Néi dung Gi¸ trÞ lÞch sö vµ bµi häc kinh nghiÖm “võa kh¸ng chiÕn , võa kiÕn quèc;vuïa chiÕn ®Êu ,võa x©y dùng vµ ph¸t triÓn lùc lîng”®îc tæng kÕt qua hai cuéc kh¸ng chiÕnchèng thùc d©n Ph¸pvµ ®Õ què.
Trang 1Giá trị lịch sử và hiện thực của bài học kinh nghiệm “vừa kháng chiến, vừa kiến quốc; vừa chiến đấu, vừa xây dựng
và phát triển lực lợng” đợc tổng kết qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ
==================================
Dới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã tiến hành hai cuộc kháng chiến trờng kỳ, gian khổ 30 năm để giành lại độc lập dân tộc, tự do, dân chủ, hạnh phúc và ấm no cho nhân dân Thắng lợi của hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam dới
sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thế kỷ XX, đã đợc nhiều tổ chức và cá nhân các nhà khoa học trong và ngoài nớc nghiên cứu Đặc biệt là
Đảng ta đã nghiên cứu, tổng kết xây dựng thành những công trình khoa học, trong đó đề cập nhiều vấn đề về nguyên nhân, kết quả, bài học kinh nghiệm… của những thắng lợi đó Trong đó, vấn đề có ý nghĩa vô cùng lớn lao là Đảng
ta đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm mang giá trị lịch sử và hiện thực to lớn…
Một trong số đó là bài học “vừa kháng chiến, vừa kiến quốc; vừa chiến
đấu, vừa xây dựng và phát triển lực lợng” Đây là bài học phản ánh đặc điểm
lớn của chiến tranh cách mạng Việt Nam, nó vừa là đòi hỏi của cách mạng tiếp tục tiến hành chiến tranh; vừa là yêu cầu của sự phát triển của chiến tranh giải phóng Xây dựng hậu phơng, căn cứ địa cách mạng, tiềm lực kinh tế là nhân tố thờng xuyên quyết định thắng lợi của chiến tranh; cũng là đòi hỏi của
một cuộc chiến “lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều” để càng đánh càng
mạnh Qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và đế quốc Mỹ đã thể hiện rõ nghệ thuật lãnh đạo và chỉ đạo chiến tranh cách mạng tài tình của Đảng ta Những thắng lợi đó có đợc là do Đảng ta đã quán triệt sâu sắc và vận dụng sáng tạo lý luận Chủ nghĩa Mác-Lênin về chiến tranh cách mạng, t tởng quân
sự Hồ Chí Minh, kế thừa truyền thống và nghệ thuật quân sự đánh giặc giữ n
-ớc của dân tộc ta qua các thời kỳ lịch sử, phù hợp với thực tiễn của đất n-ớc Chủ trơng đúng đắn, sáng tạo của Đảng trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ đã đa lại cho chúng ta bài học lịch sử quí giá, bài học đó không những mang giá trị lịch sử mà còn có giá trị hiện thực sâu sắc
Việt Nam là một nớc nằm ở khu vực ngã ba đờng, ở vị trí chiến lợc quan trọng của khu vực Đông Nam á và thế giới Hơn nữa Việt Nam lại có
Trang 2nguồn tài nguyên hết sức dồi dào phong phú “rừng vàng, biển bạc, đất phì
nhiêu” Do vậy, Việt Nam luôn là mục tiêu nhòm ngó, xâm lợc, bành trớng
của nhiều thế lực phong kiến, đế quốc Xuất phát từ hoàn cảnh lịch sử tự nhiên, trong lịch sử đấu tranh dựng nớc và giữ nớc, ông cha ta luôn phải chống lại các thế lực xâm lợc, mà thờng kẻ thù luôn mạnh hơn với thực lực hiện có của dân tộc ta Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, với hàng chục lần đấu tranh chống giặc ngoại xâm, trong điều kiện, dân tộc ta là một dân tộc kinh tế chậm phát triển, vũ khí trang bị thô sơ, lạc hậu, chống lại kẻ thù có quân đông, vũ khí trang bị hiện đại, có tiềm lực kinh tế, quân sự gấp ta nhiều lần Nhng dù khó khăn, gian nguy, ác liệt bao nhiêu nhân dân Việt Nam luôn kiên cờng khắc phục khó khăn, vợt qua gian khổ, đoàn kết một lòng chiến đấu dũng cảm bảo vệ và xây dựng phát triển đất nớc Tinh thần đó qua thời gian đã đợc hun
