Gi¸ trÞ, ý nghÜa cña sö liÖu häc víi ho¹t ®éng nghiªn cøu vµ ging d¹y LÞch sö §ng PAGE 3 Gi¸ trÞ, ý nghÜa cña sö liÖu häc víi ho¹t ®éng nghiªn cøu vµ gi¶ng d¹y LÞch sö §¶ng Ho¹t ®éng nghiªn cøu lÞch s.
Trang 1Giá trị, ý nghĩa của sử liệu học với hoạt động nghiên
cứu và giảng dạy Lịch sử Đảng
Hoạt động nghiên cứu lịch sử là sự vận dụng các quy tắc khoa học để tìm tòi và giải đáp những vấn đề lịch sử đặt ra, hay nói cách khác là quá trình nhận thức một vấn đề đã xảy ra bằng đờng đi, cách thức khoa học, ngắn nhất, tìm ra sự thật của sự kiện lịch sử Từ đó rút ra ý nghĩa, bài học của nó với lịch
sử, hiện tại và tơng lai Đối tợng của hoạt động nghiên cứu là các sự kiện lịch
sử, quá trình lịch sử và các quy luật lịch sử, là những vấn đề đã xảy ra, không thể tái tạo nguyên nh cũ, mà chỉ sắp xếp, xây dựng lại trong t duy nhà khoa học, do vậy, hoạt động nghiên cứu lịch sử có những phơng pháp riêng, đặc thù
và yêu cầu cao về phơng pháp nghiên cứu từ khôi phục các sự kiện lịch sử
1 Nhận thức về sử liệu và sử liệu học với hoạt động nghiên cứu lịch sử.
Sử liệu là một bộ phận của sự kiện lịch sử, đợc các nhà sử học sử dụng, khai thác để khôi phục các sự kiện lịch sử và phục vụ toàn bộ quá trình nghiên cứu
Có nhiều quan điểm khác nhau về sử liệu Tiếp cận sử liệu từ nguồn của nó, Langloes cho rằng: sử liệu là vết tích về t tởng và hành động của quá khứ để lại Handesman lại quan niệm: những dấu vết của đời sống con ngời đợc duy trì và giữ lại đều là sử liệu Tiếp cận ở góc độ khác, nhắc tới giá trị của nguồn sử liệu, Benhesim đa ra khái niệm: sử liệu là những kết quả hành động của con ngời có ích cho nhận thức lịch sử và kiểm tra sự kiện lịch sử, hay quan niệm của koselatkowsky: sử liệu là những dấu vết còn lại sau sự kiện lịch sử, phục vụ cho nhận thức lịch sử, để khôi phục lại sự kiện lịch sử đó Các quan niệm từ hai cách tiếp cận trên về sử liệu chỉ đề cập đến vết tích của con ngời, không đề cập đến yếu
tố tự nhiên và môi trờng sống, do vậy còn cha thật đầy đủ
Theo quan điểm sử học Mác xít, đại biểu là Tôpolxky đa ra định nghĩa: mọi thông tin từ đời sống con ngời trong quá khứ cùng với kênh thông tin đều
đợc coi là sử liệu Nội hàm của định nghĩa theo cách tiếp cận này không chỉ nói đến dấu vết của lịch sử mà còn khai thác thông tin từ đời sống con ngời qua dấu vết của tự nhiên và chỉ ra cơ sở để xác định nguồn sử liệu luôn gắn với lịch sử
Từ các khái niệm trên, có thể hiểu một cách khái quát: sử liệu là mọi nguồn gốc của nhận thức lịch sử, mọi thông tin về quá khứ xã hội, dù chúng nằm ở đâu với những gì mà chúng truyền đạt qua kênh thông tin Tất cả những thông tin từ quá khứ của thế giới tự nhiên, xã hội, hoàn cảnh sống, phong tục
Trang 2tập quán của con ngời, cùng với những phơng tiện chuyển tải những thông tin
đó ( hiện vật, văn bản, âm thanh, chữ viết…) là sử liệu.) là sử liệu
Sử liệu có vai trò quan trọng, có thể đợc coi là nền tảng của hoạt động nghiên cứu, giảng dạy lịch sử Vai trò của sử liệu đợc thể hiện qua tính chất chức năng và mối liên hệ của nó với các hoạt động nghiên cứu lịch sử Với chức năng bản thể luận, những thông tin từ nguồn sử liệu có thể trực tiếp phản ánh các sự kiện lịch sử Khi sử liệu không ra đời cùng thời với sự kiện lịch sử, sử liệu phản ánh gián tiếp sự kiện đó qua chủ thể trung gian thứ ba trở lên viết lại, thuật lại Vai trò của sử liệu còn đ ợc thể hiện qua vị trí của
