

việc chọn lựa hình thức thể hiện, sử dụng

ngôn ngữ pháp lí, xây dựng các quy phạm,

các chế định và dự thảo các văn bản, thẩm

tra, phản biện các dự thảo Một đạo luật có chất lượng tốt không chỉ có nội dung tốt mà còn phải có hình thức thể hiện tốt Chất lượng của một đạo luật tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố nhưng trong đó không thể không kể đến vai trò to lớn của kĩ thuật lập pháp thể hiện trong đạo luật Kĩ thuật lập pháp là sự kết tinh những tinh hoa pháp lí của nhân loại Kĩ thuật lập pháp tốt là tổng thể các tri thức khoa học pháp lí (đặc biệt trong đó có khoa học luật so sánh) đã được sử dụng trong quá trình soạn thảo một đạo luật nhằm đảm bảo cho nó có đầy đủ khả năng điều chỉnh có hiệu quả các quan hệ xã hội.(13) Nhà nghiên cứu luật học Úc L Sertoma

đã đưa ra bản phân loại những khó khăn mà nhà làm luật gặp phải khi sử dụng những số liệu, kết quả nghiên cứu luật so sánh, đó là: 1) Những khó khăn mang tính hình thức (bao gồm những khó khăn trong việc tìm kiếm, thu thập tài liệu cần thiết và khó khăn

về ngôn ngữ); 2) Những khó khăn về tâm lí (trở ngại do những định hướng tâm lí đã được hình thành); 3) Những khó khăn mang tính thực tế (bao gồm những khó khăn trong việc thu nhận những kết quả và mô hình ứng dụng đã được chuẩn bị sẵn); 4) Những khó khăn về kiến thức và trình độ (do kiến thức và trình độ của những người tham gia vào hoạt động lập pháp có thể có những hạn chế) Nhà luật học người Đức U Drobnig còn bổ sung thêm khó khăn về thời gian – khi đạo luật cần thông qua nhanh chóng sẽ không có thời gian để làm quen một cách nghiêm túc với kinh nghiệm nước ngoài.(14) Các đạo luật và các văn bản quy phạm

pháp luật là những khách thể phổ biến nhất

của nghiên cứu luật so sánh trong hoạt động

lập pháp Nhu cầu của nhà làm luật là

nghiên cứu so sánh các đạo luật của các

nước trên thế giới nhằm tìm ra những điểm

tương đồng trong đối tượng điều chỉnh pháp

luật Việc tiếp cận dễ dàng các đạo luật

nước ngoài làm cho chúng trở thành nguồn

quy phạm thuận lợi cho việc so sánh và sử

dụng Nhưng đồng thời, việc dễ tiếp cận đó

cũng tiềm ẩn cả những cám dỗ của việc bắt

chước, sao chép cơ học Khi đó mục đích

thông tin đã lấn át và loại trừ mục đích phân

tích của nghiên cứu luật so sánh Từ đây

nảy sinh nguy cơ “xâm chiếm pháp luật”

của các văn bản quy phạm pháp luật giữa

các nước Do đó, khi nghiên cứu các luật và

văn bản quy phạm pháp luật của các nước,

trước hết cần đánh giá đúng giới hạn của sự

tương đồng hoặc của sự khác biệt trong đối

tượng điều chỉnh của các luật và văn bản

quy phạm pháp luật Tiếp theo cần làm sáng

tỏ vị trí của văn bản trong hệ thống điều

chỉnh pháp luật của ngành luật hoặc liên

ngành luật Đồng thời cần làm sáng tỏ cả sự

tương quan của chúng với các văn bản quy

phạm pháp luật khác, đặt chúng trong bối

cảnh kinh tế-xã hội, phải đánh giá được tính

khả thi của việc áp dụng chúng Việc thu

thập thông tin về thực tiễn áp dụng của đạo

luật được nghiên cứu so sánh (nhằm tránh

đưa ra kết luận mang tính hình thức) cũng

có vai trò đặc biệt quan trọng.(15)

4 Ứng dụng của luật so sánh trong

thảo luận, sửa đổi, chỉnh lí dự án luật

Sau khi dự án đã được soạn thảo, việc

sử dụng nghiên cứu luật so sánh để đối chiếu nó với văn bản quy phạm pháp luật tương đương ở các hệ thống pháp luật trong khu vực và trên thế giới là một trong những

cơ sở khoa học làm căn cứ để thảo luận, sửa đổi, chỉnh lí dự án

Tại kì họp, đại biểu Quốc hội tiến hành thảo luận ở tổ, đoàn và tại phiên họp toàn thể

Để phục vụ cho kì họp, các đại biểu Quốc hội phải đọc, nghiên cứu các tài liệu được gửi tới trước (các dự án luật, các báo cáo )