đúc thành truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, là nhân tố cơ bản tạo nên sức mạnh tổng hợp toàn dân tộc đánh thắng mọi kẻ thù xâm lợc qua các thời kỳ của lịch sử Đó là sự nảy nở phát triển của trí tuệ, nghệ thuật quân sự Việt Nam, một dân tộc kiên cờng, bất khuất trớc mọi kẻ thù hung bạo, với tinh thần dám đánh, biết đánh, biết thắng địch trong mọi tình huống Với tinh thần
đó trong suốt chiều dài lịch sử dựng nớc và giữ nớc đã kết tinh thành bản sắc văn hoá, nghệ thuật quân sự độc đáo của dân tộc Việt Nam Truyền thống đó
đã đợc Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta kế thừa, tiếp thu có chọn lọc để hình thành đờng lối cứu nớc, giải phóng dân tộc trong thế kỷ XX
Ra đời và trởng thành qua 15 năm Đảng ta đã lãnh đạo nhân dân ta tiến hành ba cao trào cách mạng làm nên thắng lợi của Cách Mạng Tháng Tám năm
1945, lập lên nớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, nhà nớc công nông đầu tiên ở
Đông Nam á Ngay sau khi Cách mạng thành công, nền độc lập vừa mới giành
đợc đã bị đe doạ bởi thực dân Pháp lăm le trở lại xâm lợc, hòng một lần nữa đặt
ách đô hộ lên toàn thể dân tộc ta Chúng nổ súng gây hấn ở Nam bộ ngày 23/9/1945 và từng bớc mở rộng cuộc chiến tranh xâm lợc lần hai ra phạm vi cả nớc Nhận thức rõ âm mu xâm lợc, thống trị, bóc lột nhân dân ta một lần nữa của thực dân Pháp, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khôn khéo tìm mọi cách để cứu vãn hoà bình, kéo dài thời gian hoà hoãn Tuy nhiên, thực dân Pháp quyết tâm cớp nớc ta một lần nữa nên đã khớc từ mọi cố gắng của Chính phủ ta Vì vậy ngày 19/12/1946 Đảng ta đã bắt buộc phải phát động toàn quốc kháng chiến để giải phóng đất nớc bảo vệ nền độc lập dân tộc Đây thực sự là cuộc chiến tranh
mà nhân dân ta không bao giờ mong muốn, “Chúng ta muốn hoà bình, chúng ta
Trang 3đã nhân nhợng, nhng chúng ta càng nhân nhợng thực dân Pháp càng lấn tới Vì chúng quyết tâm cớp nớc ta một lần nữa” Thể hiện ý chí, nguyện vọng của toàn dân đợc sống trong hoà bình, độc lập tự do, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng
định: “Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nớc nhất định không chịu làm nô lệ”
Nhân dân Việt Nam đã phải tiến hành cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, xoá bỏ ách thống trị bóc lột của thực dân Pháp, tranh lại độc lập dân tộc trong điều kiện hết sức khó khăn về nhiều mặt Các thế lực đế quốc, phản động bao vây bốn phía, thù trong giặc ngoài chống phá Đất nớc ta bị kiệt quệ về kinh
tế do bị thực dân Pháp và phát xít Nhật bóc lột tàn nhẫn, chiến tranh tàn phá, nạn
đói hoành hành, Nhà nớc mới ra đời còn non trẻ, quân đội mới đợc thành lập với
vũ khí trang bị còn thô sơ, phải đối đầu với thực dân Pháp, một nớc công nghiệp phát triển có tiềm lực kinh tế, quốc phòng; có bộ máy chiến tranh hiện đại, quân
đông, có kinh nghiệm tiến hành chiến tranh xâm lợc
Từ những đặc điểm trên Đảng ta đã lãnh đạo toàn dân tập trung cao độ
đánh thực dân Pháp xâm lợc, vừa xây dựng chính quyền, vừa phát triển kinh