nó trong hệ thống nhận thức lịch sử đó là: sự kiện lịch sử luôn đ ợc phản ánh trong sử liệu thông qua tác giả; Tác giả và sử liệu đều tham gia tạo thành sự kiện lịch sử; Sử liệu cũng là biểu hiện nhận thức và hoạt động của tác giả trong quá trình tạo ra sự kiện lịch sử Sử liệu và sự kiện lịch sử đều tồn tại khách quan không lệ thuộc vào nhà nghiên cứu nhng trên cơ sở của các sử liệu mà nhà sử học dựng lên sự kiện lịch sử Trong các mối quan hệ của quá trình nhận thức lịch sử bao giờ cũng có nhân tố sử liệu Mối quan hệ đó có thể hiểu rõ hơn qua sơ đồ
Từ mối quan hệ trên cho thấy, sử liệu giữ vai trò là “ hạt nhân” trong hoạt động nghiên cứu lịch sử, do đó, bản thân sử liệu cũng cần một khoa học
Sử liệu
Trang 3nghiên cứu về nó, đó là những phơng pháp khoa học trong phát hiện, nhận thức, phân loại và xử lý thông tin từ sử liệu
2 Phơng pháp phân loại, phát hiện, nhận thức và phê phán sử liệu.
Phân loại sử liệu có vai trò quan trọng trong hoạt động nghiên cứu Nguồn sử liệu tồn tại trong thực tế rất đa dạng phong phú với những đặc tr ng, tính chất và loại hình khác nhau, việc phân loại sử liệu có thể dựa trên cơ sở khác nhau đó Nhà nghiên cứu có thể căn cứ vào đặc trng của nguồn sử liệu để
phân thành hai loại: sử liệu thành văn và không thành văn Sử liệu thành văn
tồn tại bằng dạng chữ viết( cổ ngữ, quốc ngữ và chữ nớc ngoài), là nguồn quan trọng hàng đầu của sử học vì nó cung cấp thông tin cơ bản, hệ thống và đầy đủ nhất Sử liệu thành văn có thể chia làm bốn loại: loại truyền đạt thông tin có mục đích, có giá trị ổn định lâu dài Ví dụ Cơng lĩnh xây dựng chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ quá độ của Đảng cộng sản Việt Nam; loại truyền đạt thông tin có mục đích nhng chỉ có giá trị trong thời gian ngắn, ví dụ nh các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, các loại văn bản của nhà nớc mang tính chất giải quyết tình thế; loại trực tiếp phản ánh quá trình lịch sử, giai đoạn lịch sử nh các chiếu, biểu, lời kêu gọi…) là sử liệu.; loại gián tiếp phản ánh quá trình lịch sử, giai đoạn
lịch sử nh các tác phẩm văn học, hồi ký của các nhân vật lịch sử Sử liệu không thành văn là nguồn sử liệu không phải bằng chữ viết, truyền đạt thông
tin bằng biểu cảm, ví dụ: tranh ảnh, hiện vật, di chỉ…) là sử liệu.Đây là nguồn sử liệu rất phong phú và ra đời sớm trớc cả sử liệu thành văn
Trên cơ sở tính chất phản ánh của sử liệu có thể phân loại thành sử liệu
trực tiếp và gián tiếp Sử liệu trực tiếp là những tài liệu trực tiếp phản ánh một
mặt, một bộ phận nào đó của sự kiện lịch sử Đây là nguồn sử liệu có tính chính xác cao, nhà sử học chỉ cần kiểm tra tính xác thực của sử liệu mà không
cần xác minh độ tin cậy của thông tin; Sử liệu gián tiếp là những sử liệu không
phải trực tiếp từ sự kiện lịch sử đó, mà qua ngời khác thông tin đến, ví dụ là các bài báo, hồi ký Muốn nhận thức đợc nguồn gián tiếp một cách chân thực, nhà nghiên cứu vừa phải xác minh độ tin cậy của nguồn thông tin, vừa phải xác minh tính xác thực của sử liệu
Dựa vào loại hình của nguồn sử liệu có thể phân loại sử liệu thành sáu
