BÀI học KINH NGHIỆM từ sự sụp đổ mô HÌNH CNXH ở LIÊN xô và ĐÔNG âu đối với CÔNG tác xây DỰNG, CHỈNH đốn ĐẢNG TA HIỆN NAY

Lý luËn vÒ nhµ níc trong t¸c phÈm “Nguån gèc cña gia ®×nh, cña chÕ ®é t h÷u vµ cña nhµ níc” cña ¨ngghen 2 16 Bµi häc kinh nghiÖm tõ sù sôp ®æ m« h×nh cnxh ë liªn x« vµ ®«ng ¢u ®èi víi c«ng t¸c x©y.

Trang 1

1 Nguyên nhân sự sụp đổ mô hình CNXH ở LiênXô và Đông Âu

Liên Xô là nớc xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới, đợc đánh dấu bằng Cách mạng Tháng mời Nga (1917) với hơn 70 năm xây dựng và lớn mạnh Trong thời điểm khó khăn nhất của lịch sử, dù là can thiệp vũ trang của chủ nghĩa đế quốc, sự bao vây kinh tế, sự tấn công trực tiếp của chủ nghĩa phát xít, hay chiến tranh thế giới không những không làm cho Liên Xô tan rã mà còn lớn mạnh hơn Liên Xô từ một nớc kinh tế, văn hoá lạc hậu, sức mạnh quân sự cha phát triển, đã trở thành cờng quốc về kinh tế, khoa học kỹ thuật, quân sự, đồng thời là trụ cột của hệ thống xã hội chủ nghĩa, đối trọng với Mỹ và chủ nghĩa đế quốc Những thành tựu đó của Liên Xô là không thể phủ nhận đợc

Nhng bớc vào thời kỳ cải tổ, mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô đã bị sụp đổ, kéo theo hàng loạt các nớc xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu sụp đổ theo Vì sao trong thời gian ngắn lại xảy ra biến cố nhanh nh vậy?

Từ sự sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông âu, nhiều học giả trên thế giới, nhiều chính khách và các Đảng cộng sản đã có lập trờng chính trị khác nhau về sự kiện này Các thế lực thù địch Phơng Tây phấn khởi cực độ chúc mừng nhau, tha hồ xuyên tạc và phủ nhận lý luận chủ nghĩa Mác- Lênin họ cho rằng chủ nghĩa xã hội đã thất bại, chủ nghĩa cộng sản sẽ tiêu vong hoàn toàn; chủ nghĩa xã hội không thể thay thế chủ nghĩa t bản Trong hàng ngũ những ngời cộng sản có ngời nhận thức mơ hồ và cho rằng sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội là kết quả “đẻ non” cha có sự chuẩn bị đầy đủ các tiền đề cho nó và

họ thiếu lòng tin đối với tiền đồ của chủ nghĩa xã hội Một số khác cho rằng chế

độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu tan rã là do chủ nghĩa cơ hội xét lại trong Đảng cộng sản đã thắng thế làm cho chiến lợc “diễn biến hoà bình” của chủ nghĩa đế quốc giành thắng lợi toàn diện mà không mất viên đạn nào

Dới các góc độ nhìn nhận nào cũng đều chung quy do yếu kém của công tác xây dựng đảng và sự lũng đoạn của nhóm ngời cơ hội, xét lại của các nhà lãnh đạo cao nhất Đảng cộng sản Liên xô mà đứng đầu là Goócbatrốp với t duy mới “cải tổ” gây ra: “Goócbatrốp đã dốc ra không ít nỗ lực để làm suy yếu Đảng cộng sản Liên Xô, làm tiêu tan đội ngũ cán bộ, t tởng và tổ chức của Đảng, gạt

bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng đối với xã hội”1

Đã có nhiều công trình, nhiều bài viết về vấn đề này ở các góc độ khác nhau Tác giả không có tham vọng luận giải tất cả các nguyên nhân về sự sụp đổ của nó, mà cho rằng đó là kết quả tổng hợp của nhiều nguyên nhân trong đó có nguyên nhân về công tác xây dựng đảng

Phơng pháp tiếp cận: tác giả đối chiếu với công tác xây dựng Đảng theo nguyên lý của chủ nghĩa Mác- Lênin và soi vào thực tiễn thực hiện của Đảng cộng sản Liên Xô, chỉ ra những hạn chế yếu kém trong công tác xây dựng Đảng

ở đó

Liên Xô và Đông Âu duy trì quá lâu thể chế kinh tế tập trung bao cấp cao

độ, làm cho nền kinh tế lạc hậu trì trệ, nền kinh tế không tăng trởng, đời sống nhân dân lao động gặp nhiều khó khăn Do đó, Đảng cộng sản Liên xô chủ

tr-1 Sự phản bội của Goócbatrốp, Nxb Công an nhân dân, H, 1998, tr 16.

Trang 2

ơng đổi mới, cải tổ để phát triển đất nớc Thực hiện cải tổ, Đảng cộng sản Liên xô ngay lập tức phạm vào sai lầm về công tác xây dựng đảng, xa rời quần chúng một cách nghiêm trọng, đánh mất vai trò và năng lực của đội tiên phong của giai cấp vô sản Bắt đầu từ sự từ bỏ những nguyên tắc xây dựng đảng của chủ nghĩa Mác- Lênin Biểu hiện trên các nội dung sau đây:

Thứ nhất, t tởng của đảng rất hỗn loạn, hiểu sai về nguyên lý xây dựng

đảng kiểu mới của chủ nghĩa Mác- Lênin

Trớc hết, về công tác xây dựng đảng, phải phân biệt Đảng với toàn bộ giai cấp, Đảng là đội tiên phong chính trị và là đội ngũ có tổ chức chặt chẽ, có giác ngộ cách mạng nhất của giai cấp, Đảng là ngời đa yếu tố tự giác vào phong trào công nhân, là ngời định hớng chính trị và là ngời giáo dục, động viên, tổ chức quần chúng hành động cách mạng Đảng phải cải tổ toàn bộ công tác của mình, không đợc hạ thấp Đảng ngang trình độ của quần chúng bình thờng Lênin viết:

“Không đợc lẫn lộn đảng, tức là đội tiền phong của giai cấp công nhân, với toàn

bộ giai cấp Chúng ta sẽ chỉ tự lừa dối mình, nhắm mắt trớc những nhiệm vụ bao

la của chúng ta, thu hẹp những nhiệm vụ đó lại, nếu chúng ta quên mất sự khác nhau giữa đội tiền phong và tất cả số quần chúng hớng theo đội tiền phong đó; nếu chúng ta quên mất rằng đội tiền phong có nghĩa vụ thờng xuyên phải nâng các tầng lớp ngày càng đông đảo đó lên trình độ tiên tiến ấy”2, “Chỉ đảng nào

đ-ợc một lý luận tiền phong hớng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai trò chiến sĩ tiền phong”3 Đối với ngời đảng viên Đảng cộng sản, điều đòi hỏi đầu tiên về t cách là phải giác ngộ lý tởng cộng sản chủ nghĩa, có trình độ lý luận nhất định

về chủ nghĩa xã hội khoa học, nắm đợc đờng lối, chính sách của Đảng Theo Lênin, Đảng cộng sản phải là “trí tuệ, danh dự và lơng tâm của thời đại chúng ta”4, vai trò tiên phong của Đảng đợc thể hiện về mặt tổ chức và sự gơng mẫu của mỗi đảng viên trong hoạt động thực tiễn Lênin đã chỉ ra sai lầm cơ bản của phái Mensêvích là phạm phải chủ nghĩa cơ hội trên những vấn đề tổ chức, đánh giá thấp ý nghĩa quan trọng của tổ chức trong cuộc đấu tranh giải phóng của giai cấp vô sản Đảng phải đợc tổ chức chặt chẽ để bảo đảm là một đội ngũ thống nhất ý chí và hành động, có kỷ luật nghiêm minh Đảng tồn tại không chỉ với những sự thống nhất về cơng lĩnh và sách lợc, mà còn ở sự thống nhất về mặt tổ chức, Lênin chỉ ra: “Sự thống nhất trong những vấn đề cơng lĩnh và sách lợc là

điều kiện tất yếu, nhng cha đầy đủ để đảm bảo sự thống nhất của đảng Muốn

đạt đợc sự thống nhất trên đây, thì còn phải có sự thống nhất về tổ chức nữa”5

Đảng phải là một bộ phận có tổ chức chặt chẽ của giai cấp công nhân, đảng viên phải tham gia hoạt động trong một tổ chức của Đảng, phải chịu sự lãnh đạo và kiểm soát của tổ chức, trong Đảng phải có kỷ luật tập trung Lênin đã nhận thấy

“tổ chức” là nguồn sức mạnh vô địch của giai cấp công nhân Trong cuộc đấu tranh giành chính quyền, giai cấp vô sản không có vũ khí nào khác hơn là sự tổ chức Cuộc đấu tranh của Lênin chống chủ nghĩa Mensêvích cũng chính là cuộc

đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội của Quốc tế II trên vấn đề tổ chức và đặt cơ sở

lý luận vững chắc cho việc xây dựng Đảng cộng sản về mặt tổ chức

Nh vậy, chúng ta thấy lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin đã chỉ ra nguyên tắc xây dựng Đảng cộng sản một cách toàn diện Bởi vậy, đòi hỏi những ngời cộng sản phải nắm vững những nội dung cơ bản và quán triệt trong hoạt động thực tiễn, đồng thời phải biết vận dụng, phát triển học thuyết đó một cách sáng

2 V.I Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1979, Tập 8, tr.289- tr 290.

3 V.I Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1975, Tập 6, tr.32.

Trang 3

tạo, phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể của nớc mình, của dân tộc mình nhằm phục vụ cho nhiệm vụ chính trị của đảng mình trong từng thời kỳ cách mạng Mác và Ăngghen đã từng nhắc nhở học thuyết của các ông không phải là giáo

điều mà là kim chỉ nam cho hành động Lênin chỉ rõ: “Chúng ta không hề coi lý luận của Mác nh là một cái gì đã xong xuôi hẳn và bất khả xâm phạm; trái lại, chúng ta tin rằng lý luận đó chỉ đặt nền móng cho môn khoa học mà những ngời xã hội chủ nghĩa cần phải phát triển hơn nữa về mọi mặt, nếu họ không muốn trở thành lạc hậu đối với cuộc sống”6 Theo Lênin, thì cần phải đấu tranh với những thủ đoạn nhằm phủ nhận vai trò của Đảng cộng sản, cho Đảng và giai cấp là một, Đảng nh là một tổ chức câu lạc bộ, mục đích là nhằm không thừa nhận tính tiên phong của Đảng cả về chính trị, t tởng và tổ chức

Nhng Đảng cộng sản Liên xô trong thời gian dài đã không thực hiện nguyên tắc xây dựng đảng theo tinh thần của chủ nghĩa Mác- Lênin biểu hiện ở các góc độ sau đây:

Một là, đảng không coi trọng kết hợp chủ nghĩa Mác với thực tế nớc mình

và đặc trng của thời đại, không coi trọng và kế thừa phát triển lý luận chủ nghĩa Mác- Lênin

Về đờng lối chính trị, Đảng cộng sản đã xét lại chủ nghĩa Mác- Lênin, xa rời những vấn đề có tính nguyên tắc Mácxít trong xây dựng Đảng thực hiện đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập, dân chủ cực đoan vô chính phủ, vô nguyên tắc Bôi nhọ lịch sử, phi chính trị hoá quân đội, từ bỏ đấu tranh giai cấp Về quan

