Giáo trình Bảo dưỡng, sửa chữa động cơ điện (Nghề Điện công nghiệp Trung cấp)

Các kỹ năng được mô tả và hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu phù hợp với đối tượng học sinh học nghể Khi biên soạn giáo trình này chúng tôi đã bám sát vào chương trình khung đã được xây dựng và n

BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ XÂY DỰNG

GIÁO TRÌNH

MÔ ĐUN: BẢO DƯỠNG, SỬA CHỮA ĐỘNG CƠ ĐIỆN

NGÀNH/NGHỀ: ĐIỆN CÔNG NGHIỆP

TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP

Ba n hành kèm theo Quyết định số: /QĐ- ngày ………tháng năm……

của Hiệu trưởng

L ỜI GIỚI THIỆU

Giáo trình Bảo dưỡng, sửa chữa động cơ điện cơ bản được biên soạn theo chương trình khung của nghề điện công nghiệp đã được thông qua Nội dung các bài thực hành được xây dựng sát với thực tế Các kỹ năng được mô tả và hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu phù hợp với đối tượng học sinh học nghể

Khi biên soạn giáo trình này chúng tôi đã bám sát vào chương trình khung đã được xây dựng và nhận thấy tầm quan trọng của môn học Bảo dưỡng, sửa chữa động cơ điện

cơ bản là môn học thực hành chuyên môn đầu tiên trong toàn bộ chương trình học

Nội dung của giáo trình được biên soạn với thời gian là 60 tiết bao gồm:

Bài 1: Đấu dây động cơ 1 pha

Bài 2: Xác định cuộn dây 1 pha

Bài 3: Đấu dây động cơ 3 pha (Y, Δ)

Bài 4: Xác định cực tính động cơ 3 pha

Bài 5: Chuyển đổi động cơ 3 pha về động cơ 1 pha chạy tụ

Bài 6: Tháo lắp, bảo dưỡng quạt bàn

Bài 7: Tháo, lắp, bảo dưỡng quạt trần

Bài 8: Tháo, lắp, bảo dưỡng máy bơm 1 pha

Trong quá trình biện soạn giáo trình này với sự đóng góp những ý kiến quý báu từ các thầy cô trong khoa Điện- Điện tử và các thầy, cô đồng nghiệp tôi đã cố gắng để đưa những phần kiến thức phù hợp và kỹ năng cần thiết cho người học Tuy nhiên không tránh khỏi những thiếu xót Rất mong sự đóng góp ý kiến từ các thầy cô để giáo trình được hoàn thiện hơn

Tham gia biên soạn Chủ biên: Vũ Thị Thơ

MỤC LỤC TRANG

1.LỜI GIỚI THIỆU 3

2 BÀI 1: ĐẤU DÂY ĐỘNG CƠ ĐIỆN MỘT PHA 6

3.BÀI 2: XÁC ĐỊNH CUỘN DÂY ĐỘNG CƠ MỘT PHA 10

4 BÀI 3: ĐẤU DÂY ĐỘNG CƠ 3 PHA(Y, Δ) 19

5.BÀI 4: CÁC ĐỊNH CỰC TÍNH ĐỘNG CƠ 3 PHA 28

6 BÀI 5: CHUYỂN ĐỔI DỘNG CƠ 3 PHA VỀ ĐỘNG CƠ 1 PHA CHẠY TỤ 36

7 BÀI 6: THÁO, LẮP, BẢO DƯỠNG QUẠT BÀN Error! Bookmark not defined.

8 BÀI 7: THÁO LẮP, BẢO DƯỠNG QUẠT TRẦN Error! Bookmark not defined.

9.BÀI 8: THÁO LẮP, BẢO DƯỠNG ĐỘNG CƠ BƠM NƯỚC MỘT PHA Error! Bookmark not defined.

GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN Tên mô đun:Bảo dưỡng, sửa chữa động cơ điện

Mã mô đun:MĐ14

Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun:

- Vị trí:Là mô đun thuộc phần các môn học/mô đun chuyên môn bắt buộc

- Tính chất: Là mô đun chuyên môn bắt buộc tích hợp giữa kiến thức và kỹ năng

- Ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun:Cung cấp các kiến thức cơ bản nhất về việc bảo dưỡng, sửa chữa động cơ điện và rèn luyện các kỹ năng đấu, lắp, sửa chữa, bảo hành động cơ điện trong công nghiệp

Mục tiêu của mô đun:

- Về kiến thức:

+ Trình bày được các yêu cầu kỹ thuật, trình tự đấu dây, xác định cực tính động cơ điện xoay chiều 1 pha và 3 pha

+ Phân tích được nguyên tắc chuyển động cơ 3 pha về động cơ 1 pha chạy tụ

+ Ứng dụng được quy trình tháo lắp, bảo dưỡng quạt bàn, quạt trần, động cơ bơm nước vào thực tế

- Về kỹ năng:

+ Xác định được cực tính và đấu được dây động cơ điện 1 pha, 3 pha đạt yêu cầu kỹ và

mỹ thuật

+ Chuyển đổi được động cơ 3 pha về động cơ 1 pha chạy tụ đạt yêu cầu

+ Tháo lắp, bảo dưỡng được động cơ quạt bàn, quạt trần, máy bơm nước 1 pha

+ Sửa chữa và khắc phục được các sai phạm và hư hỏng thường gặp

- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Vận dụng được kiến thức lý thuyết vào thực hành đúng yêu cầu kỹ và mỹ thuật, đảm bảo an toàn cho người và thiết bị

Nội dung của mô đun:

BÀI 1: ĐẤU DÂY ĐỘNG CƠ ĐIỆN MỘT PHA Mục tiêu:

- Trình bày được sơ đồ đấu dây, trình tự đấu dây, các sai phạm nguyên nhân và biện pháp phòng tránh