nhóm sau: Nhóm sử liệu vật thực, là những di tích vật thực đợc hình thành
trong quá trình hoạt động của con ngời ( nhà cửa, các công cụ sản xuất, các công trình giao thông vận tải, đền, chùa…) là sử liệu.), đây là nguồn nhóm sử liệu có đầu
tiên, có giá trị cao trong quá trình nghiên cứu lịch sử Nhóm sử liệu chữ viết là
Trang 4nguồn tài liệu ra đời do nhu cầu của lịch sử, thể hiện trình độ phát triển của xã hội loài ngời So với sử liệu vật thực thì sử liệu chữ viết có khả năng cung cấp
thông tin tổng hợp hơn về sự kiện lịch sử mà qua hiện vật cha thấy hết Nhóm
sử liệu truyền miệng là nguồn sử liệu đợc sáng tác trong dân gian, dựa trên
thực tế, gắn sát với lịch sử, trên cơ sở tổng kết , khái quát lịch sử Đây là nguồn sử liệu thờng không có tác giả, luôn đợc thêm, bớt qua các thời đại với nhiều dị bản khác nhau nên khó xác minh độ tin cậy của thông tin, nhà nghiên
cứu chỉ nên sử dụng trong giảng giải, thuyết trình Sử liệu ngôn ngữ học, là
nguồn sử liệu biểu đạt thông tin qua ngôn từ Ngôn từ có tính lịch sử, khi xã hội phát triển ngôn từ cũng phát triển, sẽ có nhiều thuật ngữ mới ra đời Nhà nghiên cứu thông qua những thông tin từ ngôn từ ở các thời đại khác nhau để nhận thức lịch sử Ví dụ: “ tản c ” và “ sơ tán ” là hai từ đồng nghĩa nhng khác nhau về thời đại, một văn bản nào mà sử dụng từ “ tản c” thì đó là văn
bản thời kháng chiến chống Pháp Sử liệu dân tộc học là nguồn sử liệu bao
gồm trong đó cả vật thực, truyền miệng, ngôn ngữ…) là sử liệu.,thông qua tàn tích dấu
ấn, phong tục tập quán để nghiên cứu dân tộc đó Loại này có đặc điểm là phản ánh cái đã qua có khi rất mờ nhạt, song nhờ nó nhà nghiên cứu có thể
tìm ra nguồn gốc của sự kiện lịch sử Nhóm sử liệu phim, ảnh, ghi âm, đợc ra
đời trong điều kiện khoa học kỹ thuật phát triển, là nhóm t liệu rất phong phú, chứa nhiều thông tin trực tiếp và chuẩn xác Tuy nhiên khi khai thác thông tin
từ nguồn này, cũng cần phải xem xét lập trờng, quan điểm của ngời cầm máy ( theo lập trờng nào, đa thông tin nhằm mục đích gì?), nếu không, cũng có thể dẫn tới hiểu sai lệch lịch sử
Tuy nhiên, việc phân loại các nguồn sử liệu nh trên cũng chỉ là mang tính ớc lệ, tơng đối cho dễ hiểu, vì các nguồn sử liệu có sự giao thoa nhau và một sử liệu có thể chứa đựng nhiều thông tin khai thác ở góc độ khác nhau, ví dụ: một bia đá- vừa là sử liệu hiện vật, vừa là sử liệu chữ viết Việc thu thập, nhận biết đặc điểm, phân loại sử liệu có ý nghĩa quan trọng giúp cho ngời nghiên cứu khai thác thông tin trong những trờng hợp cụ thể, song để hạn chế phạm vi và thu thập những nguồn sử liệu có giá trị, nhà sử học cần phải nắm
đợc cách phát hiện, và đọc sử liệu
Việc phát hiện sử liệu phải đợc tiến hành trong một phạm vi, giới hạn nhất định Trớc khi thu thập sử liệu, ngời nghiên cứu phải có đề tài, xác định
rõ đối tợng, phạm vi nghiên cứu và khung thời gian nhất định Tập trung tìm
sử liệu trong khung thời gian và phạm vi đã xác định mà không tràn lan Cách
Trang 5phát hiện nguồn trớc hết là tìm và lựa chọn trong số những đề tài gần, liên quan trực tiếp đến đề tài của mình để kế thừa, lựa chọn nguồn cần thiết Phát hiện nguồn sử liệu qua các bài báo, các sách chuyên khảo, các tài liệu phản diện, tài liệu thu thập của đối phơng Có thể thông qua các nhân chứng lịch sử