tế, văn hoá, cứu tế, tuyên truyền, giáo dục, ngoại giao, xây dựng mặt trận Quân và dân ta vừa thi đua giết giặc lập công, vừa thi đua sản xuất Nhân dân
ta vừa đấu tranh phá hoại kinh tế của địch, vừa ra sức xây dựng, bảo vệ chính quyền cách mạng, phát triển nền tảng kinh tế kháng chiến Đặc biệt nhân dân
ta vừa tích cực, chủ động đánh phá thủ tiêu chính quyền địch, vừa củng cố, phát triển kinh tế, xây dựng lực lợng và bảo vệ thành quả cách mạng, giữ vững nền độc, lập tự do vừa mới giành đợc Kiến quốc, xây dựng chế độ mới về mọi mặt thực sự đa lại quyền lợi cho nhân dân là phát huy thành quả cách mạng,
đồng thời cũng là tạo dựng căn cứ địa, hậu phơng vững chắc làm sở để giành thắng lợi trong kháng chiến Vừa kháng chiến, vừa kiến quốc; vừa đấu tranh, vừa xây dựng và phát triển lực lợng là một tất yếu khách quan, phù hợp với thực tiễn của đất nớc, thể hiện sự vận dụng sáng tạo lý luận chủ nghĩa
Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam Lý luận chủ nghĩa
Mác-Lênin chỉ rõ: “Trong chiến tranh ai có nhiều lực lợng hơn thì ngời đó nhất
định thắng lợi”, “Ai có hậu phơng vững chắc thì ngời đó sẽ thắng” Nh vậy, từ cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin và từ đặc điểm nổi bật của tình hình, so sánh lực lợng giữa ta và địch, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trơng
“vừa kháng chiến,vừa kiến quốc; vừa chiến đấu, vừa xây dựng và phát triển lực lợng” là tất yếu khách quan thể hiện t duy sắc sảo của Đảng và Chủ tịch
Trang 4Hồ Chí Minh trong tình hình mới Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Nay muốn giữ nền
độc lập thì chúng ta phải đem hết lòng hăng hái đó vào con đờng kiến quốc, kháng chiến phải đi đôi với cứu quốc, kháng chiến có thắng lợi, kiến quốc mới thành công, kiến quốc có chắc thành công, kháng chiến mới mau thắng lợi”1 Thực hiện t tởng Hồ Chí Minh, Ban Thờng vụ Trung ơng Đảng ra chỉ thị phát
động thi đua “thi đua ái quốc” nhằm động viên toàn quân, toàn dân nâng cao
nhiệt tình cách mạng và trí sáng tạo, ra sức thi đua kháng chiến và kiến quốc Hởng ứng chỉ thị của Trung ơng Đảng, phong trào thi đua yêu nớc đã phát triển sôi nổi, rộng khắp cả nớc, cuốn hút tất cả mọi ngời đang chiến đấu, lao
động, công tác trên mọi mặt trận, mọi lĩnh vực tham gia, hởng ứng và thu đợc kết quả to lớn bảo đảm đáp ứng đợc yêu cầu của chiến tranh
Vừa kháng chiến, vừa kiến quốc là con đờng đấu tranh giữ vững chính quyền, từng bớc xây dựng chế độ dân chủ nhân dân, tạo nên sức mạnh vợt qua mọi khó khăn thử thách đánh bại âm mu và hành động xâm lợc của kẻ thù, nó phản ánh đúng quy luật: Xây dựng chế độ mới phải gắn liền với bảo vệ chế độ mới và ngợc lại Xây dựng chế độ mới ngày càng phát triển là điều kiện bảo
đảm cho bảo vệ vững chắc chính quyền cách mạng và ngợc lại, có bảo vệ tốt mới xây dựng thành công chế độ mới Những nội dung xây dựng chế độ mới
đợc Đảng ta đề ra cụ thể là: xây dựng chính quyền cách mạng, xây dựng
Đảng, phát triển kinh tế, văn hoá, y tế, giáo dục… Vấn đề chính quyền là vấn
đề cơ bản của mọi cuộc cách mạng, xoá bỏ tận gốc chính quyền thực dân phong kiến, thiết lập chính quyền cách mạng trên cả nớc là vấn đề cơ bản nhất, cấp bách nhất để điều hành đất nớc theo đờng lối đã vạch ra Các uỷ ban