- Đấu dây và vận hành được động cơ 1 pha có cuộn phụ và tụ thường trực theo đúng trình

tự đảm bảo kỹ và mỹ thuật, an toàn cho người và thiết bị

- Vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực hiện kỹ năng đạt yêu cầu, rèn luyện tính cẩn thận, an toàn, chính xác, tác phong công nghiệp

Nội dung chính:

1 Đọc sơ đồ nguyên lý động cơ 1 pha có cuộn phụ và tụ thường trực

Sơ đồ nguyên lý gồm có:

- Cuộn dây làm việc: Ký hiệu KĐ, hai đầu dây

được đấu trực tiếp vào nguồn điện Un_

220VAC

- Cuộn dây khởi động ( còn gọi là cuộn đề): ký

hiệu KĐ, đấu nối tiếp với tụ C trước khi đưa ra

nguồn Un_ 220VAC

Hình 1.1: Sơ đồ nguyên lý đấu nối động cơ 1 pha có cuộn phụ và tụ thường trực dùng

cầu dao

2 Trình tự đấu dây, vận hành động cơ 1 pha có cuộn phụ và tụ thường trực dùng

c ầu dao

* Điều kiện bài học

Hiện trường luyện tập - Xưởng thực hành điện công nghiệp

- Nguồn điện 1 pha

- Sơ đồ nguyên lý

- Bảng quy trình

- Bảng sai hỏng thường gặp

- Bàn thực hành điện công nghiệp

Dụng cụ vật tư - Kìm (cắt, tuốt dây-ép đầu cốt)

- Tuốc nơ vít (dẹt, bốn chấu)

- Bút thử điện

- Đồng hồ vạn năng (VOM)

- Dây dẫn điện 1.0mm

Thiết bị, mô hình - Cầu dao 1 pha, động cơ 1 pha có cuộn phụ và tụ thường

trực loại có 4 đầu dây ra

2.1 Đọc sơ đồ

Quy ước các đầu dây của động cơ như sau:

Hình 1.2: Sơ đồ mã hóa đấu nối động cơ 1 pha có cuộn phụ và tụ thường trực dùng cầu

dao

- Bảng quy ước theo sơ đồ nguyên lý:

(1)

5 CKĐ Cuối cuộn dây khởi động

2.2 Đấu dây

Bước Phương pháp - Thao tác đấu dây Yêu cầu kỹ thuật

1 Đấu chung đầu cuộn làm việc và đầu cuộn

khởi động, đầu vào đến đầu ra tải của cầu

3 Đầu dây còn lại của tụ điện nối với cuối

cuộn làm việc và đưa ra đầu còn lại của cầu

dao(Đầu tụ C còn lại→ CLV → (2) của CD)

2.3 Ki ểm tra nguội

- Kim đồng hồ chỉ giá trị 0  Mạch chập  Kiểm tra lại cuộn dây, cách đấu dây

- Kim đồng hồ chỉ giá trị vô cùng (∞)  mạch không thông  Kiểm tra lại cuộn dây, cách đấu dây

2.4 C ấp nguồn, hoạt động thử

-Bật nguồn, dùng bút thử điện,kiểm tra đảm có điện Chú ý an toàn khi thử

- Ngắt nguồn Nối 2 đầu dây nguồn vào 2 đầu cầu dao ( cầu dao ở trạng thái mở)

- Cấp nguồn, đóng cầu dao Động cơ hoạt động

- Quan sát, lắng nghe hoạt động của động cơ

Yêu cầu: động cơ hoạt động bình thường, tiếng kêu êm

3 B ảng sai phạm thường gặp, nguyên nhân và biện pháp phòng tránh, khắc phục

TT Những sai phạm

thường gặp Nguyên nhân Biện pháp phòng tránh, khắc phục

1 Động cơ không hoạt

động - K- Tiếp xúc các tiếp điểm hông có nguồn

không tốt hoặc dây dẫn

bị đứt

- Đấu sai sơ đồ

- Tụ điện bị hỏng

- Kiểm tra lại nguồn cấp

- Kiểm tra dây dẫn xem có bị đứt ngầm không

- Đấu lại theo đúng sơ đồ nguyên lý

- Thay thế tụ điện khác

2 Động cơ hoạt động

không đủ công suất Tụ có giá trị điện dung không đảm bảo Thay thế tụ có giá trị lớn hơn

3 Động cơ quay ngược Đấu đảo dây 2 trong 3

pha

Kiểm tra, đấu lại

4 Mạch chập Đấu chập mạch hai dây

nguồn cấp Kiểm tra lại nguồn cấp, các vị trí tiếp xúc các tiếp điểm xem có

đấu chạm chập không

CÂU HỎI ÔN TẬP BÀI 1

Câu hỏi lý thuyết

Câu 1: Trình bày được sơ đồ đấu dây động cơ 1 pha, trình tự đấu dây, các sai phạm

nguyên nhân và biện pháp phòng tránh?

Bài tập thực hành Bài 1:Đấu dây, vận hành động cơ 1 pha có cuộn phụ và tụ thường trực dùng cầu dao

PHIẾU ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH LUYỆN TẬP

Ngành/nghề: Điện công nghiệp MH/MĐ: Sửa chữa, bảo dưỡng động cơ điện BÀI 1: ĐẤU DÂY ĐỘNG CƠ ĐIỆN MỘT PHA

Họ và tên học sinh: ………

Lớp: ………… Khóa: ………

Vị trí luyện tập:………

Tiêu chí đánh giá: ………

TT Nội dung đánh giá Tiêu chí đánh giá chuẩn Điểm Điểm đạt được Ghi chú 1 Chuẩn bị - Đủ dụng cụ, vật tư, thiết bị 0,5đ 2 Thao tác - Đấu dây 1,5đ - Kiểm tra 1,0đ 3 Kỹ thuật - Các mối nối an toàn, chắc và đẹp 3,0đ - Lắp đặt đúng theo sơ đồ 2,0đ - Sử dụng đúng quy trình, an toàn 1,0đ 4 Thời gian - hoàn chỉnh trong thời gian 30’ Đấu dây động cơ điện một pha 1,0đ Tổng điểm: 10 điểm Chú ý: - Bài làm có thời gian quá 5 phút không tính điểm - Nếu để xảy ra mất an toàn, tai nạn cho người và làm hư hỏng thiết bị thì không tính điểm, không đánh giá quá trình luyện tập Ngày …… tháng …… năm ……