để phát hiện nguồn sử liệu Phát hiện nguồn theo cách này cần phải nắm chắc
đối tợng định khai thác để có phơng pháp phù hợp, đặc biệt là phải xác định vai trò của nhân chứng đó với sự kiện lịch sử Cần phải có công tác chuẩn bị thật chu đáo ( định hớng nội dung, chuẩn bị câu hỏi…) là sử liệu ) Sau khi đã đợc cung cấp, ngời lấy t liệu cần tập hợp, hệ thống lại đa cho nhân chứng lịch sử xem và cho kết luận cuối cùng Đây là việc làm bảo đảm tính chuẩn xác của và tính pháp lý của t liệu khai thác từ các nhân chứng lịch sử Nhà sử học có thể qua khảo sát thực tế nơi xảy ra sự kiện để phát hiện nguồn sử liệu hiện vật Có thể tìm các nguồn khác ở th viện, bảo tàng, các cơ quan và cá nhân nghiên cứu…) là sử liệu Phát hiện các nguồn sử liệu để phục vụ cho quá trình nghiên cứu là việc làm không thể thiếu với nhà sử học Tuy nhiên, tuỳ theo tính chất của đề tài, điều kiện cho phép mà sử dụng kết hợp hài hoà các cách phát hiện nguồn cho phù hợp
Một khâu rất quan trọng, cần nắm và vận dụng trong quá trình nghiên cứu là cách đọc sử liệu, còn gọi là nhận thức sử liệu Một số nguyên tắc khi
đọc sử liệu là: phải nắm đợc luật ngôn ngữ dân tộc ( ngôn ngữ các dân tộc hiện nay) Nắm đợc luật ngôn ngữ thời đại ( các cổ ngữ) Ví dụ “ Bồ chính” là một từ Việt cổ, dùng để chỉ những ngời già đứng đầu một làng Những văn bản sử dụng từ này thờng là trớc năm 1945 Hay các loại văn bản trớc năm
1954 thờng dùng các tên riêng ngời và tên các nớc ngoài qua phiên âm Hán: Phi Luật Tân, Gia Nã Đại, Tân Gia Ba, Nã Phá Luân…) là sử liệu Cần phải nắm luật chữ viết và ký hiệu ( viết tắt, ký hiệu), ví dụ thời chống Pháp bọn nguỵ gọi Việt Minh là “ vẹm” ( Việt Minh = V.M = Vẹm) Thời chống Mỹ, bọn Mỹ – nguỵ gọi ngời cách mạng là Vi-si ( Việt Cộng = V.C = Vi si ) Do ngôn ngữ và chữ viết cũng mang tính lịch sử Xã hội phát triển, ngôn ngữ chữ viết cũng phát triển Khi khai thác sử liệu cần phải nắm ngôn ngữ, chữ viết, ký hiệu của các thời kỳ, và bản thân sự thay đổi này cũng là những thông tin phản ánh thời gian tạo ra sử liệu
Một trong những khâu quan trọng nhất trong quá trình nghiên cứu là phê phán sử liệu hay còn gọi là xử lý sử liệu hoặc đánh giá sử liệu Đây là việc làm nhằm khôi phục sử liệu, bảo đảm tính chân thực của sử liệu, tránh sai sót
Trang 6trong sử dụng t liệu lịch sử Phê phán sử liệu đợc chia làm hai giai đoạn: phê phán bên ngoài và phê phán bên trong
Phê phán bên ngoài còn gọi là phơng pháp uyên bác, là bớc xác định niên đại, nguồn gốc tính chân thực của sử liệu, nhằm trả lời cho câu hỏi có
đúng là sử liệu không? tức là đánh giá kênh vận chuyển thông tin sử liệu Phê phán bên ngoài sử liệu thờng đợc tiến hành qua năm công đoạn;
Xác định niên đại của sử liệu Trong thực tế nghiên cứu, bên cạnh
những sử liệu có niên đại rõ còn rất nhiều sử liệu không có niên đại, hoặc có thời gian nhng không có tác giả Xác định niên đại sử liệu là một yêu cầu có
tính nguyên tắc trong nghiên cứu lịch sử Có niên đại tuyệt đối và niên đại
t-ơng đối Tuyện đối là có thời điểm rõ ràng ngày, tháng, năm, hoặc thập niên, thiên niên kỷ…) là sử liệu cụ thể Tuy nhiên, gọi là tuyệt đối nhng cũng có tính tơng đối (vào đầu năm, …) là sử liệu vào thập niên…) là sử liệu.) Tơng đối là muốn nói khoảng thời gian nào đó, ví dụ trớc cách mạng Tháng 8, sau khi Liên Xô sụp đổ…) là sử liệu Có hai ph