từ xã, huyện, tỉnh đợc tuyên bố thành lập và thi hành các chính sách của cách mạng Sau khi thiết lập chính quyền cách mạng từ Trung ơng đến xã trong cả nớc, ta đã khẩn trơng tạo thế hợp hiến, hợp pháp trong cả nớc ở tất cả các cấp
Tổ chức kháng chiến với t cách một quốc gia độc lập, có chủ quyền, có quân
đội Tổ chức kiến quốc dới sự quản lý, điều hành tập trung, thống nhất của Chính phủ từ Trung ơng đến cơ sở Chính quyền đó ngày càng lớn mạnh đợc nhân dân tín nhiệm, không chỉ ở vùng tự do, vùng căn cứ và hậu phơng kháng chiến, mà cả những vùng địch tạm chiếm Uy tín của Nhà nớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoà trên trờng quốc tế ngày càng tăng, vị thế của cuộc kháng chiến của cách mạng Việt Nam ngày càng đợc khẳng định, làm cho cuộc kháng chiến mau chóng biến thành sức mạnh của dân tộc đến thắng lợi hoàn toàn
1 Hồ Chí Minh,Toàn tập, tập 4, Nxb CTQG, H 2000, tr 99
Trang 5Đi đôi với bảo vệ chính quyền cách mạng, xây dựng chính quyền mới
là ra sức giữ vững quyền lãnh đạo của Đảng, xây dựng lực lợng chính trị và
đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục, vận động quần chúng làm hậu thuẫn cho chính quyền Nhà nớc xây dựng và phát triển lực lợng, triển khai cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện, trờng kỳ Kháng chiến kiến quốc cần nhân tài, do đó Đảng và Chính phủ đặt lên nhiệm vụ hàng đầu là phải gấp rút
đào tạo, bồi dỡng và sử dụng hợp lý đúng chuyên môn của cán bộ để đáp ứng kịp yêu cầu của đất nớc về các mặt: Chính trị, quân sự, kinh tế, ngoại giao, văn hoá, giáo dục Việc đào tạo, huấn luyện cán bộ đợc tiến hành có hệ thống phơng hớng tri thức hoá công nông và công nông hoá tri thức nhằm trau dồi
đạo đức, tác phong, nâng cao trình độ giác ngộ chính trị và nghiệp vụ chuyên môn Từ chính sách cán bộ đúng đắn của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh mà việc xây dựng và phát triển lực lợng cách mạng, lực lợng chiến tranh đã đáp ứng đợc yêu cầu của cuộc kháng chiến, kiến quốc
Xây dựng và phát triển kinh tế là một nội dung cốt lõi của công cuộc xây dựng chế độ mới và phục vụ cho mọi kháng chiến đến thắng lợi Vấn đề này các nhà lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ ra rằng: “Không có gì lại
phụ thuộc vào những điều kiện kinh tế tiên quyết hơn là chính ngay quân đội và hạm đội”2 Chúng ta đều biết rằng, sau Cách Mạng Tháng Tám ngân sách Nhà nớc non trẻ gần nh trống rỗng với hai triệu đồng Đông Dơng rách nát Bớc vào kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lợc, nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu của Việt Nam vốn đã nghèo nàn, lại bị kiệt quệ do Pháp, Nhật thực hiện chính sách vơ vét của cải phục vụ chiến tranh, thiên tai tàn phá nặng nề, (nạn đói hoành hành năm 1945 đã cớp đi sinh mạng 2 triệu ngời), sản xuất nông nghiệp tiêu điều, sản xuất công nghiệp đình đốn, ngoại thơng bế tắc, kho bạc trống rỗng Trớc yêu cầu tổ chức xây dựng lực lợng chiến đấu chống ngoại xâm, khó khăn về kinh tế là vô cùng to lớn đòi hỏi Đảng ta phải có chủ trơng để giải quyết, vấn đề đặt ra cấp bách lúc này là phát triển kinh tế Để có kinh phí xây dựng và
tổ chức mọi hoạt động của chính quyền non trẻ, Đảng và Chính phủ ta tiến
hành quyên góp xây dựng “quĩ độc lập”, tổ chức thực hiện “tuần lễ vàng”.