GIÁO VIÊN HD

BÀI 2: XÁC ĐỊNH CUỘN DÂY ĐỘNG CƠ MỘT PHA Mục tiêu

- Trình bày được nguyên tắc xác định cuộn dây, trình tự thực hiện, những sai phạm nguyên nhân và biện pháp khắc phục

- Xác định được cuộn dây động cơ 1 pha 3 và 4 đầu dây, khắc phục được những sai phạm thường gặp đạt yêu cầu kỹ, mỹ thuật đảm bảo an toàn cho người và thiết bị

- Vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực hiện kỹ năng đạt yêu cầu, rèn luyện tính cẩn thận, an toàn, chính xác, tác phong công nghiệp

Nội dung chính

1 Xác định cuộn dây động cơ 1 pha 3 đầu dây

1.1 Sơ đồ xác định cuộn dây động cơ 1 pha 3 đầu dây

Hình 2.1: Sơ đồ xác định cuộn dây động cơ 1 pha 3 đầu dây

- Cuộn dây làm việc có số vòng dây nhiều, tiết diện dây nhỏ; cuộn dây khởi động có số vòng dây ít, tiết diện dây lớn ( do phải chịu dòng điện khởi động) do đóRlv< Rkđ

- Theo sơ đồ nguyên lý động cơ 1 pha 3 đầu dây, cuộn khởi động và cuộn làm việc đã được nối chung và đưa ra 1 đầu dây ký hiệu là C, các đầu dây còn lại của cuộn làm việc

ký hiệu R và cuộn khởi động ký hiệu S

- Trên cơ sở RKĐ <RLV ta xác định được:

RRS = max; RSC = min

* Điều kiện bài học

Hiện trường luyện tập - Xưởng thực hành điện công nghiệp

- Nguồn điện 1 pha

Dụng cụ vật tư - Kìm (cắt, tuốt dây-ép đầu cốt)

- Tuốc nơ vít (dẹt, bốn chấu)

- Bút thử điện

- Đồng hồ vạn năng (VOM)

- Dây dẫn điện 1.0mm

Thiết bị, mô hình - Áp tô mát 1 pha 2 cực, tụ điện xoay chiêu 10 µF, động cơ

1 pha có 3 đầu dây ra

Hình 2.2: Sơ đồ xác định cuộn dây động cơ 1 pha 3 đầu dây mất ký hiệu

1.2 2 Đánh dấu đầu dây

Đầu tiên, ta đánh dấu các đầu dây ra tương ứng là (1), (2), (3) tương ứng như hình vẽ:

Hình 2.3: Sơ đồ đánh dấu đầu dây động cơ 1 pha 3 đầu dây

(1)

1.2.3 Xác định giá trị điện trở cuộn dây

Sừ dụng đồng hồ vạn năng VOM, đặt ở thang đo Rx10Ω Ta đo điện trở lần lượt từng cặp dây (1-2), (1-3), (2-3) Ghi lại giá trị đo được vào bảng sau:

Giá trị điện trờ đo được

Chú ý: Không chạm vào que đo khi xác định giá trị điện trở

1.2 4 Kết luận xác định cuộn làm việc, cuộn khởi động, dây chung

- Ứng với giá trị đo có điện trở lớn nhất là 2 đầu dây R và S, dây còn lại sẽ là dây C

- Tiếp đến ta so sánh 2 giá trị điện trở của dây C với 2 dây còn lại, cặp nào có điện trở nhỏ hơn là cặp dây (S-C) ứng với cuộn KĐ, cặp dây còn lại là (R-C) ứng với cuộn LV

Ví dụ: ta đo được giá trị điện trở các cặp dây như sau:

Ta thấy cặp (2-3) có giá trị điện trở lớn nhất nên đây sẽ là cặp đầu dây R-S hoắc S- R đầu

số (1) còn lại sẽ là dây C

Sau đó thấy R(1-2)<R(1-3) nên dây số (2) sẽ là dây R, dây số (3) sẽ là dây S

1.2.5 Kiểm tra, đấu nối cuộn dây

- Tiến hành đấu đầu dây R và S vào 2 đầu tụ như sơ đồ

Hình 2.3: Sơ đồ đấu dây động cơ 1 pha 3 đầu dây

- Đấu đầu dây C và dây R vào 2 đầu áp tô mát 1 pha 2 cực để đảm bảo an toàn khi xảy ra

sự cố

1.2.6 Hoạt động thử

- Bật nguồn, dùng bút thử điện,kiểm tra đảm có điện Chú ý an toàn khi thử

- Ngắt nguồn Nối 2 đầu dây nguồn vào 2 đầu cầu dao ( cầu dao ở trạng thái mở)

- Cấp nguồn, đóng cầu dao Động cơ hoạt động

- Quan sát, lắng nghe hoạt động của động cơ

Yêu cầu: động cơ hoạt động bình thường, tiếng kêu êm

tụ C

1.3 Bảng sai phạm thường gặp, nguyên nhân và biện pháp phòng tránh, khắc phục

TT Nh ững sai phạm thường gặp Nguyên nhân Bi ện pháp phòng tránh, kh ắc phục

1 Động cơ không hoạt động

- Xác định sai các đầu dây động cơ - của động cơ Xác đinh lại các đầu dây

- Không có nguồn, tiếp xúc các tiếp điểm không tốt hoặc dây dẫn bị đứt

- Kiểm tra lại nguồn cấp, các vị trí tiếp xúc các tiếp điểm và kiểm tra dây dẫn xem có bị đứt ngầm không