điểm lý luận có lúc rơi vào chủ nghĩa duy tâm, chủ quan duy ý chí, công thức hóa con đờng đi lên chủ nghĩa xã hội Coi nhẹ công tác tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, phát triển lý luận “Trong bộ máy Trung ơng, chủ nghĩa Mác- Lênin

bị phê phán nh là học thuyết lỗi thời, việc phê phán chủ nghĩa xã hội, Lênin đã trở thành “mốt”, hay nói một cách khác đây là biện pháp tích cực nhất để tớc bỏ

vũ khí lý luận của Đảng cộng sản Liên Xô”7

Về thể chế kinh tế, không căn cứ vào tình hình mới để phát triển sáng tạo

lý luận Mác, chủ quan duy ý chí, muốn nhanh chóng có chủ nghĩa xã hội, nên đã xoá bỏ các hình thức sở hữu trung gian, ồ ạt công hữu hoá trong khi trình độ của lực lợng sản xuất còn thấp cha phát triển, đây là sai lầm đi trái quy luật: quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất của lực lợng sản xuất; cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng Trong quản lý kinh tế duy trì chế độ tập trung bao cấp quá lâu, phân phối bình quân Bớc vào thời kỳ cải tổ lại ồ ạt t nhân hoá tràn lan, chủ yếu thực hiện chính sách “500 ngày” tăng tốc phát triển kinh tế nhng lại không có cơ chế quản lý phù hợp dẫn đến thất bại sau đó lại chuyển sang cải tổ chính trị

Về chính trị- xã hội, đã xử lý các mối quan hệ giữa các thành tố trong hệ thống chính trị cha đúng đắn, Đảng lãnh đạo nhng lại bao biện làm thay, “Đảng trị”, quan chức nhà nớc thì quan liêu tham nhũng Quyền làm chủ của nhân dân lao động bị vi phạm, tạo ra rối ren trong xã hội thông qua việc cấm rợu Chính sách dân tộc, tôn giáo xử lý không đúng theo nguyên tắc của chủ nghĩa Mác-Lênin Công tác tổ chức cán bộ, việc đào tạo, sử dụng tuỳ tiện, giáo dục, bồi d-ỡng cán bộ lúc tả khuynh lúc hữu khuynh

Hai là, đánh giá không công bằng, thực sự cầu thị đối với nhân vật quan trọng, sự kiện quan trọng trong lịch sử đảng và nhà nớc, gây ra t tởng trong đảng hỗn loạn lâu dài và trì trệ về chính trị

61 V.I Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1974, Tập 4, tr.232

7 Sự phản bội của Goócbatrốp, Nxb Công an nhân dân, H, 1998, tr 21.

Trang 4

Đảng Cộng sản Liên Xô, đánh giá vấn đề Stalin không đúng đắn, đây là vấn đề lớn liên quan đến lịch sử và phơng hớng phát triển của Liên Xô, nhng thời gian dài không phân tích nghiên cứu một cách thực sự cầu thị, không làm rõ vấn

đề xây dựng chủ nghĩa xã hội để thống nhất t tởng trong đảng Do đó, quá trình xây dựng và phát triển đất nớc đã phủ định toàn bộ lịch sử, phủ định vai trò của

Đảng cộng sản, của Nhà nớc, phủ định chế độ xã hội chủ nghĩa, phủ định chủ nghĩa Mác- Lênin, cuối cùng đi theo con đờng của chủ nghĩa xã hội dân chủ

Đảng cộng sản Liên Xô không tỉnh táo và xử lý đúng đắn đối với những vấn đề quan trọng trong và ngoài nớc, những vấn đề liên quan đến cơng lĩnh, đờng lối chính trị của Đảng, mà mơ hồ đi theo Goócbatrốp - một nhân vật cơ hội xét lại

và chống cộng số một Do đó, thể chế của Liên Xô cần cải tổ từ đâu, phơng pháp tiến hành nh thế nào thì không đợc làm rõ và quyết định trong Đảng cộng sản Liên Xô

Thứ hai, Đảng cộng sản Liên xô đã buông lỏng sự lãnh đạo đối với hệ thống chính trị của chủ nghĩa xã hội.

Trong điều kiện Đảng cầm quyền, Đảng là lực lợng lãnh đạo hệ thống chính trị của chủ nghĩa xã hội và là một bộ phận của hệ thống đó Từ chỗ cha có chính quyền đến có chính quyền là một bớc ngoặt căn bản của cách mạng, là một bớc phát triển về chất trong sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Đảng là

đội tiên phong giác ngộ có tổ chức chặt chẽ nhất của giai cấp, đợc trang bị lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học, do đó trong hệ thống chính trị chỉ có Đảng mới

đủ phẩm chất chính trị và năng lực, xứng đáng là ngời lãnh đạo Lênin viết: “Chủ nghĩa Mác giáo dục đảng công nhân, là giáo dục đội tiên phong của giai cấp vô sản, đội tiên phong này đủ sức nắm chính quyền và dẫn dắt toàn dân tiến lên chủ nghĩa xã hội, đủ sức lãnh đạo và tổ chức một chế độ mới, đủ sức làm thầy, làm ngời dẫn đờng, làm lãnh tụ của tất cả những ngời lao động và những ngời bị bóc lột để giúp họ tổ chức đời sống xã hội của họ, mà không cần đến giai cấp t sản

và chống lại giai cấp t sản”8; “Về nguyên tắc, Đảng cộng sản phải giữ vai trò lãnh đạo, đó là điều không còn phải nghi ngờ gì nữa”9 Đảng phải lãnh đạo xây dựng và phát huy vai trò của Nhà nớc chuyên chính vô sản trong xây dựng xã hội mới; Đảng phải phát huy vai trò gơng mẫu của đội ngũ cán bộ, đảng viên Đảng

là hạt nhân lãnh đạo, song chuyên chính vô sản không thể đợc thực hiện chỉ bằng lực lợng của Đảng mà còn phải nhờ ở những tổ chức chính trị xã hội, đặc biệt là