-ơng pháp xác định niên đại:
Tìm chứng cứ bên ngoài sử liệu, tức là tìm niên đại một sử liệu thông qua các tài liệu khác: gia phả, th tín, di chúc, báo…) là sử liệu ví dụ không biết tác phẩm
đó ra đời bao giờ nhng có một tài liệu nói về tác phẩm đó Vậy tác phẩm phải
ra đời trớc tài liệu Ta biết niên đại tài liệu thì cũng xác định đợc niên đại tơng
đối của tác phẩm là trớc niên đại của tài liệu
Tìm chứng cứ từ bản thân sử liệu Thông qua đặc điểm của sử liệu nh loại giấy, hình trang trí, hoạ tiết, hoa văn…) là sử liệu những yếu tố này ( nhất là với những tài liệu gốc) luôn gắn chặt với niên đại của sử liệu, có thể xác định sử liệu đó ra đời trong khoảng thời gian nào Ví dụ: thông qua con rồng trên bia
đá có thể biết bia đó đợc dựng vào thời nào Có thể nghiên cứu ngôn ngữ, mẫu văn tự, cách trình bày văn bản, hệ thống tổ chức hành chính, các chức tớc quan lại, tên địa danh trong sử liệu để xác định niên đại Vì các yếu tố trên qua các thời kỳ cũng có thể khác nhau và đợc phản ánh trong các văn bản Có thể tìm niên đại qua nội dung sử liệu: vấn đề chính trị, văn hoá, t tởng ghi trong sử liệu liên quan đến thời đại, thời kỳ lịch sử nào? Ví dụ: một sử liệu đề cập đến một sự kiện lịch sử, xã hội cụ thể nào đó, chắc chắn sử liệu này ra đời sau sự kiện đó
Xác định tác giả của sử liệu Đây không phải là một yêu cầu tuyệt đối
nh xác định niên đại, nhng có ý nghĩa rất quan trọng, vì muốn đánh giá độ tin cậy của thông tin trong sử liệu thì phải xác định ngời đa thông tin sử liệu đó
Trang 7Xác định tác giả sử liệu không chỉ là tìm tên riêng, mà xem xét tác giả đó là ngời
nh thế nào? Ví dụ: Trần Trọng Kim là nhà sử học t sản, khi viết sử và đánh giá trách nhiệm của nhà Nguyễn trong việc Pháp xâm lợc Việt Nam có nhiều điểm sai trái Hoàng Văn Đào là uỷ viên trung ơng Quốc dân đảng, nên khi viết Việt Nam Quốc dân đảng có nhiều điểm bênh che bào chữa cho hoạt động chống lại dân tộc của tổ chức này Nên xây dựng bản liệt kê đặc điểm đặc trng quan điểm
t tởng, ngôn ngữ văn phong của một số tác giả, so sánh các yếu tố đã liệt kê này với các sử liệu cha có tác giả, dùng phơng pháp để loại trừ hoặc dùng các tài liệu trung gian để xác định tác giả của sử liệu
Xác định địa điểm ( không gian ) tạo ra sử liệu Địa điểm tạo ra sử liệu
khác với địa điểm xảy ra sự kiện lịch sử Việc này nhằm thấy rõ bối cảnh tạo
ra sử liệu, cho biết nguồn gốc xuất xứ của sử liệu, từ đó đánh giá độ tin cậy của thông tin Ví dụ những thông tin viết về chiến sự miền Nam của ngời trực tiếp tham gia trong chiến trờng chính xác hơn của ngời viết ở Hà Nội qua nghe kể lại Ngời nghiên cứu có thể dựa vào yếu tố đặc trng về địa lý, phong tục tập quán, ngôn ngữ địa phơng đợc phản ánh trong sử liệu để xác định địa
điểm tạo ra sử liệu Với những sử liệu biết tác giả, có thể căn cứ tiểu sử, nơi sinh sống và mối quan hệ của tác giả với xã hội để tìm ra địa điểm tạo ra sử liệu Với sử liệu của các cơ quan đơn vị, có thể dựa vào lịch sử quá trình hoạt
động công tác của đơn vị để tìm nơi hình thành sử liệu
Xác định sử liệu thật hay giả Đây là một yêu cầu mang tính nguyên tắc