- Tụ C hỏng - Thay thế tụ C

2 M ạch chập Do đấu chập mạch hai

dây nguồn cấp Kcác vị trí tiếp xúc các tiếp iểm tra lại nguồn cấp,

điểm xem có đấu chạm chập không

2 Xác định cuộn dây động cơ 1 pha 4 đầu dây

2.1 Sơ đồ xác định cuộn dây động cơ 1 pha 4 đầu dây

2.2 Trình tự thực hiện

Hiện trường luyện tập - Xưởng thực hành điện công nghiệp

- Nguồn điện 1 pha

- Sơ đồ nguyên lý

- Bảng quy trình

- Bảng sai hỏng thường gặp

- Bàn thực hành điện công nghiệp

Dụng cụ vật tư - Kìm (cắt, tuốt dây-ép đầu cốt)

- Tuốc nơ vít

- Bút thử điện

- Đồng hồ vạn năng (VOM)

- Dây dẫn điện 1.0mm

Thiết bị, mô hình - Áp tô mát 1 pha 2 cực, tụ điện xoay chiêu 10 µF, động cơ

1 pha có 4 đầu dây ra

2.2.1 Đọc sơ đồ

Động cơ 1 pha có 2 cuộn dây là cuộn khởi động KĐ và cuộn làm việc LV ứng với 4 đầu dây ra như hình vẽ sau:

2.2.2 Đánh dấu đầu dây

Ta tiến hành đánh dấu các đầu dây ra tương ứng là (1), (2), (3), (4) tương ứng như hình vẽ:

(1)

Hình 2.6: Sơ đồ xác định cuộn dây động cơ 1 pha 4 đầu

Hình 2.7: Sơ đồ xác định cuộn dây động cơ 1 pha 4 đầu dây mất ký hiệu

2.2.3 Xác định giá trị điện trở

- Sừ dụng đồng hồ vạn năng VOM, đặt ở thang đo Rx10Ω

- Kiểm tra thông mạch để xác định 2 đầu của từng cuộn dây động cơ (Giả sử 2 đầu (2) thông mạch với nhau, 2 đầu (3)-(4) thông mạch với nhau)

(1) Ta đo điện trở lần lượt từng cặp dây (1-2), (3-4) Ghi lại giá trị đo được vào bảng sau:

Giá trị điện trờ đo được (Ω)

2.2.4 Kết luận xác định các cuộn dây

Sau 2 lần đo, ta nhận được 2 giá trị điện trở khác nhau, căn cứ vào hai giá trị điện trở này

ta kết luận:

- Ứng với giá trị điện trở lớn hơn là cuộn khởi động

- Ứng với giá trị điện trở nhỏ hơn là cuộn dây chạy

2.2.5 Kiểm tra, đấu nối cuộn dây

- Nối chung 2 đầu bất kì của cuộn LV và KĐ rồi nối đến 1 đầu ra của áp tô mát 1 pha 2 cực

- Dây còn lại của cuộn làm việc (LV) và cuộn khởi động (KĐ) nối với 2 đầu tụ

- Đầu dây làm việc nối với tụ được nối đến 1 đầu ra còn lại của áp tô mát 1 pha 2 cực

2.2.6 Hoạt động thử

- Bật nguồn, dùng bút thử điện,kiểm tra đảm có điện Chú ý an toàn khi thử

- Ngắt nguồn Nối 2 đầu dây nguồn vào 2 đầu cầu dao ( cầu dao ở trạng thái mở)

- Cấp nguồn, đóng cầu dao Động cơ hoạt động

- Quan sát, lắng nghe hoạt động của động cơ

Yêu cầu: động cơ hoạt động bình thường, tiếng kêu êm

2.3 B ảng sai phạm thường gặp, nguyên nhân và biện pháp phòng tránh, khắc phục

TT Nh ững sai phạm

thường gặp Nguyên nhận Bi ện pháp phòng tránh, kh ắc phục

1 Động cơ không hoạt

động - dây động cơ Xác định sai các đầu

- Không có nguồn, tiếp xúc các tiếp điểm không tốt hoặc dây dẫn bị đứt

- Tụ C hỏng

- Xác đinh lại các đầu dây của động cơ

- Kiểm tra lại nguồn cấp, các

vị trí tiếp xúc các tiếp điểm

và kiểm tra dây dẫn xem có bị đứt ngầm không

CÂU HỎI ÔN TẬP BÀI 2 Câu hỏi lý thuyết

Câu 1: Trình bày được nguyên tắc xác định cuộn dây, trình tự thực hiện, những sai phạm

nguyên nhân và biện pháp khắc phục đối với động cơ 1 pha 3 đầu dây ra

Câu 2: Trình bày được nguyên tắc xác định cuộn dây, trình tự thực hiện, những sai phạm

nguyên nhân và biện pháp khắc phục đối với động cơ 1 pha 4 đầu dây ra

Bài tập thực hành Bài 1: Xác định được các đầu dây động cơ 1 pha 3 đầu dây ra Đấu nối, vận hành động

cơ an toàn, đúng yêu cầu kỹ thuật

Bài 2: Xác định được các đầu dây động cơ 1 pha 4 đầu dây ra Đấu nối, vận hành động