Đảng phải chăm lo đến lợi ích và phát huy quyền làm chủ của quần chúng nhân dân lao động trên mọi lĩnh vực Trong hệ thống chính trị của chủ nghĩa xã hội, Nhà nớc là một bộ phận hợp thành rất quan trọng Nhà nớc gắn liền với Đảng, với quần chúng đông đảo trên lĩnh vực quản lý xã hội, quản lý kinh tế, là vũ khí mạnh mẽ thực hiện nhiệm vụ của hệ thống chính trị Nh vậy, sự lãnh đạo đúng

đắn của Đảng là điều kiện tiên quyết bảo đảm xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội

Nhng Đảng cộng sản Liên xô trong thời gian dài đã không thực hiện nguyên tắc này và còn làm ngợc lại biểu hiện: Buông lỏng sự lãnh đạo của Đảng, thủ tiêu sức mạnh, tập trung cao độ bao biện làm thay Nhà nớc và của cả hệ thống chính trị, mất dân chủ trong hoạt động của Đảng, mở đờng cho những phần tử phản động phá hoại chính quyền, độc đoán, chuyên quyền đa đất nớc trở lại con đờng t bản chủ nghĩa

Trang 5

Thứ ba, cán bộ của đảng thoái hóa, biến chất xa rời quần chúng nghiêm trọng, thiếu tổng kết, rút kinh nghiệm, không trau dồi bổ sung lý luận trong Đảng

Đảng phải tích cực kết nạp những đại biểu u tú của giai cấp công nhân và nhân dân lao động vào Đảng, phải thờng xuyên đa những ngời không đủ tiêu chuẩn và những phần tử cơ hội ra khỏi Đảng Đảng phải xứng đáng vai trò đội tiên phong và lãnh tụ chính trị của giai cấp vô sản Đảng phải là bộ phận có ý thức giác ngộ nhất của giai cấp, là hình thức tổ chức cao nhất của giai cấp vô sản Do đó phải tuyển lựa đảng viên một cách chặt chẽ, ngời đảng viên phải thực

sự là chiến sĩ tiên phong cách mạng của giai cấp vô sản, phải phân biệt đảng viên với ngời cảm tình đảng Lênin viết: “Trái lại, các tổ chức đảng của chúng ta bao gồm những ngời dân chủ- xã hội chân chính mà càng mạnh mẽ bao nhiêu, và trong nội bộ đảng càng ít có tình trạng dao động và không kiên định bao nhiêu, thì ảnh hởng của đảng đối với những ngời trong quần chúng công nhân chung quanh đảng và chịu sự lãnh đạo của đảng, sẽ càng rộng rãi, càng nhiều mặt, càng phong phú, càng hiệu quả bấy nhiêu”10 Việc phát triển Đảng phải đi đôi với củng cố Đảng, hai mặt này gắn bó chặt chẽ với nhau Làm tốt công tác phát triển

Đảng có ý nghĩa thiết thực góp phần củng cố Đảng Phát triển Đảng đúng tiêu chuẩn, đúng phơng hớng, qua đó nâng cao chất lợng đảng viên, đó là việc làm cần thiết để nâng cao sức chiến đấu và năng lực lãnh đạo của Đảng Đồng thời

“Phải đuổi ra khỏi Đảng những kẻ gian giảo, những đảng viên cộng sản đã quan liêu hoá, không trung thực, nhu nhợc ”11 Nh vậy, muốn làm cho đội ngũ của

Đảng luôn luôn trong sạch, có đủ năng lực lãnh đạo hoàn thành sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, một mặt kết nạp những chiến sĩ u tú, đồng thời phải kiên quyết đa ra khỏi Đảng những phần tử cơ hội, thoái hoá biến chất

Nhng Đảng cộng sản Liên xô trong thời gian dài đã không thực hiện nguyên tắc này biểu hiện: Nạn cửa quyền hách dịch với quần chúng nhân dân không nắm đợc nguyện vọng của dân, không tôn trọng ý kiến nhân dân, chuyên quyền, độc đoán cá nhân, xa rời quần chúng nhân dân Cán bộ lãnh đạo tham nhũng, đặc quyền, đặc lợi ở mức độ khác nhau Đảng cộng sản Liên Xô đã mất

đi hình ảnh của những ngời cộng sản chí công vô t suốt đời phục vụ nhân dân, vào giờ phút lâm nguy quần chúng nhân dân cũng không chia sẻ với khó khăn của Đảng Trái lại, với khẩu hiệu “cải tổ để đem lại cuộc sống cho nhân dân” thì

uy tín của Yeltsin trong quần chúng nhân dân lên cao với chiêu bài: kiên quyết chống đặc quyền, đặc lợi Phái đối địch nắm lấy điểm này để kích động, cổ vũ quần chúng chống đối Đảng cộng sản và chính quyền các cấp ở Liên xô, đẩy quần chúng đối trọng với chính quyền

Thứ t, nguyên tắc tập trung dân chủ trong đảng bị phá hoại

Theo Mác và Ăngghen tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức cơ bản trong xây dựng tổ chức, sinh hoạt và hoạt động của Đảng Đảng phải đợc tổ chức theo chế độ tập trung dân chủ, chế độ tập trung dân chủ là nền tảng tổ chức của một đảng vô sản kiểu mới Thực hiện chế độ tập trung dân chủ trong Đảng sẽ làm cho Đảng thống nhất đợc chính trị, t tởng và tổ chức nhằm củng cố và tăng cờng sức mạnh, làm cho mọi chủ trơng, đờng lối đợc thực hiện một cách có hiệu quả, thực hiện tốt chế độ tập trung dân chủ sẽ góp phần ngăn ngừa sự phá hoại của các phần tử không kiên định, vô chính phủ, cơ hội chủ nghĩa Lênin viết:

“Hiện nay chúng ta đã trở thành một đảng có tổ chức, điều đó có nghĩa là chúng

ta đã tạo ra một quyền lực, biến uy tín về t tởng thành uy tín về quyền lực, khiến

10 V.I Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1979, Tập 8, Tr.288 - tr 289.

11 V.I Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1978, Tập 44, Tr.154.

Trang 6

cấp dới phải phục tùng cấp trên của đảng”12 Đảng muốn lãnh đạo giai cấp vô sản

và quần chúng lao động trong cuộc đấu tranh chống giai cấp t sản, muốn có sức mạnh, Đảng phải có sự thống nhất về ý chí và hành động Điều kiện cho sự thống nhất của Đảng trớc hết phải có cơng lĩnh chính trị, và sau đó phải có tổ chức chặt chẽ, làm điều đó sẽ tránh đợc tình trạng chia rẽ, phân tán ở trong

Đảng Ngoài hai yếu tố cơng lĩnh chính trị và hệ thống tổ chức chặt chẽ, để nguyên tắc tập trung dân chủ thực hiện đúng đắn, Đảng phải có một điều lệ thống nhất, một cơ quan chỉ đạo thống nhất, Đảng phải có một kỷ luật sắt tự giác, nghiêm minh Lênin khẳng định: “Từ chối không chịu phục tùng sự lãnh

đạo của các cơ quan trung ơng, tức là từ chối không muốn làm ngời đảng viên, tức là phá hoại đảng”13 Tập trung đi liền với dân chủ, Đảng phải có dân chủ, nếu không có dân chủ sẽ có nguy cơ thoái hoá thành tổ chức quan liêu Tập trung càng cao thì dân chủ càng cao Không thể có dân chủ mà thiếu tập trung và ngợc lại không thể có tập trung mà thiếu dân chủ Yêu cầu ý thức giác ngộ của đảng, lòng trung thành đối với sự nghiệp cách mạng, phải liên hệ, gần gũi với quần chúng lao động và đợc quần chúng tin tởng

Nhng Đảng cộng sản Liên xô trong thời gian dài đã không thực hiện nguyên tắc này biểu hiện: Vấn đề nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng Cộng sản Liên Xô bị phá hoại làm cho đảng mất khả năng lãnh đạo, mà ngay cả mâu thuẫn trong đảng cũng không giải quyết nổi Tệ sùng bái cá nhân, độc đoán chuyên quyền, từ những năm 1930 đã phá hoại pháp chế dân chủ làm tổn thơng nghiêm trọng hình ảnh của chủ nghĩa xã hội Từ Đại hội lần thứ XX của Đảng Cộng sản Liên Xô trở đi, không ngừng phê phán Stalin, mặc dù vậy đảng vẫn không thực sự rút ra bài học đó Goócbatrốp nói dân chủ, nhng thực tế là trong

Đảng lại thiếu dân chủ, nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến vận mệnh đất nớc

đều không thông qua tập thể bàn bạc và quyết định: “Goócbatrốp thanh trừng hàng loạt trong Đảng trong 4 năm (1986- 1989) thay thế 80- 90% các bí th huyện uỷ, thành uỷ, tỉnh uỷ, khu uỷ trong khi đó một nửa các bí th mới thậm chí không đợc bầu mà chỉ định bổ sung”14, “Từ bỏ điều 6 của hiến pháp, chuyển

từ nguyên tắc xây dựng Đảng thống nhất sang liên minh tự nguyện của các Đảng của các nớc cộng hoà tớc bỏ đi nguyên tắc lãnh đạo và xây dựng tổ chức và hoạt động của Đảng”15

Thời kỳ xảy ra khủng hoảng ở Liên Xô và Đông Âu, ngời ta đã tiến hành

điều tra xã hội học về đảng: “Đảng Cộng sản Liên Xô đại biểu cho ai” Kết quả cho thấy: Đảng Cộng sản Liên Xô đại biểu cho toàn thể nhân dân lao động chỉ chiếm 7%, đại biểu cho công nhân chỉ chiếm 4%, đại biểu cho toàn thể đảng viên cũng chỉ chiếm 11%, còn cho rằng Đảng Cộng sản Liên Xô đại biểu cho giới quan chức của đảng, đại biểu cho cán bộ, đại biểu cho nhân viên công tác ở các cơ quan chiếm 85% Xem xét thực tế sau khi Liên Xô sụp đổ, “tầng lớp quý tộc mới” của Nga hiện nay phần lớn không phải là những ngời bất đồng chính kiến, mà là quan chức các cấp trong Đảng Cộng sản Liên Xô trớc đây Chính lớp cán bộ thoái hoá biến chất đó trong đảng, trớc tiên mợn “cải tổ” để phá hủy chế

đô xã hội chủ nghĩa Sau đó, khi giải thể, họ trở thành những kẻ mới phất lên mà không một điều băn khoăn gì, mặc sức vơ vét của cải Đối với một đảng mất lòng dân, xa rời quần chúng nhân dân nh thế, thì đảng đó có cầm quyền hay không cầm quyền cũng không liên quan gì đến quần chúng nhân dân, quần chúng không quan tâm đảng đó còn hay mất Điều đó cũng dễ hiểu, vì sao khi lá

15 Sự phản bội của Goócbatrốp, Nxb Công an nhân dân, H, 1998, tr 27, tr 30.

Trang 7

cờ trên điện Kremli bị kéo xuống, Matxcơva tĩnh lặng quần chúng nhân dân không hề có một phản ứng gì, việc chuyển giao chính quyền rất thuận lợi Điều

đó nghĩa là sự hủ bại trong Đảng Cộng sản Liên Xô là nguyên nhân tầng sâu khiến nó sụp đổ Mặt khác, kỷ luật trong đảng bị buông lỏng tập trung quan liêu, chuyên quyền, độc đoán, dân chủ vô tổ chức, vô chính phủ do đó các phần

tử chống cộng ở ngoài đảng, chúng xúi bẩy mọi ngời đứng lên từ trong đảng Về một ý nghĩa nào đó mà nói, sự sụp đổ của Liên Xô và Đông Âu là cuộc tự đảo chính do bọn ngời này phát động

Thứ năm, không thực hiện đúng: Đảng là một khối thống nhất về chính trị,

t tởng và tổ chức, tự phê bình và phê bình là quy luật phát triển của Đảng.