trong quá trình nghiên cứu, vì trong lịch sử, làm giả sử liệu là hiện tợng phổ biến (đặc biệt là trong chiến tranh với hoạt động tình báo, nghi binh đánh lừa)
Do đó, luôn phải xác định sử liệu thật hay giả Sử liệu có thể giả toàn bộ hay giả bộ phận, có thể giả bản chính hoặc giả bản sao Muốn xác định sử liệu thật hay giả có thể dùng các cách: phơng pháp hình pháp học: xét nghiệm hoá học, phóng xạ các bon, soi trên kính kỹ thuật xem xét đặc điểm bên ngoài của sử liệu, phơng pháp in ấn, dùng loại giấy, mực gì, loại đó có từ bao giờ? có cùng niên đại với tác giả hay không? Có thể căn cứ vào nội dung thông tin của sử liệu để xem xét: tìm những yếu tố “ muộn”- là những thông tin ra đời sau thời
đại tác giả Có thể căn cứ văn phong ngôn ngữ có phù hợp với thời đại đó không? Có phù hợp với t tởng tác giả hay thời đại của tác giả không? có phù hợp tập quán thời đại đó không? Có thể dựa vào những thông tin tên đất nớc,
địa danh, tên chức tớc, hệ thống đo lờng đề cập trong sử liệu để xác định sử liệu thật hay giả
Trang 8Khôi phục văn bản gốc của sử liệu Trong thực tế, tìm văn bản gốc của
sử liệu thờng rất khó, muốn khôi phục văn bản gốc phải tìm văn bản sao càng gần càng tốt, rồi khôi phục so với văn bản gốc Có ba lỗi sai thờng gặp trong các văn bản sao: sai lầm do vô ý thức do sao chép (đọc nhầm, nhớ nhầm, chép nhầm); sai lầm có ý thức (có chủ trơng) là chữa, thêm bớt câu chữ; sai lầm do hiểu sai mà chữa lại văn bản
Cùng với phê phán kênh chuyển tải thông tin theo năm công đoạn trên, Ngời nghiên cứu phải tiến hành phê phán bên trong, là kiểm tra xác định độ tin cậy, chính xác của thông tin trong sử liệu Đây là việc rất quan trọng nhằm xác định chất lợng giá trị thông tin đó Phê phán bên trong, có thể dựa vào
các cơ sở sau: Dựa vào những mệnh đề của tác giả đa ra trong sử liệu ( sự
đánh giá, nhận định của tác giả về sự kiện lịch sử); Dựa vào hệ thống giá trị của bản thân tác giả, bao gồm trình độ nhận thức, quan điểm t tởng, địa vị xã
hội, nhân sinh quan, tình cảm, tính cách tác giả để xem xét giá trị thông tin trong sử liệu, ( tác giả là ngời có trình độ nhận thức chuyên môn cao, có vị trí cao trong xã hội thì thông tin đáng tin cậy hơn), đặc biệt là xem xét lập trờng
giai cấp của tác giả và điều kiện lịch sử khi đa thông tin; căn cứ vào vị trí của tác giả nêu trong sử liệu là trực tiếp hay gián tiếp Ví dụ hồi ký của một đồng
chí lãnh đạo Đảng về đờng lối chủ trơng của Đảng thờng có giá trị hơn hồi ký của một đảng viên thờng ở cơ sở Nguồn trực tiếp sự kiện thờng có thông tin
tin cậy hơn ngời nghe lại; Có thể xét định hớng thông tin của tác giả Thông
tin đó nhằm mục đích gì? cho đối tợng nào? Ví dụ lời khai với đối phơng thông tin ít và thờng là sai
Phê phán sử liệu là một khâu rất quan trọng trong quá trình nghiên cứu, bảo đảm cho nhà sử học nhận thức đúng thực tế khách quan Phê phán bên trong và phê phán bên ngoài có mối quan hệ chặt chẽ nhau, trên thực tế phải tiến hành đồng thời, phối hợp nhau vì muốn biết giá trị, độ chính xác của thông tin thì phải nắm đợc kênh thông tin đó, không thể có thông tin có giá trị trong một tài liệu giả
Sử liệu là mọi nguồn gốc của nhận thức lịch sử Do đó, sử liệu học là một vấn đề căn bản trong phơng pháp luận nghiên cứu lịch sử
3 ý nghĩa của sử liệu học với việc nghiên cứu, giảng dạy lịch sử Đảng.