cơ an toàn, đúng yêu cầu kỹ thuật

PHIẾU ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH LUYỆN TẬP

Ngành/nghề: Điện công nghiệp MH/MĐ: Sửa chữa, bảo dưỡng động cơ điện

BÀI 2: XÁC ĐỊNH CUỘN DÂY ĐỘNG CƠ MỘT PHA

Họ và tên học sinh: ………

Lớp: ………… Khóa: ………

Vị trí luyện tập:………

Tiêu chí đánh giá: ………

TT Nội dung đánh giá Tiêu chí đánh giá chuẩn Điểm đạt được Điểm Ghi chú 1 Chuẩn bị - Đủ dụng cụ, vật tư, thiết bị 0,5đ 2 Thao tác - Đấu dây 1,5đ - Kiểm tra 1,0đ 3 Kỹ thuật - Các mối nối an toàn, chắc và đẹp 3,0đ - Lắp đặt đúng theo sơ đồ 2,0đ - Sử dụng đúng quy trình, an toàn 1,0đ 4 Thời gian - Xác định cuộn dây, đấu động cơ một pha hoàn chỉnh trong thời gian 30’ 1,0đ Tổng điểm: 10 điểm Chú ý: - Bài làm có thời gian quá 5 phút không tính điểm - Nếu để xảy ra mất an toàn, tai nạn cho người và làm hư hỏng thiết bị thì không tính điểm, không đánh giá quá trình luyện tập Ngày …… tháng …… năm ……

GIÁO VIÊN HD

BÀI 3: ĐẤU DÂY ĐỘNG CƠ 3 PHA(Y, Δ) Mục tiêu:

- Trình bày được thông số trên nhãn mác động cơ, trình tự thực hiện đấu nối động cơ hình sao, tam giác

- Đấu được dây động cơ 3 pha kiểu sao, tam giác, sửa chữa được những sai phạm thường gặp đạt yêu cầu kỹ, mỹ thuật đảm bảo an toàn cho người và thiết bị

- Vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực hiện kỹ năng đạt yêu cầu, rèn luyện tính cẩn thận, chính xác, tác phong công nghiệp

Nội dung chính:

1 Đấu dây động cơ 3 pha hình sao (Y)

1.1 Thông số động cơ 3 pha 6 đầu dây

Hình 3.1: Thông số động cơ 3 pha không đồng bộ

- Động cơ không đồng bộ ba pha có các đại lượng đặc trưng cho điều kiện kỹ thuật của máy ứng với tải định mức Các trị số này do nhà máy thiết kế, chế tạo quy định và được ghi trên nhãn máy

- Thông thường động cơ 3 pha 6 đầu dây thường có các thông số cơ bản sau đây:

 Số seri VD 3K160S4

 Kiểu đấu động cơ.Y/∆

 Động cơ (kW/Hp) Trong đó kW là công suất động cơ; Hp là mã lực.Trong công nghiệp thường quy ước 1Hp= 0,74 kW

 Tốc độ động cơ (rpm): Tốc độ quay của động cơ vòng/phút

 Tần số Hz: Tấn số xoay chiều

 Điện áp định mức Uđm (V)

 Dòng điện định mức Iđm (A)

 Cấp bảo vệ (IP): Cấp bảo vệ động cơ với bên ngoài IP bằng 55 là cao nhất cho các motor thông dụng IP bằng 55 có gioăng cao su mềm bảo vệ động cơ khỏi các hạt nước và hạt bụi có đường kính nhỏ khoảng 1mm

 Hệ số Cos của động cơ: Hệ số càng gần 1 (100%) thì motor càng tiết kiệm điện Hiệu suất máy càng cao

 Hiệu suất định mức đm

 Số đôi cực từ của động cơ P (Pole) Ví dụ động cơ 1,1kW-4P

- Số đôi cực của động cơ thường đi kèm tốc độ vòng/phút, thường ký hiệu là (r/min)

 Động cơ 2 cực (r/min = 2850) : Sử dụng cho các máy cần 2850-3000 vòng/phút

 Động cơ 4 cực(r/min=1450): Sử dụng cho các mát cần 1450-1500 vòng/phút

 Động cơ 6 cực (r/min=960): Sử dụng cho các máy cần 960-1000 vòng/phút

 Động cơ 8 cực (r/min= 720) có dung cho các máy cần 720-750 vòng/phút

- Chú ý: Số cực động cơ càng lớn thì vòng quay hay tốc độ động cơ càng chậm

- Từ đồ thị véctơ ta thấy

1.3 Sơ đồ đấu dây động cơ 3 pha hình sao

1.4 Trình tự đấu dây hình sao

1.4.1 Đọc giá trị điện áp định mức ghi trên nhãn máy

- Đọc giá trị điện áp định mức của động cơ (được ghi trên nhãn máy) tương ứng với từng cách đấu dây UY ; U

1.4.2 Xác định kiểu đấu dây

So sánh điện áp ba pha của nguồn điện với điện áp định mức của động cơ để xác định cách đấu dây

- UN3P = UY đấu dây hình sao

- UN3P = U đấu dây hình tam giác

- Động cơ điện 3 pha với thông số điện áp định mức là 220V/380V và lưới điện hiện tại

là 220V/380V 3 pha Trong trường hợp này động cơ điện sẽ được đấu kiểu hình sao (Y) cho phù hợp giữa mức điện áp thấp (380V) của động cơ và mức điện áp cao của lưới điện (380V)

Hình 3.3.Sơ đồ nguyên lý đấu động cơ điện 3

pha hình sao (Y) Hình 3.4.Sơ đồ đấu dây động cơ

điện 3 pha hình sao (Y)

1.4.3 Đấu dây

- Các đầu dây ra của cuộn dây quấn stator được bố trí trên hộp nối (trên vỏ động cơ như hình vẽ) Sau khi xác định cách đấu dây hình sao phù hợp với điện áp nguồn ta tiến hành đấu dây theo hình a,b như sau

- Cách đấu dây hình sao theo sơ đồ nguyên lý Ta lần lượt đấu các điểm X,Y,Z lại với nhau và lần lượt các dây A,B,C đưa ra nguồn 3 pha

Hình b

1.4.4 Kiểm tra

- Dùng Đồng hồ vạn năng VOM,thang đo điện trở

- Đo Lần lượt các cặp đầu dây A,B,C; Nếu RAB = RAC = RCB đấu dây đúng; Nếu giá trị