Sức mạnh của Đảng là sự đoàn kết thống nhất: đoàn kết thống nhất là quy luật trởng thành của Đảng Sự thống nhất nội bộ Đảng là cơ sở để thống nhất giai cấp vô sản, là điều kiện tất yếu để giai cấp vô sản giành đợc thắng lợi trong cuộc

đấu tranh cách mạng vô cùng gay go ác liệt giành chính quyền và giữ vững chuyên chính vô sản Sự đoàn kết thống nhất trong Đảng bắt nguồn từ bản chất của giai cấp công nhân, từ sự kết cấu chặt chẽ của Đảng Muốn đa cuộc cách

mạng của giai cấp vô sản đến thắng lợi, Đảng “Phải có một sự thống nhất ý chí

hết sức chặt chẽ, tuyệt đối”16, đồng thời đó là nguồn gốc sức mạnh chủ yếu, vô

địch, vô tận của Đảng, là điều kiện để đoàn kết giai cấp

Nhng Đảng cộng sản Liên xô trong thời gian dài đã không thực hiện nguyên tắc này thậm chí còn vi phạm nghiêm trọng: sự mất đoàn kết thống nhất

đội ngũ trong Đảng, mất đoàn kết toàn dân Đảng cũng nh mỗi đảng viên không phát hiện và sửa chữa sai lầm, không thực hiện tự phê bình và phê bình nhằm nâng cao trí tuệ, không kịp thời giải quyết những mâu thuẫn trong nội bộ Đảng

Thứ sáu, Đảng không liên hệ mật thiết với quần chúng, quan liêu, xa rời quần chúng.

Đảng phải liên hệ mật thiết với quần chúng, là hiện thân của mối liên hệ giữa đội tiên phong với giai cấp công nhân và nhân dân lao động; kiên quyết

đấu tranh để ngăn ngừa và khắc phục bệnh quan liêu, xa rời quần chúng Quần chúng tin tởng ở Đảng, ủng hộ Đảng và theo Đảng làm cách mạng, đồng thời

Đảng làm hết sức mình để phát huy vai trò và khả năng sáng tạo không bao giờ cạn của quần chúng Sức mạnh vô địch của Đảng là ở mối liên hệ với nhân dân, cũng nh sức mạnh dời non lấp biển của nhân dân bắt nguồn từ sự lãnh đạo của

Đảng Lênin viết: “Để không trở thành đảng của quần chúng chỉ trên lời nói, chúng ta phải thu hút quần chúng ngày càng rộng rãi tham gia vào tất cả những công việc của đảng”17

Thực tiễn đã chứng minh: mối liên hệ với quần chúng là quy luật tồn tại, phát triển và hoạt động của Đảng cộng sản, là nguồn gốc sức mạnh của Đảng, là bảo đảm cho sự thành công của toàn bộ sự nghiệp cách mạng, nếu không liên hệ với quần chúng thì Đảng không là cái gì hết Lênin viết: “Đội tiền phong chỉ làm tròn đợc sứ mệnh của nó khi nó biết gắn bó với quần chúng mà nó lãnh đạo và thực sự dẫn dắt toàn thể quần chúng tiến lên Nếu không liên minh với những

ng-ời không phải là đảng viên cộng sản trong các lĩnh vực hoạt động hết sức khác nhau, thì không thể nói tới một thành công nào trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa cộng sản cả”18 Củng cố mối liên hệ này là vấn đề thuộc bản chất của Đảng

17 V.I Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1979, Tập 8, Tr.106

Trang 8

cộng sản, thiếu điều kiện này không những không thể xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội mà còn có thể dẫn đến nguy cơ mất chính quyền Trong giai đoạn

Đảng lãnh đạo chính quyền xây dựng chủ nghĩa xã hội, vấn đề củng cố và tăng cờng mối liên hệ giữa Đảng và nhân dân càng trở nên cấp bách và quan trọng hơn bao giờ hết Vì bớc vào cách mạng xã hội chủ nghĩa là bớc vào một cuộc cách mạng sâu sắc nhất, toàn diện nhất, triệt để nhất và do đó nó cũng gay go nhất, phức tạp nhất trong lịch sử loài ngời Đó là thời đại rung chuyển vũ bão về chính trị và kinh tế, thời đại đấu tranh giai cấp cực kỳ sâu sắc Cuộc cách mạng này đòi hỏi Đảng phải động viên và phát huy cao nhất tính tích cực và sáng tạo của quần chúng nhân dân, không nh thế thì không thể có chủ nghĩa xã hội đợc Lênin đã khẳng định: “Chủ nghĩa xã hội sinh động sáng tạo là sự nghiệp của bản thân quần chúng nhân dân”19 và “một trong những nguy hiểm lớn nhất và đáng

sợ nhất là tự cắt đứt liên hệ với quần chúng”20, nếu những ai quên mất những mối quan hệ khăng khít giữa đội tiên phong và toàn thể quần chúng nhân dân thì đó

sẽ là một tai hoạ

Nhng Đảng cộng sản Liên xô trong thời gian dài đã không thực hiện nguyên tắc này biểu hiện: Đảng cộng sản Liên xô đã xa rời mối liên hệ giữa