Khoa học lịch sử Đảng là một chuyên ngành trong ngành lịch sử, do đó,
nó cũng cần đầy đủ lý luận về phơng pháp nghiên cứu lịch sử nói chung cũng
nh lý thuyết về sử liệu nói riêng Tuy nhiên, gắn với đặc điểm đối tợng nghiên
Trang 9cứu là quy luật ra đời, quá trình phát triển và hoạt động lãnh đạo của một tổ chức, do đó, việc cần nắm phơng pháp nghiên cứu lịch sử và sử liệu học càng
có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình nghiên cứu
Nghiên cứu và giảng dạy lịch sử Đảng tuy là hai lĩnh vực khác nhau
nh-ng có mối quan hệ gắn bó khônh-ng tách rời nhau, đều có sự cần thiết tham gia không thể thiếu của các sử liệu lịch sử Đảng Quá trình nghiên cứu lịch sử
Đảng cần phải biết khai thác sử dụng các sử liệu lịch sử Đảng để làm rõ các sự kiện lịch sử, quá trình phát triển, hoạt động lãnh đạo của Đảng Giảng dạy lịch
sử Đảng là quá trình giáo dục nhận thức về Đảng, cần phải có các sử liệu lịch
sử Đảng để xây dựng các sự kiện lịch sử, dùng sử liệu để chứng minh cho đ-ờng lối lãnh đạo của Đảng Bản thân sử liệu cũng có chức năng giáo dục, Ví
dụ thông qua nhật ký Đặng Thuỳ Trâm có ý nghĩa hình thành nhân cách; qua những sử liệu về Hồ Chí Minh có thể giáo dục lối sống đạo đức
Sử liệu lịch sử Đảng là sử liệu đáp ứng yêu cầu nghiên cứu quá trình ra
đời, hoạt động của Đảng Toàn bộ lý thuyết về sử liệu đều có thể vận dụng trong xem xét đánh giá sử liệu lịch sử Đảng và có vị trí rất quan trọng vì: hơn
70 năm ra đời và phát triển của Đảng, thời kỳ hoạt động bất hợp pháp rất dài,
sử liệu bị thất thoát, có nhiều sử liệu không thành văn Mặt khác, khi Đảng hoạt động công khai, hợp pháp có chính quyền thì công tác lu trữ cũng cha
đ-ợc quan tâm đầy đủ Vì vậy, phê phán sử liệu lịch sử Đảng là việc có ý nghĩa quyết định đến kết quả nghiên cứu của ngời nghiên cứu
Từ vị trí, vai trò của sử liệu trong nghiên cứu và giảng dạy lịch sử Đảng,
đòi hỏi ngời nghiên cứu phải có trình độ kiến thức về sử liệu học, phải biết phát hiện, phân loại, đọc sử liệu, nắm vững các khâu, các hoạt động xem xét
đánh giá và kiểm tra tính chân thật của sử liệu Đây là yêu cầu cần thiết mang tính nguyên tắc trong nghiên cứu, giảng dạy lịch sử Đảng
Từ nội dung của sử liệu học cũng chỉ ra rằng: muốn nghiên cứu, giảng dạy lịch sử Đảng có hiệu quả, ngời nghiên cứu phải biết lịch sử thế giới, lịch
sử quân sự và những kiến thức phổ thông khác, đòi hỏi ngời nghiên cứu phải tích cực trau dồi, học tập nghiên cứu kiến thức các môn khoa học khác có liên quan Nghiên cứu lý thuyết về sử liệu cũng nhận thức đợc rằng: nghiên cứu và giảng dạy lịch sử Đảng phải có căn cứ khoa học luôn tôn trọng và phải xuất phát từ sự thật lịch sử, chống áp đặt chủ quan tuỳ tiện, tô hồng hay bôi đen lịch sử