Hoạt động đó đã trở thành phong trào đợc đồng bào cả nớc nhiệt liệt hởng ứng, nhờ đó mà khó khăn về tài chính của Chính phủ bớc đầu đợc khắc phục, Nhà nớc
có tiền để mua sắm vũ khí phục vụ cho lực lợng vũ trang Không thể phụ thuộc vào ngân hàng Pháp và cũng là để khẳng định vị thế của một quốc gia độc lập,
2 Ph.ăngghen, “Chống Đuy - rinh”, Nxb Sự Thật, H 1971
Trang 6Chính phủ thành lập ngân hàng quốc gia và phát hành đồng tiền Việt Nam thay cho đồng tiền Đông Dơng, giúp bảo đảm về tài chính cho công cuộc kháng chiến kiến quốc
Đồng thời với vấn đề ngân sách, yêu cầu đặt ra cùng lúc là Chính phủ phải tập trung tìm biện pháp khắc phục nạn đói, ổn định đời sống nhân dân Từ yêu cầu khách quan đó, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ đạo phát động ngay một chiến dịch tăng gia, sản xuất cứu đói, kêu gọi toàn dân, toàn quân từ
nông dân đến thành thị, thực hiện khẩn trơng khẩu hiệu: “Tấc đất, tấc vàng”,
“tăng gia sản xuất ngay, tăng gia sản xuất nữa” Chính phủ ban hành các chính
sách khuyến nông; tịch thu ruộng đất của thực dân Pháp và Việt gian tay sai chia cho nông dân thiếu ruộng; chỉ đạo kịp thời trồng các cây lơng thực ngắn ngày, kêu gọi đồng bào nhờng cơm sẻ áo, đùm bọc lẫn nhau, xây dựng “hũ gạo cứu
đói” Với những biện pháp thiết thực đó, sản xuất nông nghiệp dần đợc khôi phục, nhân dân ta đã từng bớc đẩy lùi đợc giặc đói
Sau khi khắc phục đợc nạn đói, Đảng và Nhà nớc ta đã đề ra nhiều biện pháp đẩy mạnh sản xuất tự cấp, tự túc, từng bớc xây dựng nền kinh tế
độc lập, u tiên hàng đầu là phát triển sản xuất nông nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu về lơng thực, thực phẩm cho nhân dân và lực lợng vũ trang Nhờ có chính sách phù hợp mà lơng thực, thực phẩm tạm đủ để trang trải nhu cầu của nhân dân và bội đội Về công nghiệp Chính phủ có các biện pháp khôi phục các nhà mày, hầm mỏ; cho t nhân góp vốn kinh doanh; khuyến khích giới công thơng mở hợp tác xã; triển khai thành lập các xởng quân giới ở một số địa phơng, lúc đầu chỉ là sản xuất vũ khí thô sơ để phục vụ vũ trang toàn dân Sau này trong quá trình chuẩn bị kháng chiến và trong kháng chiến các cơ sở công nghiệp quốc phòng có quy mô tơng đối ra đời và đi vào sản xuất bảo đảm đợc một phần vũ khí, đạn dợc phục vụ cho chiến tranh Trong kháng chiến cùng với công nghiệp quốc phòng, các cơ sở công nghiệp trong vùng căn cứ kháng chiến nh khai thác khoáng sản, thủ công nghiệp… cũng đợc khôi phục và đợc xây dựng mới phục vụ cho quốc phòng và dân sinh đáp ứng nhu cầu của nhân dân và bộ đội trong vùng tự
do trong kháng chiến
Cùng với phát triển kinh tế Đảng ta chỉ đạo đấu tranh xoá bỏ nền văn hoá cũ của thực dân Pháp, xây dựng nền giáo dục mới, nền giáo dục dân chủ nhân dân Ngay trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ
Chí Minh đã đặt vấn đề phải “diệt giặc dốt” Nha bình dân học vụ nhanh
Trang 7chóng đợc thành lập, có nhiệm vụ đôn đốc, tổ chức phong trào bình dân học
vụ Cùng với các hoạt động đó, Đảng tổ chức phát động phong trào “bình dân
học vụ” rộng khắp Sau một năm từ trên 90% dân số mù chữ, đã có trên 2,5
triệu ngời biết chữ, hệ thống giáo dục các cấp dần đợc hoàn chỉnh, với phơng châm là: “thiết thực và kịp thời phục vụ kháng chiến, phục vụ nhân dân, phục