Đảng và quần chúng, không phát huy quyền làm chủ của nhân dân, đội ngũ cán

bộ, đảng viên hoạt động trong các lĩnh vực thì quan liêu không hớng dẫn quần chúng thực hiện đờng lối, nghị quyết của Đảng Trong Đảng nảy sinh bệnh quan liêu, mệnh lệnh, xa rời quần chúng, nhất là khi đảng viên có chức, có quyền, làm cho một bộ phận cán bộ, đảng viên thiếu rèn luyện rơi vào tình trạng thoái hoá, biến chất, xa dần với nhân dân Vì vậy, đã làm tiêu vong tổ chức Cộng sản từ gốc

rễ của nó, đúng nh lời cảnh báo của Lênin đối với các Đảng cộng sản và đội ngũ

đảng viên cộng sản

Thứ bảy, từ bỏ tính quốc tế của Đảng cộng sản.

Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng trong xây dựng Đảng kiểu mới của chủ nghĩa Mác- Lênin Chính xuất phát từ vai trò sứ mệnh lịch sử thế giới của giai cấp công nhân hiện đại mà khi nghiên cứu nguồn gốc, bản chất của giai cấp công nhân Mác và Ăngghen đã đề ra khẩu hiệu: “Vô sản tất cả các nớc, đoàn kết lại” Giai cấp công nhân là sản phẩm của nền đại công nghiệp, khi nền sản xuất phát triển, sự tồn tại của chế độ sở hữu t bản t nhân không còn phù hợp, nó tất yếu sẽ bị thay thế bởi chế độ sở hữu công cộng về t liệu sản xuất, từ đó tạo nên mối đoàn kết giữa các dân tộc Đúng nh Lênin khẳng định: “Sự phát triển của trao

đổi quốc tế và của nền sản xuất cho thị trờng toàn thế giới đã tạo ra một mối quan

hệ hết sức chặt chẽ giữa tất cả các dân tộc trong thế giới văn minh, khiến cho phong trào công nhân hiện đại phải trở thành và từ lâu đã trở thành một phong trào quốc tế”21 Ngời nhấn mạnh: “Chỉ có ngời vô sản mới có khả năng xoá bỏ sự cách biệt giữa các dân tộc, chỉ có giai cấp vô sản giác ngộ mới xây dựng đợc tình anh

em giữa các dân tộc khác nhau”22 Chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân là bản chất của Đảng cộng sản Tính quốc tế của Đảng thể hiện trớc hết ở chỗ Đảng

đợc tổ chức và hoạt động theo những nguyên lý của học thuyết Mác- Lênin;

Đảng định ra đờng lối, chiến lợc, sách lợc đối nội và đối ngoại; quan tâm giáo dục đội ngũ đảng viên và quần chúng lao động về chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân và “Liên minh với những ngời cách mạng trong các nớc tiên tiến và với tất cả các dân tộc bị áp bức chống bọn đế quốc chủ nghĩa thuộc bất cứ loại

19 V.I Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, Tập 35, Tr.64

Trang 9

nào, đó là chính sách đối ngoại của giai cấp vô sản”23.

Nhng Đảng cộng sản Liên xô trong thời gian dài đã không thực hiện nguyên tắc này biểu hiện: ngay trong Đảng đã từ bỏ chủ nghĩa yêu nớc chân chính gắn với chủ nghĩa quốc tế trong sáng Đảng cộng sản Liên xô đã mắc phải chủ nghĩa sôvanh nớc lớn, chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, phủ nhận chủ nghĩa Mác-Lênin về đoàn kết quốc tế

Tóm lại, “Sự phản bội của Tổng Bí th Đảng cộng sản Liên Xô đã làm cho

đất nớc chúng ta, nhân dân chúng ta phải trả giá quá đắt”24

2 ý nghĩa đối với công tác xây dựng và chỉnh đốn Đảng ta hiện nay

Bài học về sự thất bại của Đảng Cộng sản Liên Xô có nhiều trong đó có bài học về xây dựng Đảng kiểu mới theo t tởng của chủ nghĩa Mác- Lênin, đó là công tác xây dựng Đảng mácxít chân chính Vì vậy, khẳng định trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam phải tăng cờng xây dựng và chỉnh đốn đảng theo nguyên tắc của chủ nghĩa Mác-Lênin, t tởng Hồ Chí Minh là hết sức cần thiết

Đối với Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện, đã luôn chăm lo xây dựng và chỉnh đốn Đảng Đây là nhiệm vụ thờng xuyên của Đảng để thực hiện vai trò lãnh đạo cách mạng của mình Ngời chỉ rõ:

“việc cần làm trớc tiên là chỉnh đốn lại Đảng”, “thực hành dân chủ rộng rãi, th-ờng xuyên và nghiêm chỉnh tự phê bình và phê bình”, “giữ gìn sự đoàn kết nhất trí của Đảng nh giữ gìn con ngơi của mắt mình”, “giữ gìn Đảng ta thật trong sạch”25 Đảng Cộng sản Việt Nam xác định: “Tiếp tục tự đổi mới, tự chỉnh đốn

Đảng, tăng cờng bản chất giai cấp công nhân và tính tiền phong, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; xây dựng Đảng thực sự trong sạch vững mạnh về chính trị t tởng và tổ chức, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có đạo đức cách mạng trong sáng, có tầm trí tuệ cao, có phơng thức lãnh đạo khoa học, luôn gắn bó với nhân dân”26 Để thực hiện phơng hớng đó cần nắm vững và thực hiện

có hiệu quả các yêu cầu sau:

Một là, phải kiên định lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin, t tởng Hồ Chí