3 điện trở có sự khác biệt  kiểm tra lại cách đấu dây

1.4.5 Cấp nguồn cho động cơ hoạt động

- Bật nguồn, dùng bút thử điện,kiểm tra đảm có điện Chú ý an toàn khi thử

- Ngắt nguồn Nối 2 đầu dây nguồn vào 2 đầu cầu dao ( cầu dao ở trạng thái mở)

- Cấp nguồn, đóng cầu dao Động cơ hoạt động

- Quan sát, lắng nghe hoạt động của động cơ

Yêu cầu: động cơ hoạt động bình thường, tiếng kêu êm

1.5 B ảng sai phạm thường gặp, nguyên nhân và biện pháp phòng tránh, khắc phục

TT Nh ững sai phạm

thường gặp Nguyên nhân Bi ện pháp phòng tránh, khắc ph ục

1 Động cơ không hoạt

động Dxúc các tiếp điểm không o không có nguồn, tiếp

tốt hoặc dây dẫn bị đứt

Kiểm tra lại nguồn cấp, các vị trí tiếp xúc các tiếp điểm và kiểm tra dây dẫn xem có bị đứt ngầm không

2.2 Sơ đồ đấu dây động cơ 3 pha hình tam giác

Z A

Y

Z B

2.3 Trình tự đấu dây hình tam giác

2.3.1 Đọc giá trị điện áp định mức ghi trên nhãn máy

- Đọc giá tị điện áp định mức của động cơ ( được ghi trên nhãn máy) tương ứng với từng cách đấu dây UY; U

2.3.2 Xác định kiểu đấu dây

So sánh điện áp ba pha của nguồn điện với điện áp định mức của động cơ để xác định cách đấu dây

- UN3P = UY đấu dây hình sao

- UN3P = U đấu dây hình tam giác

- Động cơ điện 3 pha với thông số điện áp định mức là 220V/380V và lưới điện hiện tại

là 220V/380V 3 pha Trong trường hợp này động cơ điện sẽ được đấu kiểu hình sao (Y) cho phù hợp giữa mức điện áp thấp (380V) của động cơ và mức điện áp cao của lưới điện (380V)

2.3.3 Đấu dây

- Đối với các loại máy mới vẫn còn nhãn mác và đánh dấu các đầu đấu dây ta đấu theo hình c,d như sau

- Cách đấu dây hình sao theo sơ đồ nguyên lý Ta lần lượt đấu các cặp dây A-Z

, B-X, C-Y lại với nhau Xong lần lượt đưa 3 điểm đó lần lượt vào nguồn điện ba pha

Hình 3.7.Sơ đồ nguyên lý đấu động cơ điện 3

pha hình tam giác ∆ Hình 3.8.Sơ đồ đấu dây động cơ điện 3 pha hình tam giác ∆

A B C

3~

2.3.4 Kiểm tra

- Dùng Đồng hồ vạn năng VOM,thang đo điện trở

- Đo lần lượt các cặp đầu dây A,B,C; Nếu RAB = RAC = RCB đấu dây đúng; Nếu giá trị

có 3 điện trở có sự khác biệt  kiểm tra lại cách đấu dây

2.3.5 Cấp nguồn cho động cơ hoạt động

- Bật nguồn, dùng bút thử điện,kiểm tra đảm có điện Chú ý an toàn khi thử

- Ngắt nguồn Nối 2 đầu dây nguồn vào 2 đầu cầu dao ( cầu dao ở trạng thái mở)

- Cấp nguồn, đóng cầu dao Động cơ hoạt động

- Quan sát, lắng nghe hoạt động của động cơ

Yêu cầu: động cơ hoạt động bình thường, tiếng kêu êm

2.4 Những sai phạm, nguyên nhân và biện pháp phòng tránh, khắc phục

TT Nh ững sai phạm thường gặp Nguyên nhận Bi ện pháp phòng tránh, kh ắc phục

1 Động cơ không hoạt động Do không có nguồn,

tiếp xúc các tiếp điểm không tốt hoặc dây

dẫn bị đứt

Kiểm tra lại nguồn cấp, các vị trí tiếp xúc các tiếp điểm và kiểm tra dây dẫn

2 Động cơ hoạt động không đúng

yêu cầu, có tiếng kêu lạ phát ra Do đấu sai sơ đồ, sai vị trí đấu dây Kiểm tra và đấu nối lại mạch điện cho đúng

CÂU HỎI ÔN TẬP BÀI 3

Câu hỏi lý thuyết

Câu 1 Hãy nêu các thông số cơ bản của động cơ ba pha?

Câu 2 Khi động cơ phát ra tiếng kêu lạ khi hoạt động đó là sai phạm gì, nguyên nhân và

biện pháp xử lý?

Câu 3 Đọc các thông số động cơ điện 3 pha sau

Bài tập thực hành Bài 1: Xác định đầu dây và đấu nối, vận hành động cơ không đồng bộ ba pha hình sao

dùng Aptomat

Bài 2: Xác định đầu dây và đấu nối, vận hành động cơ không đồng bộ ba pha tam giác

dùng Aptomat

PHIẾU ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH LUYỆN TẬP

Ngành/nghề: Điện công nghiệp MH/MĐ: Sửa chữa, bảo dưỡng động cơ điện

BÀI 3:ĐẤU DÂY ĐỘNG CƠ 3 PHA(Y, Δ)

Ghi chú

1 Chuẩn bị - Đủ dụng cụ, vật tư, thiết bị 0,5đ

Chú ý: - Bài làm có thời gian quá 5 phút không tính điểm

- Nếu để xảy ra mất an toàn, tai nạn cho người và làm hư hỏng thiết bị thì không tính điểm, không đánh giá quá trình luyện tập