để hiểu, nắm được các nội dung một cách sâu sắc để có thể tham gia thảo luận một cách tốt nhất Kèm theo các dự án luật để các đại biểu nghiên cứu, tham gia đóng góp ý kiến có thể có những tài liệu nghiên cứu luật

so sánh giúp cho các đại biểu Quốc hội có đủ các thông tin cần thiết về nội dung các dự án luật, chuẩn bị hệ thống kiến thức làm cơ sở cho việc thảo luận, chỉnh lí, thông qua dự án luật tại kì họp có hiệu quả, chất lượng Trên thế giới việc cung cấp tài liệu nghiên cứu luật so sánh để phục vụ thảo luận, sửa đổi, chỉnh lí dự án luật đã trở thành phổ biến Ở Duma quốc gia Nga và ở Nghị viện Tây Ban Nha, trong các tài liệu phân tích thông tin về dự thảo luật bao giờ cũng đưa ra tài liệu, thông tin về pháp luật nước ngoài tương ứng.(16) Ở Liên bang Nga

có hẳn một tổ chức nghiên cứu luật so sánh chuyên nghiệp phục vụ hoạt động xây dựng pháp luật nói chung và hoạt động lập pháp nói riêng là Viện pháp luật và luật so sánh trực thuộc Chính phủ Liên bang Theo Điều

lệ của Viện (ban hành ngày 29/3/1994), trong Viện có các ban chuyên môn về các

ngành pháp luật nước ngoài, về tư pháp quốc

tế, về pháp luật của các nước thuộc cộng

đồng các quốc gia độc lập Viện là cơ quan

tư vấn về các vấn đề pháp luật của Chính

phủ Nga, chịu trách nhiệm soạn thảo các tài

liệu về các vấn đề pháp luật của Nga và nước

ngoài theo yêu cầu của Chính phủ Nga, xuất

bản thông tin tổng quan và báo cáo về pháp

luật nước ngoài ở khía cạnh chuyên ngành,

định chế và đất nước học Viện tiến hành

phân tích các mối tương quan giữa pháp

luật của Liên bang với pháp luật của các

chủ thể của Liên bang Nga Ở góc độ đóng

góp vào hoạt động xây dựng pháp luật,

Viện pháp luật và luật so sánh trực thuộc

Chính phủ Liên bang kết hợp với các ban và

tiểu ban của Duma quốc gia Nga, Văn

phòng Tổng thống Nga, Văn phòng chính

phủ Nga và Bộ tư pháp Nga trong thẩm

định nhu cầu điều chỉnh pháp luật; mô hình

tư tưởng và mô hình cơ cấu của văn bản quy

phạm pháp luật; soạn thảo dự án văn bản quy

phạm pháp luật; thảo luận, sửa đổi, chỉnh lí

dự án văn bản quy phạm pháp luật Trong

tất cả các tiểu giai đoạn của quy trình xây

dựng các văn bản quy phạm pháp luật quan

trọng ở Liên bang Nga đều có “đặt hàng”

nghiên cứu cụ thể hoặc có sự tham gia của

các chuyên gia từ Viện pháp luật và luật so

sánh trực thuộc Chính phủ Liên bang để các

chuyên gia này (thường là những học giả,

giáo sư nổi tiếng ) đóng góp ý kiến từ góc

độ luật so sánh, trên cơ sở sử dụng những

nghiên cứu về các quy phạm, chế định,

ngành luật cụ thể của các hệ thống pháp luật

trên thế giới.(17)

5 Kết luận

Nhu cầu của hoạt động lập pháp thúc đẩy việc tăng cường nghiên cứu so sánh các đạo luật một phần nhằm tìm ra ở nghiên cứu luật so sánh đó những điều tương tự, giống nhau trong đối tượng điều chỉnh pháp luật, trong hình thức và phương pháp của sự điều chỉnh pháp luật Các văn bản quy phạm pháp luật được các nghiên cứu luật so sánh chú ý nhiều nhất bởi nó cho phép tìm thấy

cả những đặc điểm chung của các hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, các xu hướng phát triển trùng hợp của chúng lẫn các đặc thù trong hệ thống pháp luật đó

Để vận dụng thành công những kết quả nghiên cứu của luật so sánh vào hoạt động lập pháp, các nhà làm luật cần hiểu rõ ý nghĩa của luật so sánh, đồng thời cần nắm vững những phương pháp, cách thức tiếp cận của luật so sánh Câu hỏi sắp tới là cần phải làm gì và làm như thế nào để ứng dụng luật so sánh vào hoạt động lập pháp cần được tiếp tục nghiên cứu

Ở góc độ nhận thức rõ được ý nghĩa của luật so sánh trong hoạt động xây dựng pháp luật nói chung và trong những tiểu giai đoạn

cụ thể, trên cơ sở xem xét quy trình, thực tiễn hoạt động xây dựng pháp luật ở Việt Nam chúng ta thấy:

• Cần đưa những ứng dụng của luật so sánh vào sâu hơn nữa trong hoạt động lập pháp, cần coi đó là yêu cầu bắt buộc trong các tiểu giai đoạn cụ thể của quy trình xây dựng pháp luật