Minh; trong Đảng phải chấp hành nghiêm túc nguyên tắc tập trung dân chủ

Thờng xuyên giáo dục chủ nghĩa Mác- Lênin, t tởng Hồ Chí Minh, bồi d-ỡng lập trờng, quan điểm, ý thức tổ chức của giai cấp công nhân, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên trong sạch vững mạnh theo lập trờng, quan điểm của giai cấp công nhân, thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách; nâng cao chất lợng

và hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát; đẩy mạnh tự phê bình và phê bình nhằm giữ gìn đoàn kết, thống nhất trong Đảng Phải phát huy dân chủ đi đôi với tăng c-ờng kỷ luật trong Đảng Tăng cc-ờng củng cố mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhân dân, với khối đại đoàn kết toàn dân; chăm lo đời sống của nhân dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân Trung thành với chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại

Hai là, phải tăng cờng sự lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị,

đặc biệt là Nhà nớc xã hội chủ nghĩa

Đảng ta đặt ra yêu cầu phải thờng xuyên đổi mới và chỉnh đốn Đảng để lãnh đạo hệ thống chính trị, nhất là đối với Nhà nớc có chất lợng và hiệu quả

25 Hồ Chí Minh Toàn Tập, Nxb Chính trị Quốc gia, HN, 1995, tập 12, tr.497,498,503.

26 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X,Nxb.CTQG,HN,2006,tr.279.

Trang 10

ngày càng cao Đảng lãnh đạo Nhà nớc bằng đờng lối Nhà nớc thể chế hoá, cụ thể hoá đờng lối, quan điểm, chủ trơng, chính sách của Đảng thành Hiến pháp, pháp luật, kế hoạch, các chơng trình công tác lớn; xây dựng Nhà nớc thật sự trong sạch vững mạnh, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả Đảng không buông lỏng lãnh đạo, đồng thời không bao biện, làm thay Nhà nớc

Ba là, phải xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh, thắt chặt mối quan hệ gắn

bó máu thịt giữa Đảng với nhân dân, kiên quyết chống quan liêu, tham nhũng, thông qua phong trào cách mạng của quần chúng để làm tốt công tác xây dựng Đảng

Phải tăng cờng công tác giáo dục chính trị, t tởng cho cán bộ, đảng viên, hớng vào việc nêu cao phẩm chất cách mạng, nêu cao ý thức phục vụ nhân dân, thực sự tôn trọng và bảo đảm quyền làm chủ tập thể của nhân dân; rèn luyện phong cách làm việc khoa học, thiết thực cụ thể, bám sát cơ sở và quần chúng

Đồng thời, phải nâng cao trình độ kiến thức khoa học xã hội, tự nhiên, năng lực quản lý và tổ chức thực hiện Phải tăng cờng công tác tổ chức, kiểm tra việc chấp hành các nguyên tắc tổ chức của Đảng Các cấp lãnh đạo, cán bộ lãnh đạo phải thực sự lắng nghe ý kiến của cấp dới, của đảng viên và nhân dân, có cơ chế để nhân dân bày tỏ ý kiến đối với những quyết định lớn, tham gia giám sát và các công việc của Đảng, khắc phục lối làm việc quan liêu, xa dân Chống tệ quan liêu, coi thờng, không tôn trọng quyền làm chủ của quần chúng, xa thực tế, xa quần chúng, không nắm chắc tình hình mọi mặt của cuộc sống, của cơ sở, tổ chức bộ máy cồng kềnh, nặng giấy tờ, hình thức, cửa quyền, mệnh lệnh, tham nhũng, lãng phí

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn quan tâm xây dựng mối liên hệ giữa Đảng và quần chúng “Trong bầu trời không có gì quý bằng nhân dân, trong thế giới không gì mạnh bằng lực lợng đoàn kết của nhân dân”27 Vì vậy, trong điều kiện Đảng lãnh đạo chính quyền, càng phải tăng cờng vận động quần chúng tham gia xây dựng Đảng Đảng là ngời lãnh đạo quần chúng và phong trào cách mạng của quần chúng, nhng cũng chính từ quần chúng và phong trào cách mạng của quần chúng, Đảng cũng mạnh và trởng thành lên Hiện nay, mối liên hệ trên cần có sự bổ sung nội dung, yêu cầu mới cao hơn, phải thực sự tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, lấy đó làm động lực thúc đẩy công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội; quan tâm đến lợi ích của quần chúng, chăm lo

đến đời sống vật chất và văn hoá của nhân dân; giáo dục quần chúng, làm cho quần chúng tự giác thực hiện đờng lối, chính sách của Đảng và đấu tranh bảo vệ

đờng lối, chính sách đó có hiệu quả

Bốn là, phải bảo đảm vai trò nền tảng và hạt nhân chính trị của tổ chức cơ

sở đảng, nâng cao chất lợng đội ngũ cán bộ, đảng viên, phải đổi mới phơng thức

lãnh đạo, nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng

Đây là một trong những vấn đề rất quan trọng của công tác xây dựng

Đảng hiện nay nhằm góp phần nâng cao vai trò lãnh đạo và sức chiến đấu của

Đảng Đảng ta xác định: Tiếp tục đổi mới phơng thức lãnh đạo của Đảng Cần có phơng thức thích hợp để nâng cao chất lợng và hiệu quả lãnh đạo của Đảng, phát huy mạnh mẽ vai trò, hiệu lực của Nhà nớc và các đoàn thể nhân dân, xây dựng một hệ thống chính trị hoạt động năng động, có hiệu lực và hiệu quả, Phơng châm đổi mới là tiến hành đồng bộ đổi mới t duy với đổi mới tổ chức, cán bộ, quá trình đổi mới phải tiến hành thận trọng, từng bớc Cách làm phải thực sự dân chủ, chống sự áp đặt, chủ quan, hình thức Để bảo đảm vai trò nền tảng và hạt

27 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội, 1996, tập 8, tr 276

Định dạng
Số trang	17
Dung lượng	111 KB