Ngày …… tháng …… năm ……

GIÁO VIÊN HD

BÀI 4: XÁC ĐỊNH CỰC TÍNH ĐỘNG CƠ 3 PHA Mục tiêu:

- Trình bày được cách xác định cực tính, trình tự thực hiện xác định cực tính động cơ 3 pha dùng nguồn 1 chiều, xoay chiều

- Xác định được cực tính động cơ 3 pha bị mất dấu, khắc phục được những sai phạm thường gặp đạt yêu cầu kỹ, mỹ thuật đảm bảo an toàn cho người và thiết bị

- Vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực hiện kỹ năng đạt yêu cầu, rèn luyện tính cẩn thận, an toàn điện, chính xác, tác phong công nghiệp

Nội dung chính:

1 Xác định cực tính dùng nguồn 1 chiều

1.1 Ý nghĩa của việc xác định cực tính

-Trong trường hợp các đầu dây ra của động cơ không còn kí hiệu thì phải tiến hành xác định đầu đầu, đầu cuối của các pha (còn gọi là xác định cực tính của cuộn dây), sau đó mới có thể tiến hành đấu dây vận hành động cơ

Bộ dây quấn stato động cơ xoay chiều ba pha gồm ba cuộn dây giống nhau và được đặt lệch nhau 120 độ điện trên các rãnh của stato

Các cuộn dây này thường được kí hiệu là :

- Cuộn dây A-X tương ứng với pha A

- Cuộn dây B-Y tương ứng với pha B

- Cuộn dây B-C tương ứng với pha C

Theo qui luật lồng dây, các đấu dây ra có trật tự đầu đầu, đầu cuối (hay còn gọi là cực tính) Thường kí hiệu các đầu đấu là A, B, C còn các đầu cuối là X, Y, Z Động cơ chỉ có thể hoạt động bình thường khi cực tính các đấu dây được xác định đúng Nhưng trong thực tế ta gặp một số động cơ bị mất ký hiệu cực tính ở các đầu dây như đã quy ước Do

- Để tìm ra cuộn dây cùng chiều quấn (đầu đầu, đầu cuối) ta thực hiện theo các phương pháp xác định cực tính bằng nguồn 1 chiều

1.2 Sơ đồ thí nghiệm

- TheođịnhluậtcảmđiệntừthìtrongcuộnBYsẽsinhrasứcđiệnđộngEcư.Do từ thônga đang

giảm, nên từ thông bcủa dòng điện do Ecư sinh ra phảicùngchiều với a(để chống lại sự giảm) Vậy chiều của Ecư ở trạng thái Kchuyển từ đóng sang ngắt được xác định như hình

- Kết luận: Nếu K chuyển từ trạng thái đóng sang ngắt mà điện áp cảm ứng có giá trị dương (kim vôn mét quay theo chiều dương của thang chia) thì đầu nối với cực (+) của vôn mét có cùng cực tính với đầu dây nối vào cực (+) của nguồn một chiều

1.3 Trình tự thực hiện xác định cực tính dùng nguồn 1 chiều

- Xác định cực tính bằng nguồn một chiều ta có thể xác định theo sơ đồ sau:

Hình 4.3.Sơ đồ xác định cực tính động cơ ba pha bằng nguồn một chiều

1.3.1 Xác định hai đầu dây của từng pha

- Xác định 2 đầu dây của từng cuộn dây pha của động cơ bằng ômmét

Hình 4.2.Sơ đồ thí nghiệm xác định cực tính động cơ ba pha bằng nguồn một chiều

- Dùng đồng hồ vạn năng thang đo điện trở đo thông mạch lần lượt 6 đầu dây;

-Với các cặp đấu dây cho giá trị điện trở khác 0, khác ∞ là 2 đầu của 1 pha Đánh dấu các cặp dây lần lượt là 1-1’; 2-2’; 3-3’

1.3.2 Gán đầu đầu, đầu cuối cho pha A

- Chọn một pha bất kì làm pha A Trong pha A ta lại chọn một đầudây bất kì làm đầu đầu (đầu A), đầu còn lại sẽ là đầu cuối (đầu X)

1.3.3 Xác định đầu đầu, đầu cuối cho 2 pha còn lại

- Đấu nối nguồn 1 chiều, công tắc K vào pha A( A – dương nguồn; X- âm nguồn); Đấu volkế 1 chiều váo 2 đầu 2-2’ ( 2 – dương đồng hồ; 2’- âm đồng hồ; như sơ đồ trên hình 4.1)

- Chuyển trạng thái công tắc K (mở đóng), quan sát volkế tại thời điểm đóng công tắc:

+ Kim đồng hồ dịch chuyển chiều dương => 2 là đầu B, 2’là đầu Y

+ Kim đồng hồ dịch chuyển chiều âm=> 2 là đầu Y, 2’là đầu B

- Thực hiện tương tự với cặp dây 3 – 3’để xác định pha C

1.3.4 Đấu động cơ vào nguồn, vận hành thử

- Dùng bút thử điện kiểm tra nguồn, ngắt nguồn điện

- Đấu dây động cơ hình sao hoặc tam giác ( căn cứ thông số động cơ) vào nguồn điện 3 pha

- Đóng cầu dao nguồn cho động cơ hoạt động và quan sát; tiếng kêu êm, tốc độ quay đều

là đấu đúng

- Ngắt điện nguồn

- Chú ý: Ngắt nguồn ngay khi thấy động cơ hoạt động bất thường

Hình 4.4: Sơ đồ xác định hai đầu của từng dây của động cơ ba pha

Y A

B Z C

-Ôm kế bị hỏng

- Kiểm tra lại lại ôm kế, chuyển về vùng thang đo điện trở

-Đặt lại thang đo ĐHVN

2 Kim vôn kế 1 chiều

dao động quá yếu Chlớn so với điện áp cần đo ọn thang đo DCV quá Kiểm tra, điều chỉnh về thang đo nhỏ hơn