• Trên thực tế, hoạt động chuẩn bị các

dự thảo luật do các ban soạn thảo tiến hành

và ở đây mức độ, phạm vi sử dụng các kết

quả nghiên cứu luật so sánh cần được chú ý

xem xét Để nâng cao chất lượng của dự

thảo luật, cần có sự tham gia của các cơ

quan nghiên cứu, các trường đại học luật,

các khoa luật, các nhà nghiên cứu luật học

nói chung và các nhà nghiên cứu luật so

sánh nói riêng vào các ban soạn thảo Sự

tham gia này có thể bằng nhiều hình thức

khác nhau như: Cung cấp các tài liệu, thông

tin luật học, các kết luận và thẩm định

tương ứng; đưa các nhà nghiên cứu trực tiếp

tham gia vào quá trình soạn thảo; sử dụng

các nghiên cứu luật so sánh và tiếp thu

những kiến nghị do các nhà nghiên cứu luật

so sánh đưa ra

• Có thể nghĩ tới việc thành lập một tổ

chức nghiên cứu luật so sánh chuyên nghiệp

phục vụ hoạt động xây dựng pháp luật nói

chung và hoạt động lập pháp nói riêng.(18)

(1) Dùng thuật ngữ “luật học so sánh” để chỉ môn

khoa học “so sánh các hệ thống pháp luật khác nhau

nhằm tìm ra những nét tương đồng và khác biệt, giải

thích nguồn gốc, đánh giá cách giải quyết, phân nhóm

các hệ thống pháp luật…” sẽ chính xác và tránh gây

hiểu nhầm hơn Tuy nhiên thuật ngữ “luật so sánh”

(Comparative Law) đã được hình thành từ rất lâu và

được sử dụng phổ biến trong các công trình khoa học

nên chúng tôi dùng thuật ngữ này

(2) Hội đồng quốc gia chỉ đạo biên soạn Từ điển

bách khoa Việt Nam, Từ điển bách khoa Việt Nam,

Hà Nội, 2002, tr.660

(3).Xem: Nguyễn Thanh Tâm, “luật so sánh trong

quá trình hội nhập pháp luật” , Tài liệu hội thảo “Ứng

dụng của luật so sánh trong hoạt động lập pháp”,

Trường Đại học Luật Hà Nội, tháng 10/2006

(4) Тихомиров Ю А., Курс сравнительного

правоведения, Москва, 1996, с 49 -50

(5).Xem: Nguyễn Như Phát, “Luật so sánh và một

số vấn đề lí luận”, Tập bài viết chuyên đề luật so sánh, Hà Nội, 2003, tr.12

(6).Xem: Nguyễn Như Phát, “Ứng dụng của luật so sánh vào thực tiễn xây dựng Luật cạnh tranh ở Việt Nam” , Tài liệu hội thảo “Ứng dụng của luật so sánh trong hoạt động lập pháp”, Trường Đại học Luật Hà Nội, tháng 10/2006

(7).Xem: Lê Hồng Hạnh (chủ biên), “Những nền tảng pháp lí cơ bản của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”, Hà Nội, 2002, tr.157 (8).Xem: Luật thuế giá trị gia tăng 1997, Nghị định số 79/2000/NĐ-CP ngày 29/12/2000 quy định chi tiết thi hành Luật thuế giá trị gia tăng

(9).Xem: Phan Trung Lý, “Năng lực lập pháp và yêu cầu khách quan của việc tăng cường năng lực lập pháp”,

Tạp chí nhà nước và pháp luật, số 2/2006, tr 16-17

(10).Xem: Dương Thanh Mai, “Hệ thống pháp luật của các nước ASEAN”, Tập bài viết chuyên đề luật so sánh, Hà Nội, 2003, tr.199-200

(11).Xem: Vụ bổ trợ tư pháp, “Nội dung cơ bản của

Dự án luật về luật sư, so sánh với pháp luật của một

số nước” (12) Michael Bogdan, Luật so sánh, Hà Nội,

2002, tr 22

(13).Xem: Trần Ngọc Đường, “Về việc nâng cao chất lượng các dự án luật”, Tạp chí nhà nước và pháp luật, số 3, 2003, tr.4-5

(14).Тихомиров Ю А., Курс сравнительного правоведения, Москва, 1996, с 50

(15).Xem: Nguyễn Quốc Hoàn, “Sử dụng luật so sánh trong hoạt động lập pháp”, Tài liệu hội thảo

“Ứng dụng của luật so sánh trong hoạt động lập pháp”, Trường Đại học Luật Hà Nội, tháng 10/2006

(16).Xem: Võ Khánh Vinh, “Giáo trình luật so sánh”,

Hà Nội, 2002, tr 143

(17) Nguồn: http://www.izak.ru/index1.html (18) Chức năng, nhiệm vụ và hoạt động của tổ chức nghiên cứu luật so sánh chuyên nghiệp phục vụ hoạt động lập pháp có thể được nêu ra làm đề tài cho những nghiên cứu sâu và cụ thể hơn Có thể tham khảo mô hình viện pháp luật và luật so sánh trực thuộc Chính phủ Liên bang Nga được nêu ra ở trên