vụ sản xuất”, “vừa học vừa làm” Kết quả đã đạt đợc là: đáp ứng đợc về cơ bản nhu cầu ngày càng lớn về cán bộ, nhân viên cho công cuộc kháng chiến, kiến quốc Các hủ tục cũng dần đợc xoá bỏ, đời sống văn hoá mới từng bớc đợc xác lập Nền y tế kháng chiến cũng đợc Đảng và Nhà nớc ta chú ý xây dựng ngay từ đầu, do vậy đã đáp ứng đợc một phần nhu cầu chữa bệnh cho bộ đội
và nhân dân trong kháng chiến
Nh vậy, đi đôi với kháng chiến là kiến quốc, xây dựng chế độ mới, xây dựng hậu phơng vững mạnh phục vụ cho kháng chiến là nhân tố thờng xuyên quyết định thắng lợi của chiến tranh Lịch sử dựng nớc và giữ nớc của dân tộc ta; kiến quốc, xây dựng căn cứ địa, hậu phơng kháng chiến đã trở thành truyền thống tốt đẹp Trớc và sau ngày toàn quốc kháng chiến; Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm công tác xây dựng Đảng, vừa bảo đảm giữ vững sự lãnh đạo của Đảng cho cuộc kháng chiến, vừa xây dựng cơ sở chính trị, lực lợng của cách mạng Bớc vào cuộc kháng chiến toàn quốc, địch muốn đánh nhanh thắng nhanh,
ta “dĩ đoản chế trờng” chủ trơng đánh lâu dài, vừa đánh, vừa xây dựng lực lợng, càng đánh, càng mạnh ở tất cả các chiến trờng, ta đều đẩy mạnh đánh địch phía trớc và phía sau, đồng thời tiếp tục xây dựng chế độ mới về mọi mặt, tích cực xây dựng, bảo vệ căn cứ địa, hậu phơng làm chỗ dựa vững chắc để kháng chiến lâu dài Xây dựng chế độ mới và xây dựng căn cứ địa là hai nội dung khác nhau nhng mục
đích là thống nhất Kiến quốc, xây dựng chế độ mới là nền tảng, là cơ sở để xây dựng hậu phơng kháng chiến, đồng thời cũng là chuẩn bị cơ sở cho xây dựng đất nớc sau chiến tranh
Chủ trơng của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh là “vừa kháng chiến,
vừa kiến quốc, vừa chiến đấu và xây dựng lực lợng” trong kháng chiến chống
thực dân Pháp đã trở thành bài học kinh nghiệm quan trọng của một nớc mới giành đợc độc lập, phải tiến hành ngay chiến tranh để giữ vững chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và hoàn thành sự nghiệp giải phóng dân tộc
Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nớc, bài học “vừa kháng chiến, vừa kiến quốc; vừa đấu tranh, vừa xây dựng và phát triển lực lợng” đợc Đảng ta vận dụng và phát triển lên một tầm cao mới cả về chiều rộng, lẫn chiều sâu
Trang 8qua hai mơi năm kháng chiến lâu dài, ác liệt, gian khổ của quân và dân ta dới
sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam
Nhân dân ta tiến hành cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lợc có nhiều điểm khác so với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp Đó là miền Bắc đã đợc hoàn toàn giải phóng, miền Nam còn dới ách thống trị của chủ nghĩa thực dân mới là đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai; trên thế giới hệ thống xã hội chủ nghĩa đã hình thành và ngày càng lớn mạnh; phong trào độc lập dân tộc và hoà bình thế giới phát triển rộng khắp
Xuất phát từ đặc điểm trên, nắm vững quy luật khách quan, vị trí vai trò của căn cứ địa, hậu phơng trong kháng chiến, cho nên ngay từ đầu Đảng ta
đã chủ trơng phải xây dựng căn cứ địa, hậu phơng vững chắc cho cuộc đấu tranh cách mạng giải phóng hoàn toàn miền Nam thống nhất Tổ quốc Đảng
ta xác định: Xây dựng miền Bắc vững mạnh không phải chỉ nhằm xây dựng
đời sống tự do, hạnh phúc cho nhân dân miền Bắc, mà chủ yếu nhằm xây dựng thực lực cách mạng cho cả nớc, làm hậu thuẫn vững chắc cho cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, tạo điều kiện để có tiềm lực mọi mặt chi viện lực lợng ngày càng to lớn cho miền Nam và cùng miền Nam hoàn thành sự nghiệp giải phóng dân tộc Xây dựng miền Bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội là xây dựng