3 Kim vôn kế 1 chiều

dao động quá mạnh Chnhỏ so với điện áp cần đo ọn thang đo DCV quá Kiểm tra, điều chỉnh về thang đo nhỏ hơn

4 Kim vôn kế không

dao động --Pin 9v bCông tắc 2 cực bị hỏng ị hết điện, hỏng

-Tuột dây pha nối với vôn

kế

-Xác định sai các cuộn dây động cơ

-Kiểm tra, thay mới công tắc 2 cực

-Đo kiểm tra pin 9V(

1.4.5 Dòng điện ở ba pha không đều nhau

B ảng sai phạm thường gặp, nguyên nhân và biện pháp phòng tránh, khắc phục

Hình 4.5 . Sơ đồ nguyên lý đấu động cơ

điện 3 pha hình sao (Y) Hình 4.6.Sơ đồ nguyên lý đấu động cơ điện 3 pha hình tam giác (∆)

- Kiểm tra lại động cơ

2 Xác định cực tính dùng nguồn xoay chiều

2.1 Sơ đồ thí nghiệm

- Giả sử một động cơ ba pha có ba cuộn dây đã được xác định cực tính Ta sẽbiến động

cơ thành một máy biến áp cảm ứng như sau

Hình 4.7 a, b : Sơ đồ thí nghiệm xác định cực tính dùng nguồn điện xoay chiều

- Xét trường hợp hình 1 cuộn sơ cấp được tạo bởi hai cuộn dây pha nối tiếp cùng chiều (cuối cuộn dây nọ nối với đầu cuộn dây kia ) Khi cho dòng điện xoay chiều chạy qua cuộn sơ cấp thì trên cuộn A-X và B –Y nhận 2 từ thông tương ứng là ϕavà ϕb( chiều từ thông xác định nhờ quy tắc vặn nút chai)

- Ta nhận thấy 2 từ thông này biến thiên, cùng móc vòng qua cuộn thứ cấp C-Z, chúng lại cùng chiều nên từ thông tổng "móc" qua cuộn thứ cấp lớn nhất Theo luật cảm ứng điện từ trong cuộn thứ cấp sẽ xuất hiện một sức điện động cảm ứng Ta có thể kiểm tra sức điện động cảm ứng này bằng vôn mét hay bóng đèn mắc như hình4.7 a

- Tương tự, xét trường hợp hình 4.7.b : Do 2 cuộn dây pha đấu ngược chiều nên từ thông móc vòng qua cuộn thứ cấp C-Z bị triệt tiêu Trong cuộn thứ cấp không có sức điện động cảm ứng, đèn sẽ không sáng và vôn mét không hiểnthị

Qua phân tích trên ta có thể tìm được các xác định cực tính của động cơbằng nguồn xoay chiều, nhưng có một số lưu ý sau:

- Nguồnxoaychiềuđưavàothửchỉnênlấytừ(20%-50%)Uđmcuộndây

Nếu động cơ công suất lớn càng lớn thì giá trị này lấy càng nhỏ

- Với một số động cơ công suất nhỏ (Số vòng cuộn dây nhiều, tiết diện dây nhỏ - trở kháng cuộn dây lớn), công suất bóng đèn lớn (điện trở bóng đèn nhỏ) nên bóng đèn có thể không sáng do phần lớn điện áp cảm ứng sụt trên cuộn dây Trường hợp này ta phải dùng vôn mét thay thếđèn

- Thời gian thử phải tiến hành nhanh chóng để khỏi ảnh hưởng đếncuộn dây do bị phát nóng

- Về mặt lí thuyết thì điện áp cảm ứng Ucư = 12 Unguồn (do số vòng cuộn sơ gấp đội

cuộn thứ) Nhưng thực tế Ucư <12 Unguồn do các cuộn dây stato trong thực tế hông đạt

"tách rời" như hình vẽ đã mô phỏng ở trên, nên từ thông a và bkhông hoàn toàn "đi hết" qua cuộn thứ cấp CZ tức là c<a+ b Do đó ta nênchọn:

Uđm đèn <1

2 Unguồn

2.2 Trình tự thực hiện xác định cực tính dùng nguồn xoay chiều

- Xác định cực tính bằng nguồn xoay chiều ta có thể xác định theo sơ đồ sau

Hình 4.8 a,b: Sơ đồ thí nghiệm xác định cực tính dùng nguồn xoay chiều tìm đầu C và Z

2.2.1 Xác định hai đầu dây của từng pha

- Dùng đồng hồ vạn năng thang đo điện trở đo thông mạch lần lượt 6 đầu dây;

- Với các cặp đấu dây cho giá trị điện trở khác 0, khác ∞ là 2 đầu của 1 pha Đánh dấu các cặp dây lần lượt là 1-1’; 2-2’; 3-3’

2.2.2 Gán đầu đầu, đầu cuối cho pha A

- Chọn một pha bất kì làm pha A Trong pha A ta lại chọn một đầudây bất kì làm đầu đầu (đầu A), đầu còn lại sẽ là đầu cuối (đầu X)

2.2.3 Xác định đầu đầu, đầu cuối cho 2 pha còn lại

- Đấu nối tiếp pha A với một trong 2 pha còn lại (giả sử đó là pha B), pha thứ ba đấu với đèn hoặc vôn mét Xem hình4.8.a,b

* Đóng điện, quan sát hoạt động của vôn mét Nếu:

- Kim vôn mét nhích lên thì đầu nối với X là đầu đầu của pha B (đầu B), đầu còn lại của pha B là đầu Y hình4.8.a

- Kim vôn mét đứng yên thì đầu nối với X là đầu cuối của pha B (đầu Y), đầu còn lại của pha B là đầu đầu hình4.8.b

- Đổi vị trí của pha C cho pha B hình 4.8 a,b lặp lại các bước 3, 4 đểtìm đầu B và Y