căn cứ địa cho cách mạng cả nớc Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “miền
Bắc giàu mạnh là cơ sở vững của cuộc đấu tranh thống nhất nớc nhà”3 Đây chính là chủ trơng hoàn toàn đúng đắn và sáng tạo của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm xác định miền Bắc là nền tảng cho lực lợng cách mạng cả
n-ớc Sự xác định chính xác tầm quan trọng của vấn đề tạo cơ sở cho việc xây dựng căn cứ địa cách mạng, xây dựng hậu phơng vững mạnh phục vụ cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ, cứu nớc của quân và dân ta dới sự lãnh đạo của Đảng, đi đến thắng lợi
Ngay sau khi miền Bắc đợc giải phóng với chủ trơng đúng đắn, sáng tạo, Đảng ta chỉ đạo miền Bắc bắt tay ngay vào khắc phục vào hậu quả của chiến tranh, ổn định tình hình mọi mặt mà trớc hết là nhanh chóng ổn định tình hình chính trị - xã hội, nhất là ở những vùng phức tạp Trong những vùng
địch tạm chiếm Đảng chỉ đạo đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục cho nhân dân nắm chắc những âm mu thủ đoạn lừa bịp, những luận điệu xuyên tạc chống phá của địch, đồng thời xây dựng, củng cố hệ thống chính quyền cách mạng ngày càng vững mạnh Đi đôi với việc củng cố chính trị, từng bớc khôi
3 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, H 2000, tr 10, tr 198
Trang 9phục lại kinh tế bị thiệt hại trong chiến tranh, sản xuất nông nghiệp đợc đẩy mạnh, tiểu thủ công nghiệp và công nghiệp đợc khuyến khích phát triển Vì vậy, sau một thời gian không dài, kinh tế, chính trị dần đợc khôi phục, xã hội
đi vào ổn định, đời sống của nhân dân đợc cải thiện, quân đội từng bớc đợc xây dựng, củng cố theo hớng chính quy tinh nhuệ, hiện đại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ơng lần thứ 12 (khoá III) đã đánh giá: “miền Bắc trở thành căn cứ địa vững chắc cho cách mạng Việt Nam trong cả nớc, với chế độ chính trị u việt, với lực lợng kinh tế và quốc phòng lớn mạnh” Chủ trơng cùng với
sự chỉ đạo xây dựng miền Bắc ngày càng lớn mạnh là cơ sở để Đảng ta xác
định và củng cố, nâng cao quyết tâm lãnh đạo chỉ đạo quân và dân ta đánh
Mỹ, thắng Mỹ
Thực hiện chiến lợc “chiến tranh cục bộ” mùa hè năm 1965, quân Mỹ
và quân các nớc ch hầu ồ ạt đổ bộ vào nhằm bình định miền Nam Việt Nam
và tiến hành ném bom phá hoại miền Bắc Cả nớc có chiến tranh nhng với mức độ khác nhau Miền Bắc vừa trực tiếp đấu tranh chống lại chiến tranh phá hoại của địch, vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa tích cực chi viện ngày càng lớn cho chiến trờng miền Nam Thờng xuyên quán triệt phơng châm “vừa kháng chiến, vừa kiến quốc, vừa chiến đấu, vừa xây dựng và phát triển lực l-ợng” Do vậy, trong chiến tranh ta vẫn tiếp tục xây dựng chủ nghĩa xã hội, vẫn phát triển kinh tế, nền kinh tế thời chiến Sản xuất nông nghiệp đạt mức kế hoạch và vẫn giữ đợc mức trớc chiến tranh, công nghiệp dân dụng đợc duy trì với hình thái thích hợp trong chiến tranh, đáp ứng đợc nhu cầu hàng công nghiệp cho các địa phơng, một số nhà máy xí nghiệp đợc xây dựng và phát triển phục vụ cho nhu cầu quân sự Đời sống của nhân dân miền Bắc tơng đối
ổn định, giáo dục, y tế phát triển, góp phần xứng đáng trong thực hiện nhiệm
vụ quốc tế đối với cách mạng Lào và Cam- Pu-Chia Sự phát triển của hậu
ph-ơng miền Bắc tạo cho nhân dân cả nớc yên tâm, phấn khởi, tin tởng vào sự lãnh đạo của Đảng, tin tởng và quyết tâm đánh Mỹ, thắng Mỹ
Tổng kết lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nớc, miền Bắc vừa là căn cứ địa của cả nớc, vừa là hậu phơng lớn của miền Nam, vừa là nơi trực tiếp chiến đấu ác liệt với hải quân, không quân Mỹ và là nơi trung tâm lãnh
đạo, chỉ đạo của Đảng, giữ vai trò quyết định đối với thắng lợi của cách mạng Việt Nam Tại Đại hội IV, Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ơng
Đảng khẳng định vai trò to lớn của hậu phơng miền Bắc: “không thể nào có
thắng lợi của sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nớc nếu không có miền
Trang 10Bắc xã hội chủ nghĩa, suốt mời sáu năm qua luôn luôn cùng một lúc phải làm hai nhiệm vụ chiến lợc Đặc biệt là từ năm 1965 miền Bắc đã dốc sức vào chiến đấu cứu nớc và giữ nớc toàn bộ sức mạnh của chế độ xã hội chủ nghĩa
và đã làm tròn một cách xuất sắc nghĩa vụ căn cứ địa cách mạng của cả
n-ớc4” Nh vậy, để tạo ra sức mạnh to lớn cho cuộc kháng chiến Đảng ta đã tập trung lãnh đạo miền Bắc xây dựng, phát triển và khai thác mọi tiềm lực cả về sức ngời, sức của để chi viện cho miền Nam đánh Mỹ và thắng Mỹ
ở miền Nam để đáp ứng yêu cầu chiến đấu, Đảng ta và Trung ơng cục miền Nam chỉ đạo đẩy mạnh xây dựng và phát triển lực lợng tại chỗ Thời gian đầu khi tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nớc lực lợng cách mạng tại chỗ của miền Nam là rất thiếu thốn, nhất là về lực lợng vũ trang Do
ở miền Nam, khi đình chiến thực hiện theo Hiệp định Giơnevơ phần lớn các lực lợng vũ trang của ta tập kết ra Bắc, các vùng tự do, các căn cứ trong kháng chiến chống Pháp bị chính quyền tay sai Mỹ kiểm soát Trong những năm
đầu, ta chủ trơng giữ gìn lực lợng, nhng địch ra sức phá hoại phong trào cách mạng, đàn áp, khủng bố dã man những ngời kháng chiến cũ, các cơ sở các mạng bị tổn thất nghiêm trọng Trớc tình hình đó, Nghị quyết Bộ Chính trị (6/1956) chủ trơng: “Cần củng cố lực lợng vũ trang và bán vũ trang hiện có, xây dựng căn cứ làm chỗ dựa” Thực hiện chủ tơng đó một số địa phơng đã dần tng bớc tổ chức lại lực lợng vũ trang tự vệ, xây dựng căn cứ địa cách mạng, làm nơi đứng chân của cơ quan lãnh đạo cách mạng, làm cơ sở hậu cần cho các đội vũ trang xây dựng chiến đấu Từ thực tế đó, Nghị quyết Ban Chấp hành Trung ơng lần thứ 15 (1/1959) đã đa ra chủ trơng phát triển lực lợng ở miền Nam trớc yêu cầu mới, nâng dần đấu tranh quân sự lên song song với
đấu tranh chính trị Nghị quyết Trung ơng 15 ra đời đã thổi một luồng sinh khí mới vào bầu không khí miền Nam, đang ngột ngạt dới chính sách phát xít của chính quyền Ngô Đình Diệm Nghị quyết đã làm xuất hiện một phong trào cách mạng rộng khắp, miền Nam đã nhất tề đứng lên “Đồng khởi” thể hiện sự lớn mạnh cả về lực lợng chính trị và quân sự của Đảng ta, trên tất cả các vùng miền nhất là miền núi, nông thôn, đồng bằng và thành thị Mặc dù “Đồng khởi” không đa đến thắng lợi hoàn toàn của cách mạng, song đã làm cho chính quyền cấp cơ sở của địch ở nhiều nơi bị tan rã, Mỹ và tay sai phải chùn bớc Thắng lợi to lớn khác của“Đồng khởi” là đã tạo điều kiện cho các căn cứ
địa đợc khôi phục, củng cố, mở rộng và nối liền với nhau tạo thành vùng giải
4 ĐCSVN Văn kiện Đại hội ĐBTQ lần thứ IV, Nxb Sự thật, H 1979